장음표시 사용
141쪽
II Uss, di significatio, inclinatio, copositio, striIc irra. Caeterum edes uenientia quaedam existere debet inter uoces Bores. Quam inter canones principales collocandam escte omnino censeo, qui ad amnes linguas pariser spectant.
QVae lex a praestatissimis oratoribus praescribitur obseruan
da in eloquentia tota, ut oratio conueniat rebus , faciles Primatum obtinet inter omnes canones, siquidem rebus noladisci imprimendis in animos aliorum uerba instituta sunt, in singualis uocibus, di particulis uocum retineda est, ut congruant uoces diverba. Eacpobseruatio per omnes linguas exta l. Cicero quidein oratore statuit: Pulchre e oratorie dicere nihil aliud esse .ctro. ptimis sententi j uerbis Udeetissimis dicere.Optimum autem oratorem designat illum, qui dicendo animos audientium di docet, ec delectat, di permovet. Ex quibus docere debitum est delectare
honorarium, permovere necessarium. Quae nemo consequetur, nisi adhibeantur apta 8 couenientia rebus di personis exordia, caeteraev partes orationis, argumeta, uerba, uerborum P figurae,
sententiae, compositio: cxquu dicitur actio. Quando etiam requLritur memoria omnium rerum, quae dicendae sunt quasi landa mentu. Quae prudentia uel potius sapientia moderatrix eloquentiae descendit etiam ad singula uel ba, ut apta sint rebus, ct ampla rebus amplis accommodetur, tenuia extenuandis, sordida fores. dis, tit quum uilis hominis res dicuntur collocatae suisse in sarra. co. In particulis etiam dietionum ea specitanda esse Plato ind. catin Cratylo, resoluens uoces in elementa, ut indicet, quam rebus aptaec cogrua nomina imposuerint primi authores, ad c deus ipse. Ad quem sinem Aligustinus etiam origines uocu adducit. Ut uerbi gratia ,si origo nominis, Vis,qusratur, aut uitis aut uineio uel bi Uites dicetur,quod uinciantur, uincire a ui . Vis appeLlatur, quia robustoec ualido sono uerbum rei, quae significatur congruit. Ultra quod requirat, non habet. Nemo autem ambigit syllabas in quibus u litera locum consonantis obtinet, ut Haser, lenter, tIelum, sinum, vomis, uulnus, crassium, loquasi ualidum sonum edere. Quod approbat etiam loquendi consuetudo, cum quibusdam uel bis eas subu altiline onerent aurem ut amantic
142쪽
Lter onones uniuersales o principes non inepte eopoeantur
causae, ut efficiensic sinis Ad efficientis causae ratione spectat necessitas: quae in omni sermone iubet ali defendit plurima. Ut 4 io Graeci scribunt pro Quintus Aliter enim non possunt. Metriincioci necessitas multa in oratione poetarum excusat Plura dicta sunt in causis mutationis linguarum di literarum: quae huc perimenta Honesti
FInis, num eomprehendit, quod trifariam distribuitur,in honestum, utile seu commodum, Sc iucundum. Quae omnia in linguisec sermone plurimum habent momenti Unde regula est, ut obscoenitas uerborum uitetur,ec honestis uocabulis utamur. Quod obseruatum esse animaduertimus in linguis antiquae proohitatis Ut enim peritus architectus in secretiora loca domus reiicit, quae oculose nares ostendere possent ita recte loquendira tio praecipit uerecundia uerborum tegere turpitudinem rerum. Huic sunt illa uocabula tectius res subindicantes, pedes tegere, quod Ebraei dicut ut Latini ad secretiora naturae ire. et ποιων
liberis opera dare Germanica uero lingua, fui notauristipis
VTres stat notiore comodius perseraturin animos audienotium B legentium, tribuendum est aliquid captu persona rum. Saepe etiam non tutum est rem apertius dicere, e ligonem appellare ligonem. Ita Cic. in Tuscul. inuidentiae uocabula usuris Pans, utendum est, inquit,docedi causa uerbo minus usitato Ragustinus ut planius intelligatur,mauult ossum dicere barbare, clios Latine. In hac regula comprehedi mihi uidentur uirtutes ora. tionis, breuitas, siue syntomia,ec perspicuitas, ec epitalis siue significantia. vobpus in qua euphonis,circvbono' er eccoontinetoruo Ratio numerosae structa lepide inseruit auribus, qua ra iudicium est superbissimum &delicatissimum De quo Clacer in orat Genus orationis aptae ec numerosae qui no sentiu
143쪽
r quas aures habeant aut quid in lais hominis similes , neu Io. Meet quidem 5c persecto completoc uerborum ambitu gaudent, tacurta sentiunt, nec amant redundantia. Quid dico meas Concio nes saepe exclamare uidi,quu apte uerba cecidissent. Id enim exopectant aures, at uerbis colligatur sententia. In sermone quotidiano est etiam istarum rerum obseruatio, ut adhibeantur duae res, quae permulceant aures,sonus 5 numerus,ccultentur cotraria. Quemadmodum mecum, tecum, nobiscum Latini dixerui procum me,cum te,cum nobis: ne zbscoenius literae concurrerent. Syncope illa,ut Saturnalium pro Saturnaliorum diceretur, ex eodem sonte manat, ut uitentur inconcinnae uoces. Quintilianus
de euphonia, quam aliqui sonoritatem ipse uocalitatem appellat lib. . Sola est quae notari possit uelut uocalitas, quae st*ωνία dici tur. Cuius in eo deleetus est, ut inter duo, quae idem significant, ac tantunde ualent, quod melius sonet, malis. Et Donatus in edi tione secunda: Meminerimus euphoniam in dictionibus plus inaterdum ualere,c analogiam 8 regulam praeceptorum. Cuius generis est, quod modo ex Augustino admonui, syllabas uitari, in quibus estes consonans, ut abist potius dicatur, cli abici Vituperatur e regione uitium orationis cacemphatum Bocaeophonon, ut illud est. Numerum cum nauibus aequat. Huc pertinet indecens structura uerborum,quae dicitur eacosyntheton,ut: Versic tu uencum erga fatigamus hasta Praeclarum est poetae uerbum: Omne tulit punctum, qui miscuit utile dulci. Aic haec de summis regulis omnium linguarum hac'tenus dicta sint. Quae sortasse nonnullis breuius perstricta uidebuntur, ali js uerbosius. Verum qui aestimabit ipsarum rerum amplitudinem, di quod omnino ad argumentum de communi ratione omnium linguarum diuiterarum pertinent, deinde quod summas rerum attingere hie propositum est, non artes componere, S. POP mor, intelliget, me non praetermisisse osticium.
ITam de partibus orationis dicatur. Qirae cognitio, ut quae a
xime, pertinet ad institutum. Diuersae autem partitiones etiam excellentissimoru hominu satis arguunt, illum non aetum agere, qui luaguarum explicationem magis ad methodum appositam, quam
144쪽
quam onnulli Grietis Latini ser tores renibuerint, studeat in
Alinguae autem principis iraelatoribus initium suma Ebrari
enim grammatici linguam uniuersam distribuunt in tres partes, in nomen, verbum & dicitiones. Verbo autem participiu, ut mo . dum uerbi, comprehendunt:in dictione, pronomina, praepositi nes, adverbia, interiectiones, coniunctiones. Eadem quo ditu asio a grammaticis Arabibus usurpata est. Qui etiam literas singulas, quae tum ad caput, tum ad calcem appositae praepositionum coniunctionum, e pronominum uim habent, in tertia parte comprehendunt, quae habet indeclinabiles uoces Porro in uera ho comprehendunt participium,ut modum uer hi.
Aurel. Augustinus in categoriarum explicatione ita scripsit: Cum omnis scientia disciplinaca artium diuersarum non nisi oratione tractetur, nullus tamen, o sili Adeodate, in quovis genere pollens inuentus est, qui de ipsius orationis uellet origine princia Pioue tractare. Idcirco miranda est Aristotelis philosophi diligentia, qui disserendi de omnihus cupidus ab ipsius coepit examine,
quam sciret 8c praetermissam a cunctis, di omnibus necessariam. Is igitur nos docuit ex octo his, quas gramatici partes Orationis uocant, eam solam recte appellari orationis partem, qu Indicareret aliquid uocabuloq; signaret. Itaq; solas orationis partes authore Aristotele nomen o uerbum debemus accipere, caeteras Her ex his siet , di compagines orationis potius, quam partes eius dea here nominari. Nomen nanc personam demonstrat uerbist quid quis faciat patiaturue. Id secutus Isidorus lib. i. elymol. inquit: Partes orationis primus Aristoteles ditas tradidit, nomene uero
hum, quae significant personam ccaehim. Reliquae appendices sunt,&ex his originem trahunt. Ideo di nonnulli quin partes definierunt,quia istae superfluae sunt. Ita Boetius lib. i. de syllog.
Categ. pronunciat nomen diuerhum duas Orationis partes esse
putandas, reliquas sex supplementa. Aristoteles quidem tertium librum de interpretatione sic orditur: Piimum statuere oportet quid sit nomenck uerbum, deinde quid affirmatio θ negatio, cu pronunciatum, ec oratio. Nomen
est ύγεια sanitas: uerbum υγνανa ualet. In libro autem de poetica λψιν orationem disribuit in plures partes, ut etiam λορο oratio, quae ex nomuubus e uerbis construitur, eius Pars numeretur.
145쪽
iunetio ut in quidem: -μα nomen, ut homo uerbum, ut τρεχ currit:αμ εν articulus,ut an hoc, Me casus,ut hominum. currebamus: γγ oratis,ut animal rationale,ut tota vias aut O. dyssea Homeri Casum uocat,quaecunia nominatiuo inflectuntur,hominis,homini,hominem,homin hominu,hominibus,&oec qcunc a uerbis tertiae personae presentis teporis coniugando P trahutur,ut curris,curro, currimus, ualuit, ualebit. Id ex libris etiam perihermenias patet. Caeterum ea rursum diluubuit ingraneraec partes,ut elementum in uocalem, semivocalem,mutam. Nomen in simplex oc compositum. Et rursum in proprium, lin. guam,metaphoram, ornatum,sictum,contraditam,prc tractum. Et alia quaedam.
Stoici ut Diogenes N Chrysippus, eas quin* partes orationis
dixerunt, ονομα,in Socrates: m γειαν appellationem, ut homo, equus iημα uerbum,ut scribo,dico: σιωδεσμοι uinculum aut ligamen aut coniunctionem, ut quia nunc, obesoeyha articulum, ut hic,haec,hoc Articulo autem pronomina, o uerbo participium
M. Varro . libro de analogia: Partes orationis sunt dui,si item in tres diuisierimus partes. Res quae uerbis ad significantur, una quiadsignificat casus, altera, qui tepora, tertia quae neutru Deliis Aristoteles duas partes oratiois esse dicit,uocabula cx uerba. Idem in eode libro: Quod ad partes singulas orationis pertinet, deinceps dicam. Cuius quoniam sunt diuisiones plures, nunc eo nam potiissimum, in quae diuiditur oratio seruanda, ut natura inquatuor partes Unam quae habet casus, alteram quae habet tempora,ec tertiam qus habet neutrii, quartam in qua est utrunquHas uocant quidam appellandi, ut homo, Nestor: dicendi,ut scriho,tego: iungendi, titati: adminiculandi, ut doete, commode. Appelladi partes sunt quatuor, e queis dicta a quibusdam prouocabula,quae sunt ut quis : uocabula ut scutum .gladius: nomina ut Romulus, Remus: pronomina, ut hic haec Duo media dicum tu nomina primae extrema articuli. Apollonius uetustus grammaticus 5c diligens & peracutus, rationibus adstruit Graecae linguae 5 orationis octo esse partes: quase Basilius in exercitamentis grammaticis ponit, ut recem
146쪽
νυμι pronomen,ut αεινο ille:ivue, ut curro. νι-P participium, at currens: ετ*ημα adverbium, ut hodie: UAM praepositio, ut ante:σt Alino γ, ut quia Et adi jcit Apollonius duas eue oratiois Partes proprie: nomen ex uerbu, reliquas γυ- cui cum insiunctas aliquid significare: aut aliarum vocum, hoc est, nominista uerbi significata,intedere, minuere,complere, mutare, diali j smodis afficere, ut de adverb4s e praepositionibus definiendo Psonunciant grammatici Priscianus ait secundum dialecsticos ditas esse duntaxat partes orationis,nomenex uerbum: reliquas partes appellari syncatagoremata, hoc est, consignificantia.Stoici
nomen ec appellationem seiunxerunt, pronomene articulum coniunxeruntiarticulos infinitos appellantes o a' , pronomina uero articulos finitos. Participium adnumerauerunt uerbo, O minates uerbum participiale, uel uerbum casuale. Adverbia nouminantes adiecti ita uerborum, uel nominibus uel uerbis adiuria xerunt. Praepositionem autem copularunt coniunctioni, uocanintes praepositivam coniunctionem. Quidam infinita uerba etiam seorsim pro una orationis parte posuerunt. Quidam ct uocabuisium,ec interieetionem posuersa. Ita etiam apud Graecos, L. aut ma I. partes fuerunt orationis separatis illis, quas stoici coniunxerirunt. Est operaepretium Quintiliani cap. de partibus orationis ex lib. i. institui ad uerbum subi jcere:Tum uidebit, ad quem hoc pertinet,quoto quae partes orationis .Quanqua de numero parum conuenit. Veteres enim, quorum suerunt Aristoteles at Theois decies, uerba modo,c nomina, ct coniunctiones tradiderunt,uidelicet quod in uerbis uim sermonis, in nominibus materia, quia alterum est quod loquimur, alter ude quo loquimur: in coniuna citionibus aut eorum complexu esse iudicauerunt. Quas coniunctiones a pleris dici scio. Sed haec uidetur ex syndeta,maisgis propria translatio Paulatim a philosophis ac maxime stoicis auetus est numerus. Ac primum coniunctionibus articuli sunt adiecti, post praepositiones, nominibus appellatio, deinde pron men, deinde mistum uerbo participiu, ipsis uerbis adverbia. N se sermo articulos non desiderat ideo P in alias partes orationis sparguntur. Sed accedit superioribus intericetio Ain tamen ex idoneis a uilioribus octo duntaxat partes secuti sunt, ut Aristaris
chus, ec aetate nostra Palaemon, qui uocabula siue appellationem
147쪽
n nomini subsecretit tanquam species eius. At ii, qui aliud nomen,
aliud uocabulum ab appetatione facilint, nouem Nihilominus fuerunt,qui ipsum adhuc uocabulum ab appellatione diduceret. ut esset uocabulum corpus uisu tactus manifestum domus, te ctus: appellatio cui uel alteru deest uel utruncp, uentus, coelum, deus,uirtus. Adqciebant& asseverationem, ut heu, ec tractatio nem,ut fasceatim: quae mihi non approbatur. Vocahaeum an appellatio dicenda sit τεισηγο AEc subqcienda nomini necne. quia
parui refert,liberum opinaturis resinquo. Haec fabius. Porro Donatus pueros docet oela esse partes orationis, quemadmodu Paul mon,P.Consentius,Diomedes, Priscianus,quos turba grar malicorum Latinorum,ea P ingens sequitur.
Quid igitur sequendum nobis erit in hae discrepantia docto.
rum, di quidem in re precipui momenti quae nisi reete fuerit constituta,methodi aedificium non potest seliciter construi aut re Lui Quemadmodum in medicinae methodo primatu obtinet anatomia. Non prolixus ero uel refellendis aliorum dictis, uel reddistis rationibus tuendo eorum sententias. Sed rem ipsam ex regu lis generalibus iam praescriptis di doctrina methodi studebo apta rite Primumc nobis uidendum erit, ex quo rerum genere sit oratio uel scripta uel ore pronunciata Magno consensu dicunt ormnes uocem esse. An autem uox sit corpus, ut aer 5c spiritu anis malis, an quantitas, an qualitas, anastis,an resatio,video quotidam haesitare, aliquos asserere corpus esse, ut stoici secerunt, in quorum opinionem deflexit Priscianus, vatri quidam Aristoteles quom uideri potest in ea sententia suisse, quum uocem aeremicetum dicit,quum. orationi partes tribuit, que iermino commarii coniungantiIr,ut corporis partes Vocem esse qualitatem,qus obiecta sit auribus, ut Odor naribus, ut sapor gustui di lingus, scriptam uero orationem esse qualitatem obiecta oculis, ut colores, utitInctum dinea, pictura, omnes c sormare figurae tam simplices quam compositae, ratio conuincit quae superat omnem authoritatem humanam. Et cum ratione faciunt authores, quos iure
praeseramus multis alijs. Apponenda est igitur Pythagorae Platonisec Plutarchi sentetia.Sic enim semit Plutarchus lib.4 de pla
148쪽
Quum sit quaestio, an uox corpus sit, re quomodo fiat echo, ita respondetur Pythagoras quidem, Z Plato, Zc Aristoteles uocem
asserunt incorpoream esse. Non enim aerem, sed figuram in aere ec superficiem ictu ac percussione aliqua uocem fieri. Omnis autem superficies incorporea est. Mouetur enim una cum corporia hus, ipsa uero plane expers corporis existit.Quemadmodum uirgae,quae inflectitur, superficies nihil afficitur, sed materia est,quae flectitur. Et prior quaestione de uoce, in qua explicanda Plutaruchus ostendit stolaos, Democritum 6 alios quosdam corpus exta stimare uocem, quippe aerem, Platonis desinitionem reddit hoe modo πλατων τί cptista es rara, -υμ ε μ αγῆ - ανσιαρωγμῖνον, ἁ πλγLυ - αθ γ δ αν- His ἐγκεφω- κώ χ αμιρον, .D ψυχηρ- , δεπιυνό-.λεγε rata a G2 κατακης κοις usi παλογω, ωωμοῦ ν φωτόζου - νοουμ at . Plago uocem desinit spiritum per os daetum a mente,ccicis,qui ab aere traditur per aures, eccerebris, ec sanguine,quoad perueniat ad ipsam animam. Abusaritudem loquendi uox etiam dicitur brutorum animalium, ut hin nitus, ct inanimatorum ut strepitus. Proprie uero uox est articulata, φωνὰ dicta, utpote φωτί vis hoc est, in lucem proferens id, quod cogita tur. Habemus igitur genus orationis&rertim ordinem in quo collocatur, ut sit qualitas, quemadmodu superficies. Ex quo iam orationis uelut anatomen licebit agnoscere. Diuiditur enim M.
perficies in alias etiam superficies, ut si quadratum aut circulus in multas figuras distribuatur, quae omnes adhuc sunt etiam is perficies, ec partes similares Deinde unaquae secari potest in
lineas. Lineae uero in nes, quatuor, aut plures lineolas. Quae abasumentur tandem in puncta uel notas, que sunt elementa. Et scripta quidem oratio nihil est aliud quam pictura,& proinde superis ficies unde libri uocatur syngrammatae grammata. Ponamus igitur sermonem uel λογον diui Luri quo euangelicam historiam exequitur,ordine descriptum in amplissima tabula: pictura uti pec superficies est. Eam licebit resoluerem partes maiores,puta in
rix IIII. capita, ut nunc habentur distinctiones. Et unaquae ppars erit superficies 5c oratio. Eas uero partes rursum licebit partiri in orationes, quae iam lineis contineantur. Singulae,quia pro
149쪽
ire positiones in simplices uoces diuidentur, quae sint partes lineae,
ec tamen ipsae quo P lineae. Illae aute in breviculas lineas diuidenis tur, in syllabas, ec iitae in literas, quae sunt adhuc lineae partim reetae, partim curuae, uel potius figurae, quae postremo resoluentur in ptincta. Sunt igitur partes sermonis euangelici depleti in tabalam,primum orationes uelut membra, deinde orationum propostiones, di propositionum partes singuis dietiones, ecdietionum partes syllabae, syllabaru autem literae, di literaruiuneta Eadem ratione aliquis partietur concione, quae pronunciat in exordiis,
narratione, partitione, argumentati onem,digressiones, epiloguz
que ebra sunt ipsa quo orationes ut si picis simulachru quis
Partiatur in caput,brachia, pectus,uenirem, crura. Ea diuiduturin breuiores orationes, donee pronunciata fiant tribus aut dua
hus dictionibus terminata. Quae dicitiones resoluunt in syllabas, cx syllabae in literas,quae sunt iam misi R. ω- ια mbat,ut Galenus inquit. Et ad hunc modum Plato componit atq; construit orationem similem faciens simulachro picto hominis. Locu sub ηciam interpretata a Marsilio Ficino. Est autem in Platonis Craistylo: Quemadmodum qui rhythmis operam dant, elementorum primo uires distinguunt, deinde syllabar tantum, rhythmos tandem ipsos aggrediuntur, prius uero nequaquam. An non ita aenos primo oportet literas uocales distinguere, postea reliquas, eiscundum species, mutas ct semivocales Ita enim in his eruditi uiari loquuntur: ac rursus uocales quidem, non tamen semivocales
ipsarum uocalium species inuicem differentes. Et postqua hechene omnia discreverimus, rursus inducere nomina considerais re , si sunt,in quae omnia reser utur, quemadmodum elementa.
Ex quibus cognoscere licet ec ipsa, fessi in ipsis species contine
tur eodem modo, sicut in elementis. His omnibus diligenter excogitatis scire oportet adferre secudum similitudinem unu quod , siue unum uni sit admouendum, seu multa inuicem commiscenda. Ceu pietores similitudinem uolentes exprimere, interdu purpureum duntaxat colorem adhibent, interdum quem uis alium colorem. Quandoc multos commiscent, ueluti cum imaginem uiri q similimam estingere uolunt, uel aliud quiddam huiusmo. di, quatenus imago qua P certis coloribus indiget. Haud secusculos clementa rebus accomodabimus, Ocinum uni quocunPegete maxime uideatur. Symbolaci συι Ioiat, uoc est,coiecta coix ficiemus,
150쪽
selemus,quas syllabas uocati uas ubi linxerinus,ex eis*no, mina uerba P constituerimus, rursus ex nominibus ac uerbis magnum etiam quiddadi pulchrum ec integrum construemus. Et quemadmodu totum ipsum compositum pictura animal uocat: ita nos contextum hunc integrum λον orationem, uel nominandi peritia, uel rhetorica fabricatam, uel alia quavis, quae id elsiaciat, arte.
Tenemus igitur ueram orationis partitionem Aliquae enis partes sunt membra orationis,ec ipsae quou orationes: aliquae dictiones, aliquae syllabae, aliquae literae, o in scriptura puncta uel
Orationes a rhetorica, cu dialectica, grammatica tractatur: ut explicabitur in tribus libris nouissimis, ex xxm icillis,quibus censeo apte perfici opus, quo lingua tota comprehendatur. Dultionum multae sunt dii serentiae, quas Fabius in 8 libro de synonymia dimerens attingit,cYEras. Roterod. lib. i. de copia uerhorum,quae in genera sua tribuere non malum fuerit Ex relati, ne utentium sermone, quedam sunt propria, di domestica, di uernacula, aut patria, ut linguae Latinae sua, Graecae sua uocabula, Ebraicae sua, item P ali j linguis: quaedam peregrina sunt uel ba. Quo reserri pollunt artium di prosesssionum peculiaria ut poetiaca, dicat irensia ccaliarum artium uocabula. De quibus antea dictum est.Ex aetate. Nova nouata, antiqua, prisca, obsoleta, aut ea tiam obliuia uerba, ut M. Varro appellauit. Ex usu Recepta &usitata, inusitata. Ex nouocalia,iucunda, concinna, dura, aspera, insuauia. Ex eodem genere dicuntur ampla uerba,& exigua. Excialtu. Ornata Inornata cx simplicia aut naturalia nitida, ele gantia, i dida. Qitae tamen disserentia potest ad significationem adiungi. Ex qua illa sunt: Propria, impropria, tra lata. Significantia, parum significantia. Sublimia, humilia. Honesta,obscoena Iaprimis uero illa ditfferentia nobis hic intuenda suerit, qua dictio. nes in species uel ut consuetudo loquedi apud magistros artium obtinuit, in partes orationis distribuatur. Sunt autem insto quas Ordine illo numerabo, quem periculo laeto didici aptis imu esse linguis discendis Ac tradendis Pronomen, nomen, uel bum, Paraticipium, praepositio, adverbium, interiec tio,conluctio. Quae quidem recepta uocabula grammaticorum 8 logicorum ommu minime improbo. Dummodo cogitetur, haec nomina vocum Pro ,