장음표시 사용
191쪽
Igo ponitur Inter sempiternas res a pretanti si philosophis Hula ordini Christus imponitur deus 8c homo uniuersoru dominus.
EXplicabit autem liber decimusquintus eorpora homin5 artificio composita,cum suis partibus Vt sunt aedificia, domus e partes eius,pons,uehiculum,nauigium, compositiones medicamentorum, opera pistoria, potus factitη, uestimenta,ex alia plarima. Que non sine ratione,nec sine idoneis authoribus substantist adiungenda esse puto. LIBER ULEXponet numeros absolutos, qui non ad aliquid rela nemhabent Item longitudo,latitudo, altitudo huc pertinent. Nomina etiam mensurarum di ponderum. LIBER VII.
IS liber qualitates recipiet primum corpori adhaerentes, deinde
illis,quae animae insident. Vtral pars latissime extenditur, ecomni diligentia explicanda es . LIBER DILACtiones cx passiones enumerabit, primu in quibus est mosuIs secundiim locum, tum incrementum B diminutio pollea generationes cxcorruptiones postremo,quae siunt per qualitatis uel in corpore uel in animo haerentis mulationem. LIBER XIX.
I Elativa expedies,quae affectionem habet mutuam evin una
quapiam recomparatur, uelut in quantitate,par impar,dua plum dimidiu: uel in qualitate, ut simile,dis mile concolor,discolor,concors,amicus,cccaetera: ue in aetione, ut uictor uictus, in. strumentum,qui instruitur, pater filius,aetor reus, iudex, res uel persona iudicata, signum res significata. I MER XX.
O Vatuor praedicamenta reliqua expediet, habere,fitu esse,
192쪽
IS liber omplectetur principia,quibus res constant, & quibus
ad cognitionem penitiorem euiuslibet rei licet peruenire, nec
alia uia.Quae ut uidentur a uulgari cognitione rem litissima,quia uidelicet negliguntur, ita omnibus sunt utilissima di necessaria cognitu qui nomen aedignitatem hominis tueri uolunt. Ideo in primis digna sunt quae in quavis lingua nominibus aptissimis notataec consignata sint. Primum est enientium, a quo uniuerasa esse habent,deus mens infinita di simplicissima, ab aeterno visnerans sui similem B aequale silium,deus genitus, deus ab utrovprocedens. Habet lingua Ebraica diuersa nomina dei,ut ah, te houa, et alolia schadai, donat,& alia:habent aliae quo* lingue, quae unum in locu ponere operaepretium eri Res aeternaeecima mutabiles ecper se subsistentes sunt etiam ueritas,bonitas, sapia entia. Ab his separari non potest infinitum, Θ modus,ec ordo, di ratio uniuersa permeans, uniuersa continens, di ad unitatempeuocans Idea quoq; 5 forma uniuersorum ab aeterno consistit in diuina mente. Quod a summis philosophis est animaduersum
uel potius eis diuinitus patefactum. Non sunt praetermittendae etiam priuationes, ut nihil,malum,talsum.
His adiungunt,quae ipsa quos primae Nintimae philosophiae
subiecta uidentur,quoru tamen usus pertinet ad dialecticos,rlitatores,physicos,mathematicos,ethicos, iurisconsultos, deni tauomnia negotia Sunt autem indices rerum, uel inuentionis loci, ut frequentius appellantur,ec regulae censendi uersi ali falsurru Indices rerum,qui mentem per uniuersam naturam cuius*ne
gotin uel simplicis uel multiplicis dirigunt, XX HU Rodolphus
Agricola numerat. Ad quos uideo aliorum locos ec indices uniis uersos facile posse redigi Quanquam in examinandaueritate rescrutatione cuiust rei alium ordinem ab eo, quem Rodolphus constitui sequendum ali j censent,quibus assentior. Existimo atatem hunc ordinem indicum maxime cqnuenientem. Primum e nim aliqua sunt, quae totam remec ipsam substantiam adeo complectutur, ut nomen, coniugata,genus,species, differentiae pro Prium,totum,paries,desinitio, quae diuisionem quos sibi adsuismit. Tum sunt causae efficiens finis, ct euentus, ut effectaec destinata. Deinde adiacentia rebus,di actus, cx subiecta Postea conis nexa tempus di locus,ceinde contingetia comparata, sinulta.
193쪽
121 Posthaee opposita Ndsuersa. Postremo Iudieata seu testimoniata pronunciata aliorum ea de re, de qua iam quoitur. In his continentur citium stitiae personarum ccrerum .di atri argumentorum indices, quibus rhetores utuntur. Id quod monis
strare non pigebit eum, qui linguam aliquam suscepit explicare
Etiam praedicabilia indiuiduiIm, speetes, genus differetia, proprium, accidens, illis XXIIcl. indicibus inelusa sunt. Sophim caru quo deceptionum uel loci uel modi, nam A ri. stoteles τροπα etiam uocat, in his continentur, qui uel in uerbis. uel in rebus uersantur,hoe est, ut logici dicunt, in dictione N ex. tradictionem. Quos modos fallaciarum ostendet etiam scriptor diligense accuratus commentariorum. Loes quo comunes ad hunc ordinem pertinent. . quum sint partim simplices uoces, uti in predicamentis positi sunt, partim orationes, quae pronunciant quid sit, aut non sit, aut praecipiunt aliquid, ut non temere credendum esse famae, ac multa eius modi. Quae ex praeceptis philosophiae discenda sunt. Regulae dialecticae uel censendi uerum 8c falsum sunt axiomata summae dignitatis Θc fidei, quae ita sunt menti humanae insita, ut probatione haudquaq; egeant, quae Aristoteles in singulis io cis uocat τοιχεια elementa. Boetius maximas uocat. Quae spectantur in singulis praedicamentis, quum proprietas cuiusuis ordinis excutitur, ut substantia non recipit magis & minus. Substantiae nihil est contrarium. Et in singulis indicibus, ut genus ex singulis speciebus subiectis affirmatur. Negato genere, negantur omnes species. Definitio B definitum per omnia debent congruere. Deinde sunt generaliores quaedam regulae, ut esse in omni, in nullo esse, de omni dici, de nullo dici. Et quae mathematicorum principia sunt, quae duo uni tertio aequalia sunt, ea quoc inter se aequalia sunt. Si demantur aequalia aequalibus,ea quae reliqua sunt, adhuc manent aequalia. Eiusmodi principia etiam praetica sunt, leagese dietata naturalia uiuendi, quas P anticipationes uocant, tam in iijs, quae ueritatis spectationem attingunt, quam in rebus agendis,ut, uod tibi non uis fieri,alteri ne seceris. Benefarientibus reserenda est bona gratia. Ex hoc sente manarunt regulae taris plurimar,e gnomae sapientissimorum hominum.
194쪽
Dei u decem pressi enim π quomodo bee ratis onmentiris irvin puerili institutioni constra.
a Vod in recesendo sine egisti multiplici operis quod his.ce commentari js deumbrare molior, dixi me ostensurum hanc rationcm 8ά methodu utilem esse ad uniuersae philosophiae cognitionem, utc puet i statim a teneris unguiculis mantiducantur certo reetoc itinere ad cognitione uerae philosophis id nune faciendum est ut loco idoneo. Prius tamen de usu categoriarum est explicandum Categoriarum enim schemata primum istum usum praebent θά quidem eximium, quod uniuscuiust rei genus ostendat, eg cognatas species,& disserentias, unde componatur
definitio. Nec quisquam idoneus erit ad definiendum simulex diuidendum sine praedicamentorum notitia. Ut rem utilissimam ille praestet, qui rerum ordines in quacunc lingua recte digesse rit. Cui cohaeret alius usus,quod ostendunt, quae resec uoces sint cognatae , ut altera de altera dici & praedica hi comode possit. Vnc
de pendet propositionum di quaestionum cognitio Aten in eum usum propositus est liber categoriarum, siue ipse Aristoteles scripsit, siue alius congessit ex metaphysicis, praecipue Aristotelis. Ita iraeclare faciunt Perionius,Sturmius, Philippus di ali j, qui
eum usum praedicamentorum docent. Id quod diuus etiam Attagustinus in libro decem categoriarum praeclare secit. Quintilia. nus etiam in ea sententia suit, quum dicit Aristotelem decem ele. menta constituisse, circa quae uersari uideatur omnis quaestio.Et quatitor quidem pertinere ad status putat, sex ad quosdam argumentoru locos. Est enim tertius usus, quod opicen tradunt, hoc
est, uiam filiationem inueniendi, quid cogitari ex dici unaqua de re possit, ΘΚ argumenta quibus aliquid adstruatur aut subueristatur. Quod Aristoteles parcius attingit libro primo opicorum,
inquiens Post haec oportet determinare genera praedicamento
rum, in quibus insunt dieite quatuor differentiae. Sunt autem hee numero decem, quid est,quantum, quale, ad aliquid, ubi, quarta de acere, habere,facere,pati, dic Eum usum Io. Sturmius Ioa chimus Personius, ΘΚ Philippus in dialecticis copiosius edisseruia artus usus est, qui pertinet ad entis cognitionem,ut reruini uersitas certa distributione animo comprehendatur, unde fac, lis sit cuiuslibet rei explicatio.
Et hunc usum ostendit Isidorus , quanquam ineptioribus uex
195쪽
bis.Proseset etiam ad libros Intelligendos, tu siue rhetorebus A
ue dialeeticis applicantur Aptius autem Boerius editione primam praedicamenti Aristot Decem praedicamenta,quae vocamus,
infinitarum in uocibus significationum genera sunt: ut res infinitaequae sub scientiam cadere no possent, generibus proprris divinita scientia comprehendantur. Vulis est autem haec cognitio ad dialectica,physica,ethica. Que usum Aristoteles praecipue ostenis dit in s. libro metaphysicorum. Ac sane decem praedicamenta, uis Archytas appellauit, uniuersalia uerba aut orationes, sum malim comprehendunt philosophiam hoe est,cognitione rerum diuinarum 8 humanarum. Et is usus quadruplex non obscure animaduertitur in commentarijs, qui ea methodo scribentur, ut rerum 8 uerborum notitia copuletur Ita*usus quintus separari non potest, quin plurimum commodatura sit haec uia cognoscendis N explicandis quibuslibet linguis. Puerorum autem inuitutioni ad hune modum sertuet. Nantyut ex uniuersa liberali oc ingenua educatione tria potissimum petuntur, sanum iudicium de rebus pertinentibus ad hominum cognitionem,pietas uitaes sanctimonia ec facultas eloquendi apte quae sentias, ita primam pueritis disciplinam illis congruere debere censeo. Ad pietatis Christianae&oruiorum disciplinam spe
fiant rudimeta fidei calliolicae,&praeceptiones de moribus,quales sunt uersus Catonis,dieia Graecorum sapientiu,symbola Via uis, ec alia. Vt sensus communis de rebus uersansius in humatana uita expoliatur,ec timetur,cveloquentia paulatim formetur, initium recte fit aliterarum notitiae pronunciatione syncera, di generalissimis formulis declinandi uoces, cuiungendi Cti rudiis mento cohaeret nomenclatura rerum di emendata scriptio. Caeterum quantum conserat non modo ad copiam uerborum 8celo. cutionem, uerumetiam ad iudicium exactu de rebus nomencla tura bene insormata, ostendit incomparabilis uir Symon Gry, meus, in quo pietatem Christianam ct uirtutes omnes,ec mulasat dicharites habuime domicilium existimo. In me quidem nihil tale commerentem singularem beneuolentiam multis argumetis declarauit. Cum eo uiro clarissimo non semel ec coram ter luteras egi de hoc opere commenrariorum: qui etsi argumentum ualde probaret,no tamen dissimi ilauit labores oc disti ultates n.
esse mihi quidem non superabiles. Sed audianaus quid tribuat nomenclatinae,
196쪽
mensaturae, qua absolute uelim explicari in eommentariis iustis cuiuscun linguae. Sic enim scribit in praefatione Onomastici luli j Pollucis: Cu sint in hoc toto pueriles animos disciplinis uelut agros linguarum sarculo praeparadi negotio scopi duo, ut quam facilime capi, ex Φ expeditissime depromi res possint,una eade*ad utrunq; uia breuissima meo quide uidere ducit, si certo suos
nomine signatarem, quamc ante omnia puero tradamus. Ono masticon traditionis genus hoc Graeci, nomenclatura rerum per
genera distincta uocanuincredibile uim 8c celeritatem quantam ad summa studiorum incrementa afferentem, si rite ab incunabulis tractetur. Nam quum ipsa uocabula hominibus omne dere.
hus animi iudicium signiticandi ceu pacta inter ipsos symbola
sint,peregrinum esse semper, quisquis haec non tenet contra qui tenet in omni oratione tanquam domi uersari certum est. Et inserius: Non satis est alterutrum,aut res ostedere, nomina miscere: aut docere nomina, res ipsas praeterire. Utrunt,neres. est, si inis utum recte celeriters puerum uelimus. Et iterum: Iam uero quopacto constituere mens orationis agmen subitum potest, nus nomenclatrix memoria in uniuscuiusis rei uultus ceu locos intuens,ebuccinandam praeconio linguae momento tradit stat aut memorari melius retineriue aut imprimi celerius nomina nopossunt,quam cum rerum suarum sermis praesentibus inscripta, inmemoriam dum adhuc tenerrima est, reponuntur. Haec Grynaeus noster summus amicus 8c obseruandus praeceptor, quum interris degeret. Nunc autem post uitam ccpersanete actam 8c religiosissime terminata coelo fruens, iure nobis hanc doctrinam reddit commendatissimam.
Proinde instructis commentari is Latinae linguae 5 organo li. teraris,quod hoc commentario designare studeo,ludimagistrum sidum di diligentem non pigebit, nec admodum eri difficile, epitomen ex illo lacere aptum suae scholae. In quo non plus erit laboris,quam sit in notandis uocibus di sententiolis in tabula per dimidium annum,exsuctus longe uberior. Describet enim liteis ras Latinas ordine: mox distribuet in uocales, quibus diphthonagi compositae ex ipsis addentur Scin consonantes, quae iuxtis nidc potestatis similitudinem iungentur. De longis e breuibus syllabis, de acutis, grauibus, di circunflexis, ut pronunciandae sint,per notas prosodiae breuiter annotabit: nec non de spati js, N
197쪽
i86 ut voeant mustes,de pausis, quantae sint Inter singulas uoces aut sentetias interponedae,ut Erasmus docuit scientissime. Haec rudimenta sunt orthographiae Boorthoepeis.Quibus eode compediaetymologicen proponet, ut excplo Drossi schemata siue typos Acsormulas declinationu pronominis,nominiso uerbi .pponat. Id quod breuius 8x clarius absolui potest, quam Donatus secit in sua methodo. His de compositione dictionum pars, ct breuicuis regulae ex lareani grammaticis au aulo auctiores subqcienis tur Postea ordine alphabetico recensebit origines vocum, quae uix unam cY alteram paginam implebunt. Qitibus modica exercitatione impressis animo, nullum erit negotium puero quamuis diaetionem resolutam ad suum parentem ducto citius reducere. Quantum habeat ea res momenti, res ipsa loquitur me iacente. Post haec nomenclaturam rerum quae hodie in ludis literarijs uersatur, ad methodum &genera vocum ait rerum consormabit. Vt pronomina,praepositiones, adverbia maxime trita di non derivativa quaelibet, interlaetiones quos 5 coniunctiones ordine certo componat. Ita ex ordine substantiarum,quantitatis,qualitatis, actionum 5c reliquis sumet cum iudicio maxime uersantia in usu quotidiano, ecdigna etiam praecipue, quae homo liberaliter educadus minime ignoret Singulis autem dictionibus apponentur indiculi,qui dirigant in sequentem partem. Erit enim postre ma pars, quae locos communes ordine aptissimo digestos contaneat, in quos libelli ad eruditione pueritiae scripti, ut Catonis mois
ratia,ut mimi Publiani, dicta sapientum, symhola Ludeuici Ui. uis, insignia apophthemata, prouerbia*,ec fabulae Aesopicae
tribus aut quatuor uerbis perstri tae, in primis Solomonis prois uerbia 5 symbolum apostolicum 8 decalogus conserantur. Iam in reru ordinibus reuocum index apponetur, qui aliquam sententiam memorabilem ei dictioni adiungat,quam praeceptor requirat,puer trussit prompte reddere. Velut ad pronomen meus index erit, qui solium Bouersum indicabit, in quo haec sententia ponetur, Meumectuum discordiae principia. Deus indicem ha. hebit,qui notet illam sententiam,Homo homini deus. Loqui,n tam habebit, que puerum dirigat ad illam sententiam, Audi libenter, loquere pauca. Ea praestituto die a pueris exigentur,ut per iugem ac diligentem exercitationem memoriae infigantur. Singulis auium diebus deincepe duas dictiones cum sententia conne.
198쪽
xa ediscent, memoriari mandabunt, di quilam scribunt, stude, is
hunt illo deliteris depingere. Ita quidem cognitio uocum Latiis nae linguae sine errore di confusione tradetur, ocingens progres.sus fiet in cognitione rerum. Quod Orthographiae, methodo per. cipiendae, rerum cognitioni, ut nullius rei prorsus rudes 8c igna.
ri maneant pueri,memoriae colendae,moribusu formandis adstaret plurimum momenti. Proinde optandum suerit eiusmodi libellos uersari no modo in ludis Latinae 8c Graecae literaturae, uerum etiam uernaculae linguae: sive quis paedologia, siue institutionem iuuen Iutis appellaret,siue alio nomine. VARTV Pinas. LIBAER XII.
TRes libri ultimi explicabunt orationis eompagem Ac structuram. Et is quidem grammaticae orationis strueturam ex peis diei, eamΨ partem grammatices,quae uocatur syntactice Mirari soleo non diligentiori obseruatione methodi homines eruditos in ea parte uersatos elle. Capita erunt huius libriiQuid sit construaelio, B quibus in rebus spectetur, nimirum quae dic tiones iunigi possiunt, quo ordine, oc quomodo Ubi de ordine naturali ocuerso dicetur. Quid oratio indicativa, imperativa, ct caetera. Mox per singulas orationis partes ibitur,ec pronominis struc hara indicabitur, nominis, uerbi, participq, praepositionis, ad uera
hi j intericetionis, coniunctionis Deinde generalia quaedam, ut quem usum habeat geminatio dictionum,st cum poeta dicit, magnorum maxime regum. Ut propositiones uniuersales particulares, negatiuae,a firmativae exceptiuae, exclusi uae,compagatiuae enuncientur uarie, quicquid est huius generis. LIBER XLII.
ABBluet urueturam dialecticam ea explicans, qtIae Aristo. teles in libris per hermenias, di in analyticis prosecutus eli. Quid dialeetica, apodietice, sophistice. Quid propositio,
quae lito, axioma , sumptum, postulatum, propositum, adsum P clo, conclusio. Proposuimuera,falla,necessaria,contingens, abu
199쪽
i88 surda cutemota Probabilis 5 tIerisimilis, paradoxa, taetera. Atlamatitia,negativa.Vniuersalis, particularis,singularis, Mea finita Categorica, hypothetica Simplex,composita, modificaula Argumentationes, syllogismus, dialec licus, demonstrativus, tentativus, sophisticus, apodixis enthymema, inductio, exem plum. Simplex argumentatio,composita Gradatio uel ascensus ecdescensus. Tum fallaces istae explicabuntur, soritae, pseudoamenae,crocodolitae, asystatae, antii rephontes, dilemmata, ct ce ratinae Variaecl3Oratorum argumentationeS,epicherema. colleactio, ratiocinatio, reliquae ad sua genera iungentur. De dispos tione di iudicio: ubi methodus est expedienda.
tari III iaEXplicabit ultimus liber orationem politicam,aut oratoriam, 8c poeticam. Quis orator aut poeta. Fines loquentium rescribenuum docere, mouere, delectare. uibuscn rebus unutria quodc perficiatur,ec unde petenda haec Nothi unes sunt declispere, assentari,ic similes. Osticia dicetis inuenire, disponere electa probata, uerbis eloqui, memoria complecti, pronunciare. Argumentu seu materia oratoris Partes orationis politicae aut poeticae Elocutio quibus in rebus posita sit, nimirum in uerbis
re sententqs. Quid in singulis specfitetur,ec unde accipi possit.
Schemata exeos,quae fiunt additione detractione ermutatio ne, transpositione, confirmatione Schemata sentenorum. Foris mulae amplificandi 8 minuendi. Quid copiose aut Dreuiter discere, copiae uerborum ΘΚ rerum typus Compositio habet ordiis nem,iuncturam, numerum. Ad numeri explicationem praecipue
spectat discrimen orationis prosae Bouersae. Quote qui pedes.
Carmen in quo citra, arsis, thesis, ec similia. Genera earminum. Formae orationis Bocharacteres: optimum genus dicendi. Exempla orationis politicae 5 poeticae ab eloquentissimis authoribuet sumpta illustrahuntur scholh si reuissimis, quae statum, partes orationis, dispositionem, argumenta, schemata, tropos, realia id genus annotabunti CPquenti
200쪽
loquentim e sapientia eoniungi debere. 8ELoquentiam, sapientiam arctissime coniunetas esse, ita
ut altera nequeat ab altera separari, adeo*nihil aliud elo, quentiam esse, quam ornate 5c copiose loquentem sapientiam, antea planum feci ex optimis oratoribus B philosophis Idem nunc unius Ciceronis uerbis refricare, non alienu est ab hoc I co Sunt autem posita in priori libro de inuentione.Quae &si adolescens protulit, senior tamen & perfunctus omnibus boni ora, torisque optimi senatoris a tu consulis muneribus, approbauit. Saepe Bc multum, inquit, hoc mecum cogitaui, honi an mali plus attulerit hominibus 8 ciuitatibus copia dicendi ac summum eloquentiae studium. Et enumeratis bonis pariter ac mesis , quae ho mines eloquentes peperisse uidentur, subdit: Ac me quidem diu cogitantem ratio ipsa in hanc potissimum sententiam ducit ut existimem sapientiam sine eloquentia parum prodeste ciuitati hus: eloquentia uero sine sapientia nimium obesse plerun*, proadesse nunquam. Quare si quis omissis rectissi nais atque honestim. mis studi js rationis dioisicri consumit omnem operam in exeracitatione dicendi, is inutilis sibi, perniciosus patriae ciuis alitur.
Qui uero ita se armat eloquentia , ut non oppugnare commoda
patriae, sed pro his pugnare possit, is mihi uir ωsuis ex publicis
rationibus utilissimus atque amicissimus ciuis fore uidetur Aesi uolumus huius rei,quae uocatur eloquentia siue artis, siue stuadpi, siue exercitationis cuiusdam, siue facultatis a naturas rosessis considerare principium ,reperiemus id ex honestissimis causis natum, ais optimis rationibus prosectum. Et in sine praefationis: Ac mihi quidem uidentur homines cum multis rehus humilio
resec infirmiores sint, hac re maxime bestris praestare, quod Ioaqui possunt. Quare praeclarum mihi quiddam uidetur adeptus ii, qui qua re homines hesi h praestent, ea in re hominibus ipsis
antecella Hoc si forte non natura modo, neque exercitatione conficitur, uerum etiam artificio quodam comparatur, non alie
num est uidere,quae dicantij, qui quaedam eius rei praecepta n his reliquerunt.