장음표시 사용
91쪽
Scribratur Item literae ae modis uarq,5 loeli pene infinitis ab.
Huius generis est scribere chalcantho,quod uultriola quidam
uocant,ut literae non appareant, nisi charta uel membrana pergamena tingatur aquis iactis ad eum usum. Quods succo herba. rum scribunt literas oculos fugientes, priusquam admotae ad lucernam colorem subrutam accipiunt. uod albumine pingui, Matramentum superfundunu quo deraso apparent characteres inscripti chartae.Quum Demaratus aliquado rex Spartanorum,
sed apud Xerxem ageret Susis,quum Graeciae bellum esset illaturus sieonsilium regis Persici Graecis nunclauit inscribens lite ras pugillarium ligno,eisci,ceram induces, ne res a Persis cognosceretur. uod Herodotus in Polymnia scriptum reliquit Aul. Gellius idem ab Hasdrubale,aut alio Poeno factum esse testatur. Histheus Milesius agens apud Darium, Aristogoram solicitatu.
rus ad desectionem furtivo scripto,comminiscitur hoc literarum opertum admiradum ut fido seruo radat caput eici literas inscii hat,retinens apud se,donec pilus iterum fruticaret: ac tunc misit ad Aristogoram,subens ut caput ei radat. Eius meminit Gellius libro i .&Herodorus in Terpsichore. Harpagus Medus literas, quibus Cyrum extimulauit ad regnum arripiendum,menterato lepori insertas cum instrumento uenatorio per seruum transmusit, ut Herodotus 5c Iustinus testantur Artabazus Persaac Tomoxenus Scionaeorum magistratus de proditione ita sunt inter se pacti, hit exaratos libellos cae chartas inuoluerent postremae parri sagittae adaptatis desuper pennis .ctosagittam alter ad alterum emitteret in locum,de quo conuenerat. Id quod Herodotus me. morat in Verania. Sed haec uniuersa mihi uidentur habere com.
munem rationem clim stratagematis: quae nisi occultentur, uim
suam perdiderunt Ideoc subinde noua comminisci oportet,qus
iam erunt infinitae uarietatis. De ebdcet bis.
O Uamobre transeuntes a clandestinis literis ad manifestas,
typographiae initia consideremus, quae ex chirographia mutatione auspicatissima prodrjt ut locu de origine linguarum ec literarum, nec non earum mutatione feliciori clausula termi.
92쪽
nemus. De qua Polydorus Virgilius Vrbinas libro secundo de
inuentoribus rerinita scribit Bibliothecas instruere Θc publicare fuit omnino magnum mortalibus munus: sed nequaquam conserendum cum hoc, quod nostro tempore adepti sumus, reperto nouo scribendi genere Tantum enim uno die ab vho homine literaru imprimitur, quantu uix toto anno a pluribus scribi posset.
Ex quo adeo disciplinaru omniu magnac librorum copia ad nos manavit, ut nullu amplius superiatur sit opus, quod ab homi. ne quamuis egeno desiderari post it Illud insuper adde, , auiliores quo pilurimos tam Graecos qi Latinos ab omni prorsum tria
teritus periculo uindicauit. Quare tantae rei author no est sua laude fraudandus,praesertim ut posteritas sciat, cui diuinum henesi. cium acceptum referre debeat. Cesterum quia in tempored loco ec inuentore nonnihil discrepant scriptores, optimum fuerit Iocobi Vuymphelingi Leaput s. ex epitome rerum Germanica rum huc trascribere,qui mihi uidetur eius rei certissimus author. Anno,inquit, Christi M. ccc c. XL. Fridricho tWio Romano rum imperatore regnante, magnum quoddam ac pene diuinumheneficium collatum est uniuerso terrarum orbi a Ioanne Guo. te erg Argentinest, nouo scribendi genere reperto.Is enim primus artem impressoriam, quam Latiniores excusoriam uocant, in urbe Argentinensi inuenit. Inde Maguntia ueniens,eande seliciter compleuit. Interea Ioannes Mentel id opificin genus incctaptans, multa uolumina castigate ac polite Argentinae imprimenado,factus est breui opulentissimus. Huic successit Adolphus Ruschius,mox Adolpho Martinus Flachus quid ipsi Argentineruses in natali selo cum laude &gloria hanc artem exercuerunt. Is est ille Martinus Flachus,qui dum in humanis esset, iunctus assiunita;c suit nostro Mathiae Schurer, homini sane doeto, probo ae
integro. Cuius quotidiano conuicita, assidua familiaritate ae consuetudine charis line Thoma, ct ualde recrearis, di mirificam uoluptatem capis. Nec solum nostri in hac arte Argentinae floruearunt,sed eande etiam alibi tractantes,& decus 5 emolumentum sunt consecuti. Ita Sixtus Rufinger Argentinus Neapoli anno M. CCC c. LXXI. libros, clinodo imprimi possint,primus monastrauit. Ob quod factum Ferdinando, oc Neapolitanae nobilitati charissimus extitit. Huic stare ab ipso rege episcopatus di amplis, sume dignitates oblatae sunt. His omnibus patriam Argentinam
93쪽
81 praeserens ad nos concessit,est hodie usta superstes, uir ob dignitatem sacerdotalem di senium reuerendus. Praeterea datricus cognomento Han, sub idem serme tempus sermas librarias, rem inauditam,nec unquam Romanis visam, Romam attulit. Fuit is natione Germanus, cui cognomentum,ut dixi,erat Han. Id Latine gallum gallinaceum significat. Hoc ideo scribo, quia Campanus,ec aliquot docti existimauerunt hunc datricum natione Gallum fuisse,quod plane falsissimu est. Is tamen error inde ema nauit, quod cognomen familiae traductum fuit in Latinu. uod Hermolao Barbaro authore nunqua fieri debet. Nomina enim, di cognomina,oppidorum propria sicut hominum quacunc lingua retineri solet. tam datricus Han cum hoc diuino opificiorem literaria ex inopia ad ingentem ubertatem perduxisset, An tonius Campanus in illum iocatus hoc tetrassichon edidit: Anser Tarpei j Iouis,underitiosalis Constreperes,Gallus decidit. Ultor adest Viricus Sallus,ne quem poscantur in usum, Edocuit,pennis nil opus esse tuis. Non est praetereundus Ioannes Prus municeps noster, qui hane artem hodie in urbe Argentina diligenter excolit: qui infinita uoluminaliteraru studiosis legenda dedit Multi summie celebres uiri hoc impressorium munus laudauerunt, ut Polydorus Vrbinas,ut Beroaldus praeceptor tuus. Is in quada oratio sua, uod, inquit, ingeniosius inuentum,quam literaria impressbria, uel ut Latinius loquar,excusoria,qua nil utilius. Et alibi ide Beroaldus in quodam hendecasyllabo:
Quo nil utilius dedit uetustas, Libros scribere quae doces premendo. Quod ergo nonnulli adscribunt excelletissimae rei inuentum civi Mogunti no,& nonulli quidem Ioanni Fausto, evad annum
circiter . cccc .LII prorogant ortum eius,inde accidit,quod primus inuentor excogitatam a se artem in patria, Moguntiam descendens,ali js etiam adiunctis,persectiorem reddidit.Qus quidem paulatim ad eam perlaetionem,quam nunc habet,perducta
est. Nam principio ligneae tabulae insculpserui literas, quae pagianam libri complecteretur. Id quia magni stimptus di laboris filii, excopitati sunt typi lignei connexiles, ut flum per foramina satia gulorum
94쪽
gulorum Induetum uersum unirm eonnecteret inuribus autem
uersibus serie deinceps conluctis pagina expleta est. Tandem exucogitarui ingeniosi artifices imaginem literae in ferrum incidere, at imprimere archetypo aereo,quem uocant matriculam, atque in eo plurimas iteras eiusdem Armae ex stanno fundere. Porro literae omnes in arca patula per loculos digeruntur, e quibus coma positores sermularum literas connecteres paginas implent. QtIae conclusae marginibus ferreis praelo subqciuntur, eis* atramenutum aut alterius coloris pigmentum uernice temperatum, ut te nactus haereat, pellices pilis inducitur silisc chartae humectatae literario praelo ualidius imprimuntur, ut scripturam excipiant.
Non parum splendoris artiueio typographico addidit Aldus Manutius, cuius industriam sedulo multi aemulantur chalcographi in Germania, Galliaec Italia. Mihi equidem hoc Germanicum inuentum consideranti non sine admiratione magna, succurrit memoria tormenti aerei, quam bombardamec selopeium appellant. Quo nihil magis terrificum, nihil tetrius in perniciem gentaris humani possiet excogitari:quum unus globus in exercitu aliis quem scite excussus, centum homines aut plures etiam mometo perimat. Eius machinae authorem serunt scriptores Bertholdum Sisartet, monasticae prosessionis hominem, cuchymicae perstudiosum, cui basiliscus a Mercurio extinctus tam noxiae rei comminiscendae occasionem praebuit anno LX ante inuenta artem chalacographicam. Ut Germani alterum inuentu habeant cum Thihalcain filio Cain commune alterum cum sintdei, siue Mosen, siue Abrahamum, siue Seth, siue denic Adamum parentem literarum fuissi credimus. Nimirum ut abundaret gratia, ubi abundauit malitia. Dedit enim Germania per istum Beriholduri martet nouissimis temporibus, quibus abundauit iniquitas, dicharitas refrixit, multic sectantur uiam 5 seetam Cain, horrisona uasa mortis exteris nationibus, cx in sua uiscera, ct in mutuam perniis ciem generis humani Quo mueto, Salmoneus, Busiris, Phalaris, Sapores, Perillus, Scythae, Lestrygones, Canibali nihil immanius excogitare potuissent. Rursum Germania per Ioannem Guo. tenberg, ciuem clarissime urbis Argentine sis, dedit artificiu tum celerrime tum faberrime scribendi libros, hoc est, conficiendi oraganum sapientis. Quae sapientia ubicunq; admittiture auditur, compescit furores,ec humaruiatem, beneuolectam, iustitia, aequia
95쪽
s,tatem, pacem*sanelam nectat, fouet, eonseruat. Vnde non plus eneficii hominibus contulerunt,qui ob inuenta arma,uehicula, naues,aratra,lanificium, aedificandi scientiam, oc astrono. miam inter deos relati sunt, Φ qui artem excribendi libros bonos ec inter homines progandi repererunt. Ut in altero inuento Germania cum pessimis,in altero cxi optimis authoribus paria faciantistris ne quis glorietur nisi in deo. Non glorietur sapiens in sapientia sua,non fortis in sortitudine,non diues in diuiti j suis,ut precipit Hieremias, uel potius deus per uatem sanctissimum. Sed in hoc glorietur, qui gloriatur,quὀd sciat cenouerit dominum, quod faciat misericordiam 8 iudicum e iustitiam in terra. it an tibi Lim ii l. Tres ut De operis' positione,quo lingua piaeuet apte comprehendi πβαPosteaquam enumeratis plirrimis linguis planum teci, ut mihi
uideor,omni tm linguarum,quae hodie in edictis partibus lia. hilati orbis celebrantur, aiat olim in usu hominum uersatae sunt, nunc autem uelut sepultae iacent, aut quas homines positini comminisci, unam esse rationem Sc doctrinam communem: eam se posse comprehendi ab hominibus, e utilem sere illius notitiam non uno nomine: explicaui etiam de origine ZY mutatione tum linguarum tum literarum postulat ordo instituti commetarii, ut
ostendam modum quo lingua quaec possit uelut organo discerudi simul & docendi comprehendi. Nam id praecipue mihi propinsui patefacere, quantum ingenss mei uires ec occupationes peramiserint. Verum quia propositum argumentum Iatissime patet, quipispe quod pollicetur ostendere communem rationem discendi tradendia, cadisum accommodandi quamlibet linguam B literaturam, ocialem quidem rationem,in qua rerum notitia cum uera horum notitia coniungatur, ad hoc organi uice existat, quo res
populorum uniuersae spectandae proponantur sub conspectum datae, uti Graeci uocant ν- -ο K: denti philosophiam totam summatim comprehendendi, consultissimum uidetur principio
uiam 5 rationem docendi, quam secutus sum, indicare. Est enim in argumento amplissimo, di tam uario quam est rerum uniuerasitas, procliue a scopo ueritatis ex recti aberrare uel inscitia uel obliuione: omnis aut error etiam in redeui plus mali Q boni adsert. Deinde
96쪽
Deinde amplitudo prope immensari angustum modum nobis sconcludenda est. Praeterea discedere aliquando a sententia maximorum uirorum 5c in uniuerso tractatio in partibus,ratio θc auctoritas non euior etiam illorum, a quihus discedimus, hortantur. Quare optimum fuerit ueluti cancellis rationis methodonos circumscribere:qua Nerror facilius deprehendatur, sicubi a uero discessero,& praeparata sit desensio contra calumnia, quod interdum recepta opiniones desero. id quod methodi cognitio per se res est longe utilissima,ec in primis necessaria in uerita tis cognitione,cx explicatione quarumvis reruo uam Galenus in medicina tradenda ubic seruans diligente omniurrinedic
rum facile princeps existit.Eami requirit in omni trimo medico, periniquus est imperius illius uisex rationis,ut quos necessum sit saepius halIucinari. Quod tum in alijs multis locis ostedit turri in primo libro de usu partium corporis humanti statur autem traditam ab antiquis sapientibus.
De ratione Cr uia docendi quamcunq; rem aut artran aut scientiam, quae Graecis appellatur με occlo' aut ues Net.
Icero quidem rat ne docendi exacta in artibus e serena
dictione tenuit,ut qui maxime Ad haec commendat ipsam, qualis ut edocet. Quemadmodum hoc ipso capite docebimus. Aristoteles quo princeps in omni doctrina, methodum obseris Mauit. 8x praecepit obseruandum,nec alia de re magis commedat octo libros suos, quibus docet inuenire materiam ad dicendu de quocunu argumento, Φ quod serviant methodo. Eam in doctris nam tu leuiter attingit in metaphysicis, tum plenius tradit in prusterioribus libris de syllogismis, siue ut nunc solent nominari, in analyticis posterioribus. Plato quoc antistes omnis philosophiae,
ut eam doctrinam,quam Τιρασκαλικι, appellat, Iet commendare,ita non discedit ab ea tametsi adhibet copiam Nornatum et quentiae. Id quod perstudiose fecit Platonis doctor Socrates C ius dicta 5il facta memorabilia quatuor libris comprehendit e
nophon,quibus titulum fecit,apomnemoneumata. Et inquarto libro tu de ali j uirtutibus, quas docuit exercuitu Socrates, tum de moderatione ex temperantia disserens, inquit: α ,α πις ἐγκοατε
97쪽
--τως κρῖ OMκτικωνα υρ. Quae Latine ita reddere uisum est, quanquam maluissem interpretatione uulgata iam uti,si esset ad
ad manum Solis, inquit, temperantibus est datum quae optima sint factu ec dictis,uidere N edisserere: atc ex illis bona eliger a malisu abstinere. Ais ad hunc modum dixit euadere uiros tum optimos, tum beatillimos, tum instrumssimos ad disserenis dum Disserere quocpex eo dictum asseruit, quod deliberantes scite in commune,generatim explicent negotia, de quibus conasultatur.Ac proinde par esse,ut sese ad eam facultatem homines summa ope di meditatione apparent. Inde nanci fieri optimos uiros,atc ad imperium,ec ad disserendum aptissimos. Non segne studium illi etiam doctrinae impenderunt stoici homines eximie perati omnibusscientiis spectantibus oratione Paulus quou a uiro ecclesiastico praecipue hanc facultatem exigit, ut sit AHακτι ς,hoc est,idoneus ad docedum. Quam facultatem Augustinus libro .contra Cresconium Paulo attribuit, dum eum peritum disputandi,hoc est,uerum a falsitate discernendi, ostendit. Quin eistiam Christum usum esse dialectica in disputationibus asseuerat. Et in tertio libro contra academ dicit Platonem sapientissimum ec eruditissimum uirum sui temporis, adiungendo dialectica anulea inuentis&exercitatis partibus philosophiae, quasi formatria
me iudicem illarum partium,quae uel ipsa est sapientia,uersiarie qua sapientia omnino esse non possit persectam composuisse philosophiae disciplinam. uid dicam de recentioribus scriptori hus Inter quos optimus qui sic methodi est obseruantissimus: monent* singuli,quum occasio est, uiam istam in authoribus explicandis monstrandam esse,&admonendum in scienti j tradedis, quo genere docendi quis uti uelit.Ea propter uiam docedi momstrare hoc loco,ut argumento ualde congruit,ita est commendauturum nostrum opusculum,ne sine fructu legatur.Nam metho. dum ex optimis authoribus instituemus, ut in omnibus partibus
huius commentarq authores idoneos ec rationem sequimur. Quaec P
98쪽
Quaecunc obries, aut sua sponte in mentem uenire positat,
duobus continentur generibus. Alia enim sunt γνοους &ὲarisamae
Θ -ταλκηDe hoc est, quae cognoscissi sciri θc percipi possunt. Nam haec omnia unum significat. Illis autem opposita sunt,quae nulla ratione humana capi queunt nisi quum deus; qui solus est sapiens absolute, ut nihil eum lateat, singulari ope reuelat alcysaatefacit per suum uel huic spiritum. Vnde Paulus apostolus ait,
ta partim prophetamus. Et ad Rom. i. Quod cognosci de deo potest, manifestum est illis,nempe philosophis Boethnicis, deus enim ipsis patefecit. Nam quae in deo cerni haudquaquam possunt,puta aeterna ipsius potentiaec diuinitas, ex creatione mundi, Operiabus consideratis perspiciuntur.Et ad Coloss. a. capite loquens de Christi maiestate summa, inquit, .m πα-ε οι θηλυροι - γνήτεως ἡ τοκρυψοι, hoc est, in quo sunt omnes thesauri sapientiae ex cognitionis abstrusi. Et Ioan. in euangelio: Deum ne locn.
mo uidit unqua, filius, qui est in sinu patus, ille nobis enarrauit. Omnem denis facultatem docendi Paulus apostolus resert ad coelestem gratiam cap ta ad Rom.&Ephecq.cap. Quemadmodum 8c Augustinus in libro de magistro. Mentes quasi sui sunt sensusanimis, ut inquat Augusinus lib. primo solitoq. Disciplinarum autem quaec certissima talia sunt, qualia illa,quae sole illustrantur, ut uideri possint ueluti terra estati terrena omnia: deus autem est ipse.qui illustitit. Ratio autem in mentibus,tit in oculis est aspectus. Et intelligibilis quidem est deus, intelligibilia etiam illa λωρηματα hoc est disciplinarum spe. et amma,sed tamen plurimum disserunt. Quemadmodum cxterea uisibilis est ec lux, sed terra nisi luce illustrata uideritio potest. Claud. Galenus in lib. s. de placitis Hippocratis di Platonis facultatem percipiendi simule discernendi res quasculas ita ostedit. Ostendamus, quomodo principium inuentionis rerum quaesita reseripiarum indagari possit,commemorantes breuiter ea, quae pluribus cognitio cum alibi,tum in libro de demonstratione disseruimus. Na si nul nis.lum in nobis iudicandi principi est, neq; artificiosum quippiam
inuenire poterimus. Si uero naturale id habemus, tum artificio. sum inuentu haud erit difficile. Habemus ne igitur naturalia aliis qua κροτα , id est,iudicia comunia omnes homines Neci enim naturalia appellari conuenit, quae non omnibus communia lata
99쪽
88 Indeum debeant praeter* quod comunia sunt, naturam quos
habere communem. Habere equidem naturalia iudicia omnes nos, assero. Aic hoc commonendo potius quam docendo di deumonstrando, quasi a me antea dicitium , ita prosero. Quaenam uoro sunt haec oculi, inquam, qui laeundum naturam arTecti sunt, qui uisui exposita uideant: Aures naturali praeditae constitutio. ne, quae auditui obiecta percipiant: Lingua, quae succos gustet: nares, quae odores Olfaciant: tota cutis, quae laeva mouentia aequa hiliter persentiscat. Ad haec mens ues notitia, uel qmodo libuerit nominare facultate eam, qua dignoscimus,quid consequat,Quid repugnet reliqua quae sub his continentur, intelligimus, licui diuisionemec compositione, similitudinem Bodissimilitudinem, unde haec prosecta est diliaria tio. Uoeat autem iudicia uel potius iudicatoria κοτα e mentem uero νου 8c διάνοιαν, θρουλισμόν. Et addit,ω, ναοθου 'N APουσιρ- ines θων,--ψς - H ἡῖρδαυ-ις,κλοπωρανῖς - μάγν θῶ το συγχορμι Is . Ut eorum qus sensu percipiuntur, iudex est ipse sensus ita eorum, quae menteatu cogitatione,altera uis,quam permittimus appellari,ut quis uoluerit. Ioan Damascenus in secundo libro hominis animam finitione ex plicans, inquit. Jτηρ ἔχει πέ-ν ἀυτονῶν, ἄλλα Hipum Ur ωτα rep. - γαρ ωαλμος, σωματι, ἄνως vsἰ
het aliam mentem praeter se, uerum purissimam sui partem. Nam quod in corpore oculus est, idem anima est mens. Porro natura rationalis propria dei est, cYsola mente capi potest. Facultati au. tem excellentissime, quae ποώων -κον dicitur,cuius organum est medius uentriculus cerebri,ccin eo spiritus animalis, haec tribuisuntur,ac ei ueluti adiacentia subiectio inhaerent, κο εις, συγκαταράσεις, ορμα περ ἀντUUιν,αψονμM,-υγο ριττά ut Proprie au
ratio θ discretio,collationes, impetus ad aetionem, incitationes ec occasiones, Ptigaecauersio ab agendo praecipue quidem coagitationes,de qtiibus rebus cogitari solet, ex uirtutes, ec sciensis aritum P tractatio, nec non uis consilij, 8 dele 'tus, di diuinatio. Scientiae ars finitimae sunt experietiae,ut Aristoti in . lib. me festim tam . docet: Scientia definitur a bonis philosophis, ut a Galeno in introductione, γνωσις αδ αρῆα κρα Boeota υ ἀμετεψωτο vis λογα Cicero
100쪽
Cicero totidem prope uerbis explicat liba. academ . quaestilanum. 3Si quid ita sit comprehensum, ut conuelli ratione non possit: sinat: ter, inscientia nominatur, ex quo existit etiam opinio. Ita uera scietia philosophis deos omnibus hominibus est negata uis Galenus ait, MFολαρ ρ Mρώπου. V . Unde Paulus inter amispliTimas laudes maiestatis diuinae proclamat, Soli sapienti deo gloria Ars iisdem uerbis propemodum Graecis definitur ab Artistotele, Galeno, Luciano, α Hermogene in principio rhetorices. Quae Latine Cicero in .de oratore sic expressit Artem esse nutilam, nisi quae cognitis, penitus terspectis 5 in unum exitum
spectantibus, eg nunquam allentibus rebus contineretur. Grecauerba Galeni in introducit seu medico ita sonant: urnum misis e ἐγκατα ψεων, κύλσωνοα πνιον, κου ποσον συληλυμασμανον
περ ἶ τέλων μῶν κασιμον τῶ θίον. Cognitioni autem siue artem siue scientiam uocemus, repuagnant ἁγνοια, ι αμAax, hoc est, ignorantiae inscitia. Quae qui. dem uitia remouere ab animo, dicitur Modo κει docere,ec eam actionem saluberrima recipere, uocatur μανθάνειν, id est discere. Vnde mathesis. 5 mathemata, ct mathetes, hoc est eruditioecerudimenta 6 discipulus denominantur: ut μαθητης discipulus. ec, α ἄλο- doetore magister,mutuum sese respicia id connexi sint, ut neuter sine alterius ope aut opera sungi possit suo munere Adoctore autem, hoc est σι καλω, denominaturue neralis facultas ct ratio tollendi ignoratione, ec constituendi alcytradendi artes quascunqr, auet res illas cuius cuius generis que artibus solet explicari. Plato quidem in dialogo,qui sophi sita inscri.
nlac disciplina intellecstiua praeexistente ex cognitione sit. Vocat etiam idem Aristoteles με ψ,hoc est, compediariam, breuem, certam, rectam Miam 8 rationem docedi ac discendi. Ueluti tilibro top. ait, in eo sibi opere esse propositum, θολνευρεῖν, eo ne δυνησομία συλλογί - πρωτος --- Am. προβλαματω θ
nire uiam 8 rationem,qua possimus ratiocinari exprobabilibus argumentis in quavis proposita quaestione, ut ipsi uerba facientes nihil dicamus pugnans secum. Et enumerando multiplicem