장음표시 사용
101쪽
ab alio quodam aut a seipsis ab stipsis Oem uniti eas impossibile est, diuersς enim substitiae sunt,
oportet enim id esse unu quoddam,quod ea,quae diuersae nature sunt unire debet,id p esse opus est aliud ab iis,qus uniuntur: quem adinodu si sit aliquod unum liquidum,& alterum ex his cor
Poribus,quae inuicem conglutinamur,in unione enim terrae,cum aqua corporibus ap sitis inuice,corporibus inqua aqus,ta terrsiliadi uero qlitate per ea tota corpora Icedente,& pcr se media conglutinante suppositorum corporum isti unionem contingit.nam qus semel ab natura diuisa sunt,nes eandem sibi sunt sortita substantiam, nu quam ablua ipsorum natura quae semel ea separauit in unum coniungeretur,uerum si uniri debent, pus est ut ipsis aliud adueniat per qd medium fiat illis unio mutua.quare illud est conclucidum,quod anims partcs,cum sint inuicem diuerss,ab seipsis ut uniantur impossibile est.o si ex se no habent unionem, sed ex alio quoda illis unici contingit: hoc rursus necesse est,aut ut sit unum,& impartibile aut multinacmbre: O si multim bre erit,illud iterum interrogabimus,quae nam sit illis unionis cauω nam quomodo quae ita non sunt,ea aliis trut unionis causa & rursus.quod illas unit,utru unum illud erit an mul/ra de hoc in infinitum. si uniens animae partes unum est, id quidem esse anima concedamus , α quid nam linquit animam quo* non ex se unum laciunt. ' nam si unionis causa unum esie di uisis necesse est anima autem corpori unionis & coniunctionis causam esse videmus, cCnsentancuest,ut animam unum ex se esse supponamus, ne F eam alio tertio cotingente se indigere dicamus.
nec quidem absurdum est animam unam & subiecto, & substantia existentem diuersis usam esse potentiis, oc propterea uarias operationes habere. ut ignis pomumq; habet,ita ut sere corpora,qus subiecto unum sunt diuersas potentias habeant. hscautem dicit Aristoteles non in dogmate pro habile id esse ostendens quod iam diximus uidelicet animam unius esse substantiae, sed ipsum Ti ramum reprehendens qui in partes corporis anima diuidiciet enim no ipse animam unam esse sub nam iam sed ex diuersis subitantiis coponi uniriq, inuicem,& sic sane continuari,ut unus in easdeaffectioncs consensus fiat, de ratione enim quodpiam transit in assectus & ex affectibus in ratione: nas hoc illis desuper de conceptione rationis aduenit ut rationi subuciatur,& Obediant,& rationi contingit ut ex habitu,quem ad affectus habet ad proprias operati s impediatur: sic igitur una substantia est anima unde & homine totum unius esse substantis dicimus,& simpliciter,qus sunt ex sorma,& materia. quoniam uero neq; anima ratione carens omnis cst unius substantiae,ss Penumero inuicem pugnare affectus ostendit iram scilicet,& cupiditatem, nihil aute sibi idem re Pugnat igitur utplurimum rationis partes ira sequitur uelut ea,quae propter studiu magnificen tiae generosior est at cupiditas ipsa comedendo in diuersa retrahere conatur.Quod si quispia qugrat quid igitur sit uniens diuersas hasce substantias, res demus,quod ipse in aliis dixit,non Oportere qusrere quid sit uniens in iis,in quibus aliud quidem sonus, ali id uero materis rationem tene nat ea de seipsis unionem habent.naturaliter enim materia postsi ita disposta est,ut spore sormam luscipiat ex nulla alia causa, quae magis continua sit, ipsam suscipit, quemadmodum ut ita dicam cum serrum politum fit aptum ad suscipiendam formam securis uel stres non quidem est aliud quoddam,ferro talem quod uniat forma sed haec inuicem sponte producutur, simili quo modo in naturalibus ut in animalis se atrae reliquorumq; omnia: nam materia,& sorma sunt ex his, quae ad aliquid dicuntur,materia enim so p materia est,& econuersio. quae autem ditatur
ad aliquid ea simul subsistut,& smul destruuturines id opus est, ut ea sint prius, postea alicuius unientis indigeat,nes enim id opus est,ut in parte sint prius pater,& filius,deide mutuum habitu
suscipiant, sed altero cognito, simul alterum cognitum est. Hoc igitur modo etiam in partibus animae diuersis habes res anima enim qus ratione caret ad anima rationalem materis rationem lustinet hi c uero ad illam formae,smi Iiter plantalis ad irrationalem materis rationem tenet,ueluti etiacorpus ad plantes se habet in iis igitur n5 quaeremus quid sit uniens: etenim simul ac illud,Umateriae rationem tenet,aptum est ad suscipienda formam hoc ipsum simul fit quod quidem nullius unientis extrinsecus eget, uerum illud intrinsecus habet cum suae ipsius naturae potentia,qugunum facit, sed in humana quidem anima hic sermo mederer, cum rationis anima particeps una si eaq; etiam, deinceps per ipsam uniatur quemadmodum in Herculeo magnete lapide & sem menus quae ex eo mutuo pendet. sed quid inquit aliquis in animalibus quae ratione carent: nams partes eius animae quae in illis est,irs inquam sensus.& cupiditatis sunt alterius substantis,quid erit uniens eas,quod fit in illis superius na eae corpori sunt unionis causa, ea multo ante ab ali quo unitas esse oportet.deinde quomo eae,si non erunt uniis,poterunt esse unionis causa,iis quae
se post erunt nec quidem illud dicemus, quod altera alti ut materiasubiiciatur, omnes enim m
102쪽
sunt eiusdem ordinis & in plantali anima dicemus, quod etsi totam institutionem quispiam dicat
eas paries unire nondum tamen quod quaerimus id dixit, etenim cui nam in unum coniugitur Mass quod eius unionis est,ut causa formatis,id quscimus non id.quod iacit.cui nam igis eas par tra ueluti cotingens corpus naturae aut simpliciter alicui mictis naturali colligauit Quia si tu rit in partibus animae quodpiam aliud eas uniens, id quidem uelut earum forma erit, ct erit illud anima,nunci autem in iis absurdum est quod inseriora materis rationem habeant ad meliora, sin nS.qus carent anima formis hoc ipsum accidere videmus qualitates enim, quae sunt elcmenis fium sortus,rationem materiae habent ad ea quae ex tres corpora fiunt.
Dubitauerit autem ρυ l iam etiam de partibus eius, ει am potentiam habeat unaquis in corpore t enim tota anima totum corpus continet, conuenti etiam partium Vnamqvas coηtinere oliqlii
corporis,boc autem impostibilisimile videtur.Qualem enim Iarlcm,aut quomodo intellectus cone
Et hoc quippe merito dubitauerit quispiam nam si tota anima totum corpus continet Naulo
enim supra dixit,id enim potius contrarium uidetur quod anima contineat corpus si igitur tota totum corpus continet,& partibilis est anima.& in plures partes diuiditur id necesse est,ut una quss eius pars aliquam partem corporis contineat,quemadmodum quosi illi dicere uidebatur, qui ratiocinandi,& sentiendi uim in cerebro in corde uero irascibilem,aliam dii potentiam alio in loco collocabant.eius igitur unaque* pars corporis in quo est aliquam parte continebit no enim in alia parte corporis alia pars animae aiiam corporis parte continebit,una enim qus y pars animae Partem,in qua est,eam continet hoc autem inquit impossibili simile uidetur,scilicet dicere unam quam animae partem quandam corporis continere.nam si hoc est,qualem partem inquit.aut quo intellectus continebit dissicile est et fingere est. n intellectus quoq; pars anims,st si corpus alaco tinet S ipsa S partes eius separabiles sunt id quidcm sequitur quod partem corporis cottinebit. at intellectus est animae pars ipsum igitur aliquam partem corporis continere opus est,& hcc qui dem etiam fingere dissicile est.nam quail alis animς potentiae uelut es,quae in operationibus cor pus uel totum uel in parte mouent in quibusdam separatis particulis subintelligentur,quomcdo intellectus,qui in corpore no utitur operationibus in aliqua particula corporis esse subintelliges fmanifeste igitur per hpe intellectum a corpore seperabilem dicit quod si hoc,imortalem quoq; messe fatetur quod &ipse Lepenumero dixit & nos huiusce rei usus in prooemiis proposuimus. At Alexander hoc in loco cum penitus dubitauisset quid esset huiusce consi derationis proprium di cere,silentio locum putetiit. ex his igitur,quae dicta sunt,hic id patet,quod intellcctum esse scpurabilem,& substantiae alterius Aristoteles declarat.
Apparent autem ετ planti diuise vivere,v animalium sugdam insectorum,ut eadem habetia
animam lecte, o si non numero,utras igitur partium sensium habetra mouetur in loco in aliquod tempus,q, si non perseuerant,haud est absurdum,instrumenta enim non habent, ut naturam con
seruent sed nihilominus in utras partium omnes in sunt partes ani , tu eiusdem flectet sunt uer π cu tota, interse quidem,ut quς separabiles no sunt, cu tota anima,vi ερος diuisibilis est.
Cum redarguerit oratione dicentes esse animam secundum partes partibilem,nunc in ipsis rehus sermonem salsum esse demostrat si enim inquit planis S animalia insecta dividantur una singulaqusq; pars indifferenter animales potentias habere uidem quia in unoquoq; ramo & gen candi,& nutriendi,& augumentandi uis est,& unaquaeq; inscctorum diuisorum pars habere morum qi & sensum uidetur.quod si secundum partes esset anima separabilis,non hoc quidem esset, sed in hac quidem particula sensus,in illa uero motus esset generandi autem uis aut statim cum diuisione simul in insectis corupra est,aut in utrogi potentia est aut omnino nihil est.ereni mulata ipsorum fortasse etiam omnia,non generant quapropter una.& eadem anima in his est numem quidem priusquam dividantur postquam uero diuisa sun pecie,non autem amplius numero, non enim fieri potest.utquς in diuisis subiectis sunt es sint una numero.quod autem inscistorum partes utplurimu no uiuant,cam re serut ud q potereis a subserutat pres instrales haud habeat, ut fortasse itestina aut oculos,aut os aut sita P q uirtus eaA in totu corpus defluit suppeditas de eiusde spei sunt inter se.& cum tota inter se sidem ut eae quae partibiles non sunt m tota uero ala
ueluti quae diuisibilis est,nam partes insectorum,necnon plantarum saeum ipse sunt eius in spe
103쪽
cies propterea quod animae potentias minime separabiles habent,sed omnes in unoquos potetia
sunt,hoc enim id est,inter se quidem, ut quae separabilα no sunt,cum tota autem anima sunt eius dem spei discilicet ante quam fiat animalis diuisio cum ea autem hac de causa sunt eiusdem spe cici quod est,ut tota in parere similares diuisibilis,nams similarium diuisorum partes cum totis sunt eiusdem species diuisibilis autem per accidens quia cum diuiditur illud in quo est,ipsa etiam simul diuiditur.cum igitur Aristoteles qubusdam exemplis exercuisset ratione,plantarum uide Iici tm insectorum, ne quidem succedentem comperiit.at quispiam sortasse dubitauerit,an in omnibus hic sermo sit uerus in aliis nams animalibus cerebrum uidetur causa sensus,& motus, etenim si quodpiam iniiciatur in cerebrum id quidem imobile ais insensibile animal facit,etiams ueruus unde in reliquum corporis e cerebro motus i, &sensus aduenit diuidatur,eiuS quide pars diuisa superior tota 5e mouetur 6c sentit,qus uero inserior est Cmnino motuq; i& sensu ca ret illud idem quoq si in neruo fiat oppilatio obuenire solat prsterea irae ipsius generatio de san guine circum prscordia cemitur rsse,cupiditas uero aut simul cum epate disponitur aut ex epa te ipso oritur .s, si potentis ipfs in subiecto corpore esse habent,nes tame omnes per totum cor pus procedere uidentur.necy enim uisus,neq; auditus,nes odoratus negi gustus per totum pro grediuntur,uis etiam concoquendi quasdam sibi particulas designatas habet,ad hsc ira non per totum procedit S in reliquis similiter dicendum est.quod omnino necessarium est ut unaqus23 uirtus in illa parte sedeat in qua etiam operatur.ad hsc igitur ita dicunr,quod haIum pinentia rum partes hae principia quidem sunt, at non penitus in illis circunctu sp potentiae sun sed ex illis in reliquum quiny corpus ueniunt igitur totum corpus simul cu iracundia cum cupiditate disponitur. ueruntamen hoc non sufficit,nam quodqurrimus id dubium est, quod unaquαφan inas uis quandam sibi partem corpori sortita est,qua primum iuxta uirtutem amms in se sedetem operante aut patiente,propter continuationem coniumstionem p naturae reliquum quOPsmul corpus assicitur.nunqd igitur.quod ad plantas,& intacta pertinet in ipso manifesto corpore anima habet esse quare simul cum subiecto diuiditur,in reliquis uero animalibus uelut ea quae in alio quodam subiecto spiritu est,& secundu quandam aptitudinem reducet,cu priuata suerit, ea aptitudine quicquid diuisum,aut tale aliquod passum fuerit,haud amplius animae opera ad mittet.ς, si ad hoc ut reluceat aptitudine indiget id sequis,qd unaqus y eius pars maiore cum potentia quadam animae aptitudinem habens magis uel sola inter alias eluceat,& ex ea propter con tinuationem In reliquum quos corpus dimittiturtin spiritu quidem sic se habent animales po tentiae,quemadmodum in arbore plantales totae per totum procedentes spiritum.
Uidetur autem O ip plantis principiam anima praedam ese, bac enim sola communis est
o animalibus,o plantis. i: sta eos,qui fuerunt ante se physicos improbauit ea de causa quod omni de anima no disse
ruerunt hoc ipse iacit deqi omni disserit cum igitur in superioribus dixerit etiam plantas esse animatas,in quibus cum diuiss sunt,esse speciatim eandem animam dicebat,ubi etiam resellit Orphei carmina,quae nos ex uniuerso animam latam respirare dicunt,idq; uerbis ostendit impossibile esse plantis contingere nunc quod anima est etiam in plantis huiusce rei fidcm facit,ex eo quod Scplantis de animalibus haec potentia comunis eaenam si nutriendi,& augendi,& generanda uis in animalibus animalis potentia est α easdem in plantis uirtutes esse videmus.id patet quod ills etiarunt animatae.illud autem quod ait haec enim sola communis est,hoc significat,quod hanc solam
cum plantis animalia communitant.
Et lac quidem separaturὸ sensimo principi sensum autem nisi Isine subari.
Ex hoc illud ait plantale quidem principium sine sensitivo potest esse sed hoc non sine illo, eautem dixit,non ueluti potentias utrair anima separabiles habeat,id enim paulo ante redarguit, uerum quod in quibus plantalis est in iis omnino non est sensus,in quibus aurem sensus inest in
iis plantalis est omnino quod si fieri non potest ut sine plantali sensitiva sit id patet,qd ipse quinymantalis anima est de hac autem ueluti poteria animali disseretur superam quidem qussiuit quanam parte animς uita habeamus in iis autem quς sequetur in animatis secundu hanc ipsam potentiam uita esse dicturus est Qus ergo a prioribus de anima tradita sunt haec dura sufficiant. t a Finis primi libri.
104쪽
IOANNIS PHILOPONI INTERPRETATIO
IN SE cvNDUM OBRUM ARISTOTELIS DE ANIMA. Tationis participem ascere imortalem Pnilolomi correptam impugnant dicentes eiusmodi disti rationem non esie Omnis animae sed solum plantali couenire:nam,si intelehia persectio est, &krma & animam esse corporis intelechiam dicit,sor autem corporum inseparabilis ipsa est id putet quod hic de ea,quae non separatur a corporibus,sermo est sola autem ea plantalis est. Uerum illi male putat haec enim diffinitio uere de omni anima data est,nam cum dixisset entelechiam este animam,subintulit primam entelechia alia est prima,& alia est secunda prima quidem malo ut scientia secunda uero ut contemplatio.Dicit igitur entclechiam ut scientiam. non ut contemplationem nam cum adsit anima di somnus de uigilantia est.xportionabile autem scietas somnus est contemplationi uero uigilantia .Q uare si entelechiam no uult esse aiam queadmodu scientiae habitus est,propterea quod animal ubicus uiuat, animam semper habeat: neq; tamen secundum illam semper operetur,id quidem patet quod illa de plantali sola non loquitur.Plantalis enim nolecudum scientiam,scd secundum contemplationem speculatur, semper enim plantalis anima peractum secundum. d est ut coni latis opaci& id magis insomnis ubi reliquae animae potentiae quiescunt,& ideo tunc maxime digestiones fiunt, nereaq; saepenumero nos etiam si nolimus in D adunt. uare magis & de rationis participe,deq, ea,quae ratione uacat animai hic sermo suetit,
quam de plantallinas animis hist etiam si dormiamus,animati sumus, in strudo enim habemus animam potentia,quod est actu primum,hoc autem est ut scientia geometricum na* habitu geometra dormiens habe contemplationem uero nequaqua.Ium cum ipse definiens dixisset anima esse entelechiam corporis naturalis organici potentia uitam habentis,subintulit.quantum ex dii finitione colligitur,necesse esse animam,uel aliquas partes eius si partibilis ipsa sit a corpore separati,de plantall. id enuntians .nam quid a corpore separata nutriendi uis nutriet. aut ipsa augendi quid augebit etenim quamdam inquit ipsarum partium est entelechia.Deinde subiungit. ura rutamen aliquas esse partes nihil prohibe . deo quod ullius corporis entelechiae non sunt. Qua propter intellectium quoq; complexus est,is enim nem circa corpus operationes habet,neq; quo operetur,corpore utitumquod quidem ut dictum est aduersatur illi,quoqi minus operetur,im pedimento est proptereaq; necessario separabilis.deinde rursus haec adducit adhuc autem no pa retian sic entelechia corporis anima sit,ut nauis gubemator id autem manifestu est, quod hoc ipse non dixisset siquidem de platali sola sermonem faceret. At fortasse ex his,q dicta sunt aliquis comitatio dubio fieri posse num tali definitione plantalis anima concludaturenam si animam esse entelechiam dicit,non ut contemplationem,sed ut staetram, plantalis autem anima entelechia est,non ut scientia,sed ut contemplatio.semper enim operatio in secundo est,quod actionem significat id patet qd animae tali non conuenit sic diffinitio. Sic igitur ad hoc dicamus quod nihilominus indistinitione plantalem complexus est, nam cum dixisset enteIechiam ut scietiam, omnem animam complexus est,quod enim omnem consequitur,& semper,id extuli etenim quando rationalis anima operatur,ec quae ratione caret entelechia ut scieria diceretur,quod est ut habitus:quod qui dem
105쪽
dem potestate secundum est actu uero primum propterea quod omnis operatio ab ea quae se se/cundum habitum habet potentia,descendit: perans enim uidelicet geometra geometrica exercendo habitum geometricum tenet,quem si non teneret,quomCdo per eum operaretur qucm no teneret . quaprepter ubi est operatio,ibi quiny penitus habitus est.at non contra ubi hahitus ibi operatio est namge mitra dormiens ut saepe iam dixi habitum quidcm geometricum teneriat ope/ r.
rationem non habet quod si latius habitus se habet,quam operatio,sim per enim.& omnes haben fiast iis
ita consequitur merito cum uellet omnis anims,quomodocus se haberet,sue uidelicet operares
siue non,definitionem dare usus est ea,quae & semper,& cmnes consequeretur. entelechia ut scientia Queadmodum igitur de operante rationali anima dicens,irrationalcm quCsi complectitur, hoc modo plantalem non praetermitti nam quod plantali semper inest, operationem dico, illud aliis est aliquando. at sane potentia secunda quae est in habitu,omnibus adest resemper. praeterea ipse in dictione cmnis animae esse redditam rationem uult,qucd iquit si comune quodda in oem animam dicere oporteat, id erit entelechia prima,se Ommq, in omnem protendit,ostenditque non esse ut diffinitionem,cum dicat si quoddam. sc igitur sit hoc ordinatis. In his autem quaerere dignu est Ad ita cu ipse id dixerit in priori sermone at cauti simus ne lateat uti u unus de ea sit sermo ueluti de aiati,an alius de unoquos ut de equo canethola ad ita inqua hic ois ais una disione assisnet ad hoc igitur dicimus qua maxime no esse diffinitionem data. nam si animae inquatu animae non est comune genus nam certe ut substantiae est comune quoddam genus,uidelicet substatia ui luti nec indiuiduorum est inquantum indiuidua sunt,est quidem comune quoddam gonus animae animatum particulari non,uel spccie, differentiam nec est omnium quidem comunis quedam species ueluti qus solo numero disseriit,quemadmodum est animalium in his quς specie di serunt comune quoddam genus scilicet animal simpliciter,& hominum comunis qusdam spe. cies est licino simpliciter Omnis autem diffinitio genus habet,non igitur omnis animς simpliciter dare diffinitionem,sed discriptioncm possumus. quare haec ratio quae de omni anima tradita est, descriptio est,non diffinitio,pliterea ipsa discriptio non est prCprae una,nal aequivocat iam rem a animarum per squivocas uoces descripti m reddidit aequivoca autem uoce quhdcm unu duod/Aera Moadam sunt,significatione uero plura ipse autem dicit in Topicis possibile esse mutuocorum per uo oras aequi uocas unam diffinitionem,uel descriptionem dati,dicimus enim cibum sanum,& medi. cinam sanam similiter phlebotomia, S' exercitationem sana dicimus,& urinas 5c pulsum sanum. horum igitur,cum sint aequivoca possumus inquit unam per uoces aequivocas diffinitioncm dare dicentes illud esse sanum quod ad sanitatem bene se habet hoc aute quod ad sanitatem bene se habet aequivocum est,uel eo quod sanitatem lacit.uel fgnificat, uel conseruat.quod si comum proponamus id quCd unicui P priuatim inest tunc uniuscuius y priuatim diffinitio fit uidelicet bene se habens ad sanitatem est,ut construct ipsam,uelut exercitario aut ut significet, lut urinae faciunt,aut arteriarum pulsus aut ut faciat ueluti cibus.Quaprppler uoce quidcm una est haec diffinitio bene se habens ad sanitatem significatione uero plures. hoc igitur modo neqi assignata es ianimarum descriptio,cu sit aequivoca iuna erit,uem plures.entelechia enim de so a separabili, Irretire ma S de ea quae no separatur dicitur,nam gubernator quiny nauis perfectio est,& forma carnis per/fectio est corporis ipsius carnis .uerum cum si a nauigio separabilis gubernator solam,quae naui g:i persectio est,operationem suam tenet,sorma uero camis,de de uniuerialiter se aequae sunt in materia suorum subiectorum persemus sunt. sic igitur S in animabus, anima mem plantalis Ec ea quae ratione caret cum substantiam ab subiecto habeant inseparabilem & quae sine subiecto nihil operati queat,ipsam quidem substantiam habent quae ipsus subiecti persectio est,at stire ra/tionalis anima non substantia sed operatione sola perficit animaliuoluntate enim sua utens ani ma irrationali uelut instrumentoriis modis ipsum mouet. praeterea in animis est εἰ prius & potamus,nam ubi rationalis est,ibi quossi sunt reliquae negi id sane conuemtur,in quibus aut e pri/os est S posterius, horum non est comuniter praedicatum genus,non igitur animarum comune qddam genus est, uerum sunt aequivocaeivelut ea quae ab uno de ad unum sunt. Dixi autem ra/tionalem non esse sine aliis ad hoc uidelicet animal mortale despiciens,quoniam quantum in subsantia propria sua anima Sc ante animalia,quae ratione carent & post esse per se potest alti sermo de animis est quae sunt in hisce animalibus,quae morti Cbnoxia sunt. quare si animae sunt aequi, Docae,distinitio quiny animarum tradita est aequivoca,neq; propterea una est, unde S ipse cum
sciret impossibile esse proprie unam animae diffinitionem assignata hac ipsa diffinitione dixit si quoddam comune in omnem anima dicere oporteat. At quispiam soriasic ex his, gus dicta sunt IO.Gra.suP aia. O
106쪽
illud quesiverit,quid ita si una omnis animς diffinitio dari non potest.de iis,qui fuerunt ante se,
conquestus est Aristoteles,quod non de omni anima disseruerunt. Dico igitur primum quod illi sacere poterant,ut ipse fecit de omni sciis cet,si non diffinitionem,saltem comunem quandam descriptionem reddere deinde non hoc eos accusat,quod unam Omnis animae definitionem non assignauerint uerum quia de omni quae cuiusq; enent propria,minime dissertarunt quod quide ipse facit,nam post traditam comunem rationem priuatim de unaquas disseret,& de ipsis eo,
quo dubitauit modo,doccbit.etenim cum uelit de ea quae est eλtra partcm rationis explicare,decbiectis primum disputat ueluti de sensu doctrinam daturus, prius de scnsibilibus sermonem faὰ cit de de uisu dicturus de uisibilibus prius loquitur,neq3 ante de nutriendi ut distetit,quam clen utrimentis tractauerit,de aliis quos simili modo.deinde sic ad Operationes transitidi inde ad ii,
las zotentias.quae eas ipsas operationes faciunt.
U O N IR M aut mea quae de anima tradita sunt ab συ, sut m vnosiviss
enunciavit, prius dictum est. I N C ut iam di opinionem suam de anima exorditur, εἰ primum queda de omni
lanima comunem sermonem tradere uult,at prius ea quae in comphensione ipsius dis finitionis conserunt exponitinam,cum uelit animae genus accipere ad diffinitionis red/D , ditionem .id i, magis quod generI proporIionabile est,nas etiam dictis de causis dimis nitio diffinitioni proportionabilis est primum merito olum,quaecul sunt in decem praedicamenta diuisionem facit. Cum sit enim ex his quae sunt anima eam sub uno horum praedicamelorum esse necesse est.quod igitur anima non est accides,id patet,nec quidem quantitas est,hoc enim in sermonibus contra Timaeum demonstrauit ostendendo nullo modo feri posse, ut anima magni/tudo sit. Praeterea contra Xenocratem eam esse numerum impossibile esse declarauit Quare ne put continua,nem ut discreta quantitas erit neq; propterea penituS quantitas,quod autem non litqualitas id ostendit in quibus eam non esse Harmoniam disputat,argumentis enim eisdem eam omnino qualitatem non esse comprobat, quod si ne F qualitas, ne* qualitas est multo minus ex aliis accidentibus erit, reliqua enim sunt ex his,id ergo relinquis,ut sit substantia. uod ergo ani, ma substantia est,ideo rursus substatiam in simplicem de compositam diuidit, atq; adhuc simpli/cem in sormam 5c materiam Cum igitur sit substantia triplex,substantia maxime corpora uidens esse,praecipue autem ut ad homines multos, horum enim maxime cognitionem habent, corporuuero maxime substantiae sunt corpora naturalia distinguedo scilicet ab artificiose factis,uel etiam mathematicis corporibus. fortasse aut e corpora artificiose facta appellat ea, quibus ab artifice sormae quaedam inducis sunt ut est abaculus,& solium neq3 enim corpus aliquod est inquatum cocpus artificiosum. cum autem naturalia corpora composita, ex sorma, de materia coponatur in his forma magis substatia est hoc enim εἰ est,fc dicitur compositum per ipsam sormam,nam cum sit Una,6c communis materia discretio,& essentialis unio,quae fit in unoquoq3 ex formis est. ex hae igitur diuisione inuenimus corpora naturalia magis esse substatum 6c in his magis formam,qua materiam .hinc igitur quaerendum est,in quo nam horum ueluti genere anima ponenda st utrucomposita qusdam substantia cidem ac si dicam corpus naturale sit,an simplex quod si simplex,
forma ne an materia posthac igitur,ut ex manifestioribus hoc inueniat,inquisitionis principium facit,in quo autem magis anima manifestatur,idest animatum,animatum uero,quia uiuit animatum dicitur.Cordorum igitur innuit naturalium alia quidem uitam habent,6c ea animata uocamus,alia uero uita carent:quapropter in corporibus naturalibus uitam habentibus animam con/templantur hacq ipsam uitani vocamus animam,riel enim corpus ipsum animam dicimus, nacorpus postqua uita abiit,nihilominus corpus est,nec uiuit amplius nec animam dicitur. Quare anima in habentibus uitam non corpus,uerum uita est,propter quam ea animata dicuntur. quae igitur corpora uiuunt, ea composita sunt ex corpo S uita, qus in ipsis est, quique vocamus animam lex anima igitur,dc corpore animatum compositum est,atqui substantia omnis ex forma, ct materia composita est,igitur animatum cum sit ex anima,& corpore,alterum quidem ut materiam alterum uero ut formam habebitiQd si forma continua est,& finis materiae causa & hoc ide ima eorpori est,nas ea egressa corpus ipsum difluit,& putrescitasorma quide corporis erit antima,materia uero corpus ipsum.quod autem anima sit corpori causa,ut sit patet ex eo,quod ani
107쪽
mata hac ipsa re notantur, B inde habent,ut sint unde etiam consuetudo est,ut anima pnuata corpora quaqua uel post anims separationem corpora sunt, nihilominus dicis, Aabiiqnec est amplius
Admeti uxor.O iure si composita animata ex anima,& corpore constant.Omne autem composituest ex is a S materia.& quod in iis cotinuum est S esientiae causa forma est,& anima in anima eis talis est id sequitur,ut anima sit forma. Sic igitur animam esse substantiam secundu formam inuenit, quam quidem formam uocat entelechiam ab ι ,, quod est unum, & HMim perscistum, Re ex ιν continere,idest quod unum perscistum contineat,etenim unionis,dc persectionis male informa causa est.quia etiam subiecti persectionis causa est,& ipsum c5tinet.assignat igitur hiniani mae diffinitionem dicens esse eam entelechiam. sormam,& persectionem .at cuius huluce cor/Poris natu resis.hoc propterea dicit ut ab arte lactis corporibus de ab accidentibus distim uat in inde Quoniam lapis quos corpus est naturale,& huius sorma entelechia, quemadri u omnia quos anima carentia se habent,ideo adiecit, tentia uitam habetis ea de causa ut a, inanimis,ab mortuis corporibus idc a semine separcianes enim ex inanimis aliquid potentia D am habet nesscorpus mortuum nel semen inessi etiam in utero infantulus.si nondum uits inti umenta paratasnnin processu autem liters in idem deducit uitalibus organis instrui:cum malentia uitam habe Te,adeo ut ς, una re hac uerborum serie uti liceat potetia. s uitam habct 8c organas instructum G, non igitur mortuum potentia uitam habet.nam licet organis instructuis uideatur: nihilominus ut ipse ait eius partes aequivocs sunt. etenim sic mortua manus dicit,r,ut lapidea,quia non ma rius officium lacit nes ipsum semen potentia habet uitam na* qu Organa nondum obtinet, id haud est idoneum ut ex anima uitam suscipiat.Uemtamen sem Q Ipsum uel infantulus in uter non organis perfecte instructus potentia uitam habete diceti, chabens enim uitam potentia fieri
Potest.at ipsum persectum,quodq; iam uitam suste perit illid habere uitam potaeua dicit.quo igic pinctia,& no actu Quoniam quatenus in sutipsus nat,sa sine uita est aptuq; solum ad suscipi clam uitam secudum autem potentia id est quod habc habituminal per se habitu tenet ut uiuufieri possit,& si semper ab anima donec adsit uiuifori potest,ut enim ia diximus,quae secundu hahent utla,quod est ut conreptatio, ea habitum hesent.Quare etsi semper corpus uiuum si haud absurdum est,quatum in eius natura est:id dioe,qd potentia uitam habeat:etenim patet ipsum, cum potentiam habeat,unde possit uiuum finitia fieri uiuum,nam si ex se non habere potentia, non quidem uiuum fieret. hoc autem qd re potentia significatu hic est idem dixit in libro de in terptatione ubi ipsum possibile diuidit: isibile enim inquit non simpMiter dicitur sed hoc quidem uelut actia existat ut possibile est ir quia uadit,idqi omnino possibile esse ait,qd iam in actu insecudum hoc igitur id dictum est εἰ tentia uitam habetis. Dubitauerit autem fortasse qui sepiam cum sit anima secudum formamsubstantia quid ita non esse comune aliquod genus aiae dicamus comune enim animarum gerus esse substatum aut quid ita omnino entelechiam esse satiocam quid ita insuper,cum reguli recta dicat,in quibus est prius 6c posterius: horum comuni/ter praedicatum non est genus,dc tam prius,& posterius in animis sit,ipsarum tamen comuniter Praedicatum genus est,omnis nas anima secudum formam,quam indelechiam uocat substantia est. quod igitur no simili omnis anima subiecti sibi corporis entelechia est,id iam ablaIuimus i/ Pterea quo etsi anima ratiorialis entelechia corporis dicitur actu tamen solum corporis est en/-- telechia non substantia quemadmodum sunt aliae. Verum siquidem genus ipsam substantia est, α substantia quidem secudum formam, ne hoc dubium regula uniuersalis soluisse uidetur ad haec igitur respondeo,qd cum in quibus est prius,de posterius horum non esse comuniter praedicatum genus dicimus comuniter praedicatum,non quod uis accipimus uerum iIlud,quod continuare circuplectitur,nas est etiam animal lapideum,uelut equus,& s reum uel ligneii, atΨ ideo est illi animal praedicatum,uel equus no illi ut genus praedicatur,nihil autem haec ipsa genera comunia micata remotiora habere phibe corpus igitur,& substatia ut genus equi lapidei de lignei Praedicatur idemq, in omnibus. Sic igitur de in anima genus quidem ipsarum esse substantia ni hil prohibet It sane quod ipsas continuare c5plectatur comune quoddam genus no habent, Penim anima uelut ipsarum genus micafines endeIechia.nam queadmodu dixi entelechiae: par rim Uem substantia ipsa sunt corporis partim uero operatione sola:non igitur similes omnes enmechiae sunt,in ipsis igitur est de prius,& posterius,
Ninic ut ab initio rursum redeamus tentantes diffinire quid est anima,π quousι eius m xime comulus ratio Dicimus quide unum quodda genus Gril,sus sint, e substans: c.
108쪽
Nam postqua ea quς prius ab antiquis dicta sunt enarrauit, aliud orationis principium facit, ac illa quae sibi uidentur exponit. is uias autem aliud edem ut materia, quod sane per se non est hoc aliquitaliud Vero forma,
o lecum secudum qua iam dicitur hoc aliquid, o tertium,quod ex his conficitur. Hoc aliquid hoc in loco Aristoteli forma significat in pdicamentis enim est indiuiduv. substan
Im Inquit omnis hoc aliquid significare uidetur,quod igitur unicuis est esse:oc dici,uelut hQt in ,equum stem formam id est, nam comuniter omnibus materia lubstrata est. ideo dicit sub ima secundu materiam per se nullam esse formam,quia neq; per se substitit.Uerum sempquadaugum forma materiam conte piamur, per qua se a m deinceps unuquodU dcnominatio nem b)bς nam per quod ab unoquoq; aliorum differt illud habet a forma. potestate autem materia est,nibi enim sormam per se materia est. Verum potestate omnes, nes enim id,nec absolute quidem,quo in alicuius susceptiuu, illius materia est, ut in magis proximis materiis uidere est, nunqenim ut ii dicam fictilium instrumentotu lapides materia erunt quoniam non id habenta natura tributum, t horum se a suscipiant,nes id,quod non amplius potest, quia eadem ob tinet lasma, Sula enm non fiet, neq; sutipsius materia: nes consimiliu sormarum,quia iam spe ciem actu habet, igitur inima potestate solum conjderatur, unaquael autem Proximarum PQ state soIum est illa forma, ius est.
Est autem materia quidem Ptentia, forma vero ensetecbis.
Non dixit entelechia per ablatim casum sed per nominatiuu nam posta materia ipsa formam sumpserat entelechia esse dicitur,& h ultus simul est, sed sane forma p se entelechia test. OppMsuit autem potentiae entelechia quia imie ecta potetia est entelechia uero ipsa persectio, nail, in perseetione significat ipsum esse,in quo avom unuquodq; habet esse, in eo quos FPriam h)bri perfectionem,sed unuquodU scdm formam riam habet esse, igitur unuscuiuis persectio sua linsius sorma est. st si persectionis est forma,& pse io ipsa est entelechia decenter quidem sorinae nomen in nomen entelechiae transmutat. s, si uniue-se serma est entelechia serina autem anima,id
quidem sequitur quod anima est endelechia, nes isto solu ut nunc loquimur, sormam dicit en telechiam, sed etiam pro figura hoc nomine utitur.etram de uitiis in naturali disseruit nam statuae figura,eius perfectio est.fortasse aute entelechiae n me M so a assumpsit ideo,quod sor nomen in accidentia quom fertur,ueluti cum dico Socntem forma esse simum, uentre elatO.sed haec non sunt Socratis perfectio,verum sic illi acciderunt.
Et hec duobus modis,altera qui dem ut scientis,altera Pro ut contemplatio.
In duas partes entelechiam diuidit alteram secundum harium,alteram secundu operationem cicit.hoc autem facit,quod sibi entelechiae diuisio ad diffiniremis assignationem utilis est,cum sit enim duplex entelechia, altera qus est secudum habitum quae quom se tempore,& natura primaeu.altera quae est secudum eam,quae ab hac est, operationem, inuiniet animam sueIuti iam dui mus esse entelechiam primam.secunda enim quae ut contemplato estd prima ut substantia sit habet, nam contemplatio per se substantia non est.
Substantia autem maxime esse videntur corpora, o horum naturalia, ea enim sunt acto rum principia.
In tria substantiam diuidens in materiam in formam de in utrum simul,quod est naturale cor pus, ex hoc cui iam dixi uelut a magis manifesto doctrinam tradere incipit, ex hoc enim rursus inueniet,quod anima substantia est,fc qualis substantia item sit hac igitur inquit maxime substatia uidentur esse, pletis enim materiam qii Se formam non cognouerunt, at simul utram solum sciunt,eo igitur accepto quod corpora substantia maxime uidentur, Ac horum magis quae naturalia sunt, distinguens uidelicet a mathematicis, garrificiosis corporibus, huius rei causam addit, Qqia cinquit naturalia aliorum ptincipia sunt, nam tum mathematicora, tum arte factorum sorporum constructio sunt,unuquodq; enim illorum naturale corpus habet subiectium nata abaculo,quod est artificiosum corpus, lignum,quod est natural ubiectum est. δDiuitigod
109쪽
Sed naturalium alia quidem habent vita alia vero non habent. Postil id accepit,quod naturale corpus maxime substantia est,hoc ipsum in animatum εἰ in id, quod animam non habet diuidit,& id ostendi .qubd anima substantia est.nam si naturale corpus
ex materia & sorma substantia constans utrus simul est,& naturale animatu est,id sequitur qu ex forma,& materia est. runtamen ex prima materia & forma simplicia corpora dicimus esse,&Nc ex magis proxima, corporis materia, Sanimae forma. quod si forma substantia est, igitur Scanima. Ac si forma quaedam substantia simplex est, igitur 6c anima substantia simplex, anima in/quam secundum formam. Vitam autem dicimus nutricationem pers ετ accretionem, I decretionem.Quare omne cor
rus naturale particeps vitae, substantia quidem erit, substantia vero sicut composita.
Diuisis corporibus naturalibus in uitam habentia,& non habentia, deinceps quidnam sit uita diffinit, ex hoc enim quae uitam habent cognoscenda sunt. per se autem inquit nutricationem, dc accretionem, quoniam additio uidetur esse accretio, ut si aquae addatur aqua, quae tame accretio non est per se uerum per aliud additum,nutriri etiam,ato augeri ignis uideri potest, cum tamen uitam non habeat,quod quidem nequaquam uerum est,ta enim per se nutriuntur,quaecus ha bent instrumenta,per quae nutrimentu suscipiun habusq; ex nutricatione additiost; , 5c incremctu in omni parte fit, ignis uero dc aqua,& alia istius modi non per instrumenta suscipiunt, nec in omni parte accretionem faciunt prsterea in igne generatio magis, & corruptio con deratur,cu quod augetur manere oporteat. uerum de hisce in libro de generatione,& corruptione diligenter dictu est.hinc autem colligant in uentre non esse animal inam si uita est nutritio per se,& incrementum, Be decretio,idq, est per instrumenta propim,quod uita est,insantulus autem in utero non per in strumenta propria nutritur,dico autem per os non est igitur cum non uiua animes nutritur au tu umbilico per cingulu,qd a matre recipit.uem hisce istado respodere possumus, quod Sc laetus in utero per se nutritur,nam si augetur,patet quod etiam nutritu rimanifestu p est eam non esse additionem no enim Os ossi apponitur,nel cami caro sed a matre nutricatio praeparatur,queas modum quo* nobis panem pistores nutritionem parant, at prpterea puerulis praemasum cibum matres prpparant hoc igitur modo Bc in embrione accidit,secunda enim quaeda nu tritionis pparatio esses ex matris natura procedit. at etiam per instrumenta propria nutritur.nag, & si non peros,quod in eo tame primu est,uenter digerit,transmittitqi ad epar epar uero in unaquass partemper uenas Sc sic in unaqua* nutrimen tu subiectae substatiae assimilatur,sed haec in animalibus p fectis accidere solet. Item aliter. si psectissimis animatibus in Ioco motus adest manifesteq. in utem Detus motu locali mouentur,id sequitur quod hi quo animalia sunt.Verum qui haec omnia colatare quaerut id contra astruut dicentes si nihil quicqua frustra natura facit, ne* aliquod impera
sectum quod sibi nequaa sufficere possit, quid nam, sadem persectu erat animal, adhuc ipsum in
uentre natura continet non ne id patet quod adhuc imperiectu est eoq; tendit ut sit animal no . dum autem est. o si erat animal quid ita non pbuit illi per quae uiueret instrumcnta psecta ut os Uerum nos possumus ad hoc cotra respondere,quod ueluti,cum iam genitu est animal 5c adhue firmitate robore i, instrumentoru indigeat. perati perfectas animalis operationes minime potest, hoc modo quoq; existens in utero,ex quo omne corpus cum tempore suam ipsius persectioncm consequitur maiori etiam indiget auxilio de propterea quod animalis forma suscepit in utero co seruatur,qd adhuc sane ut dixi magis instri custodia,S cura indigeat:pterea si quispiam ad ope/rationes persectissimas respiciat nec puerulu quidem diaetit animal nisi pubes fuerit,di iam deincepS generativas operatioes operatus fuerit, sed eum qui se ita habeat animal solu dicere absurduest. Uerum fortam,quae dicta sunt minime necessaria sunt negi enim etsi per se nuttis,iam est animal quia non est idem uiuens,& animai,uigere enim & uiuere ipm dicemus, at animal nondum. nam plantae quo ipsae per se nutriunt,nes tame animalia sunt.at ne* quod sensus sit particeps ideo ia est aiales igic solu tactu pticipat ea no sunt atalia q eni media sunt iter sensibilia.& uegetabilia,ea tactus cosortia sunt alioqui aialium maxime .pptium est, ut tota per se tota de loco ad locutranseant quod infantulis in utero no adest, nas utero coniuncti, de colligati sunt ueluti sint eius pars,moueturq; ut plantanimes.quid autem uere, siquide perfecte coposuerat animal, natura sic in uentre continuit item aliter,si operationis institutio hac uia progredis,ut ab impersectioribus ad magis persecta tendat, I aliter uitae superiores aduentur,nisi quae sunt inlatiores Pea citerin
110쪽
huiusce autem rei ordo sic se habet,ut primu sit quod anima caret deinde plantalis uita sequatur.
tertio loco sit eorum,quae comode plantanimalia dicimus,quarto eom,quae sunt extra partem rationis ultima uero sit rationaliu vita. quomodo igitur hoc ordine constitutionis natura utatur cosyderare oportet,nam postsi semen condensatu elt,illud quod simul stat inanimani quoddam est, deinde cui ita dicam organizatu primo plantae simile est, adhuc tame extra partem sensus, paulo
post autem cum processerit,& assumpserit sensum bilc tactum,& motum tunc plantanim sinulein sui principio utero coniunctu est, ut circumsitis conchis testis ue,aut lapidibus plantanimes lis rent ais hoc donec partu emittatur in lucem. tunc igitur in animalia persecta cuadui, motuq; de loco ad locum mouentur,alunturq; propriis instrumentis, ore scilicet & talibus,dc omnibus sensibus agunt,tande autem si de hominibus dicatur uitam rationis participem suscipiut cum praus extra rationem uitam ducat. 9, si primo uiis tepore non generat,non ideo non sunt animalia,nes enim omne animal generat,multa enim ex puir factione nascuntur,qus quide generandi poten/tiam non habent,& nihilominus animalia sunt,at etia muli & quscus ex diuersarum speciem co/binatione nascuntur,animalia quidem sunt generadi uero potentia non habent non enim anima/lium generare propriu est,sed uti motuqi,& sensu. quod autem no sit animal in umire,hinc illud patetinam si animal est substantia animata sensitiva, uidelicet nata ut sentiat, si esset animal id
oporteret,ut priusti uel perfecto, uel immaturo partu ederetur, per sensus ageret,quod quidem
minime facit,ergo non erat animal.
Quia autem corpus est,tale scilicet habens vita non quide erit ipsum corpus anima,no enim
est eorum, quae sunt super subiecto corpus, veru magis est vi sabiectum, o materia, nece sse est
igitur animam substantia esse,vtformam corporis naturalis potentia vita habentis, substantia cu tem est entelechia,talis igitur corporis est entelectia,ipsa aute dicitur biseriam,altera quidem ut scienti altera vero ut cotemplatio.patet igitur quod ut scientia est,cu enim adsit anima, somnus,
o vigilia est,eν respondet sem vigilia cotemplationa, somnus vero habituisne operatione.
Quod ait ex his hoc est. quia corpus habens uita corpus est,& tale corpus, quod est, ac si dicat compositum ex corpore,& uita, quae uita anima est, necesse est hoc quide aliquid horu esse maloriam, aliud uero sorma, quod estendit hoc modo. quod enim cinquit animam corpus tale cor pus est,ut si diceret,hoc quide subiectum est,illud uero est in subiecto, corpus enim subiicitur in subiecto autem hoc tale est,subiectu uero non erit anima, quod est ac si dicatur materia. hoc autedeclarauit dicendo no mem corpus erit pro subiecto scilicet accepta animai corpore uero pro materia, nas hec subiectii materiae iii habet ordine. deinde causam subiicit, quid ita subiectu non stanima. non enim inquit super subiecto corpus est, super subiecto dices pro in subiecto, quod sor/mam non esse significat,nam quod in subiecto est forma est,no subiectum .subiicitur aute corpus, dicimus enim corpus eri tale. Quapropter in ordine subiecti corpus est.ex hoc aute quod ait ui/delicet non erit anima ipsum corpus, pro subiecto corpus accepit, unde subintulit,no enim eoru, quς de subiecto sunt corpus est nam si ipsum corpus esset anima,videlicet si anima esset subiectu, corpus quide in subiecto esset. quod si ipsum corpus no est in subiecto, non quide suerit anima subiectum, quod ipse dixit, non quide erit anima ipsum corpus, horum nasi duorum neceta est alterum quidem subiectu alterum uero forma.sed hoc in loco quid a quorum unus est Alexader, sibi persuaserunt ipsum dicere quod anima no est corpus, hac de caula cinquit Alexander quod non esse eo us ostendit, simul no esse subiectum declarat, veru res non ita se habet, haud enim nunc est Aristotelis propositu demostrare quod anima no est corpus, sed quod incorporea, nap.in iis, quae deinceps sequuntur illud explicat, uel nunc quo demonstram Id est, abus eam nocilesse magnitudine declarauit nam si magnitudo no est id sequitur quod nes corpus est,nam cor pus magnitudo superat.prsterea nuc demostratu id est quod anima sorma est,no materia quod corpus subiectu est,& materia deinde ex additione articuli id patet, no enim dixit non quide cor i pus erit anima, sed ipsum corpus, nam qui adponitur articulus cuiusda diffiniti declarativus est, Ima uero omnino incorporea est. veru cqucadmodum diximus corpus ipsum subiectu mattiriaq, declarat. ex his aute patet quod anima sorma est, quo enim differunt inuicem ea quae sunt eiusdem generis illud est horum sorma, corpora aute cum sint animato genetis eiusdem disserui
inter se,anima igitur animatotii forma est,cum enim adsit anima somnusib, dc uigilia est, polludi