장음표시 사용
231쪽
operationes apphendit, yptium est haec dicere.Si ergo attentiva est q haec dicit ipsa est q operationes sensilium apprehcdit. Oportet. n. unu ese quod ola apprehcdat, quad dem unusquCylio est. Si enim aliud quide hscapphendaCaliud uero illa pinde est,ut ipie alibi dicit,ut si tu quidem
hoc sentias illud uero ego. Vnum erso esse oportet,qd est pars attentiua Hscenim pars attent tua per oes pervadit lacultates, Se cogniti uas S uitales. Vnde quido sim cogniti uas opationes alique animo diuagante Sc stertente uolumus increpare ei dicimus. Attende tibi ipsi. Si aut per uitalcs . Ρcedit.dicitur Graece At. Unde& tragoedia dicit Cognouilinquit qd me sacere oportue rit. Est ergo attent tua pars quae sensuu operationes apphendit, εc maleiquiunt Plutarchus opto nem huius esse cam existimauit. Ortet enim unu esse,qdosum facultatii operationes apphcdit. opinio aut no apprehendit opatioes intellus. no dicit. n. Ego stellexi:ego cogitaui. i. n. dicat, ego opinatus sum:ego iratus sum: Ied in melioni Opationes ot eptari no pol. Haec aut m diciat Plutae chu no rephendui: eum. nnusqu.i ditate inuenerul,q, facultas,q sentit sensusi opationes,est opto
nis: sed in hoc eis cum Alexadro couenit qui sensum c5em causatur 5c ipse. Et uters male dicere conuincis,cum dicunt coem sensum opationes uniuscuiusque senius appliedere. Cois enim sensus nihil apprehenditis non sit sensile. Quicquid aut est sensile,est in corpe. no est autem operatio in corpore no est ergo senstis. Si no est at sensilis,nec in coena sensum cadit. Et nos iis assentimur in ne est sextus sensus, qui g, sentiae cognoscar, neq; si idem 5c u idet scit,st uidet:sedi g, hoc est rationalis alae,huiusq; facultatis attativae:Quod. n. non est sextus sensus, qua, ς, sentias uidear ad 'mittimus sim ea, q sunt dicta ab Aristotcle. P aute idem sit qui sentit,& cognoscit se sensu pc tu est eum dicet em no admittimus. Mihi enim n5 colligit colorata esse opationem etia si ipsa novir, quod sentiacim cI, no solum colorem uidet uisus sed Sc lucem,& tenebras. Ei enim dicemus,ς, solum per se colorem uidet uisus. alia auris, non sint color nouit sim negationem:nec ab ipsis paucnullus aut yptiam opationem simila nouit,ut ea,q sunt sm negatione. Quare qn colorem apphe dit colorat operatio.Quod aut absurdum est hoc dicere, st quodimodo colora operario aptum est ipsa. n. est incorporea. icorporeum aut coloratum esse qui pol est aut e nigri simul εἰ albi particeps:qm haec simul uidet:qd est absurdum. esset ergo melius dicere coloratii esse sensorium non opationem. Si aut S hoc ex lampadibus Ibatur, dicimus hoc no esse coloratione o nationis,sea Dehemente ictum sensilis, qui affectu in sensorio effecit: cuius assectus typum cum accepit imagi natio retinet de Ipterea uidenc ab ea lampades. Et m no est coloratio, apertum est. nam Ac nc bis oculos claudetibus uides. Scire enim oportet nihil esse aliud imaginationc, q paruu sensumssicut sensus est uehemes imaginatio:&est alioqabsurdu eunde sensum scire, in uidet. Oino enim postqUidit colorem,ad seim couersus se uidere cognoscit. Si aut ad seipsum nuertitur,est de separabilis operationis. uod aute est separabilis operationis, est 5c separabilis subae. 6c I, pterea Bd aeternu Mincorporeum. Qui ergo dubitabili aiam ronalem imortalem ec dicit, is apte clamat irronalem mimortalem. quod est absurdu. ne . n. sunt sensus sterni:& ideo ad seipses no couertuns.Si aute ad reipsos no uertuntur,no apprehcdunt xprias operatioci: nihil est em aliud ad seipm ouerti q y prias operationes apprehcdere.Quare no recte dicit Aristoteles: sed ut diximus est attentiuae alae partis sensuum opationes cognoscere:& ς, hoc sic habet,ex rebus est uidere. ccupata.n.circa quia piam rone,etiamsi uidet uisus,nescimus ad uiderit eo se occupata fuit ratio:& postea ubi ad se rodiit ratio licet amicu non uideat nunciiquit spm uidi, utq ueluti paruu uis typum receperit. 6c si ergo occupata suerit cum ad se redierit,se uidisse dicit.est ergo ronis dicere uidi. Si quis aut e du/bitaueritiquo dictum est mnem circa uniuersalia uersari nunc aut dicimus eam cu particularibus sensibus operari: dic ad hoc quod quando corpore quidem instrumento utitur,circa particularia
operaturiquando autem eo ut instrumento,n5 utitur circa uniuersalia immoratur. nunc autem
torpore utitur. Et haec quidem hoc modo: alimentorum autem gratiam A ristoteli no reserimus, sed quod ab eo dictum est falsum re asserimus: Dicimus ergo eum nobiscum conuenire. QMdo enim dicit sensum nosse st operas dicimus hoc dicere ipm lare,no ut sensum, sed ut qui sit ronis instrumem. Sicut enim su perius dixit uisum nosse dulce,non ut uisumsed ut coem sensum ita Mnunc hoc dixit.& no ita solum hoc secit,sed εἰ cois cosuetudo hunc habet more,quado dicit:S tutis th ronu fecit:& ecce opus instrumento honorac: non ς, hoc ipm secit sed is,qui illo usus est, operarius. Et in his ot emplatio, deo est gratia adimple .Qm autem sentimustiquiti* uid us: Mnon dixit qm autem videmus: non. n.in uisu iam id,quod dicit, coparat.exercet sed & in omni
su . uare id quod coe est dicit a sentiendo.Sed ipe erit Ac uisus Se subiecti coloris. Qui autem diuisionem dixit inams:uel eode sensu subiectu & Nationem nouimus, uel alio quide talim, alio aut c
232쪽
alio autem opacionem per reliq almum diuisiois mcbru m refellit, quod dicitequod alius est qui uisum apprehendit, id est operationem, εc alius qui subiectum. Ipse autem non dixit, B alius qui subiectum:& propterea obscuram orationem reddidit.Deinde declarare uoles sid est subiectum, subiunxit,colorem Visus enim subiectum est color.
Quare vel duo eiusdem erunt,uel ipse sun ius.
Hi ne insere absurdu. Ait enim se si haec schnt,dc alius adem subiectu sentit:alius aute opatio nem: tauget duos te eiusde sensus,ut coloris uisum,& alui sensum a sentit opatione uisus 5c duo tuentencidem sentietia per se,& no per actas qd est absurdu.Si aut rursus ide est,& colore senties, ec a priam opatione seques rursus aliud absurdum,stidem sit sui ipsius sensus.
Praeterea autem β υ abussuerit)enjus visus:vel Ecedu in infimisu: vel idem ipse erissulta rus. Quare hoc est in primo faciendum.
Hinc altera absurdu inducit in hac suppone q dicit,st alia est facultas q sentit opatione. Quare hoc est in primo faciendu. quasi diceret, in prima stare oportet,& dicere se ipe stipm apphcndit: de cognoscit uisus Q, sentit colore dc auditus, audibile: Sila dc reliqui. Si cnim ppea se alius sensus sentiat se quid senti ideo,quod dici in dubiu uenit necesse est inquit ad primu uenire,& dicere, R ipse nouit Ppria opationem .dc oportebat magis dicere,recta,ut sic diceret: Quare hoc est recta in primo facienda. Nonulli aute εἰ mens dictum sic iterpretati sunt. Si sensus,qui apprehcdit OPationem aIius sensus, apprehendit a priam opationem:cur no dc primus, qui apprehcssit subicctu, apprehendit propriam Opcrationem sabsurdum enim tale est.
Habet autem dubitatione.Si enim visu sentire est viderervidetur sit color, vel quod eam ha heu' videriι quis id quod videt, tu colorem habebit id, quod primum videt.
Hinc dubitatione aduersus alia supponem affert q dicinSi idem sensus 6c subiecta,& operati Des apprehe&Vetiam colorem habebit id quod primum uidet. Recte additur Primum quandoquidem sensilium species uisus in operando extenus accipit. Dicit autem,st de ipse prim per se in lorem habebit,si quidem est ab alio uisibilis.
Est isas apertum, quod non unum vi u sentire. etenim quando non videmus, visu iudicamusta tenebras, o lucem. Hic est solutio dicts dubitationic& cosidera, st hac quide soluit dubitatione, uel si uelis eniret,
ut qui in hac magis esset opione: ermisit autem reliqua dubitatione insolubilem,q aduectus hac sertur opion .ea aute sic dicit: Si una eli sacultas,de quae uidet,de q operatione cognoscit: idem erit sensile de sentiens. Sed quia oppositam perimit opinionem,uides hanc quos dissoluere. Haec autem faciunt ad mitigandas,de leniendas dubitationes.
Prieterea aut e . a vi su colorata id quod videt:Jen ortu enim sensilis estsuscepticiu fine maleeria unusuo s. Quare o cum recesserunt Iresba,i sunt sosus, o imagina tioes in sessoriam
Illud gst ut, pro eo quod est,ut Ilinqua lacolorata est operatio. Et in his praxis de gratia imple
Eius au quod est senside, vati π sensus,est fide eade π una: esse aut ipsum no idem. Dico autem, ut sonus, qui est secundum actu π avditus, qui est secundum actam.
Postqua dixit superius, st opatio est ulcus colorata: hoc aute ofidit ex lampadibus.q apparent etiam post absentia sensitis: dc st sensus, qui est sm actu operas recipiendo spes sensitu:& nuculo aduectus priore opposuitam hoc loco uult hoc ipm extendere, perinde ac si diceret: Atqui dico Ospecies sensilia xcedunt ad sensum seri actum, per id quod est actu sensile. Est eni duplex sensilet hoc quidem potetiatillud uero actu:& duplex sensus:hic Oem potetia:ille uero actu. Si ergo sen sus actu idem est,qd acta sensile:siquide sensus est actu coloratu eriste autem est color.idem est ergo sensus qui est fim actum,quod id quod est sera actum sensila. Sensile aut dicit. commodetstum .imoderatum .n.corrumpit visum.Si aute idem esset quod Imoderatu stille, sutura esset ut tarmarina Io.Gra.sup aia. sc
233쪽
idem seipm eoresperet qd est absurdum. Ne existima autαqm idem esse dicit sensum sm actum, quod id quod est sm actam sensilesum sensiliu rones dicere re in sensu: quado nec alam quidem
ronalem rerum rones habere dicit,sed noscriptae ee tabulae simile.Quod ea enim rationes habeat. est Empedoclis cum dicit, Nam terra terra cospeximus. Aristoteles aute hoc nodicinnis ppea oest impssu facilis Qui enim actu sensus est, ad suscipiendas formas rerum fim actum sensitu facile imprimi εἰ fingi pot: dc xpterea eudem esse dicit cum eo,qdest actu sensile, sensum M actum. 6c hoc sic Mbat.Primum quide si nihil estiiquit iactus sm achi q habere ea q sunt sensita is actum: Sensilia aut m acta sunt q a sensu habens qd habetur au t,6c haber,idem estuensus ergo fesidem est,qd secudum acti sensile. Porro de ex alio acriore, 6c magis naturalem ronem demostrat. Sic enim d=cti Ostensum est in temo libro naturalis auscultatiois se quicqd agit,ic patic, subiecto quidem ide est habitudine diuersum . nos itast dicere meminimus,disciplina de doctrina est ea dem subiecto habitudie diuersa.idem enim theorema, si discipulu sidem respicias,disciplina: si aut doctorem doctrina. Quare quicquid agit Se patitur,est idem quidem subiecto, habitudine autem diuersum. Si ergo de sensus secundum actum est aliquid patiens, 5e sensile secudum actum est ali/quid agens: clarum est, quod colligetur εἰ ea esse quidem eadem subiecto, habitudine autem di/uersa Sic ergo de naturaliter rationem demonstrat. Sciendu autem,quod cum sint duae habitudi/nes seu relationes:haec quidem ad sensum,qui est actum quae est habere:illa uero ad actu se sile quae est haberi:duplicem esse habitudine,& relatione nos latet,st in nonullis utras habitudo non norminatur.Cum eni sint quin y sensus in uno sola,dico aute auditu iambae sunt relandes nommatae εἰ scdm actum sens lis,dc sensus secundu actum. In sensu eni secundu actum habitudo auditio dicitur. Sens lis aut scdm actum habitudo, sonitus. In resio aut sensibus n5 est iu mire nome. Visus mi scdm actum habitudinciuisione dicimus: vis bilis aut scdm actum habitudine, debeba/mus quide coloratione dicere. ὸicamus aut. 6c qre in cotextu dictionis discemus. um ergo nom omnibus sensibus duplex habitudo nominata est:xpterea saepe latet:nec duplice videmus habitudinem.Haec cum dixerit AristoteIes, hinc Alexader colligere uides corollarui iis, q ab ipso Arisotele in priore dicta sunt,st quingi sensus xprias op tiones apphendur.Dicit mi Alexader,si ideest et est stam actu sensus qdsensile scdm achir classi est, et, selim coprehendit sensus, qui est sc
actum. Ipse enim nihil est aliud. actus seu operatio sensus. tuc eni dicis secudum actu,quado agit. Quare manifestu est,' sensus secundu actum seipm apphendit. Classi est ergo et, sensus suam opationem apphendit. qd uidetur Aristoteli.Ethsc quide Alexader.Nos aut dicimus,s, nouera dicit: ne* hoc corollariu hinc colligi Primu mi uetu est dicere et, idem est, qui est scdm actum sensus, quod sim actum sensile is subiectum:& q, apphendit fim actum sent usis m actum sensierem asit non itidem uerum est quod dicitio si sentit smactum sensiIe,iam Scipm apprehenda. Et alioqui
non pes id quod est comune.cognoscit qui est M actum sensus,sed M ad qd est diuersum.QUvtenus eni patitur,cognostit. Est aut diuersum fimh sensus mi patit sensile aut agit.Quate hoe non admitto 5 Alexcidet.* qtenus idem est sensus, qui est sim actum, st id,qd est Fin actum sensi. re Fm hoc cognoscat.Si aut hoc qumi tibi Gcessero.Sentit.n. qui est sim actum, sensus, no habitu, sed id per quod idem est quod sensile sim actum.Quid est hoc aute. ' uidelicet subiectu. Subiecto enim idem est sed habitudine diuersum. id est aute subiectum spes scilicet.has ergo sola semtit.Colligitur ergo iniqui est sim actum sensu uum subiectu apphendit.non aut fu i operatione. Eius aute subiecta sunt coloni species.& hsc quide in his. Aristoteles uero ex iis,q d:cta sunt, una quide colligit g, si sens .et est fim actum, idem est qd fim actum sensile, uidelicet si est sensus, qui est fim actum: est 5e id quod est fim actum sensile.& rursus eorrupto eo q est is actum, sensu cor umpitur εἰ quod est fim actum sensile ut uisum no ut subsistes.Id aut G est in sensu, qui est po/tentia de in eo quod est potetia sensile. non q, non sint simul:simul mi sunt Fm Ieseeoruin qsunt ad aliquid. M si est poteria sensus est εἰ potetia sensile.& si ille n5 est nec hoc erit. Quare quoad requide covenit quod est potatu sensile cum eo quod est sensile actu:& sensusiqu i est poteria, cum sensu qui actu est. tari aut qtenus sensus quide qui actu est,ide est, O id, quod est actu sensile. sensus aute potentia non est idem qd potentia sensile.idq; merito. Ne mi hic est, O ea unia dc
simul coalescere faciat. In iis eri,quae actu sunt species sensi Itu existentes in operatione sensus,hinc quanda habitudine faciunt,& quod imodo cogeneratur.& simae coalescui. Ipsa enim operatio coiuncta est εἰ facit sensum id Ad sensila. In iis aut quae sunt mictia, nondu trasierunt species sensilium ad operatione issus 6c Ppterea nondu facta est comunio aliqua, εc unio. Propterea ergo,ct
Gu quide sensus est,ide est, quod acta sensita Sensus aute qui est potennagio est idem qd id qd
234쪽
est potetia sensile. Protagorei uero no distinguebat quide, sed dicebat sensus ide esse qd sensile nudistinguetes & diceres, ,qui actu sidem est,idem est:qui uero potatia no est idcridq, merito.Pro ragorei. n.no dicebat Oino esse,qd est potet laines suliam sensilibus piabat sed sensilia et dicebant, quadiu in sensum cadiit qdqi tuc solu sunt. na ne*,qd est potatia,dicebat,sed qd est actu tatu.& lostnsm Fcreare affirmabat. St. n. vidimus inat est color.Sin minus non est. Eade lege dulce, dc eadelege at .Propterea ergo recte diceret qua uis indillincte diceret,qd lanius ide est,qd sensile, si ut eus diceret,qd actu est. Introduxit Sc hoc primu corollaria,scem corollariu in quo qrit,cur ratre mitatin sensiliu cornipunt sensum, qui est scdm actu.& hoc sic ostedit Qui scdm actu sensus est,est Gcentus.Coce us aut stu Pportio.Proportio aute ex diminutione de excessu corrupi f.Ut sex ad tria habet pportione dupla,& unu ad duo.Si duobus ergo unu addideris,no laruas duplu.6c si ex sex ad duo unu abstuleris,no struas duplii .Proportio. n.no patis unius termini additionem, uel defectu. Recte aute dixit,Vmus termini.Si n. utrisy addideris,ut tribus quide unu,scx autem duo,rursus seruac dupli sportio, q est ad qtuor. Quacbre dicta est, Unius.Si ergoiportio unius termini additione,uel defcctu no patis,qm cornipi cmec ergo lanius admittit desectu uel additio ne sensitis,qm corrupis.Sed excessiis quide coaceruate & rat lo corripit:cia primu . n. apphende rit,patis uel cogregatus uel disgregatus,& cori pictdesectus aut i pe laedit. .n.s, non operes,ls dit.Qui. n. sunt in speluca si logo ipe no uiderint excaecans.Sicut &,q no audiui,idipm patri tur: ob ea lolii camano operes pp Hippocrate,qui dixita Motus firmuin ualidu reddit: ii aut liqfacit. Et nos ade in uniuersum in sensu,& stnsili id de quo agebas,tractauimus:i autem in auditu Drone istituit,&exercet εἰ merito,qm in eo est de a subiecto nomen ut sonitus,uel lanatio,& a sensu auditio. in uisu aut εἰ gustu ductu est noee nome a subto. Et Pp aliud etia id,st ab eo dicis,in auditu uersas. Cocetus. n.meminit. Cocctus aut Iprie in uoce dicitur,ut ostedemus. x.n.auditui subiicit . Propterea ergo in auditu eius uersas oro. Sic aute omne Oducit. Si scdm actu auditus ideest qd uox:uox aute est cocetus,no sui ad se,sed ad auditu: hoc.n.uult xportio:c5centus aut coi nem dicitaSi ergo uox est cocentumocentus aut xportio dest uocis ad auditu oportio Proporatione aut no dicit teperat via: no est. n.in hac opiniorised queadmodii dicimus onus hre Iportione ad humeruiuiseratino aut εἰ teperatura:sic& uox habet xportione ad audituis sit eadem cumbiecto,no aut st reperatura Si ergo cocentus est xportio:Proportio aut non patis unius ter mini additione de caetera, ut supius ductu est.Visum est aut Syriam dicere,q, etsi in contextu vocis no meminisset, in mata suistis oro.Si.n .dixisset Qui est scdm acti auditus,est mentus,c5cctus est.s auditus illius cuius est auditus Cuius aut est nasi uocis Quare simul commensa ret: Quous uoce quos solii dixisset,auditu coprehedisset. Cuius.n. est uox metus,si no est uox auditus aut est uox.Cur ergo meminit uocis pP cocentu:ut ostedat in uoce ee Iptie Icentu. uel etia ppea uoluit uital dicere ut dicat qna sunt eaM hnt colone.mus aut Ammonius dubitauit,cur P media sensile stam actu collegit sensum,qui est stam asti,ta cocentu Cur.n. non dixit,st qui scdm actu Resus est in scentus:queadmota se scdm actu sensile est incentus Si ergo ut rus pp ea, q est asaltem harmonia est cocentus,cur no sensui cocentu attribuit,sed sensili scdm actu scii sic ergo du/bitasset dissolui dices,s, ς,μ-- ,qd est latine acentus,a uoce, q graece est φ η, accepta est,ut apa dictio declarat. uox autem est sensile.Propterea ergo cocetum ei,qd est scdm acta sensile,attribuir, de non sensui stam actum. Et in his absoluta est Deo est gratia,contemplatio.
Est enim ut e quae auditu habent,non audiant: π,quod sonum habet, non semisonat. Quado autem operatur, quod potest audire,er sonat, Od potestsonare,sunc simul fit o sui est secunduactum,auditus, o qui estsecundum actum senus. Quare qui pa et ja dixerit illud quidem esse auditionem,hoc uerosonationem,seu sonitum.
Postq dixit,st qui est scdm actu sensus,& qd est scdm acta sensile subiecto Oe ide sunt, qd aut
ad esse attinet,id est ronem disseru*sicut ascensus εἰ descensus ide sunt subiecto:utragi.n.sunt in scala: sunt aut rone diuersa.est enim aliud ascensus aliud descensus: Dicit hoc solu qdrare in iis,qsunt si actu sed no in iis,q sunt mictia. Fieri.n.pot.ut potetia sensumsc sensile potetia hias ro audiat.Si est.n .auditus potetia,no audit:& rursus,si est audibile Potctia non audit i .
Si autῆ εν motus, o actio, o assemo, seu passio inest in eo,qs mouetur: necesse est υ sonum, o auditum, qui est secundum actum, esse in eo, qui est secundum potentiam. Amri enim , er
235쪽
aeolitii actus inest in patiente.
Ostendit hinc theorema quod est ex naturali auscultatione, Π, qui est sm actum, sensus sudae, quidem idem est, quod sensile secundu m actum: est autem habitudine diuersus. Differt autem motus ab actione, quod ubi est motus, illic dc amomon autem ubi actio, illicia motus. Artifex enim agit quidem, sed agit existens immobilis. Porro di affectio, siue passio de actio sunt motus. Sed ipse quidem motus si ad id quod est agens, consertur, actio dicitur: si autem ad id, quod patitur, affectio seu passio. In eo autem quod moves, dixit, P eo,quod est,in paucte. Vult ergo cestigere, idem est assectio seu passio,& actio ubiecto. utrassi. n. motus. Motus aut in eo qd moves, id est in patiente necesse est inquit A eum,qui est sim actum sensum S sensile sim acta, esse idem. Quid est enim quod patis sensus.Quid est quod agit sensile.Quod autem motus est in patiere, clarum. Si enim in agente,quodcu* mouet mouebit Ierit & prma ca,quod est absurdum. Et a ditum qui est sim actum,esie in eo,qui est sm potentia.Deest contextui dictionis, In eo, Auditu, ut sit,quod dicitur,in eo auditu,qui est M potentiam.
Quare non necesse est, quod movet,moveri. Sonatiui itas operatio est sonus,vel sonatioseu sonitus. auditrui aute auditus,vel auditio. Duplex est em cadisus,o duplexIonus .eadem aut ratio
in aliis sensibus,υ sensilibus. Sicut enim amo,o passio inpatiente, o non in Mente: μ π sensiligoperatio in senstruo.Sed in nonnullis quidem etiam nominata est,ut Ionitus auditis: in nonnul lis autem alteram caret nomine. Urso enim dicitur visus Ueratio. coloru autem nomen non Hobeliogostatio gustallui. Succi autem,coret nomine.
Accepta occasione,deinceps in terposita oratione utitur, de ait o motus n5 est in eo, qd mouet, sed in eo quod mouec.Si enim eet in eo, qd mouet,& ipm moueres. Auditiui asit auditus uel auditio. Aliud est auditus aliud auditio. Auditus.n.est ipse actus sue operatio. Auditio uero cst a prehensio.Queadmodu & sonus dicis quidem ipe strepitus. Qus aut in nobis ex strepitu fit Me mo,dicitur sonitus Cum ergo sciret haec differre distinxit dices Duplex auditus & duplex sonus. Haec sunt. n. potentia,illa uero actu: sic dc eius qd est sensile actus θ: sensitivi i sensitivo. Ut autem apertum reddamus,quod dicis subro exempla id qd dicis, excutiamus,& agitemuS. Queadmo dum cum faber lacit porta, aetio esus est in lignis:& affectio seu passio, ligno ni in ipsis lignis:sic de quado uidemus tensilis qdem actio, rtasse coloris est in uisu:6c sensitivi motus sensitiuu autem dicit sensum ex subiecto)rursus est in im uisu & no i sensili id est colore:sicut nec in fabro. Sed in non ulliS quide eua notata est,ut sonitus,& auditio.Quare aute sicu i in auditu dicimus & a sensa auditionem .dc a subio sensili sonitu no S in uisu quoq; sic dicimus: sed a sensu qdem dicimus ut sonem .a subiecto aut no dicimus coloratione de dicimus,qm coloratio no aliud signi casia colo/ratum corpus ex eo,ω habet alium colore Quare no est ex ipso subto. Sonitus aut ex ipso subis. Deinde rvisus qrimus cur no dicimus Graece a succo a est subm gustus,sicut dicimus su statione ex sensu Dic ad hoc,' hoc nome ad coquos plinet:α ideo in Physicis no dicis.
Quonia aute od sem est actio eius, si est sensile,o sensitivi, esse σοι alter ut necesse est mulcorrupi Meruari eum,qui sic dicitur,audis 'πsma: Dccu suo gustu, O rebin militer.
Hinc iseri primu corollareu,q, qui est sm actu sensus ide est,qd sensile fim acha,id est subto,ha/hitudine aut diuersus. no. n.eo,q, sint definitioe diuersa sequis,st simul corrupun εἰ seruant:sed A, ea sint ad altild.Quare oportet hoc dicere altera qstionem dc no corollarium.
Quae aute secudum potentia dicuntur,non necessario.Sedpriores physicoru scriptores hoc narecte dicebant,mbit se putantes nec album,nec nigrum sine visu,nec succum sine gust*.
Quae aute potentia inquitin5 necessario.Quid 'no necesse est ea simul esse Lige enim eorum quae sunt ad aliquid ea simul esse necesse est. Quod est em potentia sensile, simul est cum sensu, est potentia:Sicut &,qd est actu sensile cum sensu qui est actu .Quid ergo dicit illud Non neces,rio an uidelicet primum,s, non necesse est sensum,qui est potentia,idem esse, quod potentia se fle,ut in contemplatione dictum est.
Partim enim recte dicebant, partim avss non recte.Cum rei dupliciter dica arsensus,o sese sile: haec
236쪽
uero non euenit.Sed illi limpliciter diceba vi de ii sus dicuntur non simpliciter. Protagoreos innuit.Dicit aut eos recte dicere in eoia, dicant sensum qui est is actu idς esse qalensile sm xlv.no recte aut dicebat, qui εἰ q sunt eadem potentia, eade quos simpli O dx Oi RS aend oportet eadem dicere simplr. Resellit aut Sc Plato hac opionem in Protagor dialQSO, Siq. idem cocentus vox quaeda sevo aut O auditu est ut unrio non un- i m Grece est G, Illud auae G quod est in scda *llaba eius quod est 'n' est articulus,
sed pars colunctionis perinde ac si diceret, qm uox quaeda est cocentus. eri aut ea vox. ea,scilicet quae se habet comoderate ad eum et est sm actum,audies.non po auic esse articulus, qm cufidi caro iungitur aristuli mi distinctioibus qadiiciuns spositiomou ,quas circunssarias appeliant qui ualent. Distinctiones aut huiusmodi semp subiecto co gun nuc aute acripit incentu, ut i tum auditus de uocis.& xpterea no oportet illud, . at articu tu accipere,ne rueniatur cumicato colunctum. Dic ita* υγ- una partem oratiois. H. fm intemplativis corollariu,ira quo uult dicere cur extremitates sensiliu cormpunt seno re hoc ostedit per comitu εἰ rpomo nem,ut dictu est. x aut,&auditus est ut unu de emit no unu. Hoc recte dixit sumo una in uox,ec auditus: rone aut de habitudine no una -d diueria.Quare dc unu est,ia no um.
Proportio aute concentus:necesse est esse g. ndom proportionem. Hoc dixit,ut ostenderet non esse iaper Qx ,auditu cum uoce cocentum,sed eum quada pro PQrtione fieri.& dictum est quomodo contemplatione. Et propterea etia unusmodi ext tm π sic ,σgro cuditu quos corrisere.Similiter bin succis gustum. υ in colore G v ut hisdidum, vel tenebricosum.σin odoratu
Nehemens odoris dulcis, ετ ar Oportet inmuniter acrimet illud,Emdens corrupi ut in auditu, gustu,uisu odoratu. Excelsas eni sensus corrupuni v nusquis seMus habet ea, q se possint corrupere. Visus Uem, quod vi nimis solandidu o lucem solis. Auditus aureisonum,qui est ex tonitru. oratus graues,dc tetros flatus Gustu enena Tactus igne :niuem.6c ideo excogitatae sunt artes, quae sensus uoluptate afficiant: uiso quidem pictura: auditui musica; offactui unguentaria: gustui coquinam: ta/ctui lauacra, Sars texendi.
Utpotest sensus sit quaeiam proportio.
UOIens exempla dicere sensiliu, quae corrupunt sensus, posuit Se dulce.& nuquid rem sensum ditatuat eu corrupit, ut pingues Illud aut, utpote quod sensus sit quaedam sportio: Quoniam
inquit proportio, est sensus: proportio autem excessum non patitur, propterea est sensus, ut pro portio,& quaedam commoderatio.
Quare o dulcia quidem, quando Ducuntur, cum pura ο imixta sunt,ducuntur ad proporationem, ut acutum, vel dulce, vel sals m. tunc enim dulcia . omnino autem magis , quod mixtum est, concensus, s ac tum, O graue. Hic uult dicere qualena est dulce sensile:& dicit et, illud est dulce sensiIe,qdeum nuper esset purum Sc iminum non manserit puta sed ad yportione ductum sit,id est,ad mixtione. mixta enim dulcia. Quare extrema pura ut acutu εἰ graue,non sunt dulcia,nisi ea miscueris.Mixtione em seq/tur contentus,ec dulcedo,ut in medietate.
Tactui autem, quod calefieri potest, vel quo frigeferioresus autem propresio. Excedensa
autem vel molestia assciunt et corrumpunt. Tactui inquit dulce est,qd calefieri pol uel qd frigesere Sc uide quo cr edixerit he-ris, talencibile id est quod potest calefieri,dc restigerabile,qd potest frigefieri. sic eni est dulce, quado p rest intentione admitterata moderatu eni siclita, dc talita est molestum. Recte ergo dixit, Io.Gia.suPala, te iis
237쪽
.n - G- . . ''V ν ne ne inmunis sidem sensus est: per haec uult ostendere solu, sed & pincorporem est hic comunis sinus. Ad caute, αeni in alio Upore nouit dulcαὶ alio uero albi2 sed in redetiista
t, Iez -- οῦς dula illud uero alta. Quarto aut dubitatione .ppo/a , -- -GI- diuus ''I0nς Mosoluit. Deinde salsam solane euenit: desie deiceps
sςt disserem nosse,nisi sensu.cistho usae Moesistis 41 insilia,quo mens horum in hora ditam.nectauA sunt intellectu pdita inum hod
' ad albu,sed in ius. Et cuius igic senius Utru unius ex anque, - duoes ut uisus & gustus Dicimus ergo,no esse unius sensus nosse tale: Miam. Mai.unus issus era
in no esse alta.Ne P ergo haec dicat.N5.n.d xmus Od estncognoscit Gam ahi ad albusta ad dulce. gocn.no est albu pol sic req&no e calidu nos aut cuimus determinate dulce. Oportet ergo Oino nosse dulce,& ex affirmaude ut elu, ditam ad al/hum cogitoscamus uitare no est unus sensus qui tale nouit driam Sed nem duo seruus ut uisus ditam Si n.non est unu,qd formas inciu suscipiat
diuersitate nosse,si me alius quide albu,sius uero dulce sustinat 'en a et luxi v - -',ut cognoscat eoru cotrouersia Si ergo unu est,qd dicit differetiam albi ad dulacium erit 6 qd ea iudicat.Quare nec duom adem est sensuu Opruit homnosse disso
s est ergo a anque sensibus separatus,an nomicimus no esse separatu,Diximus.n.no esse alium a
Tiretia dulcis 6 albstdc no in alio qdem instaudpiam albicin alio uero ditam dulcis: clam ester
238쪽
Nunc est p accides.ets.n.ego nune audiui,no est absu rdu diu abhine illic fuisse.Si aut es tingat pylium nuc nauale fieri.& in eo in stati in quo factu est plium nauale,in eo dixero, nuc audiui fictum lium naualtatuc illud Nunc,& ad me est:nuc.n.audiui,& ad pitu nauale,per se est. c.n. de illud actu est.Cois ergo sensus,in quo institi differetia albi ad dulce dicit in eoipso sentit sc etiam ista/tis,qd est per se dc ad dicendu,6c ad cognoscendu .Quare sine ipe agit cois lentus:& hoc est caput teritu .Quartu caput est,in quo dubone Pponit.Quotinati is sensus contraria iudicat ut albuidcnum,calidu uel frigidu nmy.n. solu,q sunt diuersoru generu,sed &,qus fiant eiusdem generis. Est ergo aequum dubitare, quo fiat cotrariae spes circa coem sensum.Si.n.eet corpus,n5 esset quod dubitaretur. Dici. n.posset,st si alia dc alii pic fiui utraria: sed qm,cu sit incorporeus,est quos idi uisibilis:dubitamus, quom6 in eode fiant contrariae spes.etsi cum si t incorporeus,in tempore opera res rursus dici posset, in alio,& alio tempore fiunt cotraria: ut in hoc quidem tepore calidum in illo uero frigidum. Sed qm sine me opera Nin ipso institi:propterea merito dubitatur. Ex duobus ita edentibus capitibus fit grauior dubitatio. Sive mi esset corpus, no esset dubiu:- alia enim,de aliam parte posset suscipere cotratia: si ue,cum si incorporeus,in Ue operare , rursus pasti in alio, dc alio tepore suscipere cotraria. sed qm est incorporeus, & sine tepore operas: Ipterea dubitam us,quomodo suscipit cotraria: si quide simul suscipit. Haec est dubitatio,il in comum me sensu exercet,de agitaticovenit aure dc in aliis particularibus sensibus.hi mi magis cotraria appheridunt,qcomunis Iensus. sed qm,quae apphendunt Oem Pticulares sensus,comunis quos apphen diciquae aut comunis non omnino dc pticulares: Ppterea, ut in comuni, dubitatione comouet, de agita de se quide dubitauit. Deinde eam sic solui se comunis sensus dc unus est 5 multu unus sdem subiecto, multi aut habitudine: ide aut dicere, rom,seu desniti .Nam a comuni sonte, ne coi sensu,scedunt alii sensus. Quare ipse unus quide est subiecto:mne aut multi.Quatenus ergo unus est,fim hoc iudicit differetia. Quatenus aut multi rone,fim hoc suscipit intraria Haec est quidem salsa sola:eam aut subuenit Aristoteles dicens, γ.q sunt subiecto eade, ratione autem diuer fa,cum sunt quide potaetia possunt cotraria suscipere:cum aut suerint actu, no possunt suscipe co/traria: ut calidum, uerbi dia dc frigidu sunt eadem Oem subiectotin uno.n. subiecto fiunt:rationeau i diuersa: de in non possunt re simul actu. Quare nec cois sensus:qm subiecto sidem unus est:rone aut multi si adem pler hoc pol cotrarias sensilium formas suscipere. sic falsa subuersa lasone deinceps alia dicit uera solanem. Dicit enim se cois sensus S unus est subiecto,& multi rursus subiracto.Fm hoc enim differt haec sola a priore tolutione, g, illla qdem unum dicit coem sensum subi multos aut roncihaec aut dc unii di multos im dicit subiecto.Q admodum ut in exeso oroia discutiamus66sidera mihi centrum Ic ex eo anque rectas emisias 5c postea a se inuice diuisas .hoc quide cetrum unu est ad Opria natura:atqui est etia multa. Uniuscuius .n. finis est,a in illo est,et Postq suerint a se inuice diuisae. Et ne dixeris,quo,qd est indivisibile unicuis attribuis Talis . n.est
incorporeoru natura.Sicut ergo ais 6c unu est ad natura,& multa: totum .n. ut totu est in unius
cuiussi idiuidui natu ra. Si ergo dc unum est eois sensus:& multaretia si haec sint cotratia. Et haresdem dicunt per dictiois cotextum. Sed qm haec est paulo magis Iogica traditiorage paulo magis naturale excogitemus.haec est aure. is sensus dc ipse Oe est incorporeus:est aut in subiecto corpore:ei.n. subiectu est corpus spiritalcispes itaq; sensilium etia si sint c5tratiae in ipso spiritali MKFm alia,& alia eius parte.Deinceps haec facultas assectides q sunt in spiritu ,iudicat.& se obiectum dissoluimus .nec dicimus in idiuisibili fieri contrarias spessed in diuisibili id est in spiritaIi fm aliaec alia eius parte. c aut Maliud,st materiali Uem cotrana simul no apphendit,sed iudicatiue,simul qm simul iudicat cotratia.Sed si aiaduerteris,ne iudicatiue Uem. In libro. n. peri hermenias dictum est, g, cotratiae sunt opiones no q dicunt c5tratia de atrariis,ut,st, album Oe disgregat,ns grum uero cogregatista q de eodem cotraria dicunt,utis, album de disgregat,& gregat. Hs sunt ergo cotratiae opiniones. Si ergo con sensus dicit,st album Ue disgregat,nigrum uero congregatet nihil patie eo st ipse cotratia iudicauit:& ambo uere εἰ no de eodem cottitia enunciauit. are nec iudicative estratia apphendit.Quae est ergo ante hac solutio recte habet.Vide aute,s, qui Platone rephendit apterea st natura mathematice tractaui ipe per mathematica naturalia dissoluit. ecce.n .dixit pucti solone. Ad qd dicimus,st non .ppterea, γ ex mathematicis dissoluanc naturalia, ipsum reprehenditiχd quod naturales magnitudines ex mathematicis constituit.His dictis,quo niam idem dicit imaginationem,& communem sensum, de imaginatione tractat,& ad doctrinam de rationali anima se conuertit,ut ostendat,quod haec est,quae primum mouet,ia non irrationa
lis Et in his est contemplatio.
239쪽
disserentius subiecti sensus. vi, alb*m quidem, o nigrum visus. Dulce oatem o amarumgMsus. Similiter autem habet hoc G in aliis.
Unusquis, inquit sensus yptia sensilia apphendit in suo sensorio existens quado habet sm naturam sensor . Sensorium aut dicit uel spiritu uel testaceu . Sensus ergo,qui est in sensorio, ipse nouit qus sunt eiusde genetis.Hinc apte & ingeniose ad sensum comune ingredis.Si eni unusquisssensus nouit propria quae sunt eiusde generis,cotraria:Sunt aut cotratia diuers generis, q comu nis sensus nouit, est ergo comunis sensus. εἰ Plato etia ante Aristotele appellat comunem sensum. tibi dicit: Si enim non est,sumus similes iis,qui sunt in Durio equo, in quibus non est communis sensus, qui est in Durio equo.
Quoniam autem o alba π duli et unuθυοdssensit ad unusuodsi iudicamus, sentimus D dissertinecesse est viis sensu: sunt enim sensilia.
Necesse est,inquit,qus sunt diuersi generis,sensu aliquo cognoscere:quadoquide sensilia anhedit Sensilia aute ad sensuu relatione dic frutpote qa ratio non apphendit sensilia. Quare ex hoc nihil ostendit. sed nos hoc pulchre ex irrationalibus ostedimus no esse ronalis. na & canis iudicat disserentiam dulcis 6e albi: siquidem non quodvis album aggreditur. nes enim lapidem: scd id tantum,quod est succulentum.
Quo fit ut apertu suos sit,carne non esse ultimasenserisi.Necesse eni estim tangen iudicare, quod iudicat. nes vero separatim cotingit iudicare id, quod iudicat, se dulce est aliud ab albor sed oportet uno aliquo esse viros mans a. Sic enim habet, vis hoc quidem et tu vera illudeaseris, pertum fuerit,il, sunt a)Je inuicem alia.
Hic est secudum caput,& nota se corpus carne uocauit,& sensum sensoriu.Cum oporteret aut eum dicere ultimu sensum non esse corpus,dixit ipse, ultimu sensori non esse came. Ultimu autesensum audire oportet comune sensum eo ς, sensus in m terminans &,qui sunt in ipsis typi post qua omnia trasierin ad ipm ueniunt. Si aute esset corpus inquit c5munis sensus:necesse esset,in quit im tangente, sensilia ea iudicare. non sePatim in alia, de alia parte sentire corporis, cuius est. Erit enim ut si hoc quide ego,tu uero illud senseris.Si eni non una est facultas,q iudicat album de dulce, perinde est, ut si duo diuersa sentientes, diuersa ea dicerent, quorum uters non nouit ali
quid, quod alter sensti Oportet autem unum dicere,st alteru:altera enim dulce ab albo. Dicit ergo ide.Quare ut dicit
Ili intelligit, entit.Quod itas separatis separata iudicari nequeant, versum.
Unum,inquit,sensum dicere oportet,st aliud est desce ab albo dc alta a dulci. Ide enim dicit,&non oportet corpus esse separatum, quod dicit. Quare ut dicit, sic dc intelligit,& sentit. Intelligit dicit, pro eo quod est,imaginatur.
malum: sic σquido altero dicis altersi, π altersenon scota accides illud,quado. Dico aut, vi nuc, dico alterum: non autem,nunc alterum: Sed ' dicit G nunc,o se munc.ergo simul.
Moe tertia caput cotemplationis dicitur, scilicet, quod sine tepore comunis sensus operatur.SOcut enim inquit,unus est incorporeus sensus,qui dicit, nu differre a malo:ergo quado malu di cit differre a bono,in eode tepore quod primu dicit nuc mi dicit ut rus,& nunc, prout Pprie est, nunc,& non fim accidens,ut quado.quod olim factum est,nuc dicit fieri: ut qm nunc audiui, nucTroiana facta sunt.Dicitur etia Optae,nue, quando quod nunc fit,nunc uidero.Sicu inquit,& comunis sensus nunc dicit discrimen,prout proprie,nun est.quando enim sentit, discernit.nam cir in id quod abest,operati est imaginationis,
Quare inseparabile,υ in inseparabili tempore. Haec est duorum capitum communis conclusio. Dicit enim, quod si simul in eodem instanti
240쪽
discernit & dulce ab albo, 6c alterum id est, album a dulcie scilicet de a corpore est in separabilis,Nin inseparabili tempore operatur,id est sine tempore.
H t qui feri no pos,ut cotrariis motibus ide Dul moueat, tenus est indivisibile o in indiui bili
ve. Si em dulce sic movet sensum uel in telligentia: amaru aut cotrario modo:σalbu altero. Hic est quartum caput cotemplationis in quo a dubitatioe incipit S dicitisi est incorporeus Gmunis lenius de sine tempore operatur: quomodo simul potest contraria apprehendere Si essi tmim corpus, posset secundum aliud, de aliud, 6c album, knigrum apprehendere.Intelligentiam autem uel imaginationem,uel intellectus operationem dicit.
Nunquid ergo smia quideornumero indiuisibile, o tepore inseparabile, iudicat eo a Laps,separatumrta edem uti Aut diuisbile diu jajenualio est,ut quatenus indiu isbile. in eo enim, est quide diu bile: loco uero .ta tempore m numero indivi bile.
Hic est falsa dubitationis solutio. numero aute unu i& tcpore inseparabile dicit id est, unu adesubiccto ratione aute seu dcfinitioe multos.Pro eo aute,quod est,definitioe, dixit,in eo, st est, muleos Quatenus ergo est multa,ntraria suscipit,qtenus aute est unu,ea iudicat. Ratione eni est diui/sibile id est,multa: quod mi diuidi fit multa quod subiecto aut est indivisibile,& unu est.Quod subiectum declarare uolens dixit umero autem, de loco indivisibile.
An feri non potest I potentia enim idem diuisbile π indiui bile .ο contraria: eo autem p sit, non: sed se Gai, diu. bile. nec feri potest, ut si Dul album, V nigrum. Quare nec eorum foremae patiantur,s tale est se6us,o intelligentia.
Hic est subuerso salsae solutionis dubitation. Potentia mi inquit,idem pol suscipere atratia in diuisibilia. Eo aute,st sit,No pro eo qd est,actu aut non pol suscipere otraria inter agendu mi diuiditur. Agente ent,uerbi fra albo 5c nigro diuidic subiectu,& diuellis,dc no manet idiuisibile.
Sed sicut, quem punctum quida vocant, quatenus unus, ta quatenus duo, ea est etiE ratione dici bilis.Quatenus ergo indivisibile,vno est,quod iudicet u smul. Quatenus cute est diuisibile,non unu. bis enim eodem mulsigno usitur.Quatenus ergo duobus utitur, fine duo iudica ε sintse. Paraia,ut separatorvm.Quatenus autem unum,uno G simul.
Hic est se da solutio,il, sicut punctus & unus est,ut punctus:& duosc multi,qtenus in rectas rerminaturm ut multa separatus est: sic εἰ sensus,quatenus est ut puctus id quod sentit, de simul quatenus cum sensilibus congreditur, ut punctus cum rectis,dc duo,& multa iudicat: qtenus au tem est unum,simul,lc sine tempore apprehendit.
De principio ergo,quatenus esse dicimus animal senstiuum,hocsit modo defnitum.
Non st multa habeat principia animal propterea dixit Aristotcles,de illo dico principio de quo dicim us animal sentire:sed quod unum est dc multa,ut ait Plutarchus.& in his pratis,& ptima sectio Dei gratia impletur:praxis, Dei gratia,quinta.
Quoniam autem duabus disserentiis animam maxime definiunt, υ motu secundum lacum, σe quod est intelliger iudicare,o sentire.
Qm repentina dc subita mutatio.& in opone 6c in re avda mala est,apterea no statim ab irro nati ad ronale a,cedit:sed prius quada dicit driam cognitiuam,irrsinalis.& ronalis.Deinde dc imaginatione discernit a cognitice ronis:& in medio discemit imaginatione is particularibus sensibus, ipsam irrona a stipa discernes:qd quide eius no erat istitutu: oc dicit se imaginatio nec sensus est, nec opinio,nec ex utriis costat. usa aut ea discernat,uoles augere crime, ea in quibus iter se ueniat,dicit. Hoc.n. inalicde hsit cognitiora irronalis,& r5nali g, ambam sunt iudicia.& in hoc quide coventur.Porro 6c in eo etia,st antiqui cossiderint cognitivas facultates Gnalis,dc irronalis. Sensuu .n.operatiora intelligetia appellarui,de nome irronalis operatio is note ronalis opatruis umcazubsensum,dc imaginatione appellates itelligctia. Hoc aut fecit Empedocles in dicit.