장음표시 사용
161쪽
re prope tu, er quod genus recte traditam fuerit, erquόd propria sinitio est, er praeterea, quod is us rei na
turam er esentium exponat . atque hoe recte praest vis se oportet. E ceteris vero proprium ad eum proxime decedit: eo enim facilus reprehenditur, quod plerunque conmitiitur ex pluribas. Dis cillimum autem est isd ργο bandum: nam er multa probanda sunt, er quod rei proisposta soci conueniat, er quod tam ea reciprocetur. Ad iunctum autem omnram scit imam est et probandυm. Numinalis, non tantum quod infint, uerum etiam quod certo quodam modo ioni, ostendindum est in adjuncto duistem, satis est inesse ostendatur. Diffcillimum autem s ad
restandum: siquidem paucae admodum dantur reprehendivis. neque enim illud in adiuncto dirim iratur, quomodo vive inst. Duque esseram quidem reprehendendi Dplex ratio
est , seu quod non infra, seu quod non tu modo in intradiunctum talem eluer tolli non polo, quam fi ostrii.
das non inesse. Locos igitur, qui tractando curq; proble mutum generi urgumentorum copiam suppeditare possunt,
Pantam fere satis est persecuti sumus.
Atque hoe recte praestitisse oportet.l Hoc quoque,immit,ratione concludere ac demonstrare oportet,snitiosne ea,quam probare uolumus,rei naturam rapi cari, nesque obscurum quicquam, neque superira canetim in ea
continera.quibus est iendis plures superius tradidit lo cos. Hac igitur,ceteris di de causis, quas exposuimus, mretionem constituere direcillimum est. E ceteris autem Problematis maior est in confirmando proprio, quini in genere aut in adiuncto difficultas: quod ipsum tamenncilius est ad confirmandum , quam definitio. Ac prosenum idcirco facilius reprehenditur, Im cetera , quiae pluribus condit, ferem coniunctim explicatur. LYemopli caussa, animal aptum ad ridendum, quod Ec pro
Prie proprium est, utpote condunctam expircarum. Ad didit autem,sere, quia nonnunquam etiam uno nomiue exponitur,ut proprium hominis, aptum ad ridendum.
Difficile igitur est probare illud, quod coniunitim pro
ponitur multa enim concludenda,& raraone colligendalunt .Primum quidem, quod proximum penus seraptu fuerit: tum quod animal aptum ad radendum, de soles homine dici queat, quodq; cum eo reciprocetur. Om nium aurein facillime probatur adiunctum. Satis enim est ad confirmationem . si uerbi causa, ostendas candos rem inesse Socrati quod soluin in atris non est satis. Ditisci limum autem inquit est ad refutandum . Vnus enim tantum locus est, nempe si ostendas non inesse. Neque enim praeterea mitti potest insit ne,ut genus,aut ut proprium. Itaque cum alia problemata dum
bus modis reprehedi queant,ob id p D,
cilis sit eorum reprenensio,probitamata de adiuncto, quibus lasbefactandi, una tantum proposita uia est, d istillime refellun
COMMENTARIVS.NV N C itero de ordine , de de interrogans: ratione
dicendum est. N Primo libro praefanis est quaedam, quin ad hanc uatiationem sum utrilia, in
hoc autem extremordem facit. Proponit enim sibi de tribu eapitibus esse d cedum. primum est de resposione M interbi oratione,quando bene, uel secus inter rogatur ac resipondetur. Ei uero quod de interrogatione est,addit ea,Guae sumpta sunt ad occultationem. N omnino e quibus interrogans cogeret eu, qui re ondminiuersale propositione ei cocedere: quoniam sine ea e isellogismus no potest.Sermoni uero de responsione additus est limo de propositionum duusione, L de signis
ficatis ambiguorum, Κ uniuersaliter de instantia, ex quo fit ut de eas etia loquatur. Quoniam aurem eae quaestio nes quae dirobari facile pollunt,dissiculter refelluntur, Κdcbet respondes tueri eam,quam posuit, & interrogans talia conitate, propterea uitaloganti & responamuerit de iis orat.oad postea de eis uerba farret, primum aute de interrogante,deinde uero de respondente. Pro
inde primum caput est hoc ta secundit quot modis oratio est uituperabilis A laudabilis quia tripliciter, uel per se uel ut ad problema,vel 1 disputant: bus altera. Nam cottingit M oratione ipsa in per th uituperabilem esse uel laudabile,& horum utral: bet cum sint per se ad probleν
rara contraria,sunt,aliquando aute etia quae bene interrogari potest ob inscitia alterius disiputanti uiri uituperabiolis feret. Et hoc est scendii caput. Tertia aute quomodo
exercitaremur priusqu: i ad orationes ueniamus, Γ quae prς paratio. Iicin aliter, in primo cum diu:sionem fecisset
dialecticorum inoblematum, & ostederat quod quatuor sunt. 1lip assigna Tet in libus post illum locos problema;
tum ad unum quodq; genus,quibus poterimus abundas re argumenas ad destria trones problematum, L ad constrii mones, in hoc qui ultimus est hii iis tractationis de usu ipsorum sermonem l acit. Non enim lassiciens de se locorum inuentio dialectico ad concludendum sellogis mo proposivim per eos iciti, sed opus est ipsi K qualis
sit ordinas ali usus ostendere. Et causa huius est,m dialescticus contra alium disserit, & ex interrogatione accipit propositioncs,quibus propositim cocludi: stilogismo, nani ob id etiam dialemca propositio determinata est interrogatio contradictionis est e. Item opus est ipsi noὸscere qual:s sit ordo interrogatorum quandoquiue itoneetim respoliuiones respondeant de eisdem quomodo cunq; interrogat, sed saepe quae non concederent simpli citer interi oranet haec dant per modum interrogatio ius. Oportet igitur diale locum ella de ipso interrogare quanda experientiam at partem habere, ut per modum interrogationis accipere queat ca,quae sunt utilia ad propositum sibi sullogiliam. Et est similitudo secundum hoe rhetorices N dialectices.N4 ut rhetore cum facit orationes alas, quippe qui populo uel theatro, uel iudici, aut oportet post inuentione dicendorii distribut: one eorum noscere ut quis ordo inuentorii,& quae sit explicatio ipssoru ta dicedi modus. licet a ii: alectico opus est post in νuetione locorii in quibus demonstrationes propositoriistiat,scire quis si ordo inuentora ta apparatus ad intersm sonem, atque in his eiusdem intcrrogationis quae
est proportio dic edi modo ipse is rhetoris, quia no inlii Alcx.Aphro .sti per Top. o iii
162쪽
dialectici est interrogare,sed etiam respondere, ut etiam pse dixit principio huius tractationis.Nam dixit,ips su
stinentes orationem nihil dicemus contrarium, ob id node sola interrogatione,sed etiam de responsione facit serinonem . Na ut interrogantis est bene interrogare,& hoe est accipere utiliter ς uult. sic etiam respondentis est besne respondere τ est eo m nil contrarium dat his quς posuit a principio. Ob id etiam quidam putant inscribenda esse librum hunc de interrogatione de responsione.Verstalii de ordine bc responsione,quia etiam ipse de his dicere incipiens proponit. Item aliter cum ostenderit princi pio praesentis tractationis ιν quatuor sunt genera problematum, aliqua secundum accidens alia generi catalla propria.& dufini liu .l deinceps uniuscutas', peculiares Io cos assignasset destructiuos ta tonstructi uos M posterius de ipso eodem parum differitisset, ut ad diffinitiva prooblemata utile. Cum igitur in his omnibus as gnasset,uno de debeamus accipere argumenta costru edi uel destria es di unumquodque ipsorum nunc proponit ostendere de Ordine ipsorum quia non inordinate, M ut contingit te merem ipsa proferamus .Nam optima distributio est sciuere quae primo proferenda sunt,oc quae posterius,non uelut rhetores nam illi non ut natura ξc ordo postulat capita ponunt sed ut occasio petit. Docet igitur qualia debemus prius ordInare,an ea a casibus cognatisq; quam illa a contrariis,uel potius haec pinisquam illa,siquidem tali bus pluribus abundemus. Porro de hoc quomodo interrogandum sit,an secundum contradictioncm, nam hoc dialectica methodus exigit. Oporici autem primum quidem eum,qui interrogare debet Iocum inuenire, de fit argumentandum. Secundum ruitem interrogare, Cr ordinare fingula apud scis . Reli,
quum vero tertium dicere iam eiacm ad alterum.
Inquit,oportet tum qui interrogaturus est dialecticerimum inueture per se considerantem locum, unde de et arguere N disputare.& secundo formare per se interrogationem , quomodo proponentes ipsam dialectice, id est contradictorie,ceu nunquid anima immortalis est, uel nongc cum hac ordinare liuopte ingenio singula ars menta,& quale primum oportet inferre atque addu cere, ta quale post haec di deinceps,ta tertium prius afferte interrogation m.
Quo quidem ad Iocum ipsum invenientum smiliter P bi.
iosophi, Cr tulissici confitcratio est. Uerum illa ordinare rvin atque interrogare, proprium dialectici est. Ad alterum
enim omne tale est. Philosopho vii tem Cr quaerenti per stipsum nihil curae est fi vera quidem nt,Er nota, per quae est sillogismus, Cr non pones ea,qui respondit .QRomam pro pinqua sunt i is quae sunt ex principio . Et praeui et . quod
xime notae, Cr propinquae uni dignitates Ex illis enim scientifici bilogis . Loca igitur inde oportet umere,dictum est
prius. De ordine aut tin, Cr interrogatione dicendum, diui
dendo proposiones praeter necessarias, quacunque sumena
dae sunt ,s quidem necessariae dicuntur, per quas sileti a
mussit. Quo igitur ad imaeniendum locos, ab eisdem inquit
locis ei quibus natitur dialecticiis construere dc destruere, ab eisdem nuitur etiam demonstrantius, ta quo ad abundandum talibus argumentis oc utrisque cadem conside; ratio est scilicet dialectico oc demoniuratiuo,sed propriti dialectici eit ordinare inuentos locos suopte in arte, talacere,ut praefati sumus . Dialecticus autem merito hoc facit,quia proponit inuenta ad alterum,sed demonstrans per se quaerens uerum,non tantum studii adhibet differedo an ueram dc notam propositionem accipiat, quado=quidem non sibi sit necelse,ut hanc concessam a respons dente accipiat. Nolacium uuerrogat, sed accipit per se.
Facit autem haec demonstrans quia propositiones sium piae sunt cognatae posito problemati ex principio , Muia statim prouidet ex propositionibus cognatis quae tritentura coclusio.Nam accipit uerbi gratia quod anima seipsa mobilis quae est propositio uera oc nota, Nproxime continuanda huic quod anima immortalis. Nadesi disputans una cum dialectico non concederet hanc, quia mox una viridet conclusionem ex hoc, tamen ille accipit hanc,ec ob id maxime studium adhibet quatenus sunt apta nata esse nota 8c cognata conclusioni θc primς ac immediate accepte dignitates,uidelicet propositiones nam ex his fiunt syllogismi demonstrativi, sed dialecticus non accipit haec sic, neque enim concederet hae dispubtans cum dialectico,quia prouidet quid euenturum sit ex cognatis N ex proximis propositionibus, sed curam aduehibet M ad licentiam, quomodo lateat disputatileni ut cocidat quod uult,ut interrogat alterum de his duobus
an animam moueat,iret ipsa seipsam mouet,ec concedeste quod scipsam mouet, inducit ipse quod seipsum nimii et per se mobile est,hoc autem immortale est, igitur ocantina immortalis .accepit igitur hanc longe, ut lateat respondentem.& ipse conccdat proximam, dc sic concludet conclusionem.
Que utile praeter has sumuntur quatuor unt, aut enim gratia inlact:onis,ut detur univcrsile: cui ad magn: tudinem orationis rut ad occultationem conclasionis .aut ut dilucis orsi oratio. Preterea autem nulla est assumenda proposito. sed per has augere, er interrogare tentandum. Sunt autem quae ad occultationem,certaminis gratia sed quia omne negocium quod huiusmodi est ad alterum est. necisse π illis uti. Necessirius igitur per quas fit f)llogismus,non fiatim pro ordinandum, sed abeantum adsuprema,ut non pollulit quis contrariorum eratim disciplinam .sed oppo torum . Pesto
enim hoc, CT quoniam contrariorum euom disciplina est. 52ogietabit,quoniam ex oppostis contraria sunt si uero illam non ponat, per inductionem sumendum proponenti in particularibus contrari s. oportet diti idcre inqiiit propositiones, quascunque
accipere debemus necet arias Micit aute necessarias has, non quia sint necessariae materiae, sed quia ad nilnus ex duabus existentibus necessario concluditur coclusio, sed dialectici etiam plures quam duas accipiunt. Ipsae autem plures sunt quatuor uidelicet secundum quatuor modos accipiuntur,uel enim inquit gratia inductionis. Na ututis tur inductione, ut accipiant ex particulari uniuersale e sic
inducunt proximam: aut ad magnitudinem orationis .i
ut uideatur auditoribus seprens, iust filias propositiones in oratione interierit arm insinuat.& ipsam oratione prolixam efficit, ut nunquid uoluptas si secundum naturam tNonne hoc natura ξc ipsa natura idem est, uel diuersum, cur secundum naturam non est eliribile non bonum iam luptas igitur bonum. eaedem allum piae propositiones superfluae sunt K non utiles ad conclusionem, sed assumptae fuerunt gratia faciendi bonam magnitudinem ora tionis. Aut ad occultationem conclusionis, quando acceperit etiam prosyllogismos contrariarum propositionsi, ut necessariae propositiones sunt proxime continuandae conclusioni,& esto conclusio quod salubre tam orbi dii sint opposita igitur necessariae propositiones quod sal hre ξc morbidum contraria sunt, ec contraria opposita, igitur salubre dc morbidum sum opposita. Vnde dialo licus uolens occultare id ei qui secum disputet forte no propter minorem propositionem quam non concedit,iplam sic prosyllogisitio probat, salubre oc morbidum
sunt inter se corruptiua sed quae inuicem sese comi punt simul esse uia possibile est. Haec autem contraria sunt, igitur corruptiua inter se sum contraria i Aut ut dilucidior
sit oratio Nam ponitur ab ipsis saepe propositio nihil plus ob aliam sigiis fram,sed uel solii hanc man fellans.
163쪽
Praeter has inquit impossibile est accipere aliam propositionem superfluam sed uel per haec,uidet et per unum diciorum quatuor modorum augere simul orationem, ut interrogare dialectice.Nam unde impossibile est accipere propositiones superfluas uni autem ad occultationem in certamen aptiores,uidclicet quae sunt magis smphisticae. Nam in oratione interrogatum M amicum magis contentionis contingat abnuere M respuere, di non sequi rationem interrogatorum N positorum. Utile auteerit dialectico ad occasionem uti occultatione, M siems terrogare. Nam ob id intulit, sed quia omnis talis tractatio ad alterum est M. Eidntit .lcd per hos augere tam terrogare tentandum est,id est sed has solas oportet exstrinsecus addere, nam accipere est indicatiuum additio νnis earum ob necessarias, gatur necessarias statim non est praeordinandum,sed abeundum cst usq; ad uir uersaliosta & commvn ora,si per sit Ilogismum assiumptionem necessariorum faciemus. Si autem non positum fuerit per inductionem sum edum est,id est si uniuersale & superius necelsaria propositione uoluerimus accipere.& non co cederet respondens,lentandum est per inductionem accipere non uniuersalem ta superiorent, sed necellaria.Naeuicacior communior est his quae in minus se habet quς sub illa sunt oportet autem accipere per inductione propositum,& erat hoc necessarium contrariorum una et selcienuam,alsumemus quod paris A imparis, quae sunt contraria,eadem sit scientia rarii est arithmetica. Ite bo nae habitudinis ta malae habitudinis eadem scientia est, quippe quae sit exercitativa. Item uirtutis ta malitiae ea cena,quandoquidem sit moralis plutosophia. Item diuistiarum M paupertatis,nam suppeditandi inueniendit peritia,& sic inducentes augebimus hoc, quod contrarioruomnium eadem sit scientia.
Nam aut perbllogismum, cui per inductionem necesse. Has sumendum aut has quidem inductione illas autem 52 gismo.Quccunque cutem valde manifestae sint ullas quos ecportet protendere. Num quod sequatvrum est, in abscebri π inductione immanifestius est. Qita necesse M proxime ostensae conclusioni propost
sitiones duae sunt ut ostensum est in libro de priori reso lutione: censet quando non fuerint hae per se notae sumedas ella ambas per syllogismum,ut siuit quidam prosyllogismi facti,uel ambas per inductionem uel una in per svlo lagismum M aliam per inductionem,quod quide faciundum est in his quae non sunt per se nota. Nam quaecum inquit ualde manifestae sunt necessatiarum oportet has
protendere offerre, non enim erubescunt contradicere
manifestas, ut quod omnis numerus par uel impar est. Nam si resistunt M cotendunt, uidentur ad manitesta in stare seruantes increpatione ab audientibus. Caeterii sub biungit quod semper immam festius est, scilicet cum dixerit quomodo oportet necessarias accipere propositio=nessi noualde fuerint perspicuae,quod oporteat per syllogismum superiora accipere uel per inductionem, causam,qua sit oportet accipere assignat. Nam inquit fit immanifestius quod secuturum X concludendum sit in ab stella id est in allamptione uruuersalis, K in inductione,
igitur quia immanifestius est quod secuturum, illud ac, capimus quod sit necessarium, M quia nil vetat, etiam si
non illa uia utimur ut hanc cocedet aliquis ad alsumptionem necessariarum tales necessarias M utiles oblatas pustat sumendas esse Item dixit i in manifestius quia semper in abscessii constructiuum est superioris ipsum immani festius,quandoquide opus sit recurrere ad uniuersalius, uel uti inductione. Nam quanto alisuis uniuersalioribus utitur,& quanto abscedit a proximis propolitionibus in remotiora ut si pro corrariis accipiat Opposita aut induactione quod consoni X inconsoni musica est scientia, tanto immanifestior fit coclusio,quae euentura est. Nam ac cepus uniuersalioribus aut in inductione particularium,
non statim disputans intelligit quod eoncludendum est ex acceptis propositionibus .proinde si concederetur qd Oppositorum eadem est scientia, promptum est simul offerre proponerem statim ipsas utiles uidelicet quod contrariorum eadem sit scientia quanquam nequeat eas acuecipere, quia illo modo non datur a disputante, uidelicet si interrogans non recurrit ad uniuersalius uel non utcbatur inductione.
Praeterea mul ipsas utiles protendere erit ei, cr qui noret est illo modo prompte sumere. Vtiles inquit, idest necessarias. Igitur, quae praeter has dictae sunto rum gratia quidem eccipiendae sunt.
Cum dixerit de necessariis quomodo oportet has offerre M accipere,dicit de ipsis non necessariis,quae ob di, ctas causas quatuor & ipsae a dialecticis assumuntur, & inquit locum quidem N uniuersaliter de ipsis hoc oporte
re illas assiimere gratia necessariarum, re seorium quoν modo unaquaq; utendum est,deinceps addit. Siquidem unaquaque eo modo utensum inlucenti quidem
a ligularibus ad unirier alia,s' a notis ad ignota. sunt aut magses nota,quae secundum sensum, vel fimpliciter, uel muru
Nam a lingularibus A notis, ad uniuersalia Κ ignota
oportet procedere.i. uti singularibus ta notrs ad osten, sionem uniuersialium, Κ ignotorum. Κ nota magis sunt, quae secundum sensiim uel simpliciter & caetera.Na contingit quaeda e Te notiora sapientibus, quam ea per sensum,quandoquidem per demonstrationem sciuntur.
Caelanti vero probllogizare ea, per quae 5 ogismurius quod ex principio est. lebet feri. Et baee ut plurimum erit etiam hoc 'in non solum nece Prias, sed π earz, qua
utilis sunt as illas,aliquam brogizaverit. Quomodo autem utendum sit his gratia occultandita caelandi conclusis,quod uult aliquis acceptis propositi ibus dicit: Equidem occultatio atque caelatio est methodus qua potest caelati propositum syllogismo acceνrtuin ta concludendum.
Insuper cocloones no dicere, es posterius mul omnes
fallogizare. Sic erum longi fime abscedit ab ea,quae ex priniscipio,postione. Vt autem uniuersaliter dixerim, se oportet
ea interrogare,qui latenter intererogat, ut interrogata omni cratione, Creo dicente conclusone, quaeratur propter quid,
hic autem erit maxime per antedictum modum. Nam sola ultima scta conclusone, immanilistum erit, quonam modo eccidit Ouoniam non prodit respondens ex quo accidit.
non digestis per membra prioribus 5llogismis minime etiaper membra digeritur fallusinus concla oras, cum no eius sumptiones potivntur. Sed cum ea sumuntur, a quibus 5 oa
Potest illud simul omnes syllogizare, dixi Te, non ut omnes conclusoero syllogismorum aliquis simul dicat, sed in omnibus syllogismorum propositionibus simul ultunam ii duceret conclusionem. quod etiam magis uidetur dici ex posterius adductis . Nam dicit de sola ultimad:cta conclusionem, o igitur quod mi manifestii est ostesum ab his qui sic interrogant concedunt propositiones, ta ex concesso ostendere paresolutionem rationis con sequens quod conclusiva propositi non amplius habent abnuere quod quidem fit maxime. ut dictum est, si quis accipiens sine propriis conclusionibus omnes proposistiones,quibus ostenditur propositum solam ultimam eo clusionem inferret facit autem hoc notum resolutio orationis. Item sic laci edo & accipiendo propositiones pro syllogismorum N prosellogismos prosyllogismorum,ta non inducens ipsorum conclutiones statim sed pollestius longe remouendo respodentem a politione, pti, Alcae.ΑPhro .super Top. O iiii
164쪽
eipio, is problemate. t inquit oportet interrogate reo
spondentem. uidelicet cimi qui latenter interrogat quare interrogata tota oratione uel syllogismo N conclusa coclusone,quaerendum est disputanti cur hoc si,quia non intellexit unde conclusa est conclusio, ut si ponitur pro blema hoc,si homo ec equus subitantia sunt, dicat nonne lubstantia de omnibus sub ipsa dicitur quo concelso ab illo respondente,etiam reliquum cocedendum est, sciliscet igitur homo bc equus sub substanum. Deinde illo in terrogante cur hoc perinde ac non intellex crit, unde sit conclusio conclusa dicet interrogans quod quando concessit quod substaua de omnibus sub ipsa dicitur,tunc res confiendo quod homo & equus substantia si int. Hoc
autem, uidelicet hoc edam concessis propositionibus, deinde adducta illatam conciusione, adhue rursus qua Frendum est respondcnri,quamobrem in quo pacto fit didus modus occultationis. Est autem hic modus, scilicet dicere propositiones prosyllogismoriam, & inferre conclusiones ipsoru in .diam solum inquit)d cta concluho ne ultima,accidit hinc immani sessum et se non recte digestis prosyllogilinis, ex quibus deducta est conclusio, id est conclusio dicta secundum unumquomque prosi lio rumum . Nam minime inquit, si disponeretur recte talio ius fieret syllogismus,qualis est huius conclusae concius Cius nobis non ponentibus sumptiones ur delicci non accipientibus necessitias proposi:iones, quae sunt con
clusionis prosyllogisti orum,sed prorollarones prosi l=logismorum,quibus fit syllogi imus. Utile eutem G mmconlutua postulata fiumire , quibus stogismi Sedulcissim ad aliam π ad aliam ccnes Ionem. Nam positis conue uentibus iuxta si vi cem, magis quia accidat ex ipsis manifstum. Vtile elle inquit ad occultationem etiam hoc praepossitiones non accipere in ordine adinvicem , sed diffcrrehc ulcissiin mutare atque ponere eas, quae sunt mulcem ad alterum, N ad alteram conclusionem confercntes, tanon ad eand . Nam positis propriis pro sim tubus deinceps conscientibus ad eandem conclusionem facillime respondentes comueri poterunt quid lit euentur uiu. sed notandum est quod communit cr dignitalibus prorropositionibus usus est.
Oporici autem Cr ec nitrone sumere in quibus pes biola est, iuersi lim prepuit:oncm ncti m ius, scd in consua ratis. Nam cccipiunt falsa ratiocinatione seipsos, quando iaconiugato sanatur definitios non uniuersale concedunt:Vts oportit Minere quoniam qui irascitur,appetit poenam suaniatur ira appetitus iste poenae proster apparentem parκiren onem. Et erit manissum, quoniam hoc βmpto, habeamus uniuersala,quod praeelegimus. At eis,qui in ius proponunt saepe accisi ut ob stat restoniens quoniam maris se
habet in ea re instantia it quoniam non omnis,qui ista citur, oppetit patiam. Num parentibus irascimur quatim,non au tim poenam appetimus. Fortase autem non uera in stantia
est nam in quib4dam suffciens poena est,tristari solum, σ
facere poenitere. Veruntamen habet eliquid veri Dibs, vincin uideatur irrationabile negare propostumat in ire dea
pnitione non fmiliter facile est inflantiam inuenire.
Inquit oportet autem et definitionem sumere lentare, in quibus conlingat per difflamonem accipere uniuersas lem propositionem, tamen non diffinite ipsum propositum,led aliquid cognatorum eius .riam accipientes in illo per ditantiaonem quod uolumus, facilius etiam ad propositum cognatum illi transferendum est assum xtum. Nam qua in Ipss propositis non afferunt respondentes ut uideant quid eum urum lit haec dant in cognatis proposito,quibus autem datis etiam propositum dabatur, Ia locus cognatorum est uetus,sed de ipio pro
posito acceptum habet instantiam quandam non ueramione licet persuasibilem ut non indeatur irrationabiliter abnuere proposito,sed minime similiter,abundans dimpniens instare poterit ad cognatum. Praeterea proponere oportet eum qui proponit non ut propter is amsed alterius gratia. Nam devitant es,cue atro timem fuit utilia. Vt aurem simpliciter est dicere quiquam maxime dubium facere, utrum quod propol tur, an oppositum fuciere uult Nam cum dubium fuerit quiliam adrotioncm fit utile magis, quos ei viditur,ponunt.
Celaimum etiam hoc quia utilia ad ostensionem propositi proponenda sunt, de interroganda uelut alterius gratia,& non accipU e ea,ex quibus lacilis est coniectura propositi.Nam suspicatur gratia posimonis.& Dropositi problematis interrogata respondentes Jc ob id non facile admittunt.Caeterum inquit,ut autem simpliciter est dicae,quod quam maximum facere immanifestii mist quidem ut praedictum est,re quia interrogatum est immaniscillim ignorantia utra responsonurn utilis sit ad propostlim. Fit autem hoc etiam ob interrogationis modum, quod nunc censet faciendum. Nam si interrogatione non apertimus cruod uolumus accipere, uel maxime ipsum ponere,uel ostendere absurdiim oppositum dicere.immanifesti in facimus utrum , quam utile nobis ad propositum accipere uolumus. Nam uolentes ostendere quod anima immortalis,uo uinus accipere,quod ani m a seipsa in obilis significabimus per modum interrogationas quod hoc uolumus accipere,si aut dixerimus, num tibi uidetur anima eodem quo mouet motu moveri ab alio uel non non amplius ostendemus per interrostgationem utrum quod proponimus uolumus accipere, uel negationem cius.
Insuper per militudinem interrogare. Nam Cr persuasuum s er latit magis uniuersale. Ut quoniam fi madmodum scientia Cr ignorantia contrariorum eadem. c Crscrisus contrariorum idem. Aut contra, quoniam sensin idem contrario ni est,er simila Hoc autem est mile inductio nυα n tamcn i cm Nam illic quidem a segularibus imi uera sale imitur. in milibus autem non est, quod sumitur uniuer
sale. sub quo e nnis milia sunt.
Locum occultandi inquit esse etiam non ab eodem quod uolumus accipere sed ab alio quodam sinuli ipsi. Dicit autem hoc simile esse inductioni, sed non idem. Nam induisio per siniilitud:nem sin larium uniuersale accipit X fi sccundum similis discurium 1 simile proposito propositium accipiens sed non ab eis, quae lunt sub proposito eodem .cxterum quia dicit iuniuersalel signi; scauit propositioncm.
Oportet statim er ipsium bimet quandoque instant lonsorre. Nam insuspc lese habent respondentes ad eos, ut vis
Occultatiuum locum inquit esse ad facilius,quod quis vult sibi concedi , respondente,& ipsum sibi ad aliquid
timerrogantem instare. Nam uidentur qui hoc sac:unt merito, ec ucre argumentati ad proposituin .Proinde ad
rationes sic tractantis siue suspicione se habent respon,
dentes, ta promptissime concedunt ea quae putanti Pcr inde ac ncque illis putantibus haec sint,ia si nc non te ha; bcrent .Equidem omne occultatiuiim est,quod ducit res spondentem ad instannam circa rei ponsiones. Vtile autem,e dictum ad cre,cifloniam consuctam, Creicis rhectat. Nam pigre cunt quod solitum est dimouere.
ii tantiam non habentes. Simul aut m cI quia inuntur π tps talibus,cautiat ea dimouere. Vtile autem inquit ad accipiendum Nomptius inter rogantibus quae uolunt sc occilitatarum addere consuetum,ec inite, cu nunquid tibi uidetur sanitas eligibilis esse,ut
165쪽
se ut omnibus uidetur Nunquid uidetur tibi bonus ius dex optimus esse.ut omnibus consuetum est diceret sicia Socrates ad Calliclen usus est cum diceret sapientes stolidos non enim consuetudo talis est de sapienti iaspiscio, in hoc potest ipsi esse responsio uel nullus ignoraret,quod non tales dico sic etia si quis esset addictus Platoni facilius alsumet ab ipso interroseras quod uult, si asadderet,sic Platoni uidetur. In uper non diligenter agere, π fi omino utili fit. Naeduersus diligenter agentes, magis renituntur. Ad positionem inquit,quod oblatum ad ostensionem propositi non oportet eum qui diligenter agit apparere circa ipsum admittendum ab ipso respondente. Nam dc hoc occultatiuum est,nam quae interrogantes student accipere magis contra respodentes afferunt, i proponunt, ac contendunt,ideo quaerunt afferre instaritiam ad haec: seret autem hoc si uelut dubitates, oc ipsi interrogarent,ta non ut inentes quod crpe Socrates fecit apud Platonem. Nam ut nescius eius, quod euenturum est, ta ueluthoe assumens,quod ex ratione apparet optima habere,
sic interrogat. Et ipsum ut in militudine proponere. Quod enim proapter aliquid aliud proponitur, σ non propter ipsum, viris ponentibus magis est. occultatiuum etiam hoc est,& quod uult quis accipere ut in similitudine interrogare alterius grana accipiendo,N non uelut ipsimi accipiendo,ut si uolumus accipere,quod continentia est uirtus interrogabimus nunquid tibi uidetur ut continentia uirtus, sic etiam sortitudo, taiustitia esse.
Insuper non id proponere quod oportet sumere, sed cuirensequens id est ex nec itate. Nam eT nugis concedunt.
quoniam non militer ex his mansistum est, quod consecuturam est,er sempto boesumptum est cr illud.
Sunt quae sequuntur nonnulla necessario, ut uirtutem esse scientiam sequitur lio virtus est docenda ioccultatiouum inquit hine, Mon interrogare ipsum quod accipere uolumus sed id quod hoc sequitur necessario,nam facilius est talibus concedentibus tanquam non habentibus aliquid ad propositum notum, ta nihil minus ipsis datis concluditiar propositum per illationem. Et id ultimo interrogare,quod maxime uult sumere. Namaxime prima remunt. Quoniam plurum interrogantiu prima interrogant;rca quae uel maxime student.Ad quosdam autem prima,sae huiusmodi sunt, proponere. Nm proterat maxime prima ad natiunt, nis omnino mansistum fit quod secuturum est. In De autem proterviunt.
Occultatiuum etiam quod uult aliquismo primum interrogare, nam ad prima ut interrogata propositi gra tra,fc existentia nec citaria maxime instant, quia etiam scire disputantes haec primo interrogant. Oportet igitur inquit alia quedam interrogare prius,& ante di lutare,per eade responsa, quod est instans,dc ultimo interrogare undia, uerit in inquit non contrariis hoc loco interrogationis utendum eme . Nam sunt quidem qui prima noconcedunt, nisi ualde plana sint,tanquam semet accessis biles superfluis uerbis praebentes,polimus recurrunt ad proprium delachim. Similiter autem σ qwicunque arbitrantur acuti es in respondendo, ponentes enim prima, in sine recantant, lana quam nihil acciderit ex his .qua pota sunt. Ponunt enim
prompte confidentes habitur, er arbitrantes se nihil eIensuros.
Sunt nonnulli per existimationem acultatis, tanquam
nihil pastari, qui dant, bc concedunt interrogata primis
non instant, deinde in fine nugantur,oc nituntur cverten tes data ostendere quod non ex concessis illatum ostenditar, uel dictionem praeuertentes, uel amphibologias quasdam exponentes .rales porro inquit oportere potisus necellaria interrogare, ecquibus maxime concessis aliquis uadiget. Insuper prolongare, ta' interponere, quae nita sunt usuias orationem, quemadmodum Hevsographia utentes . nam
cum sint plura imae sista in quo falsum fit. Quare ero ultant quandoque interrogantes, in ab consio promisnentes ea, que proposita per se non ponerentur. Adoc Liationem igitur dictis est utendum. Inquit adhue quosdam differi e , ξc interponere quaesdam interrogata nihil utilis habetia ad proposita, quod facere etiam in geometria qui talla describunt, inquit. Nam plures ducentes non utiles ad falso descriptam demonstratum,& quaedam de ipsis dicentes, quae citin eos latuerint ferentes in salsium describunt. Nam immanites stilis,lc occultatius falsum est in pluribus, bc posistim in occulto ut enim respondentes concedunt ea quae sunt inutilia interrogatis ad propositum, latent etiam utilia dantes tum ipsis. Item accidit ipsis confundi a multitudisne interrogationum, quod uidere nequeunt ex quibus accidit propositum. Ad ornatum uero insumone, ta' diuisione eorum, quae
elynia sunt. Inductio quidem quale qiud est,manifestum. Disiadere autem, huiusmos, ut quoniam scientia est scientia me Iior aut quia certior est,aut quia de melioribus. Et quoniam scientiarum,aliae quidem sunt contemplatius. aliae aute amaxae aliae uero essemus. Vnumquodque enim talium coornat quidem orationem,non necessarium autem est, ut oratur ad conelaonem. Ad diluciditatem autem,exempla Cr finitatuisemes Herendum . Modo exempla accommodata fuerint, σex quibus scimus. Qualia Homerus , non qualia Chaeritus, se enim dilacidius erit quod proponitur. Utendum autem inesserendo, bllogismo quidem di dialecticos magis,quam ad
multitudinem. lndumone uero contra, ad multitudinem ma
gis. Dictum est autem de his er prius. Quia exemplum inductionis aliud etiam in libro de
priori resollitione d ctum est, nam inductio est via ,sin gularibus ad uniuersale. Exemplum autem sit simile, Mnotius simile, o minus noto, ideo inductio non fit per unum sed exe mplum sum it etiam ut fiat per unum. Et est quidem induitio magis peculiaris dialectico sed exisplum rhetora utitur tamen eua dialecticus exemplis gratia explicationis dicti si non fuerit notum, ut paulo ante dicebatur quando dicebatur, Insii per per similitudinem interrogare. Nam Gemplum sic Interrogat, num contra norum eadem fit scienti a ut sensus, uerum disclunen est inter exemplum, c similitudinem, quia exemplum uide tui esse factum aliquid ad ostensionem apponi alicuius nondum facti,ta ob id uia manifesti: sed similitudo est si, mulamim significans similitudinem ad aliquid factum. Attamen indetur ipse nimi pro eodem usus stin se ex σplo M similitudine per que dacii l Modo exempla aec inodatarierint, oc ex quibus sonius qualia Homerus, no qualia Choerilus,sic enun dilucidius idc per nota sunt similitudines ab Homero factae, sed non tales quae sunt Choerili.
Est autem in aliquibus quidem inducenti pes bile inter
rogare uniuersale , in aliquibus vero non facile. Quoniam non potum est fimilitudinibus nomen omnibus commane.
Nam quando oportet uniuersale sumere, Cr e in omnibus talibus esse dicere, id determinare discillimum est, qualia sunt ea quae proseruntur bia smodi, ' qualia non. Et proa re De sepenumero diffident in disputationibus, alis quiadem dicentes finibu Qe,quae non sunt milia. Aly uero duabitantes,quae sunt umba ron se inulta. Quare tentandum
166쪽
denti liceat dubitoe,quoniam non fumiliter dicitur, quod infertur, neque intere ganti calumniari , ut fimiliter dicto,
quoniam plura eorum,quc non si liter e cantur, Diliteriati itur dici. Dicit primo de inducti uri orationibus, quando utendum sit ipsis, bc primum quandam dissimi tatem saepe
in rationibus inductivis occurrentem Indicat quam censet seruare eos,qui recte agere,ic corrigere tentant. Est autem dissicultas talis, quia in quibusdam uniuer silet c commune non nomina: a sunt, ceu quae sunt animaliunt quadrupedes. Nam animali bipedi est nomen homo, sed pedestribus quadrupedibus non est unum nomen similitudinem continens ipsorunt. Facientes erogo inductiones in ipsis, ec accipientcs quaedam ipsos rum ab uniuersalibus, quia non inferunt in ipsis com mune nomen nominari, dc omne tale proinde ob tas leni illationem in ipsis inductivis rationibus saepe insulcem sele decipiunt,sc confutant, ec disputantes dissis mi lia sumptis per inductionem inducen: es ut similia tacontenta,ea quod talia uidentur elle ob quandam simis litudinem brevem. Qui uero similia non existimantes este smilia, neque concedunt hoc quod sint talia ab quandam secundum aliquid aliud dis sinulitudinem . Concludit igitur talia seruare tentantes, si possibile est ipsis ingere nomina, ta communi nomine complecti similia acceptis per indu honem, ceu quod omnia labrentia cornua utrinque dentes non habent. In quibus igni tir abundare facillus est nomine, Ec ut in diffs, R in quibusdam nomine facilius est. Veruntamen oportet forte si ei iam nomine uno non possunt ipsa complecti, sed oratione plane circunscribente infati iam hoc nos tum,hc minus occasiones est praebens ambigi viatis. Quando aut m inlucent ι ui pluribus, non dederit mi uersale tune uictum est petere instantiam. Non dicente aut
ipso in aliquibus non fc,non est iustum petere, in quibus nose oportet enim inducentem prius sic in stan tium petere. Per haec dicit quod consentaneum est instantiam petere interrogantem a respondeme,lc quando non consentaneum est. Nam quando interrogans induitiue in pluribus rationem faceret spondens non concederet liniuersale tunc consentantum ipsi est petere instantiam in aliquo quod non sic sit. Si uero aliquis non faceret sodem uniuersalis ex singularibus accipiendo uniuersale, N instantiam pereret abnuentis, non consentanea est in stanna nam inducere oportet Primunt, sic uistantiam deinde petere.
Et digne petendum instantiorem in eo quod proponia turrem,m unum tantum sit huiusmodi ut dualitas paria
numerorum solas primM. portet enim eum, qui instat, in ultero instantia Istrre aut dicere quonia lausoLm tale est. Et hoc de inductivis rationibus dicit eos qui utunturris non oportere concedere permittereque respondens tibus facere m ipso proposito ita Osteso instamias ad destruitionem uniuerialis .nisi fuerit ut in solum tale. Ad eos autem, qui inllunt universaborrentes autem in
stantiam non in eodem sed in aequi uoco, ut quoniam habet aliquis non suum colorem,vel pelem, vel manum habebit enim pictor non suam colorem, Cr cocus pedem non suum esui do proficto reuera in talibus interrogandum est.
nam latente aequivocatione bene viderentur instare pro pol tioni. Quia quidam tentant instare ad uniuersale per indus ones acceptum facientes instantias non in his, de quiobus est rauo,& interrogat ,sed in quibusdam aequi uocis ipsorum .Proinde ad praecustodiam talium instantiarum nihil ferenuum ad propositum,sed potentium alio quando efficere phantasiam, perinde ac sint uictantiae di
insa in his aequi uocatione in his faciunda est interrostiatio, quae cadit extra aequivocationem ad ea quae non sic se habent .ut in ipso habere,quod quide multipliciter dicitur,uel ut pars in ipso,uel ut habitus, uel ut po: sessio isi autem non in aeqllluoco,sed in eodem instans probi. Da merrogationem, oportet auferentem irim quo instare'
tia est, proponere reliquum uniuersali faciendo, donee sit
inat, quod utile est . Ut in obliuione, Cr oblitum esse .non enim concedunt eum , qutumst da illinam. obtritim esse quoniam transeunte re, amisit quidem disciplina,eblitus au tem non est, Dicendum igitur auferenti is, in quo instantia
est, reliquum. vlf permanente re, amisit disciplinameor oblitum esse.
Cum dixerit quom odo seruabimus in statias in aequi' uocis quia diuidentes fit seruabimus, addit quomodo si in aliquo instantia non aequivoci feret, sed in aliquo
eorum suburitie sal quod accipere uolumus, per inda lionem seruabimus,fc talem instantiam eo concludi mus propositum.Nam de hoc putat auferetes illud ab uniuersali secundum quo fit instantia,uel ad determina, tres de relicto interrogare uniuersale,ut si per inductione nobis acc ipientibus,quod obliuio est scientiae abiectio, instat aliquis dicendo quod habentes alicuius rei scientiam mutata re, etiam scicialiam abiicere rei non tamen obliuisci. Vnde auserentem oportet hoc,secundit quod isi instantia reliquum uniuersale accipere. Auferretur aut si appositu in hoc fuerit scientiae abie monem, bliuimnem esse stri: ala re.Nam talis determinalio addita in
stantiam destruit,hc accipiendi propositum causa fit.
Similirer autem Cr contra instatues , quoniam maiori bono maius opponitur malum. Proferunt erum quoniam sanitati, quae minus bonum s bona habitudine, malus marilam opponitur,nam aegritudinem malus se mulam mala
habitudine. Auferen in igitur Cr in boc,id in quo insta tia est,ablato enim magis ponet. ut quomam maiori bono maius malum opponitur, nasi elierum inferas alterum et quem inodum bona habetulo natalem. Quia inli s perindum statue dum mest maiori bono maius malum opponi,in quibus non est maius bonum inferre alteriun minus. Nam si lucrit tale, ut simul infesrat alterum,& Ob id malus esse, quod ipsum per se fine illo non accipitur,non amplius si,u hc contrariu malum malus contrario minori bono malum, ut simul illatum a maiore.Nam ob hoc contrarium malum non est maius contrario malo sanitati,quanquam maius sit ho
na habitudo,quam suillas,sed ob hoc malus, quia secuinscrt sanita retia: Nam licri non potest ut aliquis bona habitii dine potiatur,nisi recte ualueri ac sanus sit. Vt ergo bona habitudo maius bonurn est quam ipsa sanitas, quia secivia inseri ipsam, sic rursus morbus, qui est corratius sanitati si inui illato bono ab ipsa bona habitudine Harus malum prauae habitudinis quae est contraria bonae habitudini,quia etiam ipsa simul inferi malam haνbitudinini. am omnis qui laborat morbo ua mala est habitudine.
Non solum autem eo instante,boe faciendum est sed . tias me instantia negauerit propterea quia proieci aliquis talium Nam ablato eo, in quo instantia est,compelle ιur ponere, fu iam non praeutdct in reb quo, in aliquo non flacbe.Si autem non ponat efflagitatus in avitam non ha bit asignare. Sunt cutem huiusnodi proposionum, suem aliquo falsebunt,m aliquo tem verae. In bis enim par esta irre reliquum autem uerum relinqucre.
Quod oc si no instantiam aliquam serat respondens, neget tamen un: uersale,quia subvidet aliquid tale, petat ipsos participantes determinare intentorationes, ta au=iare,lecundum qua cistantiae locum habent.Nam his
167쪽
Lblatu additionibus rogetur petentabus c5cedere, quia non simul uidet in aliquo quod non sc se habet aliquid
suppositorum. Quae autem propostiones naturales sint, quae egent tali determinatione, indicauit uniuersaliter.
Nam partim uero,parsimque Alsae sunt, quae sint hae in libro de resollatione priori dictae sunt Sed in talibus adodita determinatione possumus auferre falsum, R relictu ess e uerum potest. Nam propositio duens mn s abiesctio scientiae oblivio est,non est utra uniue salis sed set
si autem in multis proponenti non serui instans lam, po
stat dum est ponere. Nam dialecticis est propositio,ia qua se in pluribus se habent m non est instantsu.
Censet si in multis N a multis constituentibus uniuero sale nobis per inductionem, respondens in tantiam non serat in aliquo quod non est sic,sed solum contradicit ad uniuersale quia ponit ipsum,& utitur ipso ueluti concessso re probabili. Nam dialectica id est probabilis propositio est ad quam iuius quod in pluribus osseditur, quod
sic se habet,non ferretur instantia. Quemum autem contingit idem. er ne iram ibili, e
per impos bilis aQietare, demonstrantis quidem, Cr non digerint is nihil refert uel scisti icto modo bllogietare. Disa serenti autem non e i Mentim per impossbile ollogismo
nam fine impos bili quidems ogismo θἱlogietat, minime
fit tit dubitent. At quando per impos bile B ogitam, ii fitia de manifestum fit falsum esse non impos bile dicunt esse,
quare non fit interrogantibus,quod volunt. ia syllogismus fit etiam demonstrativus, stetia deductione ad impotabile dicit quod ad ostendendii pro positum stilogisnum de ipso factum,& gratia uentatis inueniendae nil differt sic uel illo modo syllogismum coscere.Nam eisdein ut manifestis, A concesse utitur, Mqui ostensue ostendit M per impossbile deductione utitur,ut ostensum est in secundo libro priorum resolutivorum.Sed in disputationibus utilissimi sunt demostrativi,
R demonstrationes.Nam haec rationabiliora dantur taconceduntur,cum nondum sit osted dili notum. Vnde in demonstratione post agunt prionem man fetam pro
rostionum concluso infertur sed in deductione ad imo possibile planum est,quod debent ostendi. Nam oppossitum suppostioni demonstrare uult talis demonstratio, sed quando praeassumpta altera propositione in suppositione ostenditur quod aliquid est impossbile. cuius destructione uelut impossibilis construitur oppositum suppositionis,non inquirunt ostensum,5 conclusum impoliti bile esse, sed uidentes quod cum hoc ostensum est esse impossubile ostenditur oppositum suppositionis, Rouod dederunt simpliciter petentes ut uerum , hoc non dant uidentes quod euenturum est,sed dato ipso,& uniuuersaliter in ostensua demonstratione nullus est instanstiae locus, postquam ostensa fuerit conclusio persello
gismum, sed in ipsum inductione ad impossibile post quam conclusum est syllogistice, adhuc est intantiae lo cus,eo quod non ostenditur per syllogismum propolio tum sed eo quod si llogismo conclusum est impossibale constiui .ur propositum, quod erat suppositioni oppo
Oportet olem proponere quaecunque in pluribus qui dem se se habent modo instantia ut omnino non si aut non insuperficie si conspicere . nam qui non possunt conspicereis quous non fies quam verum quid fit .ponunt.
Oportet interrogatas propositiones ab interrogantas hiis tales esse, ut in pluribus sint planae, re concellae, Minstantiain uel uniuersaliter non habeant, ues prompta, H facilis in eis inueniri nequeat. Nam sic acciperet eas a disputante. Nam cum nequeat conlucri in aliquo quod non sic se habe concedit petentibus aliam uniuersalem.
Non oportet autem erectionem interrogarronem face re,alioquin eo remanente non inderetur fieri b2ogismus. nam o saepe cum non interrogat, sed ut sequens infret,neis gavi Et hoe faciores non uidentur per De redargui, qui non conspici Muomam accidit ex ks, quae pora sint.
Quando igitur non escens quidem accidere, interrogabit, ille autem negabit. omnino non tittitisse sillogismtis. Inquit non interrogandam esse conclusonem, uelut propositionem diale licam ut esto concluso uel probletna,quod uoluptas secundum naturam, non oportet insterrogare,cur secundum naturam non bonum i curque
uoluptas non bonium Nam si sic interrogaueris renuens te disputante,ec non concedente, quod uoluptas si bos num non uniuersaliter erit syllogasimis. Nam si alias propositiones gratia conclusonis interrogaueris, ut ex his concludas ipsam inserens con ludendiam .ut interrogatu quod negabit,neque uniuet salirer iacit syllogismum saepe negat disputans etiam non interrogante te conclussionem,sed inferente,& concludente eandem oc id quod accidit ex propositis prCpositionibus,3c hoc igitur negare facientes non uiden: ur redarguere non exactas probatisque diale licis Nam si non suctit probatus draletiacus, non redargueret ipsum qui non bene dicit . quando igis tur interrogans interrogaret conclusionem. ξc non colafiteretur quod cones usa sit ex dictis propositionibus, screspondens negabit, paret quod non bene feret syllo
Non uidetur istitem omne uniuersale dialectica proposiatio se ut, uidest homo aut quot modis icitur bonum haenim dialectora proposito, ad quam est respondere se, uel
non . Ad octas autem non est . Quare non sunt dialecti huiusmodi interrogationes, nisi ipse determinans, uel esuris dens dicat,a putes ne bonum se,uel non se dicit s nam ad
talia facilis responso uel dormando,uel neganti . Qua propter tentandum e proponere huiusmodi propolionia. Simul durem, cr iactum fortas est ab illo interrogare,
quot modis dicitur lonum quando hoc Inse, er proposnente,nusso modo concesserit. Vniuersale.uel in propositionibus dicit, et non omnis propositio dialesica est uel per hoc non uidetur uniuerstite Omne v quomodocunm interrogatum est propositionem dialecticam e se uel omne umiersale . Etenim mest hoc aliquid interrogans uniuersalem quandam interrogationem interrogat. Nam horum dissinitiones sunt. Et interrogans de aliquo quot modis dacitur. Nam sim pliciter non soluin non dialectica est propcistio quid est
homo: sed neque propositio est a principio. sed dacta in
primo nobis in memoriam reuocat. Etenam in illo dixit non esse dialecticas interrogationes inquirentes quid est propositum,quae mos est iuniotibus est dici interrogationes. Quia igitur dixit in illis dialecticam propositione interrogationem contradictionis esse, sed tales non sunt interrogationes hae tamen quid est homo est interrogastio illito,quid, si interrogans petat a disputante discere hominis substantiam . Sic etiam in secundo diuisonem fecit, sed cur tales interrogationes non sunt dialecticae, adiecit.Nam est propositio draletiaca, ad quam responodere est,ittique Mel non. Quod uero ad dictas interrogastiones non si possibile sic re pondere, perspicuo docet. Nam tales interrogatione, sunt uolentium discereac nodisputantium. Sed quomodo possint tales interrogatamnes transferri in dia lecticum modum, significauit dicenodo si non idein druidens, uel deterininans dixerit, id est diffitiens.Nam determinans hoc ipsum significaret, scis licet pro hac dactione,quid est horno,nunquid est animas rationale mortale. Sed pro hoc quot modis dici: ut bos num rursus ipse diuidendo diceret, num quadrifariam dicitur bonum:uci nunquid bonorum alia in anima sunt,
168쪽
ic alia in torpore M alia extra Nam quae petebat per itolas interrogationes rispodere interrogatum, ea de oportet sicere intorogatis,an illi se uideatur. Nam sic inter rogabit dialecticus,&s potem interrogatus respondere utique uel non. Non enim dicta interrogatio talem reι sponsionem excludit,lc porro nimini inquit esse tunc disputante quid est hoc aliquid interrogare, uel quot modis hoc quid dicitur,quando interrogantis distinius, aut
d uisis interrogas no acquiserat cederetq-,aul diuisioni, aut dissilinom interrogata. Quisquis autem unum crationem multo tempore inter
rogat male interrogat.nam ristondeat quidem ei interrogato,quod interrogatur,mumfistum scion um multas inter rogationes interrogat, edit frequenter eosdem. Quare dulnugatur,out non habet fallogismum, ex paucis enem innos silogismus. Si uero non responsat, ncn increpat, aut da
, sit. si omnis smplex syllogismus ex duabus propositio
nibus est,ac simplex de anus. Nam crationem sullogisnuim dixit. Quisquis autem talem Orationem multo tempore interrogat id est poplures interrogati nes,male interrogat.Notandum autem est rursus quod ipso interrogare etiam in dialectaea ni terrog arrone utebatur. Vnde cur exercitata inulto tempore interrogare unam ratione male interrogant,causam assignauit. Nam s respoderit, aut interrogauerit ad unumquod interrogatum, patet quod plura interrogans 8c frustra,vel saepe eadem inter
rogabit A respondcbit. Si ergo saepe eadem, certe nugatur si uero qu:ppiam aliud abundar syllogismis ad ostendendum propolirum S multum temporis coterit superfuis interrogationibus, ut uideretur quippiam incere
ad positum,quod si non responsum dederit ad interros
pnta immoratur imor gaiiombus peccat, quaa non ino
strat ipsum lc discedit ab ipso uesut non d sputante. Et ut uuiquod et horum est inuenire apud Platone. Sed noest existimandum ipsum cCntraria dicere,dictis de occultauone quod oportet plures interrogare propositiones,N ulcisum mutando genus ponere.Non enim erant liscdicta de una ratione ed de eo in quo opus erat prostis logismis.
. hst autem argumentari discite. stillinere faciti eis U
sippostaenes. stini autem talia, Cr qua natura sunt prima, er quae postrema. Nam proma quidem termano indigent, frema vero per multa terminantur, volanti centimum suis mere a primis aut sol ἴillica uadentur argumilitationes. Imposibile enim Amonstrare quippiam est cum,quis non inciar:t a proprios principijs,Cr connectit usque ad altima. Doture autem non dignum parant resipondentes, neques interis rogatis de me induersunt. No facto autem manis sto, quidnam iratim proporum,non facile est argumentari. Ne
xime estim quod tale s.circa principia accidat. Naalia quid ei pes haec monstrantur, ipsa utro non per alia contingat,
sl n e se is di finirion in talium unumquodque cognosce se sunt utilem 3 fcile argumentabilia , Cr que ualde pro iis ua sunt principijs. Non enim contingit plures ad haec ru
lonis inuenire,cum Cr horuur,er principiorum .per quae nec se ist monstrare ea quae post illa furit pauca sui me a
Suppositiones nunc dicit problemata,quae etiam positiones est mos ipsi dicere,arguere autem dicit interrogas re ξc ratiocinat:.Nam argumentum est d alecticus sui gi inuis Ll sustinere dicit ipsum respondere.Inquit igitur cadena pr blemata interrogantibus M uoleni :bus ostendere di cilia else. c d Eculter Ostensibilia, sed re ponderibus facillima ad instantiam, ut dissetentia oc specifica. Nam facit iis eli impedire dissic:le ostendere quam osten dete Nam ob id didicite qua a non facile alliimuntur ea quibus Oaenditur Lit autem non facile quia multas lia
est facile respondenti, quia ipsorum studium est de oppositis ,qui a stilogismo cocluditur oppositum posto. Equidem nonnulla sunt problemata argumentantibus dissicis ha ostensione sed respondentibus facilia, quod quid addit Nam si inquit talia parum sunt natura prima, parsiimq; extrema,natura igitur prima sunt principia. exue ma autem sun quae plurimum distant a principiis. Veni non est eadem causa dissicultatis amborum,sed opposista.Nam prima diEcultatem habent, aura non pollunt et
ipsa per alia ostendi eo quod ostende da per prima ostes duntur sed primorum fit ec principiorum cognitio non per demonitiationem sed per terminum re dissinitione. Nam definire oportet primum principium inrid est, x
tunc supponredo ipsum esse uti eodem ad demonstra tionem ipsorum post ipsum. Dctnire igitur qui responsden non putant. Nem etiam principium dialectici est in terrogare oc ex stimare accipiendum esse a respondente quid est respondendum rei argumentantibus licet coiicedere alicui dissinire male. Equidem de nulla quada te
se nata potest aliquid ostedi S cocludi sillogismo, quod
quidem maxime accidit in principias eo quod pro haec sola ipsa sunt nota 8c abus huius νIlogismi contra alio quadem impo sibile est uti princip:is ignoratis. Prima igitur natura ob id dissicilia probatione sunt ac ostensione, sed postrema ultimaq quia per multa media cistendumtur, quandoquidem eorum cognitio pendeat atrumς
N principiis .unde si ab lirs proce sit, non fieret, sed per
quaedam proxima ratione elli ni occu rae dc ignotae, tainterrosara quae egent causa. Si ergo aliqui, continuas
propositiones a principiis sumpserat,diicile era ob multitudinem acceptorum. Nam cum plura acci pruntur plures quo v fiunt occasionis instantiaram, si uero superces
dens ta continuus principiis falsas Ec sophisticas praepossiiones apparent A non ost dentes propositum ad quas repugnare facilius est Caeterum dicit eis: dissicile arguν ineniabilia ea etiam quae sunt ualde propinqua princi piis. Sunt autem dificilia econtrario ea quae quatenus distant per muli tudinem mediorum probantur,ec ea que proxime sunt,quandoquidem per paucitatem mediora probantur.Nam quia ipsorii non timi media . uel f sunt, ea sane pauca sunt,& non manifesta ideo dissicinis est eo, tum ostensio. Item ob propinquassimam phantasiam ad
prima qui de his dicunt, id quod est in principio petunt.
Trem norum autem d stili argio n abiles, hi omnium maxime sunt quicunque utuntur talibus nomnibus,quae pririmum qu:d in immanifesta sunt smphciter ne, an multis loci ter dicuntur. Adbue uatem quae neque notu utrum proprie. an secundiam translationem de et finito dicantur. Nam quia obscura sunt non habent arguinentur quia uero ignoratur si absque trans luerene scitur, quod tale est,non habet increpa,
Ostensum est facilius esse destruere dimitionem quae nstruere Nunc ostendit quae sint ipsorum diffciles destructione Nam diffinitionem inquit dissinitiones dissicit lithae hae praesertim sunt,quae per haec assi amur, quae
sunt immanifesta ob occultationem, sue uni aequivoca, re de numero multiplicrter dictoruin siue non, uti ree haec quae non sunt nota siue ut propria accepta sint, siue ut secundum translationem. Nam dixit in sexto non be ne illos diffinire qui per aequ:uoca dissiniunt, neque eos qui nictaphorice diiuniunt.quando igitur immanifestum fuerit,sule aequiti cum sit necelsarium sue non, di scilis argumento probationeq: st. Similiter etiam si etiam de proprio propositio, uel secundu in translationem diu Odicamur. Nam qiua sunt tinnianifesta,dissicilia sunt argus ruentatione,& quia sunt immam clia,sule aeqi: tu thuue secundum translation dicantur,sunt ob id increp.uioned:ssicilia. Nam talis est ratio si quis diffii t unitatem in mi em tirlilinum,secundum utra immanifestum est.nsu non eu
169쪽
mini est si proprie, uel metaphorice eodem utatur. Nauult dicere quod ipsa non habet taminum eum dicitur infinita. Sed immanifestum est si proprie infinitu est tale.
Omnino autem omne problema, quando 'erit difficilecta tentabile, uel termino indagere arbitransum est,
vel eorum, que multipliciter, vel eorum, que secundum translationem esse scuntur , MI non longe a principi s ut quis non manifestum est primum nobis hoc idem, quorum etiam dictorum modorum est,quod dubitationem praestat. tam cum mari istus esset modus persia rum sit, uoniam aut eo reinut em ere, aut propositiones inuenire opora teret,quippe cum per has ostendantur ultima. Cum dixerit ea, quae sunt natura prima N postrema adhuc ea quae sint ualde propinqua principiis, esse dis
ficillinis argumentatione, Nimmanifesta siue habeant aliquod dictum in ratione aequivocum siue metaphorice, nunc univctialiter ad dicendum de ipsb sese conue rini,dicendo ob quas causas probatione dissicilia fiunt talia problemata . Narn omne tale dissicile est argumentanone. Nam quando intimani χstum Macrit secundisi si quid quomodo ipsi opus sit facere argumentum itale est dissicile probarione uel quia dissinitione ege uel quia dixit prima natura dissicillima esIe,uel eo quod habet aliqvid in ipsis quod sit de numero eorum quae multiplici ter dicuntur, uel quia proximum est principio, uel quia
est de numero eorum quae multipliciter dicuntur. Dicit autem talia maxime dubitatione ingerere,& primo quia immanifestum est propositum secudum quid horti opus sit facere argumentum ad ipsum,& secundii quid in ipso est dissicultas.Vtru quia eget dissinitione terimnoq,, uel quia habet aequivocum uel metaphoram, uel est proxi ma principiis.Oportet igitur scire quod propter aliquid horum dissicile est argum etatione. Nam cum suem noc tum quaeremus secundum quod horum propositum est dissicile argumentatione, si eo quod indigere uidetur problema aliqua dissinitione aut termino periclitabimur diiunire hic: si uero per aequivocationem inuemur diuidere.Si uero metapho e & abusiue,tunc nitemur ostendere si autem quia sunt propinqua principiis quaerendum sunt intermediae dissinitiones,quibus ostendi poterunt. Et in multi; politionibus non bene usignata delinitio. ne non facile est dilutare atque argumentari: Ut utra unusini contrarium,an plura. definitis autem contrari s aliquo molo. facile est ostendere, utrum contingit plura eidem esse contrarisian non Eodcm autem modo π vi A s definitione indigentibus.
Cum ostenderit quod in pluribus problematibus ne eessariuni est primo di ire rem, addit praedicti indica trium N explanatiuum hoc, quod ad plura problemata non est facilius disputare quam ostendere in ipsis uerum
nili bene assignata laetit dissinino rerum vi ipla ara quod unum est uni contrarium .non potest ostendi nisi recte diffiniantur contraria. Nam si quas diceret contraria esse ea quae inuicem multum distant,uel quorum unum atrud uicissim destruit certe per haec non potest ostendere quod unum sit uni contrarium. Nam pollunt etiam multo plura accipi quae inuicem d stent,& hoc quidem in eode genere. Natu flavum N pallidum ab albo multiam distant,
quae etiam destructiva sunt albi, N ipsum album econtra est horum destructivum. Ite possiunus accipere nonulla multum distantia in disterentibus generibus. li assignetur eorum gratia quod plurimum inter is distent in eodem nere. Equidem plurimium inter se distare nequeunt este plura quam duo.Nam unum uni plurimu distans est. Item assignata eorum dimitione secundum modum,uidelicet hunci bene facilius est concludere M ostendete utrum contingat eide subiecto plurima contraria esse,uel non. Nam si assignaretur ratio quod contractae sunt quς
plurimum inter se distant,quorum unum ea compuli si
alteruis uicissim,& unum in alterum mutari non aptum est quia extrema duo sunt quae cum plurimum distet inater se, uni etiam non Plura sum, patet quod uuii uni contrarium est.
Videntur autem cr in disciplinis, quae am ob definitio nis e fectum non facile describi. Vt er quot tam , que ad la tus secat planum linea militer druidit er linea: er locum. Definitione autem dicta)latim nixus lam est, quod dicitur. Nam eundem fionem habent loca, Cr lineae . Est autem definitio eius orationis bo. Quod non solii in uerbi, R disputationibus sunt etiain disciplinis quaeda ob dissinitionis defectii dissicilia sint
concestu.Nam descriptione dixit ea esse non facilia pro hoc no facile demonstrantur,constituens quod in pluri bus problematibus entium opus est di finitione ..tadplo aute huius ut demonstrato& occulto usiis est hoc quos circa lanis linea secus planum similiter diuidit linea Arctei P lociiq;.Sed qui dicit,est hoc quod si planii parallelograimini fuerit,& duceretur in ipso unum latersi pa allelum,similiter para llelus diuidit linea, M omne locum, id est in ea de proportione. Na hoc similiter dictu no est notii,ta me dicta di Enitione proportionale fit notii quia tale ab ipsa dicta linea parallela secatur linea et area regio lociis p. Est autem di irio proportionum qua ueteres utebantur haec. Magnitudinis habent proportione adiri uicem quae similiter habent a uicena,quorum eade est ablatio incisioci mutua. Dixtrunt au: , mutua ablatio, pro destriistione. Sed clim ea quae habent proportione adimi ice, M similiter se adinvice habere dicuntur, ideo dixit. Est aure d: Enitio sic. Caeterii dicit. Est aut e dulinitio eius orationis haec pro hoc .Est aut e d mitio huius proportionis,de qua cu dicta fuerit dissinitio,planu st, quod paralicium ductum latus in parallelogrammo loco similiter secat M lineam atq; locum habere proportione. Ite inquit itidetur in mathemalicis no facile quaeda describi, quia non sine defectu dissinitio assignatur, ut linea secus planum,uel aream regionis & loci prope latus, quia secat etiam lanas,similito diuidit lineam,uel latus,& aream,li neam autem rectam dicit secantem latus planita ipsium latus secatum igitur haec dissitatio est cum defectu, quia lineam dixit etiam ductum ad latus rectum N secutum latus.Sed erit persecta dimitto si lic dicebatur, ducta linea recta prope quoddam latus quadrati,uel parallelogramini similitet secat aleam loci & latus. Simpliciter autem prima elementa positis quidem desiniati bdis at P:d linea er quid circulus facietini est ostendere. Verum non mullis as unumquodque eorum est argu mentiri,quemam non sunt multa media. Si autem non poηatur principiorum defintiones, i scili. Fortasse aute omniis no imp 'bile. Similiter autem his, Cr in illis que sunt circa orationesse habet Non igittis latere oportet,ptando dis crula est argumentabilis postio, quoniam passa est aliquid eo rum,que dicta sunt. Cum datetit de mathematicis M disciplinis,utem praedicto exemplo,& uniuersale inquit prima elementa,quae erunt ea quae sunt proxima principiis, ta quae per illa sosta ostendaemi r si fuerint diiunitiones principioru notae, ut quid punctus,qiud linea, id Crculus,qu:d irragulus, per quas ostenduntur pr:ma thcoremata lacilia demo stradone ella sed n6 per plura.Nain eo quod plura sunt media quibus demonstratio fit,ia abundanna ui ipsis ob Propinquitate ad principia ut iam praedictit haec sunt Niolii per haec ostendere si no fuerim det rminata princupia,uel dissicile, uel etiam impossibile est de ipsis asterre ostensi E.Vnde tu dixerit de demonstravonibus secundum disciplinas ta mathematicas,& utilitate constitumsad demonstrat iones diiunitionum,ob id inquit. Similita aute his N in illis que sunt circa orauones se habebit Alexinpluoata per Top. P
170쪽
ubi orationes dicit a nimentationes quae sunt disputando. Oportet autem inquit non latere quod difficilia ara mentatione problemata passa sunt aliquid dictorum. Qisando autem erit adigmtatem Cr propositionem maior labor disputare,quam ad positionem dubitare utique posset quispiamintrum ponenda uent talia an non nam fi non ponat,sed poscat Cr es illa disputare, maira praecipret, quam quod is principio postum est .si uero ponat.credet ex minus eredibilibus. Si igitur oportet non docilius p oblima facere,ponendum. si autem per notiora ollogizare, non ponendum. An discenti quidem non ponetam; ms potius fit. Exercitanti vero, ponendum, si uerum solam appareas Quare manifestum, quoniam non militer Cr interroganti,ta' docenti existimandum est esse ponendam. πο patio igitur interrogareterordinare oportet penes iciunt,quae dicta sunt.
Positionem problema dicit, ic dignitatem dc propossitionem dicit. ueluti ea quae sunt idein significantia at iaequaliter. Dicit autem de acceptis propositionibus ad ostensionem problematis. Est autem quod quam si me rit direcillimum, idest arduum maxime ostendere acce piam propositionem ad propositurai problema, quod sic habeat problema ipsum, quid opus sit facto. V trum arguimetandum etiam ad propositionem, ta faciendum
est quod ipsa euadat problema, uel ipsa ponenda est ut positio sine demonstratione sic se habens, sed propositu soluin ex principio ostendendum est cum habeat dubiotationem. Nam ec si propositionem ostenderit uidebis
tur maius opus inuoluere proposito atm afferre,si uero
non ostenderit quod sic se habente uti dignitate putauerit,etiam uidebitur ad stilogismum problematis ostens dere dc ratiocinari,ic dignum putabit quod respondens credat aliquid eorum quae ostenduntur per minus crede da.Vnde ponendo dubitationem, ipse etiam iudicat Ecinquit. Quod si fuerit decens no facere difficilius problesina ponenda est propositio dc utendum est ea nobis sine demonstratione sic se habente ad propositum. Si uero oportet syllogismos ec proposivones probi alii sena per per notiora facere non tint nobis utendae tales pro positiones sine dentonstratione, ideo infert oportere in doctrinis nil ponere quod non sit notum, N primum sit quam id quod ostenditur per ipsum. Nam cognitiones scientificae per hac sunt sed ita dialogis duorum qi disputationibus atm argumentis Quae funt exercitu gratia, utedum cst talibus propositionibus,si solum uerae uideatur. Non enim solum per similes propositiones oportet do coe fc ratiocinari.Nem enim minus erit propositu, qua ipsuin de ea quae conceduntur sine demonstratione. Naqui ostedit M docet. per prima dc nota facit rationes,sesqui arguit oc per probabilia. Nam cum sit propositu uis dere quod omnis uoluptas bonum, dialecticus uteretur hoc omnem uoluptatem esse secundum naturam uelut probabili propolitione . uel assumens hoc omne quod est secuduni naturam est bonu,quod est probabilius pro Posito,do sic ostendet propositum . Sed ostendens N de; monstrans, quaeret quomodo omnis uoluptas sit secundum natura et ostendet quod efficacia actusque est impediens uirtutis N positione secundum naturam , sed quae sit potentia usque secundu naturam, ta quando energia, csticacia dc a lus impediat, opus est non exigua ratione quam sit propositum ex principio.Sed nolandum quod dignitates dicit etiam propositiones,quae egent demon stratione sed solas indemonstrabiles, ut eius mos est di=eete in posteri bus resolutoriis. Videtur autem con=.tratus non ii hil habere non inuicem respondens eccongruum consequensque cum dicit, quando autem erit ad
dignitatem dc propositicine magis labor disputare, quia addit hoc lucit ideo tam quibusdam ciemplaribus ab tectum est illud. Est autem mens id sententia dictorum, quod quando fuerit ad dignitatem maius opus laborav
disputare,quam ad positionem. CAP vT DE RESPONI IONE. ine responsione ratem primum quidem determinandam. quid iam fit opus bene respondentis, quema mosum bene inis terrogantis. Est autem interrogantis quilem se ducere orationem, ut faciat respondentem licere inopinabiliora, qua
es,quae propter potionem sunt necessaria. Respondentis vero, o propter se apparere acci re impossibila: t quod praeter opinionem est ea propter positionem.Nam alterum sortasse peccatum ponere primum, quod non oportet,i adaturum positum nonpruare aliquo modo. Id est interrogationes sic faciendae sunt,ut per ipsas respondens cogatur inopinabilia maxime dicere ob postutionem neces fiorum,idest eorum quae sunt conseqtientia necessario in posinone M problemate quod defendit respondens,uel que possiunt ostendi per sellogismum ueluti sequentia ipsum. Unde illud: necessaria: est indicatiim ostensionis per syllogismum.Sunt autem maxime inopis trabilia, quae sunt praeter omnium opinionem N impossibilia. Sed bene rei pondentis opus est primo, non permittere, ut ducatur ad ea, quibus cogamr impossibilia , uel inopinabilia quaedam per responsiones concedere. Secti' do ut si ipsi talia acciderent, adeo aga ut no uideatur talia ob ipli ini accidete,sed ob problema tal igitur precedentis N primum opus respondentis nunc non dixit, sed secudum quo etiam manifestum et primum. Nam cum
dixit quae alsequuntur inopinabilia 5c impossibilia ostendi quia ob id quo propria sunt problematis accidunt ipssi haec,sed non ob ipsum huius proinde gratia principio obseruandum est tale aliquid quod concedit. Caeterum inquit non idem peccatum esse tune a principio si illis aecia it qui fauet problemare, dicere admittereque inopinabilia oc impossibilia quaedam M post cum cogitur ob responsiones ut deducatur ad inopinabilia, uel impossibulia Ec aliena a posito.Equidem ambo sunt peccata respG dentis,sed aliud est,quia talibus innititur,ec non secividur polisionem peccantis. Quia autem sunt indeterminata iis, qui exercitationis, erexpertitiae gratia orationes faciunt nam non eaedem confiderationes tar discentibus π docentibus, Cr cone Mntibustar iis,qui semper semulcem exercent inspectionis gratia nadiscenti quidem ponenda sunt semper ea,quae videtur. Quippe cum nullus conetur falsum docere.Concertantium vero Interrogantem quisem uileri aliquid facere oportet omnino: Respondentem autem,nibit uideri pati,et d: Gaicis congressionibus,que non cocertationis, sed experientiae, e in pris ironis gratia orationes faciunt nondum enucleatum est,quo pacto oporteat colue lare respondentem, er qualia dare, σqualia non ad bene, aut non seruandam potionem. Qvo.
niam igitur nihil habemus nullum ab elasuo aliquid dictis
Quia no determinatii est a quibusda ante nos,cuius gratri oportet respondete coniectura dc meditanone inlistere circa tentativa M dialectica colloquia. Non.n. responstdentibus sunt eaede c6siderationes dia alia est discetibus consideratio,& alia est contendentibus.Sunt equide tot loquia certandi sophistica, Malia est meditationis,qui comuniter loquunmr gratia quaestionis N exercitationis. Hi aut sunt qui dialectica colloquia iaciunt.Vnde tunc respondenti licet discendi gratia ponere ic respondere que indentur eidem dc uera esse. Aut enim haec ipsa stabilien tur ob doctrinasi uera fuerim uel transponcntur, si aliter fuerint ma nullus mutat docere talsa. At his qua cominuter loquuntur certassi gratia a tales sunt sophi itς, uidetur intelio in interrogant uideri reprehedere aliud ob interrogationes.Na sophisticus elenchus est apparem,et hoc