장음표시 사용
181쪽
3t quibus erit opposita c5tradictio, ceu num macileto sana sit bovina caro an corruptiua morbi,ceu male dispositota asserto econtra Equidem ea quorum esse huu dc eor ruptiuum idcin usu eadem agitur sanitas Minoibus id F. Vide quomodo non plane accepit opposita ,sed cibumbrati in eo quod accipit talia aequivalentia. Ad exercilium autem, σ exercitationem talium oratio num primam quide collertere assuescere oportet orationes. Sie n.er ad id quod dicitur, facilius nos habebimus, Tin paucis plures sciemus orationes.Na conmertere est transumente coetu onem cum reliquis interrogationibus interimere unu
pplam eorum,quae dicta svit. Necesse et fi concluso nono unam aliquam interimere propostmem, qui de omnibus positis,necesse erat conclusionem esse. Et ad omnem potioni in cr quoniam GCT quoniam non sic, argumentu conasteranium,π cum inuineri solutionem statim σ FHEadum. Ste enim mul accidet cr ac interrogandam σ ad reis leniendum exerceri. Cum posuerit locos a quibus abundabimus protriis syllogismis ad unumquodq; problema, statuevi aut e dc
conuenientem usum ipsoru utrim interroganti oc respondenti in his instrumentaria quaedam ad exercitum lc rari ruationem medi ationem a dialecticarum oratio mi assignat. Et primum inquit alluescere oportet conuersione Orationum .i. vllogismorii. Na in hac exercitati abundas bimus ad propositu problema, dc in paucis plures orationes sciemus.Et reuocat nos ad memoriam couersio nis syllogismorum de qua docuit in secundo priorii res solutoriorum .Est aut conuertere syllogismum transmu tare conclusionem .i. oppositu reliquae propositioni eo eludere proinde dicit primum quide covertere assilesces re oportet. Nam oste cientes quod oratio cGuertetis qua
utimur sillogismus est,oslὰ demus bc hoc quo utimur syllogismo exiitente si aliquid erit ad ipsum ut syllogismum
existentem ambiguum uel si non hoe aliquis concederet transeuntes ad illii ostendctemus uel ad omnia ostendenda abundantiores erimus plures occasiones habentes ad netendit syllogismum,& in paucis plures scimus oratio nes,* unum habentes syllogisimam habebimus ex ipso Cor syllogismos aliquando quide contrarii 1 tonclusaccipientes in conuersione oc duos syllogismos facientes in assiimptione propositionii aliqua do aut oppositu ec rursus alios duos facientesi Na couertere est transmutante conclusionem reliquis interrogationibus i pro hoc cia reliquo interrogato. l. cum una positarum propositionum Auia autem secundum utrunm agi impiae positoriana opposto conclusionis reliqua destruitur,ob id cliteliquis dixit. Ei fi ad nullum alium iubemus .s nos ipsos matus coaparare eligentes, x ad potionem eande argumenta sunt. Ede. n.et ad cognoscensum magnum Fabiat adiumen:u. quais
do qua piam promptus est argumentor σ quoniam sic, o quoniam non M. Nam ad contraria accie:t facere observitionem, er ad cognitionem, cr aleam quae scundum p ilostaphium est peritiam posse conserere, Cr conspexisse, quae abi traque suppostione ron paruum instrumentum. Num retia quum horum recte eligere asterum Oportet aut ad is, quod
talo est, se intentosum, er hec est secundum veritatem esse ingeniosum, prise bene eligere uerum Cr diffugere falsum. Q noniam qui sene nati sunt,probe facere pulum.
Addit praedicto oportere in unoquom problemate exercitatu ad utrunq; arguere. Illud uero Oportere ponere coparata in electionibus ad Jpsam positione arguere apponente costrumvis argumetis destructi .Nam h ad cogendu dc redarguendii multa liabet copia ad ar mendii, praesertim ad utrari partes abundata arῶine. Ite magnisi habet momentia 5c adiumentii praebet respodentibus .ut non reprehedantur. Na qui bene abundat ad oppositalc in utram oppositoru seruat ipsis ad apposimone oppositorii.Nam in oppositu argumentum est custo dia obseruauo ostendendi per argumentum ad impossi bile Caeterum subditi Et ad cognitionem ec ad eam quae est secundit philosophia peritia i i. ad inuentionem ueri tati, et peritia serundii philosophia, quae est ueri scienti
fica cognitio tale praeparatione et circa problemata exercitium conferte. Hoc aute dixit in primo huius tractatio nis expones ad quae quoique utilis sit dialectica. Na quia abungamus ad utraque, facilius perspicinatis uerum MDlsum. Na instrumentum non paruu est admuiratione ueri argum et ii ipsum ad opposita. Nam cum nota me rint ea quibus polliunus ad utranque parte arguere, facilis reii uetcium imaenuo.Na in his necesse est etiam uera
esse.Oportet autem sinquit) M ad inuentionem ueri bos nae in iis ingeniique esse quo conspicere dc iudicare potctit uerum .Et hoc dicit esse bonum ingenium.Nam boni ingenio ad uerum promptiores sunt et a fallo absunt avertuntur B, quod qui habet ena potest bene iudicare uerum. Sed qui facile quosda sequuntur ec quaedam di stut ales similitre se habent ad omnes disciplinas .no propriae ingeniosi di creentur quod non habent iudiciuinin illis quod est primum ae proprium luelarum. Quippe cum qui amant et qui oderunt,quod profertur. facile discernint,optimum. Idefl prolatorum siue aliquae disciplinae fiterint siue et quaed i alia, quor ii quibusdam abundare M amare prae eligentes, porte quaeda taero no talia a quibus auersi et odientes ea bene hoc faciunt ec sunt boni iudices. Et ad ea quae saepeti fine incidum problemata, scire oportet orationes, Cr max et quae pro primis potionibus μα. Nam in bis saepe contendunt, ut respondent. Quia problematum quaedam sunt cosueta postulari et
nota atm saepissime a pluribus quaesita, inquit oportere habere ad talia orationes cura ec madio meditatas et propias.Nam sic non egebimus in colloquiis argumentis de ipsis,sed etiam de primis positionibus perinde ac dicat de principiis. Nam ipse primae positiones ec de talibus pro γblematibu s orationes confirmat. Vctu quia hoc diffrile est ad talia habere copia argumentorii.Nam oportet uel per probabilia haec ostendae, et difficile est respondere de talibus . vel igitur dicit per hoc quod oportet ad tales positiones praeparare orationes quasda,quia eget ulterrogantes ad haec responsionibus, ideo paratae orationis ad haec facile respcideres in Gent,uel uniuersalita celat adt ales positiones habere quasdam orationes praeparatas, quia difficilis est de ipsis argumetatio et resposio, et ne aliquando opus sit nobis sustinere de ipsis rationem,nemar Sumento,uel responsione egeanus:
Insiperetia terminorum copiosos esse oportet,ium probabiliam, tum etiam primoram, utque se habere promptos ,
Inquit oportere dialecticum copiosum esse terminorit ξζ habere propias dii finitiones probabilissi et primorii . Nam per distinitiones principiorum syllogismi eorum quae sunt post principia fiunt. Sed haee non solum dialoctico sed etiam demonstratori necessarium est primu sci=re,quid linea quid angulus.Nam per haec caeterae demo strationes fiunt. simili re etiam in aliis. Tentandum orem er ea, in que sepis me incidunt ora
Inquit oportae et habere prompta in qua saepissime incidet orationes. Dicit autem hoc de comunibus locis,m sunt quida loci comunes qui ad omnia genera problematum si int utiles,ut a cognatis, dc casibus, generationia hiis. V co p tionabus atm ex ipso magis Ec minus, poraro tales orationes censet prompte habendas esse tanquas is fine unita.
182쪽
Nam quem Modo in geometris ante opus est circa elamenta exercitatum e se, Cr in numeris cirω cupitales premarte se habere er multum refri as hoc euod ψὶ π alium numerum cogno cere multiplicatum. militer et in orationibus
promptum esse ad principia, T prepUxones in ore scire.
Dicit capitales eos primos modos,qui uri ad denas riumnianimam multiplicantur. Nam ob exercitium de his posteriorum 8c maiorum similium* ipsis multiplicationes secundum progressum cognosciatur,tiam ab hoc bis duo quatuor cognoscitur, Nperbis uiguati quadra ginta idc per uigesies uisimi quadringenta oc pre ducens es uiguiti quatuor millia,& deinceps si uiter.
Nam querna modum in memoris sensorio solum loci D 'istatim faciunt ipsas res memorare, ita hae ad ratiocinan dum promptiorem istici t. quippe cum ad determinatas itatis sectinium numerum inliciunt Et proportionem communem magis quam oratianem in memoria ponendum,na principio, tr suppositione mediocriter copiosum esse Lilicile est.
Locos quosdam etiam in hoc de inemoria somno, aediuinarime per somnum adiecit,per quae reminisci etiamli contrari s hc, similibusta ab alus pluribus ut igitur in illis iidem loci noti ex qu:bus possibile est rem miscet: ii
sae sunt ut nos reminiscamur. Nam scientes quod contrarior ii uerbi gratia,statim in contrarium dictorum, proces demes de hoc rem illiscimur,ccii ex amaro dulcis memo riarn capimus,& ab albo nigrum in memoriam uenit, ta
. stigore aestus. Quid igitur in memoriae sensorio i in ipso dupinare communium locorum cognitio, facit magis, syllogismo aliquid concludi Nam simul hoc alicuius cognitione introducetur etiam sillogismus eius famis pcripsis m. Item quod distinitioncs sunt loci in quibus argues mus spilogismis abundabimus non sciuidum unu quodq;
problcma proprias occasiones quaerentes. sed utentes communibus ad omnes. Ite dice do de ipsis inquit opor tere mei nil se magis propositionis communis quam sellogismi ubi propolitionem locum dicit. Nam comunis proposi: io est locusdiuisis tribus quibus congruit memoriter tenere proprios syllogismos in uno quoq, probitaniale.Nam qui sciuerit stilogismum ad illum solum abii dare potentia habet problema cuius syllogismurn habet sed communem habens propositioncm,ta ad alia habet problema, ceu qui sic iiiii quod si salubre bonia,sc:uit morbidum malum atqui primum tergo secundum scruit. Nais habet stilogismum,sed solum de dictis,sed qui scit lo cum huius si contra trum contrario stllogismum quidem non habet,licet principia ec occasiones syllogismorii, tanon solum propositi. Non enam solum haec sunt contristia caeterum dicit principia suppositiones, quia non per
Ecntonstrationem ponuntur quia autem dissicile hoc mediocri principio abii dare oportet meminit se talium pro
politionum,quae sunt principia problematum. Insuper orationem unam plures facere assuescentis .ueluti tu, ut eccultis i me abscondunt. Tu Ie aut erusquis qui, plurimum raresberit a copnatione eoi si de quibus est oratio. Et hoc consequens est praedicto scilicet assilescendum esse loco circa unam.orationen idest unamquaiam pro positionem singularem atq; annectere alicui uniuersali. Nam uniuersalis propositio multorum stilopis motum sit principium.Nam ad unumquodq3 eorum sub uniuersali utilis est talis propositio, dc est nunc dictum aequaledicto in primo loco,sed semendum est maxime uniuersalem propositionem dc unam faciendum est plui es. Equi dem censet digressiones facitidas esse 1 positis ad uniuersaliora immanifeste dc occulte.Nam sic concedetur non in ea quae prope dc apposita ac parum distantia si aliquistrant mutaretur oc digrederetur,sed in ea quae plurimum distant ab his quae simi cognata eorum,ec de quibus ora
Erant autem potiores ordircnum machalis maxime,
plina. Sic enim Cr in hos,qua sunt ad aliquid, Cr in contrais Nis, Cr coniugatis est. Inquit unana .plures seri posse,quandoquidem sit hoe maxime in ipsis uniuersalibus nam quanto communiore uniuersalior propositio, tanto in plura druidi potest. Nam qui accepit timuersalem,quod non in una plurium scientia ob id etiam quod nem oppositorum est, hoc au tem qui habet etiam habet rursus quod eorti ad aliquid
non est una sci ua, neque contrariarum,sed etiam quod cognatorum non est una scientia etenim haec sub umuero
sali propositio est. Oportet autem reminisci iniuersales facere oraticines a
er fuerit e lutos particularitem enim er plures tuae
bit unam facere. Similiter autem cTapud rhetores in embamematibus. Eundem autem quammaximefugere in uniuersi
λCenset quod si disputas particularem ponitiem quod sim N morbidi non est una scientia,oportet eum accipietem ditendo mentionem facere de ipse uniuersali, igitur oppositurum no dicis unam esse scientiam.Nam sic lice bit ad plura uti orationemon solum i uir co ratiorum, hem eorum ad aliquid,sed etiam in aliis,alio quin si in aliquibus uideretur una esse s ientia destrui uidebitur positum Similiter autem censet laciundum esse in rhetorice. Etenim enthvmema syllogismus rhetoricus est,tentandii est igitur inquit hic orationem uniuersii P accipere, oportet igitur eum qui arguit transferre responsiones ad uniuersales.Nam sic lacile est posito non destructo 6c resp5 dentem Oportetat sustinentem orationem ta faciente alicui stilogismum facienti de ipso euitare ne uniuersales faciat,*llogisinos. Nam sic plures occasiones dicedori
auferrent his qui destruum id quod ipsi niti itur astruere. Et imper oportet confiderare erationes ,s in pluribus coaeumbus disputantur.na oes particulares in uniuersali sis spinatae sunt. Et mist in particularibus eius,s e lunurer ala, demonstratio. Cun5 fit si lagretare quicqua fine umversali. Oportet inquit lactos lallogismos conssiderare si unii tersales propositiones habent ec de uniuersalibus dispu tant,nam omnis lyllogismus uel utraque uel alteram uniuersalem habet propositionem. Exercitatio autem facienda, inductivarum Friem ad misdem: Dilogi licarum uero at expertum. Qtiomani particulatia nugis ab ipso cognoscatur ex quibus inductio. Omnino autem exercitationis gratia disceptantibus tenatandum offerire, aut ollogismum de aliquo, aut propositi
nem,aut solutionem,aut distantiam, ue recte quis dicat , Me i
perperam rei ipse vel alter,cI ad quippiam Mers. Ex baenam facultas Exercitauo aut facultatis gratia. Inquit reminiscendum esse memoriam 3 faciendam ex tolloquiis dialecticis ec exercitatiuis univcrialiter, uel
de aliquo syllogismo uel si quis bene dictam solutionem
dixerit ad aliquam orationem interrogatam ues ala quam propositionem propositam bene uel instantiam ad pro positionem assignauerit.Censet autem obseruanda esseeliam peccata nobis ipsis, uel ab alus ec propter quid fieσbam.Item si bene interrogauit aut no bene, ut aliqua quidem memoriter teneamus,et aliqua seruare assuesca nuta Nam quia talia obseruamus dialectica fit lacultas, cuius gratia etiam principio exercitationem faciebamus.
Et maxime claro propostiones CT instantis. Est enim ut fimpliciter dicamus diu lecticus propostiuus er instanativus. Est autem proponere quidem unum fuere, quae sunt
plura in stare autem,quod unum est,facere plura. Nam aut diuist,aut interimit,hoc quidem dans, cud autem non dans
eorum,qua propola sunt. Maxime
183쪽
Naxime inquit,circa propositiones oportet memori/ter tenentem 5c congerentem omnia in dinum, in piamis quidem propositiones,quoniam per haec interrogatiosnes Ec argumentationes,instantiae autem quia per has responsiones sed dialectici opus est interrogatio & responsio, de dacendo dialecticum eme proponentem 5c instate,adiecit quid opus est bene proponetis ta male instatis. Non est autem cum omni dilatatum,neque cotra quemalibet exercitandum esset enim necesse ad aliquos prauas Dari orationes Sed ab eo, Pt tentat apparere omnino dis vendum, πβ iamira quidem fit omnino tentare ratiocinariri, non tamen pulchrum .cum non oporteat aduersus quos hisbet facile con stere . esset enim necesse in e pravilo vinemergere num Ur quierarcuati sunt ion possunt abstinerea dilutatione sine altercatione. Cum ducerit quomodo oportet exerceri, M quorum gratia in his.etiam ostendit qualem magnitudinem habere oportet dialecticum,ostendit quod ipsi dignum no est
aduersus omnes disserere dc non contra quemlibet exercitari, id causam dicit. Nam accidit aduersus quosdam 'rudes fieri orationes. Nam quia contentiose tespondentes disputantes probabilia transeunt,&ex onuri modo tentates instare contra disputanter, consequens est arguentes omni modo tentare sullogismum probare propositum. Adducuntur autem M exercitati contra tales lacere colloquia contentiosa dc sophistica. Hoe autem non est lacere honestum,nam contendere dc uti sophismatibus nequa quam est proprium disputanti,na dil putare uel per proohabilia exercere ad inuetione ueritatis relationem habet, ob id seruandum est ne contra omnia communiter disserat,sed omnia initio iudicare si digna sunt colloquio ne proterite Petulanterque inliners crapulationibus cum altocatione alter alterum aemulans Proprium opus tram
sgredi togantur manibus certantes. oportet aut e factus bdere orationes ad Iam modi problemata in quibus cum pauci morum copia eas ad quamplurima Miles babeamus. Ille verosunt universales, Tadstas in promptu quippiam adina re discris est. Praeveniendo iam quidem aliquo modo de hoc dicit, sed etiam nunc dicit tacenset oportere promptas 5 la .ctas orationes habere M per memoriam ad talia proble mata quae utilia sunt ad plura,talia autem earum ea quae sunt maxime uniuersalia.Nam habentes de his syllogi
sinos ipsis uti possumus ad omnia quae sub ipsis pol smus,lc prius autem dixit. dc minimis autem abundantes
de quibus syllogismus est uniuersalis problematis ad plura utilis habebimus, de propter hoc non facile est de usu
uersalibus propositionibus extra impedimentum inii enire dicere, quia uniuersalis fit syllogismus de ilia uersali, Neum non sit facile talibus propositionibus abundare , ob id censet de tal:bus habere paratas orationes ait unam esse oppositorum scientiam non facile quidem est sellogismo concludere,verum qui ratiocinatur, potest uti his, ocpro,contrariorum una est scientia, dc quod eoru in quae sunt ad aliquid similiter,ic reliquor ut at alia unaquςm sub ipsis ideo oportet dicere quaedam habere praeparata de problemate existente uniuersali. Erit autem huiusmos di eandem scientiam ei se eorum,quae inuicem simul esse
non possunt sed opposita talia sunt, quod autem eadem sit scireua eorum quae simul esse non possunt, sic ostens di scientiae proprium est scire id quod inest alicuit patitatione etiam scire quod non inest illi nam sic sciret quid
insit alicui post te. Finis Commentarii Alexandri Magni Peripatetici
in octo Libros Topicorum Aristotelis.
VE NETIIS excudebat, Ioati. Go ius
185쪽
PERIPATETICI CRAUISSIMI EXPOSITIO
Recens diu ratiore cura a Gastare Marcello Montagnanensi philosopho Paratimo in Larinam linguam conuersa . Additus est Index puterea admod im diligens omnium capitum, quae in Alexandri positionc compicetuntur.
Ne quis bane uspiam aliin De Arionis Beorum impune librum imprimat. liue impressem vovit, σ Pontificis Maximi, er Venetismarin Illustris viti Decreto e tum est. V E N E T I I S
187쪽
V A N T V M Arithoteli Philosopho uir amplissime Nicolae Rodolphe
ta inalis Moime Hominum genus debeat, nemo unus, qui progressus in litoris
uel modicos secerit: qui ue artium studia modice coluerite ambigere potest. isque in qua cura, qua diligentia, qua industria, quo animi affectu non rem Romanam non Christianam ue publicam, sed humaiiam non aliquo tempore, sed omni in aeterni tate naturam iuuerit: non ignorabit . ut enim diligens agricola, atque indi lirius agros, quibus semina sua mandaturus credituriisque eit, ita apparat tum fodiendo, arando nuertendo , atque purgando, ut qliaeque soli pars benignitatem, ac dementiam coeli, solis, &stellarum copiosius hauriat, recipiat , seruiat, alatur, sol reatur, clelta ite gratiis alimento tanti sui Iaboris spei, pari scetura, respondens copiam frugum laetiorem promatta uberiorem: tum noxias herbas euellendo', ut seminibus iam nascentibus, atque es terra erumpentibus nihil officere possit. sic non minore cura ,& sollicitudine, Aristoteles singulari S admirabili ac petie' diuino uir ingenio longe omni lim , qui unquam tuere: mortalium sapienti sinus, cum homines ad omnes artes,&scientia , mrtutesque, necnon ad sapieutiam, hoc est ut interpretor ad felicitatem natos animaduerteret: aetatum feres omni iuri homines suam in familiam inuitat, recipit: cum rudia et in non recuset ingenia, quin
sua ciluberrima scientia instititat: atque erudiat: S iiirtute iam adulta ad eerfectionem promouciat: &Persecta absolutaque senteimarum tum subtilitate,tum grauitate, atque flumine ut Orator inquit)orationis aureo ita oblectat, ut si fieri possit, ea amplius absoluat, peniciatque . dc ne a beata uita admiseram prolabantur, homines demulcens orationis dulcedine detinet. hic igitur hominum generi pro eius salute; concessu, nut uque diuino datus facile exit binari poteIl. hic hanc curam, hunc laborem suscepiti hoc onus sibi imposuit: co' facile perducendi mortales, quo Deus & natura perueniretiolunt. ante eum antiquorum nemo hoc aggredi ausus est. sed ne Plato quidem illo ut perhibetur philosophoriim Deus hunc haud potuit , aut noluit subire laborem. quippe qui iam uirtute& scientia adultos suscipit. susceptis sus lapientia: sores reserat: aperit. Aristoteles uero inaudita sapientia praeditus , &singulari erga nominum genus charitates nutricis lacte, tanquam a' naturae gremio sublatos homines insistuendos, praeceptisque quam optimis informandos recipit: diuinae in imae bonitatis spestator optimus, ct quam fieri potest aemulus. quae ut inquit Orpheus) cum intus extremas terrariim bases,
radicesque necnon tartara situ squalida ac horrida, finesque terrariim habeat extremos, haud dubium est, quin suae bonitatis radium ad terrae usque centriim transmittat. nec non ad alia. quoriim species quas graeci ideas uocant, in se ipsa habet . neque sic superiora procurat, ut inferiorum deserat curam.&u ea ut in libris de coelo ab Aristotele plutos phorum principe dichim esse&uiuere impertiat his quidem Varius atque accuratius. ut diuinis mentibus, & diuina incorruptaque natura praeditis, his uero obscurius imbecilliusque, ut corruptioni S generationi obnoxiis . ec tamen plus in magnis quam in paruis diuina eminere prouidentia cernitur. denique nihil est, 'it m suu effugiat lumen: ad quodque contactus non aspiret diuinus . tantae ergo admirator bonitatis Arilloteles, atque imitator bonus non erubescit imperitia demissos ac luunt iacentcs homines subleuare, erigere, & erectos suauissimo suae saluberrime sapientiae lacteo potu, ciboque persecti,imio alere, fouere, roborare. ut roboratos firmius, stabilius, atque altius eos euehat. tanto uero ordine , tanta Frauitate, perspicuaque uerbomm maiestate. rerum naturalium scientiam omni posteritati hauriendam tradidit: ut inam noni se inuentum, sed ei a' natura praemostratum ordinem diceres. cam grauitatem, ut omnem aliam humanam excederi-tem , sic diuinae ualde proximam existimare facilc pones. quis eius maiestatem dicendo aequare, ne dicam superare ualeret cur ad eam mortalium nullus aspirare posse credatur . non minori dicendi facundia, atque ordine morum scientiam compleXus est: ut non pictas descriptasque uirtutes inspicere, sed
uuas eas te rudere credas: adeo eNacte earum naturas attingit exprimit: ac demonii it . quid de diuinis quos edidit, libris dicam is ingenium in omni caelii plutosophantium atque uimite praestantium celebrandum, si uiciim beatum, quoniam eiusmodi alios suis diuinis scriptis atque inuentis inicere potest. Cum e' rebus ocillis nostris subiectis ad diuitiam bonitatem pernicibus animi nostri alis ascenaere nitamur, nulla magis in re alia quam ex obtutu huius diuini ingenii ad se se spectandain homine allicere potuit. nillil enim magis praestans, uel excellens, uel admirandum, uel diuinum de rebus loquor immanis. hoc Aristotelis ingenio hominibus coelo unquam deductiam ab alto est. libris i turquibus res attigit diuitias: nihil absolutius,nihil persectius uhil diuitii iis mortalium quisquam posteritati legendum prodidit . sed stultra elaborasset, iiquidem uniuerso hominum generi consulens instri mentum,quo ad tantas lapicytiae opes inspiciendas, Possidendas,atquestuendas honunes peruenire pos
188쪽
sent, ipsis non reliquisset. denimnstrandi igitur artem adinvenit, absolifit, perse cit, qua hominis ingellium , cum per se imbecille debile infimiumque sit: niteretur, tuto secureque speculando incederet.
cuius himine n turae res abditas c a' nostris sensibus penitus remotas penetrare ualeret, easque intelligeret , intelligendo coleret, colendo inta aereret,inlaae relido frueretur, i ruendo beatitudinis felicitatisquequo ad eius natura pateretur: particeps etiaderet. sed cum rerum qitarundam natura ita serat, postulet qtie, nihil enim uoluit humano ingenio non accessibile ut earum ueritas, quae ut plurimu anne
probabilitati eit: non a quouis sed ab eo qui se in disserendi arte exercuerit, ficile apprehendi possit. ' similitudine enim quam ad ueritatem probabilitas habet: nisi is, qui earum dii serentiae gnarus: non decipietur artem topicam, quae ab ipso octo libris comprehensa est: absolitit. cuius ui atque uirtute plerisque in locis utens A illoteles rerum penitissimarum cognitionem adeptus est. plerianque enimi es nonnulle in lautis tenebris porro ab humani ingenis natura abdit et reperiuntur, ut nisi e differendi arte suppetias prius petierimus , Histra splendorem atque illustrationem demonstrationis ad ipsas admouere tentabrinus. Cum nostri uires ingenii his artibus augeri, dc altilis tolli cerneret Aristoteles,qui humanum animum, qui & si ad selicitatem natus: imaginationibus saepius tamen duci falsis aninaaduertens, S ab ipso pellere eas magna ui contendens, artena cauillatoriam primo ab ipso inuentam, di a se persectam posteris salutarem reliquit . quippe qui,qua ratione cauillatio constituatur: nouerit a' falsisse tutum Praestabit . cuius cautio G auersio plurimum ad ueritatis muriationem nobis conducit . quae
tantia' nobis, quanti finis, Spersectio nostra existimari debet. dc haec nostra cum dijs est communio
sola . speculatio enim ueritatis, tum dis, tum hominibus bonoru Omnium maximum . nulla enim prae ter hanc adeste diis actio putatur . eos nanque reliquorum agere uirtutum nequaquam fatendum est. si quidem nostrorum moderatrices affectuum uirtutes sunt, oc eos ueliit rythmo quodam metiuntur.
dis assectionibus immunes , absoluti, & liberi sunt. an cum electione uirtutes habitus non sunt an clectio deliberativa appetitio non est quae eorum est, quae deliberationi subiiciuntur: sed deliberabile in ipsis non est, ct si non hoc, neque consilium, quo ab eorum natura sublato, aeque electio,quae si non est, neque istiusmodi reperitur uirtus. continua igitur di non intermissa ueritatis speculatio deorum actio es . hominum enim, quae hanc interpellant actionem: multae seruntur impeditiones: quae ipsosa' rebus ualde honorabilibus longe amouentes Savocantes retrahunt: sed quantum fieri potest , ab assectionibus S ab humanis moleuiis, quae uitam circunsl.uit: homo declinans,diuina ct iure uotata speculatione agens, quae moi me honoratae sunt: res contemplatur. quando ergo hac animi facultate, hoc est mente agit, operationes dius non dissimiles agit. sed si simillimum diis esse, maximum lio mi-Di bonum : igitur ueritatis speculatio, ct cognitio non uirtus, scii uirtutis actio finis hominis existit.& ut caeteris animalibus propria operatio est, ut huic currere, illi uenari, huic canere, alteri onus ser re . sic homini uetitatis speculatio , peculiaris , & accommodata actio est. Omnes enim homines scire natura appetunt unde sensus, qui scientiae plurimum nobis impertiunt: diliguntur. & statim a pueris S audiendi cupidi, di fabellarum appetentes sumus. Pueri enim fabellarum auscultationi, uesiit hominibus natura cognitio insitar nihil enim excepta labellarum costatione acquirunt assidue operam nauant . quique ingenio magis italent, Hii simodi ausculinione iudicantur. an non sola cognitione, ab animalibus homo ratione carentibus maxime distat nam uirtutum , ct secundum eas actionu,& in animalibus ratione uacantibus nonnulla uestigia reperire licet. eorum enim partim sortitudine,
partim temperantia, aliqua iustitia, nonnulla prudentia, quaedam liberalitate praedita sunt: ueritatis,& mentis contemplatricis ne Pisium quidem percipiunt. non ergo uitiere secundum uirtutes sic homini, ut cognitio, in ueritatis speculatio natura insitum est. quoniam hoc proprium, illud cum resi- ruis conamulie animalibus. sensu ne homo an ratione est homo si ratione, persectio rationis non senis, est filiis hominis . cognitio rationem, uirtutes, seu rarit m actiones sensum perficiunt. ueritatis ergo contemplatio, non actioi tutum, erit hominis finis, S perfectio . Ec Graeci m in nominum positione, ut in alijs rebus: tum in luc praesertim sapientissimi extitere . nam, quia nullum praeter hominem animal quae uidet, considerat, Sanimaduertit . quod latini hominem dicunt, ipsi anilia opos a uerbo anat laro deductiim appellant. quod si interpretemur, quae uidet, animaduertens, di consideras fgitificat. & qua de causa quaeram hominem recta, natura uoluit esse statura ut coelum scilicet prompte intueatur: & dicere possit, impavida facie adii ersum prospecto Olympum. qui ita respondet, nonne se nunquam piscem urano scopi im uidisse declarat qui etiamsi noluerit, non potest non intueri coetu in homo nisi collum in polleriorem sex erit partem , nunquam coelum suspicere poterit . collum isto modo reseetere non soli homini , sed aliis quoque adest . ut aura longa habentes colla dimittam : quae praeterquam quod hoc nullo efficiunt negotio : insuper prompte circunferant Oculos . neque Platonem is intelligit , ut non hoc supra aspicere , quando oscitabundus quispiam se supiuii in constituerit, sed ut puto cum remini naturam metire indagavelit , uehementer contemnens . sed paulisper id peripatetico more, uel etiam Platonico, quod non est, fingamus scilicet unii numero esse hominem . ut una est phoenix, ut unus Sol, Luna una. an is si actio secundum uirtutes est
persectio, & hominis finis, hunc indipisci poterit finem in quem si nullus praeter ipsum iii ueniatur, liberalitatis munere sungi poterit ξ an iustitiae, quam lucidissinis Veneris stelis comparat Aristoteles iobire opera italuerit pro quo sortitudinis munus adibit an ut caeterarum actio ab eo auferetur uirtutum, ita ueritatis contemplatio adimi poterit haud igitur parua de re artem cauillatoriam condidit.
haec est ars, quam, ille, qui nihil se scire dicebat, sed omnia quae dicebat PS agebat, quod ueri sophille est
189쪽
stae est opust a' summitate di scientiae apice manabant, discere concupivit. hac arte Plato in strii ius itition paucis dialogis cauillatores delusit . cui arti Aristotes es operis plurimum impendit uno libro absolutissime ipsam comprehendens. in cuius interpretatione sudauit Alexander. Iaaec est ars, cuius, ut cettervium rerum optimarum phisosophia putatur in uentri X . hac enim arte es rationibus fallis animusae ille poliatur, atqueae noxiis ager purgatur herbis. recteque in excolendo hominis animo nequa- qu in ab agricola, cui ipsum comparauimus, ulla in re Aristoteles superatur. ut enim ille post seu snatas, atque terra editas, si quid graminis uel adhuc noNiarum supersit herbarum, quae mininia copia fruges si morare, uel malignitate necare, uel incrementum pripedire, ues fructum diu spectatum frustrari posset: resecat,amputat, extirpat. sic ipse ista arte imaginationes falsas in animo pullulantes a scindit , dc eradicat . denique haec est illa cauillatoria ars uulgo infamis, sapientibus nota solum, Spese accepta: qua animos uiti js spoliant,& eorum affectus molliunt esseratos, ct aegritudines tollunt, omniumque perturbationum in eisdem haerentium stirpes esidunt. sed unde hae apparentiae falsae quae nostri uires ingeni j hebetant,ac extingunt: in nostrum irrepere possunt animum cauillator ne an nos an utrique perperam disserentes nostris eas inserimus animis cauillator enim imaginationibus de apparentiis seruiens falsis uans ambitionis tumore inflatus, dc ab avaritia non abhorrens suae artis evertes aggreditur, & contradictorem omnibus in rebus se ostentat, nec omnia quoque nescire prolit tur. ut ille Protagoras, nullus inquit unquam & hodie quid nouum me interrogati it . ac si diceret mnia ea, de cytibus interrogor, scio. nos uero erroribus nos ipsos inuoluere possitimus: cum res ad mentem,& intellectum, quarii in demonstrationes constituuntur: spectantes imaginationibus nisi contemplari uolumus. imaginatio ut inquit Plato imperitos pertur Cate cum ipsam a' rationis aetionibus secernere nequeunt: Squae sensibilibus adsunt: intelligibilibustati nectunt: ut incorporeis so mam , figuram, dc molem , dc ex ablatione formis materiam tribuunt, dc subi jciunt: quia sensibilium figuras, M sormas non sine materia auxilio sensus, nunquam non spectauere. dc tanta huius artis ini-litate motum, Aristotes is librum, in quo res tanta abdita caelatur: non semel legendi me incessit cupido . quis ergo mihi hanc uitio cupiditatem dabit aut notam inurendam putabit cum tam pulchra haec ars appareat. pulchra enim, quia quae pulchra, bona sunt: quadam animorum. naturali motione
appetimus. amplius dc si ubique Aristoteses attica frauitate, elocutione sincera, incorrupta, auri i star splendida utatur: tamen sua nimia breuitate obscuritatem parit, tenebras rebus offundens. hic eo magis obscurus quam alibi, quo etiam breuior. ita quoties lectionem illius ingredior, totiesidi lionis obiciaritas studium repellit meum. cum quibus, Sc cuius expositioniam facibus cogitarem tantas i nebras distipare, obscuramque breuitatem illustrare possem, uisus est mihi nemo magis quam Alexander hoc Praestare, meoque tanto desiderio suis facere posse. in isdem qui de Alexandreus de non alius
per ateticus nuncuparetur. tantae sua tempestate aestimationis, ac auctoritatis erat. nullus enim qui
ab Alexandro non instriactus, eruditusque essie, hac nominis perspicuitate, hoc nuncupationis splendore non carebat. omniaque apud ma nos etiam Platonicos nihil minus quam doctrina Alexandri in pretio, atque aestimatione non erant .s quidem dat linus uir Platonicus cauciore Porphyrio magnus Plotinus nullum intermittebat diem, quin aliquem ex sitis discipitiis legere Almandrum aeque, atque Numenium, de alios magni nominis Platonicos in scholis iuberer . cuius doctrina hac in re, ut in alijs maximis: mirunme in modum delectare uisa est. dc ut nihil eius me sisere posset, iii latinam arritam eius uiri orationem uertere uolui multa, quae legentem fortastis me iligissent: transferentem latere non potuere: similique illud accidit, ut graecarum literarum ignaris rem cum non iniucundam , tu non inutilem iactimis sim . itaque sub tuo nomine uelut d nilnissimo numine Alexander e Graecia in latium ut prodiret , adnixus sum. in quo transferendo meas duNi esse partes uiri sententiam claram, sensum planum, facilem, integrum reddere dc non uerbis obstiiris, abii subue remotis, uelut ex aboriginum libris , atque longe ab antiquitate petitis, sed obuiis, consuetis, dc huic arti peraccommodatis uti: omni eorum reiecta curiositate: quae rerii in scientiae non paruam ut inquit Platonicus Hospes in senectute iacturam curiosis inferre solet. sed cum haec pertractatio , si finis eius spectetur, nam ad iteritatis inuentionem conducit m inae magna, S indigna , dc nobilis sit, aeque mihi, cum rari nobilitatis, tum dignitatis, cuius sub tutela Alexander nobilitate scientiae, dc dignus, dc magnus alieno in coelo tuto uersari possit: vir magnus inueniendus erat: tu mihi omnium in primis antistes amplissime oecurristi, citius maiorum dignitatibus, dc ornamentis perpauci comparari possunt, amplissima uero dignitate, quam tuis claris adaequas uirtutibus: rari admodum morialium di i ridicantur, dc tuariim excellentit uirtutum neminem praeserendiim, ne dicam aeqitandum esse crediderim. quae tria, scilicet familie claritas , di nitatis elatio , atque si ibi imitas, fulgor iliae probitatis corruscant, uelut tres iuxta se seposite eminentiet, maximet in arduum nitentes, speciosa quadam inter se quasi certantes aemulatione ad id te, ut omnes in tui admirationem ueniant, fastigii tollere uidentur . nemo enim est , ad cuius aures florenti tuae nomen peruenerit, qui illustre similiae tuae, decus suae patriae dc ornamentum tomen non audierit. quamuis illii strissime Princeps te nunquam de facie cognouerim, tamen no minus ad me, quam ad alios tuae praestantiae dulcis aura appulsa est. dc ut quales sunt plant , salubres an non operationum Sc actionum qualitas declarat . qualiaque animalia, aut partes, particulae is probς an non earum actiones ostedunt. oculus enim probus, eiusdem actione monstratur. Huus quoque bonus, citius cursis est quam expeditissimus: ita vicatur. operationes enim tuae re summa, altaque mente manantes miram probitatem , praeclaramque uirtutem, cuius apicem iandiu ascendisti: summitatemque tenea: magna cum tua
190쪽
gloria philosophantibus, ct in sipientiae studio summa eum laude uersantibus abunde declarata ere. prinopum enim tuta non in liumili, demisso, atque occulto, sed edito, sublimi, & excelso sita loco, ex Ilio uelut ex alta specula, ut ab omnibus terrae plagis conspici possit, Palam omnibus se se ostendit . ea
enim uis, atque natura cXcellenti et est, cuius comes munificentia est: ut in sui admirationem, & obseruationem conuertat homines. non ab re, si multa tua beneficia, ct ea suidem iusentia in do sintque. in eos, qui aliquam uirtutis umbram praeseserre itidentur: collata praedicantur: liud iisque bonarum artium incumbentium in dies magis atque magis cu maximo tui nominis plausit ad aures deferiantur quo fit ut Nicoles Rodolphi nomen ab oninibus praeflantium doctrinarum pro sessoribus miretur,ametur, ac celebretur . si destos alis, nutris , foues, non iacere permittis, hoc enim irerbum in uitium, non in uirtutem ut cadat, sinis . commodis, S dignitatibus eorum semper prospiciens, merito non potes nosummus & esse, & haberi. quanta spretatione, & laude dignus es, cum in te summa dignitas amplisi ma cum uirtute; iuncta cernatur ab omnibus . tuo igitur nomini uelut diuino numini tantum philosophi im dedico, consecro, mittoque ad te, hoc est aci amplissimam uarilitem,Almandriim: qui ut taci ta tantae dignitatis admiratione, summa cum ueneratione tuas osculetur manus: ct ea qua caeteros qui te reuerenter adeunt: uultus hilaritate eum ut recipias, uehementer oro . in fronte enim splendidistinas tuae tiim familiae, tum dignitatus insignia gestabit: dc tuam tacitus honesto , S philosopluco su sustis rubore persistet admirabundus dignitatem . nam cum iam ad iter se expediret, oc de decore, & ornamentis praestantis sinis titae similiae, & splendidet disicitatis singulari eminentia, atque de pri clara uirtute tua me plura dicere parantem animaduerteret,& cogitantem si uerbis masnificis possem orati nem , quam post salutationem meis uerbis demississime iactam, tibi recitaret: hola orificam contexere. tantum abeste dinit, ut tuae cuiu quana oratione cre rent laudes, ut etiam quam sunt, longe minoris redderentur. illulitatim enim laus uirorum magis quam oratione floresciint hominum memoria. S s-bi,quia ab oratore uerba, a plailosopho ueneranda quaedam taciturnitas e pectitur, conti ire magis respondit, dicendi ubertate S copia praeditis fluentium flumine uerborum dimisso, tuis laudibus hiamente conceptis falligium tantae admirari praestantiae . hoc tamen uel perlibenter S si eu non rogassem, uel sagitassem potitis , meo nomine tibi recte feliciterque se ominaturum pollicitus est . Quoniam noalieno tantum, noc est tam insigitis familiae honore, atque purpurae splendescentis decore,sed tuo cum ingenii, tum probitatis candore fulges, tempus inquiet quandoque uertici, clucescetque dies, cum boni doctique o nities, quod Deo optimo Maximo auctore ratum fore sperant: ordinis, qui sunt,interris: omnium amplis limi consensit, cuius lumen & ornamentum costit te nunc est e maximum: ad eam sedem, quae diuinae proxima est i diuinis tuis debitam uirtutibus te incredibili uoluptate euectum este audient. isque, qui ine tibi munus mittit re parulam, sita in te animi p pensione inanium; mplioribus oneratus muneribus tuos sulcus limos Osculaturus pedes, teque diuitu numinis instar adoraturus Romam accedet.