Historiae naturalis libri XXXVII

201쪽

HISTOR. LIB. XXII.

surdis, hoc est, ignobilibus herbis, perhibebitur. Siquidem auctores imperii Romani conditoresque immensum quiddam & hinc sumpsere, quoniam non aliunde sagmina in remediis publicis fuere, & in

sacris legationibusque verbenae . Certe utroque nomine idem significatur, hoc est, gramen ex arce cum Sua terra evulsum: ac semper e legatis cum ad hostes clarigatumque mitterentur, id est, res raptas clare repetitum , unus utique Verbenarius

vocabatur.

IV. 3. Corona quidem nulla suit graminea nobilior, in majestate populi terrarum principis, praemiisque gloriae. Gemmatae & aureae, VallareS, murales , rostratae , civicae , triumphales , post hanc fuere, suntque cunctae magno intervallo, magnaque differentia. Ceteras omnes singuli, & duces ipsi, Imperatoresque militibus, aut aliquando collegiis dedere: decrevit in triumphis Senatus, cura belli

solutus, & populus otiosuS. 4. Graminea numquam nisi in desperatione Suprema contigit, nulli nisi ab universo exercitu servato decreta. Ceteras Imperatores dedere, hanc solam miles Imperatori. Eadem vocatur obsidionalis, liberatis obsidione abominandoque exitio totis castris. Quod si civicae honos uno aliquo ac vel humillimo cive servato, praeclarus sacerque habe-

202쪽

19s C. PLINII NATUR.

tur, quid tandem existimari debet, unius virtute servatus universus exercitus λ Dabatur haec viridi egramine, decerpto inde, ubi obsessos servasset aliquis. Namque summum apud antiquos signum victoriae erat, herbam porrigere victos, hoc est, terra & altrice ipsa humo, & humatione etiam cedere: quem morem etiam nunc durare apud Germa

nos Scio.

V. s. Donatus est ea L. Siccius Dentatus sero mel , cum civicas quatuordecim meruisset, depugnassetque cxx proeliis semper victor. Tanto rarius CSt Servatorem unum a servatis donari. Quidam

Imperatores & saepius donati sunt, veluti P. Decius Μus, Tribunus militum, ab exercitu: altera ab his, qui in praesidio obsessi fuerant, quanta es Set ejus honoris auctoritas , consessus religione: siquidem donatus bovem album Μarti immolavit, ¢um fulvos, qui ei virtutis causa dati fuerant simul ab obsessis. Hic Decius postea se Consul, et o Imperioso collega, pro victoria devovit. Data est& a Senatu populoque Romano, qua claritate nihil equidem in rebus humanis sublimius duco, Fabio illi, qui rem omnem Romanam restituit non pugnando. Nec data, cum Magistrum Equitum &exercitum ejus servasset ; tunc satius suit nominenQVo coronari, adpellatum patrem ab his, quos Servaverat: sed, quo dictum est consensu, honoratus

203쪽

HISTOR. LIB. XXII.

est Annibale ex Italia pulso. Quae corona adhuc sola ipsius imperii manibus imposita est, dc quod peculiare ei est, sola a tota Italia data. VI. 6. Praeter hos contigit ejus coronae honos, M. Calpurnio Flammae, Tribuno militum in Sicilia : Centurioni vero uni ad hoc tempus Cn. Petreio Atinati, Cimbrico bello. Primum pilum is capessens sub Catulo, exclusam ab oste legionem suam hortatus, Tribunum suum dubitantem per castra hostium erumpere interfecit, legionemque eduxit. IOInvenio apud auctores eumdem praeter hunc honorem, adstantibus Μario & Catulo Coss. praetextatum immolasse ad tibicinem foculo posito. Scripsit& Sulla Dictator, ab exercitu se quoque donatum apud Nolam, legatum bello Μarsico. Idque etiam in villa sua Tusculana, quae suit postea Ciceronis, pinxit. Quod si verum est, hoc exsecrabiliorem eum dixerim, quandoquidem eam capiti suo pro-

Scriptione sua ipse detraxit, tanto paucioribus civium serVatis, quam postea occisis. Addat etiamnum huic acigloriae superbum cognomen Felicem, ipse tamen obsessis in toto orbe proscriptis, hac corona Sertorio cessit. AI milianum quoque Scipionem Varro auctor est donatum obsidionali in Africa, Manilio Consule, cohortibus servatis, totidemque ad servandas eas eductis: quod & statuae ejus in foro suo Divus Augustus subscripsit. Ipsum Augustum Μ.

204쪽

C. PLINII NATUR.

Cieerone filio Consule Idibus Septembris Senatus

obsidionali donavit. Adeo civica non satis videbatur. Nec praeterea quemquam hac invenimus donatum. VII. Nullae ergo herbae suere certae in hoc honore: sed quaecumque suerant in periculi sede, quamvis ignobiles ignotaeque, honorem nobilem faciebant: quod latere apud nos minus quidem miror, cernens negligi ea quoque, quae ad valetudinem conservandam, cruciatusque corporis propulsandos, & mor-1O tem arcendam pertinent. Sed quis non mores jure

castigetὸ Addidere vivendi pretia deliciae luxusque.

Numquam fuit cupido vitae major, nec minor cura. Aliorum hanc operae esse credimus: ne mandato

quidem nostro alios id agere, medicisque provisum esse pro nobis. Ipsi fruimur voluptatibus, & quo nihil equidem probrosius duco vivimus aliena fiducia. Immo vero plerisque ultro etiam irrisui sumus ista commentantes, atque frivoli operis arguimur: magno, quamquam immensi laboris, solatio, χο sperni cum rerum natura: quam certe non defuisse

nobis docebimus, & invisis quoque herbis inseruisse remedia: quippe cum medicinas dederit etiam aculeatis. Haec enim proxime restant ex his, quas priore libro nominavimus, in quibus ipsis providentiam naturae satis mirari, amplectique non est. Dederat, quas diximus, molles cibisque gratas. Pinxe- at remedia in floribus, visuque ipso animos invita-

205쪽

HISTOR. LIB. XXII.

verat, etiam deliciis auxilia permiscens. Excogitavit aliquas adspectu hispidas, tactu truces, ut tantum non vocem ipsius fingentis illas, rationemque reddentis exaudire videamur, ne se depascat avida quadrupes, ne procaces manus rapiant, ne neglecta vestigia obterant, ne insidens ales infringat: his muniendo aculeis telisque armando, remediis ut tuta ac salva sint. Ita hoc quoque, quod in iis odimus, hominum cauSa excogitatum eSt. VIII. r. Clara in primis aculeatarum erynge Ioest, sive eryngion, contra serpentes & venena omnia nascens. Adversus ictus morsusque radix ejus bibitur drachmae pondere in vino: aut si plerumque tales injurias comitatur & febris, ex aqua. Illinitur plagis, peculiariter effcax contra chersydros ac rana S. Omnibus vero Rcontra toxica & aconita essicaciorem Heraclides medicus, in jure anseris decoctam, arbitratur. Apollodorus adversus toxica cum rana decoquit, ceteri in aqua. Ipsa dura, fruticosa, spinosis foliis, caule geniculato, cubitali, & et o majore aliquando, alia albicans, alia nigra, radice odorata, & sativa quidem est. Sed & sponte nascitur in asperis & saxosis: & in litoribus maris, durior, nigriorque, folio apti. IX. g. Ex his candidam nostri centum capita

206쪽

C. PLINII NATUR.

voeant. Omnes ejusdem effectus, caule & radice in cibos Graecorum receptis utroque modo, sive coquere libeat, sive cruda vesci. Portentosum est, quod de ea traditur: radicem ejus alterutrius sexus similitudinem referre, raram inventu: sed si viris contigerit mas, amabiles fieri. Ob hoc & Phaonem Lesbium dilectum a Sappho. Multae circa hoc non magorum solum vanitates, sed etiam Pythagoricorum. Sed in medico usu praeter supra dicta auxi-xo liatur inflationibus, torminibus, cordis vitiis, Stomacho, jocineri, praecordiis in aqua mulsa, lieni in posca. Item ex mulsa renibus, stranguriae, opistho tonicis spasmis, lumbis, hydropicis, comitialibus, mulierum mensibus, sive subsidant, sive abundent, Vulvarumque omnibus vitiis. Extrahit infixa corporicum melle. Strumas, parotidas, panos, recedentes ab ossibus carnes sanat cum axungia salsa, ct cerato: item fracturas. Crapulam praesumpta arcet, alvum sistit. Aliqui e nostris sub solstitio colligi eam et o jussere. Ex aqua caelesti imponi omnibus cervicis vitiis. oculorum quoque albugines sanare ad alligatam tradiderunt. X. 9. Sunt qui ct aca non eryngio adscribant, spinosam brevemque, ac latam herbam, spinisque latioribus. Hanc impositam, sanguinem mire Sistere. XI. Alii eryngen falso eamdem putaverunt esSect glycyrrhizam, quare subjungi eam protinus re-

207쪽

HISTOR. LIB. XXII.

fert. Et ipsa sine dubio inter aculeatas est, soliis echinatis, pinguibus, tactuque gumminosis 3, fruticosa, bin sim cubitorum altitudine, flore hyacinthi, fructu pilularum platani magnitudinis. Praestantissima in Cilicia, secunda Ponto, radice dulci; &haec blantum in usu. Capitur ea Vergiliarum occasu, longa ceu vitium: coloris buxei melior, quam nigra: quaeque lenta, quam quae fragilis. Usus in subditis decoctae ad tertias, cetero ad mellis crassitudinem, aliquando & tusae: quo genere & vulneribus roimponitur, & saucium vitiis omnibus. Item voci utilissimo succo: sic ut spissatus est, linguae subdito. Item ς thoraci, jocineri. Hac diximus sitim famemque sedari. ob id quidam ad ipson adpellavere eam, & hydropicis dedere, ne sitirent. Ideo &commanducata stomatice est, ct ulceribus oris inspersa saepe, & pterygiis. Sanat & vesicae scabiem, renum dolores, condylomata, ulcera genitalium. Dedere eam quidam potui in quartanis, drachmarum duarum pondere, & pipere, hemina aquae . a GCommanducata sanguinem ex vulnere sistit. Sunt,& qui calculos ea pelli tradiderunt. XII. 1 o. Tribuli unum genus in hortis nascitur, alterum in fluminibus tantum. Succus ex his colligitur ad oculorum medicinas. Est enim restigerana) gummosis. η bac. c) Item abest.

208쪽

C. PLINII NATUR.

tis naturae, & ideo utilis contra inflammationes collectionesque. Ulcera per se erumpentia, & praecipue in ore, cum melle sanat: item tonsillas. Potus calculos frangit. Thraces, qui ad Strymona habitant, soliis tribuli equos saginant: ipsi nucleo vivunt, panem facientes praedulcem, & qui contrahat ventrem. Radix caste pureque collecta, discutit strumas. Semen ad alligatum, varicum dolores sedat: tritum vero, & in aquam sparsum, pulices

ro necat.

XIII. 11. Stoebe, quam aliqui pheon' vocant, decocta in vino, praecipue auribus purulentis medetur: item oculis ictu cruentatis: haemorrhagiae quoque & dyseateriae infusa. XIV. ia. Hippophyes in sabulosis mari imisque

nascitur, spinis albis. Ederae modo racem OSa est, candidis, ct ex parte rubentibus acinis. Radix Succo madet, qui aut per se conditur, aut pastillis sarinae. Haec bilem detrahit obolo ponderis, saluber et o rime cum mulso. Est altera hippophyes, sine caule, sine flore, soliis tantum minutis. Hujus quoque succus hydropicis mire prodest. Debent accommodatae esse & equorum naturae, neque ex alia causa nomen accepisse. Quippe quaedam animalium remediis nascuntur, locupleti divinitate ad generanda

209쪽

HISTOR. LIB. XXII.

praesidia: ut non sit mirari satis ingenium ejus, disponentis auxilia in genera, in causas, in tempora, ut aliis prosit aliud horis, diesque nullus prope sine praesidiis reperiatur. XV. 33. Urtica quid esse invisius potest λ At illa praeter oleum, quod in AEgypto ex ea fieri diximus, vel plurimis scatet remediis. Semen ejus cicutae contrarium esse Nicander adfirmat :mitem fungis & argento vivo. Apollodorus & salamandris cum jure decoctae testudinis. Item adversari hyo- io Scyamo, & serpentibus, & scorpionibus. Quin illa ipsa amaritudo mordax, uvas in ore , procidenteS-que vulvas, & insantium sedes, tactu resilire cogit: lethargicos expergiscit , tactis cruribus, magisque fronte. Eadem canis morsibus addito sale medetur. Sanguinem trita naribus indita sistit, & magis radice. Carcinomata & sordida ulcera, sale admixto: item luxata sanat, & panos, parotida S, carnesnue ab ossibus recedentes. Semen potum cum Sapa, vulvas strangulantes aperit, & profluvia na- et orium sistit impositum. Vomitiones in aqua mulsa Sumptum a coena saciles praestat , duobus obolis :uno autem in vino poto lassitudines recreat. Vulvae vitiis tostum, acetabuli mensura: potum in sapa resistit stomachi inflationibus. Orthopnoicis prodest cum melle: & thoracem purgat eodem ecliga) expergisci .

210쪽

,o6 C. PLINII NATUR.

mate. Et lateri medetur cum semine lini. Addunt hyssopum & piperis aliquid. Illinitur lieni. Dissicilem ventrem tostum cibo emollit. Hippocrates vulvam purgari poto eo pronuntiat. Dolore levari to- sto acetabuli mensura, dulci poto, ct imposito cum succo malvae. Intestinorum animalia pelli cum hydromeli te & sale. Defluvia capitis semine illito cohonestari. Articulariis morbis & podagricis plurimicum eo vetere, aut folia cum ursino adipe tritaxo imponunt. At eadem radix tusa cum aceto non mi nus utilis: item lieni. Et cocta in vino discutit panos, cum axungia vetere salsa. Eadem psilothrum

est sicca.

Condidit laudes ejus Phanias physicus, utilissimam cibis coctam conditam ve professus arteriae , tussi , ventris destillationi, stomacho, panis, parotidibus ,

pernionibus: cum oleo sudorem, coctam cum con

chyliis ciere alvum , cum ptisana pectus purgare , mulierumque menses: Cum Sale, ulcera quae serpantio cohibere. Succo quoque in usu est. Expressus illitusque fronti, sanguinem narium sistit: potus urinam ciet, calculos rumpite uvam gargarizatus reprimit. Semen colligi messibus oportet. Alexandrinum maxime laudatur. Ad omnia hare & mitiores quidem teneraeque essicaces, sed praecipue silvestris illa, &R amplius lepras e facie tollit, in vino pota.. eg deest.