Historiae naturalis libri XXXVII

301쪽

HISTOR. LIB. XXIII.

297 die. Contra rabiosi quoque canis morsum, nuclei a jejuno homine commanducati illitique praesenti remedio esse dicuntur.

LXXVIII. Nuces avellanae capitis dolorem faciunt, inflationem stomachi: & pinguitudini corporis conserunt, plus quam sit verisimile. Tostae &destillationi medentur. Tussi quoque veteri tritae,& in aqua mulsa potae. Quidam adjiciunt grana piperis, alii e passo bibunt. Pistacia eosdem usus &effectus habent, quos pinei nuclei, praeterque ad Ioserpentium ictus, sive edantur, sive bibantur. Castaneae vehementer sistunt stomachi & ventris fluxiones, alvum cient, Sanguinem exscreantibus pro

sunt, carnes alunt.

LXXIX. Siliquae recentes, stomacho inutiles, alvum solvunt. Eaedem siccatae sistunt, Stomachoque utiliores fiunt. Urinam cient. Syriacas in do-Iore stomachi ternas in aquae sextariis decoquunt quidam ad dimidium, eumque succum bibunt. Sudor virgae corni arboris lamina ferrea candente exceptus, non contingente ligno, illitaque inde ferrugo, incipientes lichenas sanat. Arbutus sive unedo, fructum fert difficilem concoctioni, & stomacho inutilem. LXXX. Laurus ex calfactoriam naturam habet,& foliis, & cortice, & baccis: itaque decoctum ex his, maxime e foliis, prodesse vulvis & vesicis con-

302쪽

C. PLINII NATUR.

29S venit. Illita vero vesparum, crabronumque, & apium, item serpentium Venenis resistunt, maxime sepis,

dipsadis, dc viperae. Prosunt & mensibus seminarum

cum oleo cocta. Cum polenta autem, quae tenera sunt trita, ad inflammationes oculorum: cum ruta, testium: cum rosaceo, capitis dolores, aut cum irino. Quin & commanducata atque devorata per triduum terna, liberant' tussi: eadem suspiriis trita cum melle. Cortex radicis cavendus gravidis. Ipsa 1 o radix calculos rumpid, jocineri prodest tribus obolis in vino odorato pota. Folia pota vomitiones movent. Baccae menses trahunt adpositae tritae, vel potae. Tussim veterem & orthopnoeam sanant binae, detracto cortice in vino potae. Si & sebris sit, ex aqua, aut ecligmate ex aqua mulsa, aut ex passo decoctae. Prosunt & phthisicis eodem modo,& omnibus thoracis rheumatismis. Nam dc coquunt bpituitam & extrahunt. Adversus scorpiones quaternae ex vino bibuntur. Epinyctidas ex oleo illitae, et o& lentigines, & ulcera manantia, & ulcera oris, dc furfures. Cutis pruriginem succus baccarum emendat, & phthiriasin. Aurium dolori dc gravitati instillatur, cum vino vetere dc rosaceo. Per unctos eo sugiunt venenata omnia. Prodest contra ictus &potus, maxime autem ejus laurus, quae tenuiora

303쪽

HISTOR. LIB. XXIII.

habet sol a. Baccae cum vino serpentibus, & scorpionibus, ct araneis resistunt. Ex oleo & aceto illinuntur & lieni, & jocineri: gangraenis cum mel-Ie. Et in fatigatione etiam aut perfrictione succo eo perungi, nitro adjecto, prodest. Sunt qui celeritati partus multum conferre putent radicem, acetabuli mensura in aqua potam: essicacius recentem,

quam aridam. Quidam adversus scorpionum ictus, decem baccas dari jubent potui. Item & in remedio uvae jacentis, quadrantem pondo baccarum, so- Ioliorumve, decoqui in aquae sextariis tribus ad tertias , eamque calidam gargarizare: dc in capitis dolore, impari numero baccas cum oleo conterere, ct calfacere.

Laurus Delphicae solia trita olfactaque subinde ,

pestilentiae contagia prohibent : tanto magis si &urantur. Oleum ex Delphica, ad cerata, acopumque, ad perfrictiones discutiendas, nervos laxandos, lateris dolores, febres ' frigidas utile est . Item ad aurium dolorem, in mali Punici cortice tepefactum. 2o Folia decocta ad tertias partes aquae, uvam cohibent gargarizatione: potu alvi dolores, intestinorumque. Tenerrima ex his trita in vino, papulas, pruritusque, illita noctibus. Proxime valent cetera laurorum di genera. Lauina) febresque. b) lauri.

304쪽

aos C. PLINII NATUR.

tus Alexandrina, sive Idaea, partus celeres facit , radice pota trium denariorum pondere, in vini dulcis cyathis tribus. Secundas etiam pellit, mensesque . Eodem modo pota Daphnoides, sive his nominibus quae diximus silvestris laurus prodest: alvum solvit, vel recenti solio, vel arido, drachmis tribus cum sale in hydrome lite manducata . Pitui eas extrahit : solium & vomitus, stomacho inutile. Sic & baccae quinaedenae purgationis causa Sumuntur. io LXXXI. 9. Μyrtus sativa candida, minus utilis

est medicinae , quam nigra . Semen ejus medetur sanguinem exscreantibus. Item contra fungos in vino potum. Odorem oris commendat vel pridie com manducatum . Item apud Menandrum Synaristosae

hoc edunt. Datur & dysentericis denarii pondere in vino. Ulcera dissicilia in extremitatibus corporis

Sanat, cum vino subfervefactum . Imponitur lippitudini cum polenta, & cardiacis in mamma sinistra: ct contra scorpionis ictus in mero: & ad vesicae vieto tia, capitis dolores, & aegilopas, antequam suppurent: item tumoribus: exemptisque nucleis In vino vetere tritum eruptionibus pituitae. Succus seminis alvum sistit, urinam ciet. Ad eruptiones pusularum, pituitaeque, cum cerato illinitur: & contra phalangia. Capillum denigrat . Lentus succo oleum est ex eadem myrto: lenius & vinum, quo numquam inebriatur . Inveteratum sistit alvum & sto-

305쪽

HISTOR. LIB. XXIII.

machum : tormina sanat, se lidium abigit. Foliorum arentium farina sudores cohibet inspersa, vel in febri . Utilis & coeliacis, & pro identiae vulvarum, sedis vitiis, ulceribus manantibus, igni sacro fotu, capillis fluentibus, furfuribus: item aliis eruptionibus, ambustis . Additur quoque in medicamento , quod liparas vocant, eadem de causa , qua oleum ex his, essicacissimum ad ea, quae in humore Sunt, tamquam in ore & vulva. Folia ipsa fungis ad ver Santur trita ex vino , cum cera vero articulariis 3 Io morbis & collectionibus. Eadem in vino decocta dysentericis & hydropicis potui dantur . Siccantur in farinam, quae inspergitur ulceribus, aut haemorrha-giae. Purgant & lentigines, pterygia, & paronychias, & epinyctidas, condylomata, teste S, tetra ulcera: item ambusta cum cerato. Ad aures purulen eas & soliis crematis utuntur, & succo, &decocto. Comburuntur & in antidota . Item cauliculi flore decerpti, in novo fictili operto cremati in furno ,

dein triti ex vino. Et ambustis foliorum cinis me- et odetur. Inguen ne intumescat ex ulcere , Satis est surculum tantum myrti habere secum , non ferro nec terra contactum.

LXXXII. Myrtidanum diximus quomodo fieret. Vulvae prodest, adpositu, fotu , & illi tu . Multo eia

306쪽

36, C. PLINII NATUR. cte.

scacius & cortice, & solio, & semine . ExprImiturdi soliis succus mollissimis in pila lusis, adfuso paulatim vino austero, alias aqua caelesti: atque ita expresso utuntur ad oris sedisque ulcera ,.vulvae, &ventris: capillorum nigritiam, malarum persu Siones,

purgationes lentiginum, & ubi constringendum aliquid est. LXXXIII. Myrtus silvestris, sive oxymyrsine ,

sive chamaemyrsine , baccis rubentibus & brevitatero a sativa distat. Radix ejus in honore est, decocta vino, ad renum dolores pota, & dissicili urinae, praecipueque crassae, & graveolenti : morbo regio, & ulvarum purgationi trita cum vino. Cauliculi quoque incipientes asparagorum modo in cibo sumpti ,

dc in cinere cocti. Semen cum vino potum , aut oleo, aut aceto, calculos frangit. Item in aceto &rosaceo tritum, capitis dolores sedat: & potum , morbum regium . Castor oxymyrsinen myrti soliis acutis, ex qua fiunt ruri Scopae, ruscum vocavit , dio ad eosdem usus. Et hactenus habent se medicinae urbanarum arborum. Transeamus ad silvestres.

307쪽

Pag. 2, lin. 9 Babilius. Ita Μss. Reg. Male in editione principe, Babitur, in recentioribus, Babilius. Babillum hunc,

virum optimum, in omni literarum genere rarissimum laudat Seneca, Naturat. Quaest. IV, 2.3, 4 Dictum sNo loco. Supra, libro VII, sect. ἴ7. Μox: Prio. ro libro . Supra, libro XVIII, sect. 76, & alias passim. , a Similiter etiam. Sic Mss. Reg. de editio princeps. In recentioribus editionibus, similiter ies. Mox: Regione Atiana. Bene Cl. Rer Ionicus ex Μs. Mediolan. 2. Nec aliter editio princeps, & infra Ms. Reg. r. Regio Aliana, juxta Bernardum Saccum , scriptorem Ticinensem , nunc est Laumelium, adhuc lino celebre. Male in recentioribus editionibus, Alliana. Porror fleto vina. In vicino Alianorum eSt amnis, quem Saccus appellat Di turbium, & Laumellinates Ter oppio. Ibi fuisse Retovina lina existimat Cl. Reet zonicus. Minime vero in viculo Retorbido, ubi vineae,

non linum excolitur. 7, 6 Vivum M vocant. Linum vivum, vel asbestinum. Uidi Romae in Bibliotheca Uaticana linteum asbestinum, longum palmos Romanos novem, latum septem, repertum anno 17OI, Via Praenestina in sepulcro. Rarissimum fuit id linum, ut patet, Plinii temporibus, & ab India petebatur. Nunc passim in Europa reperitur. Optimum & eandidissimum est in insula Corsica . Ib. 22 Guaternis denariis. In libra Romana erant scripula 28 g.

Ib. 26 Inter papavera genus quoddam. Vide infra librum XX,

8, i s Et clivum usque ἴn Capitolium. Bene Μss. Reg. &Cl. Rerronicus ex Μss. Mediolan. Perperam in recentioribus editionibus, ad clioum usque Capitolinum. Caesar non modo totum forum Romanum, sed viam Sacram, & clivum Capitolinum usque in aedem Iovis Capitolini intexit. 9, 7 Sparti quidem usur. Spartum est gramen spicatum, quod spartum Plinii. Tournesortius . Ib. 2o Conamentis. Ita libri omnes. Conamenta sunt, qui-

308쪽

364 IN C. PLINII NATUR.

hus conatus iuvantur. Nempe iligneis manubriis utebantus, ut spartum facilius evelleretur. go, 13 Minusque c in longitudinem. Centenarii numeri nota deest in Plinii libris. Repetita est ab Apuleio, in Heibario. Forte major esse debet. Nos enim nuper docuit Cl.

pag. 239, Spartum creScere in maxima Hispaniae parte . Nox:

Longius vehi impendia. Nunc Lutetiam advehitur; ibique

instituta anno r776, spartaria ossicina . Porror Nomini er damus. Iunco & funi apud Graecos nomen est σχοινOs . Tum: Hiluraque. Philura est cortex interior tiliae, quo utimur quoque texendis funibus. Ib. 24. INUM. Impilia sunt integumenta pedum ex coacta Iana. Mox : Eriophoron. Manet nomen. Eriophorum quoque a Linnaeo appellatur. Semen ejus lana longissima cinctum. Ex; 33 Terrae callum. Tuber non est terrae callum, Sed plantae genus ad fungos referendum. Ib. 19 Crescant, anne vitium. CertiSSi me compertum est tubera crescere reperiunturque minima , pisi magnitudine . 12, 6 In Graecia geranion. Est geranion tuberosum, quod non in Graecia tantum, sed & in Dalmatia frequens est. Tuber

ejus suave & edule . Vel idem, vel saltem tubere Simile est misy, & iton.

Ib. et 8 μῖξω. Nobis est lycoperdon vuIgare. MOX 2 Lase pitium. Laserpitium , Graecis dimam silphion, e X preSSUm est in multis Cyrenaicae provinciae nummis: hodieque frequens est in agris circa portum Cyrenarum. Anno II O6,

illud ibi vidit observavitque Cl. te Matre; diciturque Arabibus Cesie, vel rerra.

13, 4 Sternutante. Ita Μs. Reg. I, & edit. princeps. Alii, sternuente. MOX : Laser, quam quod in Perside. Laser illud Persidis nobis dicitur assa foetida . Quae tantis in deliciis adhuc est in oriente, ut regi Bisnagariae regionis diceretur cibus Deorum, quod in Germania dicitur stercus diaboli. Adeo diversi sunt hominibus sapores. In India multus ejus usus tum in cibi ς, tum in medicina. Vide P. An gelum de S. Ioseph, in Pharmacopaea Persica. Porror Sa- copenio. Ita Μss. Reg. Τum: M. Herennio Coss. Anno Urbis conditae DcIXI. Ib. I 2 Pondo cXI. Ita Mς. Reg. I, & editio princeps Eruditus Harduinus ex biss. Reg. χ, & Coib. pondo Μ D. At Potior est antiquissimi Codicis Reg. x auctoritas. 1s, ο

309쪽

HISTOR. LIB. XIX. NOTAE.

Ψs, 6 Rubia. Tingendis in rubrum lanis nobilis rubia . MOY e Semen ejus rubrum , In MSS. Reg. Semen ejus rubia est . Forte melius editio princeps : Semen ejus quos in m dicina usus habeaι, s o dicemur loco , Fruttiis rubiae primo viridis, deinde ruber, denique niger est. Porro: Suo dices-mur loco Infra libr. XXIV, Sect. 16. Tum e Vocat&r radi- tulis. Radicula est lychni S Silvestris, quae Saponaria vulgo. Tournes trus. Ib. 23 Ad quem dicium est usum. Lavandis tingendisque laniS. II, 12 Tribus negant . Tribuum nomine intelligenda plebs

Romana .

Ib. 16 Te nos Γbris rependit. Tres asparagi erant pondere unius librae. P. as Divitiis tantum. Divitibus tantum . Mox: Nemo Sacror Aventinosque. Nemo ergo circumspicit Sacros Aventinosque montes, in quos si irata plebs adhuc secesserit, paupertas aequabit, quos nunc separat pecunia. 38,23 Domi versuram fieri solitam. E domestico horto quaerebant, quae ad voluptatem facerent, sine alterius, quasi ει neratoris, ope. Mox: Iam quoque in fenestris. Ita bis, Reg. 2, & editio princeps. ry, 8 Virgilio quoque confesso. Virgil. Georgic. IV, 6.ao, s A que alio modo inula . Ita quidem libri omnes. Vix tamen Sensum habent, atque atio modo. Placet plurimum eoniectiara eruditi Petavit emendantis, caepe, alitia, inulae.

b. 1 1 Habebitur θ Cannabis. Crediderim hic potius agi debeta, quam de cannabi. Betam certe memorat Theophrastus, Hist. Plant. I, s. MOX: Spongias in humore pratorum. Spongiae illae conserva est, de qua plura infra Libr. XXVII, sect. 4s. Porro: Natura diximus. Supra Libr XVI, Sect. o. Tum : Ttiberum paulo ante. Supra sein is, di seqq. Ib. 24 Specularium minimenta. Hic videmus hortorum nostrorum luxum, & majorem: pensiles nempe hortos & mobileS.χa, i 8 Melo ponar . Eius maturitatem nos quoque experimur colore, odore, & maxime cum a pediculo recedit . 12, 4 Vocatur cvlix. Culix conyZa est, quae Graecis

culex, dicitur, quod culices abigat, & pulices necet. Ib. in Parilibus. Parilia, natalisque urbis Romae, celebrabantur die ax Aprilis; ut dictum supra Libr. XVIII, se L 66. Nox: Quinquatrus. Die 19 Aprilis.

Plinius T. V. U

310쪽

1s Q PLINII NATUR.

11, r8 Camyrarium. Quod in cameras scandit. 14, 2 De rapis. De his jam dictum supra Libr. XUIII, sech. 34. Ib. 7 Naporum. Haec naporum genera de raphanis habet Theophrastus, Hist. Plant. VII, 4. Mox t Corinthium hoc genus stiperne tendit . Mihi videtur esse brassica gongylodes, C. B. Cuius tuber superne tendit. Ib. 1ς Tertia nostratibur. EX agro Romano.as, 1s Algidense. Ita dictum a monte Algido, Romae vicino. Ib. H Graeci agr on vocant. Raphanus est silvestris, quem Itali adhuc appellant Armoraci. 26, et Infantium pustrorum. Major adhuc est raphanus apud Sinas in agro Peliinensit isque optimus, & ea natura, Ut si cadat, plurimas in partes, vitri instar, dissiliat. MOX: Circa Vulcanalia. Vulcanalia celebrabantur die a 3 Augusti. Ib. 9 Stagnent, adcumulari. Mss. Reg. & editio princeps . Ib. 23 suando phthisin . Ita quidem recentiores editiones. Corruptum morbi nomen in Μs. Reg. r, qui habet ξthiriasin. Sed, ut mihi videtur, ex Plinio altero Valeriano, qui multae n0Stro excerpsit, emendandum, phthiriasin. Sic enim ille, de Re medica, Libr. IV, x. Contra pbibirias n succureINs, raphani, adhibetur, qui solus potest tenuitate sub-tἱli ad imi corporξs liniamenta cor psnetrare . Austii euim

reges, quibus erat studium scrutari corpora mortuorum,

ω causar valetudinum, occulta se recognoscere, in corde ipso nasci ρjusmodi υρtJum pro FZorunt.

27, xa odium his eum vito. Odium illud de brassica intelligendum est, ut patet ex ipso Plinio Libr. XXIV, secti x. Raphani & brassicae nomina saepe confundit Plinius, ut jam Saepe prius monui . Ib. IF Pastinacae unum genus. Haec est pastinaca silvestris tenui folia, C. B. MOXr Alterum seritur. Haec autem est

pastinaca sativa.

1 b. 21 Virur illi. Virus est sapor. Mox: Hibiscum a past7naca . Hibisci nomine Plinius intelligit gracilius pastinacae genus. Est pastinaca tenui folia, quae ad daucum pertinet . Porror acuam nostri Gallicam , Pastinaca Gallica, seu daucus sativus. Tum: Inter medica dicendum. Infra Libro XXV, sect. 64. 28, 2 Gelduba. De hoc castello saepe agit Tacitus Hist. IV,

Ib- λι Iuliae Augusta. Iulia, seu Livia, Augusti uSor.