장음표시 사용
101쪽
affectus. Scita&vltima rario. owarisiesquς fiunt a nobis inuitis non victinae Ela prosi je huimai zato rationes quae fimia cupiditate,& ira sunthumanς,ergo non tanta nobis inuitis malo aret, quia humai opciationes collocatur in nostra potinate ,mino quia ira&eupidi in siue ilatabilis,N: eon pilabilis sunt principia in homine,& sunt in is titu: tui, &si sit irrationalis
percilintiam, tamenestrarionalis perparticiparionem,& Obedienciam rationis. In brutis velo ita nullo modo est rationalis,di per hanc rationem videtur rangere motivum illoria.dicebantentui ista duo principia carere ratioq& esse in hominesicut principium nutriendi,&similia,quae non filuit inobis spore.potentiamum nutritrua de se semper nutrit siue velimus siue non: dum vivimus. at illi
diomanticla iudicium Mede ira&cupiditat unde ii refellirphilosiphus ostendendoqu3d sest sint expertia rationis secundum incntiam suam tamen sunt participantia rationis,&possunt obtererate rationi, re ideo humana, quia in brutis hoc fieri non potestmec etiam in uegetativa potentia quae nullo modo est apta obedire rationi, et in fine primi libri ostendit philosephus.&sie Geludit quord ea quae per iram&cupiditatem fiunt,sponte dicuntur fieri.
Eterminatis autem his: eo inquam quod sponte,& eo quod inuis, et s
tus quispiam agit: conseques est ut de electione dicamus. Ipse nanque uirtuti esse familiarissima,& magis quam ipsi actus diiudica, re mores uidetur Electio itaque sponte quidem nostra uidetur se v
ri. Non tamen est idem quod illud quod sponte fit. Sed quod fit spore ad plu
ra sese extendit . est enim cum pueris & animalibus caeteris nobis commune. electio uero non est communis. Et ea quae a nobis repente fiunt,sponte quisdem nostra fieri dicimus releetione uero non dicsmus. Qui uero dicunt sinsam esse cupiditatem,uel iram,uel uoluntatem,uel opinionem quandam : non recte dicere uidentur. etenim electio non est commune hominicum rationis expertibus .at cupiditas est, ira. Et incontinens cupiens quidem non tamen eligens agit. continens autem contra: eligens quidem, at non cupiens agiti qEt cupiditas quidem aduersatur electioni: cupiditati uero cupiditas non reo pugnat. Cupiditas praeterea iocundi est 3c molesti. electio uero neque molosti neque iocundi. Ira etiam minus esse uidetur.quippe cum ea quae fiunt ira: minime per electionem fieri uideantur. At uero neque uoluntas est: tametsi lefinitima haec eme uidentur.electio nanque non est eorum quae fieri nequeunt, quod si quis eligere dixerit ea: amens esse uidebitur.uoIuntas autem est: ut immortalitatis. At uoluntas quidem est & circa ea quae per ipsum qui uult,neo , iquaquam agerentur. Volumus enim histrionem aliquem uincere certamen,
at eligit talia nemo,sed ea quae per seipsum existimat lare posse. Praeterea uostiuntas quidem magis est finis ipsius: electio autem eorum quae serunt ad Gnem. Ut sani quidem esse uolumus:eligimus autem ea quibus erimus sani, refelices quidem esse uolumus,atque ita dicimus: eligimus autem non conuenit dicere. Atque omnino circa ea uersari uidetur electio: quae in nostra sunt post testate.Opinio quoque non est.Opinatio nanque circa uniuersa uidetur esse: 3 snec minus circa aeterna Scea quae steri nequeunt: quam circa ea quae nostra in potestate sunt collocata. Et falso, ueroque diuiditur: non meso,bono .eIesctio autem hisce magis. Electionem igitur idem esse & opinationem omni νno,nemo forsitan dicit. At nec etiam est ide Q opinatio quaedam. eligedo naoque bona uel mala quales quidem sumus : opinando autem non sucius. Et
102쪽
ellaimus quidem opere aliquid aut segere,aut aliquid talium. opinamur auo
tem quidnam sit uel cui conserata uel quo pacto conducat.sed capere aut liugere non nimium opinamur . Et electio quidem laudatur ex eo quia est eius quod oportet magis ruet quia est recta. opinio uero ex eo quia est vera.& est gimus quidem quae maxime scimus esse bona: opinamur autem ea quae non nimium scimus. Videntur praeterea non iidem homines eligere optima, M'que etiam opinari,sed quidam opinari quidem melius rob uitium autem non ea quae oportet eligere.Nihil autem refert si antecedat electionem aut comitetur opinio.non enim id ipsum nunc perscrutamur: sed si idem sit electio quod opinatio quaedam. Quid igitur aut quale quid sit electio:cum nihil sit eorum quae diximus Videtur itaque sponte quidem a nobis fieri.attamen non omone quod sponte agimus est eligibile sed id cuius consultatio antecessit.elesto nano cum ratione est atque mente. Subsignificare autem id & nomen uideo tur: innuens ipsum ex aliis legibile esse. COMMEN.DETsRMINAT Is autem his. Hoc est secundum capi misi: in quo philo hiis poma
de principio spineagendi,& non spore a n&,6c de m quod 'dre,aut non sponte fit antra docuerannumcosequcia ferar,ri tram et Melectione, tuae est orincipium emmarum Ioatioi docet lemir in primis ad moralem philosophum potancre considerationem de electi ,drinde olladii quid na est clinio demum quid ipsa est diffinirendo eam Wpatebi dicit igitur in primis ou de lectione determinare oportet,& ostendit quod talis considcrario peremet ad moralem philo o phum duabus rationibus. a r Cosideratio eius quod cst familiarissimum inreuci pertinet ad moralem philosophu.at electio est familiarissima vi maergo considerario lectionis t morale philosophum:maior nota. tiam philosophus morum considerat de vi te, o de omnibus Iriti irentibus ad vi tem: minor probatu quia virius oririar ab electione. Item Hemo dit in dissimtione vinulis. ideo est rictiunctissimaactata ratio.Cosidciatio eius rei mnct ad morale phi/losophum qiG maxime ostendit mores,di virtutes,sed eritio est huiusmocli S eius mi de opertinet ad Grale. Qua actus ire γ,scilicet externi actus. rancisi quod lectio videtur esse atri
internus sicut est etiam aeriis qui fit sponte, Ne isti actus oriunciar a principiis intemis: verum di uomis extemi ostendant mores,& vi tes uri vitiamon tamen o lectiones quibus praecipue cli dicatur in res inesse ves non inesse.Nam exremi amis potiunt fieri per men in propter osten/tationem in simulationeali ilia in ignorantia in violantia ectio vero sponte fit nec almus imperio subiicitiir nisi illius, qui eligit,scseelectio et dicit philosophus mannae indicat vi rem.
ELECTIO itam sponte. I l lac in parte philosephus ostendit quid nam sit electio. INam fuerunt varie opiniones de i .quidam enim cupiditatem.quidam iram.quidam opinionem esse dixersiti has opiniones remouet philosophus,& simul inquirit Renus escistionis ponendum in diffinitione. postea ponuntur differentic quibus esectio differt ab aliis.ostendit igitur in primis quod festio m. omnino id quoius te fit hoc pacto. illa non sunt eadem,quorum alterum ad plura se extenditanuam alterum. at id quod sponte fit,ec spontaneum ad plura se extendit quam esectio ergo id quod spontest de clectio non sunt eademmiatorica differant quibus non eadem competunt,&sie magis uniuersale animus niuersali,& genera a speciebus suis.minor,sporaneum ad plura se extedit ciniadi in pueris,& in briaris inueniri potest non autem lectio.Item repentini motus opo iram,felaviusmiai dicuntur fieri sponte non tamen cum clinione , ergo ad plura se extendit sponte quam clinio cisto non omnino idem, notandum quod Hectio pristipponit ratio :id quod siponte fit praesupponit appetitum . de ad plura se extendit,& dici potest quω ubicunquest elemo ibi spontaneum,non autem econtra,quia in aliquibus est sponte H in brutis, flucris in quibus non est lectio sicuti dicimus in naturalibus,quod ubi iam est ratio ibi vid resse appetinis,non autem ecocia quare id quod sponte fit se habebit tam genus: ectio vero ut spmes.dubitatur quia non videtur verum id quod philosophus dicit de animalibus briatis quod in his non sit Hectiomundentur cligere,fc in priuis prosequi ea quae prosunt,&sugere opposita iniae nocenti icendum
103쪽
etum propositiusi: a rius ac prio eii mnsultation impropria est aereptio aere ius m appetiti&. prima Gmtit tantii habentibus rario .secunda Vrio uratiotiabilibus quae habent a seritu selisitiuu.philosophus aut io itur de ricctione vera,& quae pmprie dicituresectio quae non crapetit nisi hab-bus rationem,&sic patet solutio. a Ui vem dicunt. Pmbat electione non raeae cupiditate quamorrarionibus.prima.Rectis no est quiddam me homini cu alijs animalibustat eupiditas & ira est coe qui a cu alijs inalibus,rigo electio non est cimiditas.maior clara,& iam pmba minor etia paret,quia electio supponat ratione quae non est in alijs animali s in homine,& animiauertendit quod pnilosophus hic ostendit iram, de cupiditate esse penitus L. versam ab electione,superius vera orindit id quod sponte fit differre ab electione,sed non omn inove ista.nam vult id quod fit sponte esse tana mus respectu Hectionis, hic aut iram.& cupiditatem omnino exterminat,& ditandit ab Homon bc hic etiam non recte sumunt qui voluntarium,&iis uoluntariu accipiunt m eode quod spontanes,& non spontaneum .sunt aut diu a vi saepe dixi, mus quia spontaneum ad plura se mendi di situs reperimus hoc,quia non parum rescit haec iustitimo quam dicimus ad hanc materia percipiendam. ET incolitinens. Secuda ratio. si electioinet idem cum cupiditate:omiris cupiens esset digens,& omnis digens egre cupiens conseques sillam ergo Ne antecedens,quo d aut sit sellam declaratur exemplo continentis,& inicinentis. nti,nens enim cum electione, inconmens Vero cum cupiditate non aute cum electione operatur in ap/paret in septimo ubi de concine Jtia,&incontineraria docet. ibi enim patebit quest in cotinente Guincitun incontinente vero cupiditam Me alter cum electi 5Caltervem cum cupiditate operatur. ET ei ipiditas. Tertia ratio: piditas non aduersatur cupiditat , Icctio aduersatur cupiditatis eo Electio issi est cupiditax maior.na si Cupio diuitias non cupio pauperta te,& resina, unde conruria tio cadunt sub cupiditate ita H simul sint coriaris,de de contrarijs cupiditat minor patet ocipio eontinentis,& incola tincris,in quibus alterum parit cupidita Malterum vera electio. i opi m ILDubitatur quia philosophus dicit cupiditate cupiditati n5 aduolari .hoc no vicisur verum: nam aliquis cupit fama,& cupit et colligere pecunias.at ista Identur conaria, quia maenis 5e ma/gnificis lumptibus non tenacitate pecuniarum a uiritur sama.dicendum cupiens samae pictetiam ea omnia quibus acquiritur fama,& magnificos sumptus 5 similia. Ita phoe modo inciuguntur contraric cupiditates:ut aliquis cupiat famam,& non cupiat famam:issimul cupiat parupertatem & diuitiislucinam de continentiam.hoc fieri non potest de hoc mocla eupiditas non est contraria cupiditati.atesectio est contraria cupiditari ut in continente,& in incontinoete apparet.
C V PID IT A s pretem. Quarta ratio, piditas est iocundi&molesti, lectio non est iocundi ii ει molesti:ergo electio non est cupidita*pater romedia in figura.cu.n. cupimus aliquid,&id nobis adest est iocundit,cum aut adest in nobis molem,Vndeps riarius quod cupimus percipimus voluptate absentia vem dolor ectio vem ea rone qua habri obicim bonum eligibile noninio eundi cmolesti. IR A etia. Supra amilii Vna rarionem qua simili ostendebat inclinio non est ii cupiditas nec ira, veru superius magis intendebat ostendoe quod non est cupiditas quia illared, 'claratione statim apparet ista. affert igitur Vna rationem fic. lectio minus videtur esse ira et eupiditias.at no est cupiditas ergo multo minus ira patet ratio. na de quo magis idctur inesse & no inc'. nec ergo de quo minus.Ite per iram adeo motus repenti tu fiunt ocii electione no fieri posse video tur, linio vero est cilconsultande. AT V nec volunta' Postea ad arauit, kpmbauit in le/ 3 etctio no est cupiditas nec ira:hac in parte ostendit pluribus rationibusqucyd non est xoluntas. ira insit finitima multiphi dixerunt esse voluntate pria m. Flectio no est impossibilita, volutas est impossibiliu emo victio non est volui imparet rario media in figura.na voluntas e s)etit interdii impos sbilia ut i mortalitate,di non moruelectio vero est misi quςiari possunt,& a nobis ficti.notaiadum quod voluntas late pater,&absolute sertur in bonsi,5c in amplissima potentia quia interdit extemeitur ad impossibilia et videmus: victio veraest tantii eorum quae a nobis ficii possunt ut diximuRET voluntas qui M. ISecunda ratio.Voluntas est et earumu lusa volente ficii non raelectio est tantu eorum qi ab eligente fieri piar, melcctio non est Voluntas. rario paret Ctemplo certantiit, V&est alia a suberiore tone: quia illa dicebat γω voluntas erat interdii impossibilium.haee dicit Φvoluntas est interdum eoru possibilisi.Lquae fieri possuntmon tamen a nobis velitibus risi vido remus duos duces prcitu comittentes,Vellamus alterii vincere,quod fieri posser,dem non est postum potestare nostra: lectio v est tantu eoru quq ab ligente heri possunt. ET voluntas. Tertia ratio.voluntas maris infiniti, lectio est eoru quae sunt ad fine,ergo lectio non est voluntas. AD 3
Q v E omnino. Cocludit quasi repetendo rone superius tacta, Uctur potissima ratio per qua voluntas distinguitur ab electione. i.γω clostio est eoru que sunt in nostra potestate,& fieri pies ab Elgente. voluntas vera i modii est emi quς no senim potestate eius,& non possunt seri a volente. notandu quo res dixit* voluntas est magis furis, lilia Voluntas videturinterduelle eomd sunt ad finem:
104쪽
expetit sub ratione finis. de pacto electio non impromessic enim esset etiam ipsius finis,sed re dicta in eorum quae sunt ad fine,&si quado fines cadunt sub talem elemonem non ut fines, sed sub ratione eam quae sunt ad finem cadere videntur. OP IN Io quinii non est. Hac in parte philosophus ostendit victionem non esse opinionem siue omnationem, di primo oslandit quod no esto,nino idem quod opinio deinde quod nullo modo est opinio.primo quod non est omnino ide oste/dit duabus rati5ibus mina. Opinio versaturno sollicar ambilia a nobis,sed etiam circa ea quae sunt attema uteirca substantias separatas,1 huiusmodi, telinio versatur tanni circa ea quae ab clipente possunt ergo electio non est opinio. Irem opinio distinguitur,& diuiditur inrodi salso:at lectio non diuiditur perum,& salsum sed magis bono & malo, m electio non est omnino opti
mone non emcimur quales verum clectione efficimur qualexeris elamo non opinio.ratio patet quia re opinione alicuius rationis pertinentis ad sortitudine non dicimur statim sortes,sed moderate&cum mediocritate est cxi ordicimur sortes,temperati et eum tembilia,& huiusmodi moder, te esigimus,& ponit hic philosophus escctionem,&opinione versantra circa idem,& tamen diuellam S,quia Hectione dicimur qualis pinione aut minime. ET AEgimus. Secunda ratio.Gon
P nione no sumimus hoc aut illud nec se sequimur aliquid aut summus,sed ex electi He prosequimur
aut supimus: ergo fictio non est opinio,maior.nam opinamur aliquam rem terribilemmon tamen statim summus illam.ra hac opinione minor patet. nam cit proponitur nobis aliquis finis acquiredus iustiamus de natalis quae sunt ad talam tam,&cligirmis,& prosequimur aut hoc aut illud aut etiam sugimus hoc in illud. ELECTIO qui laudatur. Opinio laudatur quia in vera, di vituperatur,sa est salsa,electio vero laudatur ex eo quola est rectaevituperatur vero O Gest tectar ergo non ide in opinio&escerio. ET eligimus. quarta inione opinamur: eaqn5 sunt nota,maume certa: at lectione digimus eaqsunt nobis marime rota,ergo electio non inopinio. nam opinamur ea quae non sunt nobis ccita. veni in ligibilia nobis certa scieria scimus,agibilia nobis&eonstituta eiceti&eli stimus. UIDENT V R 'terea. Quinta ratios electio& opinioide, tunc unus,& idem homo qui opinaretur Vtima digeret eade,sed hoc non fit,ergo &ex, terrunon enim sequitur ut qui opinetur bona Hi at illi ,ut siquis opineturquω sortitudo est res bona,non tamen eligit illas o rati 5es,quibus illa consequi possit.quod si opinio esset eade cum Κυ uis opinaretur aliquod transi, ligeret illud, hoc ait ino fit ut patet.His allatis res dicit quo M simiceret quod opinio antecedebat Hectione vel electio opinione nihil rescit quanae ad hoe ut diem, turesse eadem,quia rimuis modo sumatur differunt,& non sunt ullo modo idcvtrum vero opinio praecedat an clinio non vida esse promtis speculationis. ea enim sunt in nobis principia qodidinem inter se habenr.dici tamen potest quod opinio precedit,&sequiturdi ueris respectibus,mditi opinione quis facit de aliquo bono:quod postea eligit stiluitur inuti siquis es t bene sa cere in pro e amico,deinde cumit inde aliquid malim quo alia lacit opinione,& secum ratiocinatur,non esse amicti beneficijs afficiendum ne mali ali id inde eueniat,& lucem opinio seques, Rhoc pacto antecedit opinio&euenire etiam potest et sequatur. Q Ulo igitur. Haec est tertia pars huius capituli in qua ostii aditquid sit esectio non tamen persccte,sed in sequenti capitulo dirnii et eam perscine ut patebit. concludit igitiir quod cum clinio spontaneum in totum non sit nee
cupiditam, cira nec Voluntas,nec opinio. Vidctur tamen' dut spontaneum.at non omne cum
ad plura se extendat,sed id tanti mi, cuius consultatio ante iticsti turesectio spontaneum id Oius consultatio 'cessit,fc ad hocprobandum videturasscire duo signa.primum quMinctio est cum ratione,& mentedi per mentem accipit hic rarionem cum discursu. aliud signum sumitur a nomine lectionis: iuasi ex quibusdam propos unum ante alia sumatum lagain. C UMmne. factiva. D mcntcsactiva quae discuri it& inquirit.
De consultatione. Cap. III. T est ne de omnibus consultatio,& omne quodvis est consultabis Ieran de quibusdam non est conseitatior Atque dicendum est sor. sitan consultabile non id esse de quo quispiam insipiens uel mente captus,sed id de quo sanae mentis quilibet consultaret.De aeternis
105쪽
bilitate.Sed neque de his quae consistut quidem in motu: semper autem sunt eodem modo siue necessitate,sive natura,sive propter aliquam aliam causam. . ut de sistitit as atque ortu. Neque de hs quae alias aliter sese habent.ut de sicci, 'tatibus,imbribus ue. Nec item dens quae euentuta fortiana .ut de thesauri in suentioe. Sed neque de humanis omnibus rebus. nam quonam pacto respubli
Scytharum optime gubernaretur: nemo Lacedaemoniorum c. sultat,nihil enim horum per nosiplos flari potest. Consultamus autem de as rebus agen= cdis,quae in nostra sunt potestate. hae etenim restant. Causae nam uiddtur esse: natura,necessitas,sortuna&mens insuper ac omne quod per hominem essioci hominum autem quisque de hs cosultat quae agi per ipsum possunt. Atq; 1 circa exactas quidem scientias & susscitentes: non est consultatio. ut de literis. non enim ambigimus quonam paeho literae sint scribendae . Sed de ias consul= itamus quae fiunt quidem a nobis: non tame semper eodem modo. ut de amn=dis per medicinam uel pecuniariam artem:& eo magis circa guberna di facultatem,quam exercendi artem deliberamus. quo minus exaeha est.& de csterissimili modo. Atque magis circa artes quam circa scietias . nam circa ipsas mastgis ambigimus.Consultatio autem in iis uersatur,quae plerun* quidem fieri possunt: incerta tame sunt quonam euenient pacto. & in quibus est inde ter minatio. Atinc u magnis de rebus deliberare uolumus: sumimus & alios ad consilium, diffidentes nobisipsis , tanquam non susRcientibus ad discernen dum. Consultamus autem non de finibus: sed de iis quae ad sines ipsos perdu= t. Nec enim medicus si sanabit,nee orator si persuadebit,nec reipublicae γε thernator: si behe,rectem legibus ciuitatem instituet. nec denim caeteroru quis
qua de fine deliberat. sed omnes posito quodam fine: quemadmodum Sc per quae fiet ille,considerat. Atque si per plura posse fieri uidetur per quod illoruncillime optime t: perquirut. sin per unum: quonam paelo per illud fiet, illud idem per quid efficietur considerat Id hi faciut,donec ad primam pc
ueniant causam quae quidem inimientioe est ultimum. aut nanque coisilat, is quaerere uidetur:di stol modo perinde atque designationem linearum resoluere. Non autem omnis perquisitio cosultatio esse uidetur. Mathemati mancν perquisitiones:consultationes non sunt.omnis autem cOsultatio est cotinuo perquisitio.MΦ quod ultimum est in re tutione: primum est e constat in generatione. Atque si consultantes in aliquid inciderint quod ut idem sic .ri nequeat: desistiit.ut si sit pecuniis opus: has autem habere no possint ,quod si uideatur fieri posse: tuc agere aggrediutur.Ea uero dicimus seri posse: quae per nosipsos fieri possunt. nam ea quae per amicos sui, per nosipsos quodammodo fiunt: quippe cum principium sit in nobis. Quaerutur autem qua domquidem instrumenta: quando in autem usus ipsorum & in reliquis simili modo. Interdum per quod,interdum quomodo .aut per quem modum. Videtur ii igitur ut dieium est homo principium acquum esse:&de iis esse consilium quae agi ab ipse possunt,&actus aliorum esse gratia. finis igitur non erit Con siiltabilis: sed ea quae ducunt ad sines. Nec etiam singularia: ut si panis sit hoc uel consectu sit ut oportetaim enim sensus ipsius sunt. Quod si semper qui se
106쪽
pia consultauerit: in infinitum abibit. ConsuItabile autem &eIIgibi Ie identi
est. ipsum tamen eligibile definitum iam est. Quod enim caeteris ex consultaοtione praetulimus,id eligibile est.desinit enim tunc demum unusquisque pero quirere quonam aget paeto: cum in seipsum principium redigis.&in id sui' ipsius quod antecedit. hoe est enim quod eligit Patet hoc itaee 8 ex uetustis simis rebus publicis: quas imitabatur Homerus,qus nanque reges eligerent: s 6 ea populo renunciabant. Cum igitur ipsum eligibile sit consultabile appetiis bile ex iis quae in nostra sunt potestate: Sc ipsa electio deliberativa appetitio rerum erit,earum quae in nostra sunt potestate.nam simul at* diiudicauimus ex consultatione: asse stamus deliberatione. Quid est igitur ele 'io: figura sit didium.& circa quae uersatur:& eorum esse quibus ad ipsos fines acceditur.
FT EsΤ ne de omni biis sultatio. Hoc est rertium capitulit,inqito philosophus postea ddeciarauit de eo quod sponte fit 5 electione nunc docet deessultation ex quo etiam patebit diffinitio electionis, in qua e leonsultatio:est enim sectio quasi quidam finis,&effectus cosulta tionis: iuare ad cognoscendam vietionem persone opus est coeno ere ipsam consultatione. diui/ditur in tres partes.in prima declarat quid sit illud quod cadit sub consultatione in simida ostem diu modum,& es ceram eius & te inum.in tertia comparat consultatior Ecum clectione in prima iratur parte affert per modum dubitationis ea in quibus est essultatio,&dequibus,&siluit in manere dicendo quod node omnibus est Gsultatio,sed de his tantum de quibus homo sans metis M. liberatquae autem sint ista insequentibus determinabit. DE emis autem. Primo isturos emdit de quibus non fit cosultatio et illis exclusis relinquantureade quibus M,Acasfert omnes causas qua ais solent citra ea quae sunt,& argui potvi hoc pacto.omnia quae sunt aut necessaria sunt a causa necessaria, et stema,aut natura, ut siccitates,&-ndines, aut a fortunari inueti thesauri, aut a mente nostita, bc a quibusdam principijs quae in nobis sunt,sed nee circa prima,nec circa secuda, e circa tertia consultatio fit,eis circa si itura. circa ea quae fiunt a mente nostra Ac non qua cum),sed a mente activa.Harer ari mentatio a stoicis appestatur pet vineti aut plura sine demon/stratione probatur autem mmoquM Bltatio non fit circa aeterna. ircaea qua aliter se habere ec a nobis fieri possimi es coiisultatio.atea quae sunt aetema non possunt fieri a nobis': semper se habet eodem modo,& sunt noretaria&pcrpetua,ergo Mema Gradunt in consultatione ullo pueto.notandum quod quaedam sunt aetema quae sempersunt talia it substantiς separare, γω uri vero ex parte demonstrationi quaestuat& principia necessaria, A eo utare necessariς ex talibus principiis,& ideo philosophus attulit duo exempla,scilicet mundum &diametrum,qui semper, &eodem modo est in mensurabilis choste eiusdem quadrarer pro cuius declaratione notandum est quo d diamerer in multis figuris reperitu N: loquamur de inutis planis non de solidis.est igitur diameter circuli,& de hoc no loquitur philosophus est etiam iumerer quadraguli,qui est figura quae quatuor lineis,& quatuor angulis eontinetur: talo autem plures specie omnemim quadratu est quadrangulus , n5 aurem resina est quadratum inualium laterum,& rectarum linearum spe qua/mnguli est etiam figura ex altera patre longior. Item rombus & rom idis philosephus igitur lo/quitur de quadrangulo qui est squalium laterum,& rectarum lineamm,idest de quadrato, &dicit quo d non potest quam reperia aliqua comunis mesura,qua &diameter,& chora ves latus esus cm quadrati emensuretur, ut exempli granaallainterdicitur quadrati linea. ei ducta ab amitto ad angulum diuidit quadratum in duas partes qualem numerus quadratus dicitur,qui resultat ex multiplicarione alicuius numeri in seipsum,qui vocatur radix illius numeri quadrati, et tressunt radix huius numeri quadrati. IX. Num igitur reperietur ramunis mensi ira diametri dee Di nater tres constituunt nou , tuc ultra nouem 5: nouem constituunt decem Acoeto.nunquam , orieturradu,& numerus qui in se ipsum ductus constituar dei ,5 octor nam pmpinquior est qua/tuor at quaterquatuor constituunt decim. luaret, est impossibile reperire comunem mensiiram ame . hutriciusti quac ri. 'erum de aliquo quadrangulo veluti de aliqua figura ex altera parte Iougiore fieri posse videtur.sumatiir quadranstulus ex altera parte longior,& apparebit Idd diametererit mensurabilis citin chinaciusd .sit chosta maior ut quatuor,minor ut tres, lamcto citi xt quinque. nam ducatur quatuor in se ipsumWΠLalmum construunt. xvLab
107쪽
tini Ma quae laesisse. XXV. essius radixerit. U.&diameter. . quae in sedum costituum. XXV. ergo habEt comunem mensuran simoer alicuius quadranguli ex altera parte ldgioris,o eius chosta .at in quadrato quod est figura aequalium laterum,& rectarum linearum:diameter comi mensuram nullo pacto habere potest cum latere, bc chora eiusdem quadrati .sequeretur enim quὀdnume. rus pardi maparcssent aequalis inrer sciquod est absurdum. quatenuis est comensurabilis et dicit philosophus,&hoe est necessarium, scilicet quod nunqsit comesurabilis. SED iam dehisce: pro/Α Dat etiam nune qu3d inultatio non est circa ea quae sunt in motu tali in semper de modo fiant sive hoe sit natura,sive necessitate,siue ab alia causa ut a deo.haec sunt ortus & conticisones fractu, siue modo in parte una modo in altera fiui inraulen certo,& suo ordine fiunt.circa lixe non est G uillatio,& hoc pmbari potest eode medio quo probauimus seperius:quia consultatio est circa east a nobis ficti possunt &aliter se habere notandum quord philosephus dicit siue a natura,sive necessitate,sue propter aliam causam: luodiosuis lavi linir propter varias opiniones philosophorum. quidam dixerunt coelum moucri necessitate quadam cum ut rotundum,quia in circuli motu quae clam pars pcllinquadam pellitur,&eadem quae pellitimilior necessario.. iiij duersit corium moue, tinatura.ut ignis natura sua sertur sursum:sic coeliaci o.unde philosophus dicit in libro de codilo,quota si pars cocli auferretur ab eo,& ponatur hic inscrius apud noxquod illa non seretur sursim aut deorsum,sed circulo mouebitur.alia dixere cosum moueri sicut anima.sab anima sua. ideo philosophus videtur enumerare plures causas.sed de hac materia determinare n5 est βsentis cosido nis. N E Q V E de iis quae alias. Ostendit hic philosophus quod etia consultatio non est de his ς quae fiunt a natura quae vario modo sese habent.nam superiora de quibus dixit. & si semper moles tur tamen senipre fiunt eode modo: haec vero mo mur non solum localiter,sed etiam mutatur ,&mrcu talia non est consultatio,quod probari potest eodem mediis,quia non possunt fieri a nobis. NEC ite de hisce quae ei mundiostendit etiam quod consultatio non est circa ea ci ut iant a fortu sna.Na dc si ea quae fiunt a fortuna dicuntur fieri a mente humana per philosophum: tamen mi tacci&ns is idem inquit in libro physicorum,& ideo non dentur proprie fieri a nobis,quia Sit se
eueniunt praeter intentionem nostram: ut sodiens terram is serat arbores,inuenit thesaurum praeter propositum,&intentionem suam. CON V LT A MVS. ID arat philosophus quae sunt cade quibus coimittamus.na remoris omnibus quae fiunt alit a nccessitate,aut natura aut fortuna, casu: restat utilla cadant inconsultationem,qam te fiunt,non tamen omnia sed ea tantum que
sunt posta in nostra potestate,& fieri a nobis possunt. Et omnemiod per hominem: voluntas besimilia principia. AT WAE circa exactas. Hac in parte philolophus dcclarat de quibus huma/ή nis est consultatio considcrando res is sunt sub ambus colas & scientiis 8e saeuitatibus aut noeeratis,& incit tres sententias.prima est quod de his non est consultatio quae sunt dete inarare certa. secunda cr no aeque de omnibus quae a nobis fieri possunt est consultatio. retria quord magis consultamus de iis quae cadunt sub alte,st dolis quς cadunt sub scientia. primo igitur sic probati utratio est claribus dubiis,sed ea quae sunt determinata per aliquam scientiam non sunt dubia r iis non est cosultatio.patet ratio exemplo philosophi na literae sunt cite inars per attem c latruriam gramati quomodo scribi de uit,ergo talia non cadunt inconsultatione. SED de hilae. ν 42 Secunda sententia probatur hoc pacto,de iis omnibus ouae non sunt sque,di eodem mo certa non consultamus:sed ea quae a nobis fieri possunt non ue sunt certarergo non deomnibus talibus est consultatio Atquc magi inertia sententia est quod magis consultamus de iis quae cadunt sub antibus,q de iis quae cadunt sub lacialijs.5c ratio is, quia ea quς cadunt sub artibus sunt minus cota, di de magis dubiis magis consultamus. tanta mi id non vult philosophus Odd ea quae cadire sub scientiis tur il nobis, & non cosultamus de icientiis, sed de modo. i. quomodo possimus ad illarum cognitioncm accedM,6c minus circa scientias,q circa artes,quia modi illi sunt maeis dorema inat dubitatur ciri a praedicta,quia philosophus dixitquω cinisultatio est de iis quae sunt in nostra potestate,& aguntur a nobis: quod non videtur esse verum hoc pacto. Iura dc leges non sunt in nostra potest atq& tamen de iure,& legibus consultamus, ergo consultamus de iis quae no sunt in nostra potestate.maiorilem&iura sunt in potestate trincipis,&legumlatoris . minor.consulibmus iurisessultos,& illi consultant de i s. Illa 4 aguntur a seruiuaon sunt in potestate domini, de tamen insultamus, illis,em non tantum colatiamus de ijs quae in nostra sunt potestate imi Aesiccitates c talia no sunt in nostra potestate,& tame homines rasultant de iis veluti,utrum cstas sit tutura humida an sicca: de caetera.oppositum tame dicit philosephus &ostedit quod de iis est c&sultatio tantum quae in nostra sunt potestate hoc pacto ut fieri possint a nobis &nostra opera pro declaratione notanda sumtria.primum est diffinitio cosultationis quae vidctur talis,essultatio
est inquistiorationis qua de rebus eiulis dabijsam incertis aliquid inuenitur certum,de deto
minatum. vcrum cosultatio potest accipi duobus modis ab uno tantum, aut into plures cum coissultatio
108쪽
sultatio est de magessi is,& magis ponderistin qua Blemus sumere socios ad consultandum, e quo sit ammatum re pluribus eoisiliis.secudum quod affertur est quod consultatio est de iis que inobis aditur, c fieri ae nobis possumquod probatunquia circa quae versat electio. triani essurratio. testium est quod essestario non vide omnibus ii nobis aguntur,sed de rinus dubii te timc Mnon autem omnia quae,i nobis aguntur suntdubra, di illi ta Sc Indet unata.patet igitur, ex iis quod essultatio est inquisitio perrarionem,quia de rebus agendisahquid emergit det imidiam,& est de iis quae seri possunt,aut a nobisaut ab eo cui daturconsilium,& non de omnibus trulibus,sed de dubi jLAd rari sies,& ad primam cum dicitur quod i S l non sunt in nostra potestat icendum quod iura non eatat sub potestate iurisconsulti', sia gubematoris rei publimis Principis.verum iurisconsultus dat consiliuminterpretis mentem l Omlatorix, &dat modum cosequendi tale ius. Ad secundam cum dicitiir ea ae fiunt a seruis non sunt in nostra portat licendum quid ea quae fiunt a seruis aliquo modo Geuntur fieri a dommo, Ac videmur eon tmetanu vita causarita quo dominus,&semus una tantiamsint causa es es:sed dominus causa principalis,semus vero esse videtur tanqua causa instruincta . Ad quartam cum dicitur quod imbres, idi sicci Lites no sunt in nostra potestate,&tanam de iis cosultant hominestalicendum quM eonsula ratio fit de iis non virum fiantis quid agendum sitsi taliaeuenianti CONSULTA Mus autenon definibus. Hac dest scelandapararin a philosephus posteaq ostenditesquibus est, A de q-husiadest consultatio,iui ostendit modum, d flectum siue terminum cosut nitionis.Aprimo draciarat modum,& ordincm procedendi in colaitatione,deinde effectum eiusdem,possimo terminar usalicit aurem in primis cuid est praesupponendum in cosultatione,& non est aliquo modo iii, quirendum. m in omni constillatrinae pretesupponendus est finis aliauis, de quo non est rasulta. tio: quia tune cit parte finiscisci processus in inlinitum,quod est absumum.non igitur eonsultandum cla fine,&hoc probat exemplo indici qui praesupponit sanitatem deinde inquirit,'' ultae de iis quae ducunt ad sanitatem. similiter facit orator qui praesupponit suasionem afferendam auctitoribus,&similiter gubernator ciuitatis praesupponit sibi finemineinde resultat de iis quibus ae quiret possit,&dicit quod duo inquirimus per Multarronem,scilicet modum quo,&per quae.1. Pquae media vel instrumenta fieri posse is astequamur talem - ,& de his primo Aultantiis: ,stea vero quomodo sit nobis utendum talibus instrumetri: fit autem talis resolutio quous in deuoniamus ad id quod est ultimum quod inuriamus ponostram perquisitionem,&resolutionciquod rame est primu in operatione,& a quo incipimus operari sicut euenire rideturan qeometria: in qua fit re lutio posterionim figuram quas moluimus in priores figuras probata Gper post orescisigalati ram priores iam probatas quousu deueniamus ad unam primam indemosti item, o nullo modo in aliam resolui possit,&videreresse. t illa quae primo ponitur ab Euclide iura Lodatam luaeam cotingit trianquium mullaterum collocare.senilim essultans proposito fine vidctur poquirere media,& resoluere de murium ad unumquod est vicimum quod inuenit perquiredo,&primum a quo incipit operari exempli Varia.gubemator respublice proponitsibi pace esse eum hostibus facioidam ran a finem mittendi sunt oratores ad aliquem p incipem vel rem publiacam quς se inremonatiat dcc eiuli,crgo cogendus in senatus:hoc videtur Me vltimum qum limvenit in re tuendo,ut ita loquar di perquirendo: mum tamen a quo incipiendum est operari:&dicit philosophus quod ii omnis pliquisitio est cosultatio nam mometra non consultat, quavis perquirat&Qbluat non igitur omnis perquisino est consultatio,sta econtra omnis euultatio est perquisitio.Nam perquisitio est tanq .mus,& differennc Possunrcolligi ex si adicti , N: habebismus eius deseri monem, ludd cosultatio est perfustio de iis rebus quae a nobis fieri possunt, quo, rum incertus est euentus. IN resolutione .l ductest ultimum quod inuenimus perquiret voluti congregadus est smatus vide nantur liti in superiori evmplo.i primum in generatione, idest in principio operationis unde incipimus. 6 T Q V E si consultantes. I Hac in parte philosophus ostendit effcctum consultationis: aliae est executio, didicit ludd si consultantes inciderint maliquod quod fieri irequeat diisti in sinucio fieri possit,aggrediuntur decimarat ill partem quomodo intelligator id agi a nobis posse: dicendo non tantum quae poenos ipsos: sed etiam quae per amicos possumus .lanto im an im tanquam instrumenta,&quemadmodum instrumentorum xsus principium est in nobis , ita & amicorum esse videtur. Verum quandoque qu-runtur instrumeta quibus Hamussi conina sus est cimas,& dctominatus.quandoq; vero quaerituropus.&vsus ipsorum,idini nuciatis instrumetis litomodo ipsis vetamur ad rem exequendam.itam intidum queritur quibus instrumentis ,interdum quomodo Vtamur. VIDETUR igitur HU Beclarat philosophus quasi concludelido quδd in omni consultatione est quidam terminus hocostedit ex parte agentis hominis: auia intcndit in his quae ab eo fieri possunt,di de quibus Gnsultat aliquem termin um ex parte finis,quia omnis actio est obaliquemfinemaei, & eoi sultatio. Item ei
109쪽
pam inmummmmmqsunt media mi ducunt ad fincinnemrproeesiis in inflairum, stipitur
consultatio ob aliquem finem non tamen de fine.nee certe singulares res vini, scilicit sint cadiit injonsultationem, et si hoc sit panis. ne caderent in consultationem quo mesius comparari possient tesmeatus in exercitu:sed utrilin hocsitpanis non cadit in consultacione,quia patet per sciatam CONSvLTABILE autem, Haec est terna pars huhiscapituluinqua philosophus posteaqua se ostendit ordine,de effecti , c terminum consultationis,nuc comparar,consultationcm,inc electio. nem inter se declarando:vtruci .nam cum consilitatio caerat in diffinitionem Electionis ut diximus necesse suit inte*oncre declaratione eius ut seius innotescari a cicctio.ostendit igitur in quo ta ant,&inquo conueniunt ex parteobiectorum,qsunt consultabit Nesigibile. ex obiectis enim uidi eantur operationes,ex omisonibus potentis expotenti js essentis. nam obiceta sunt nobis notiora quam actus 5c actusquam poteti inc potentie, quam essentis vet inquit philosophus in libra de anima.obiectat in ista.sconsultabile,&cligibila idem sunt in re: differunt aure ratione . nam idem inquantum vicosultabile maecedit stipsum inquantum est eligibila.Idem enim iam coli sublatum,di determinatum est eligibile. praecedit igitur consultatio elinionem, di probari potest hoe pacto. iudicis ratiorus praecedit clinionem,aut est simul cum ea. sta consultatio praecedit iudicium rationis,& determinationem:ergo praecedit electionem.patet ratio ex dictis philosophi.nam in crusultando, 6c perquirendo aliqvis me desinit procedere ulterius in colastatione: cu aciint ad id mi cipium quod collocatur in scipso.i. cum id principium a quo incipiendum est operari redigit in sua testatem,& in reducit idem in antecedens sui ipsi .i .in potentiam electitiam,&ratione docti ualui metri dicitur antecedens, quia maxime antecedit ratio activa siue potentia electau sequitur postea electio dc actio obat etiam id melantare Homeri qui introducit reges, ut primo consultent,dcinde cligant: demum p ponant populo utraequantur id quod et erunt. possetetui illud dictilinmeri Merri ut sit quasi confirmatio cius quod dixit. quta tui redianimus ulterius inquirere,&consultare eum reduximus in nos ipsos.i.in potestatem nostram illud principium.s quod in vitib iis in resolution deprimum, 5 principiti a quo incipimus operari repermaneamus in eodem exemplo,proposita pace ut fine confiittatur de mediis.mittendi sunt oratores eu talibus mandatis. quid ultra decemel. Quid ultra congregandus senatustatuod est ultimum in perquisitione, 6c prima di principium a quo dctamus incipere operari. cum reduximus in nobis istud principi v. ut quam docuia velimus possimus congregare scitatum,tuncccssalomnis consultatio Accligimus illud itcongregetur Baatus:deinde fit. i. regregatunquare primo est cosultatio,postra Metio . emit actio: disicotanatur successive. PRINCI PIVM. i. quod in resolutiones: perquisitionein, Icimae
fc mimum, de principium arquo incipimus operamId quod antecedinides rationem activa. Su nimiis.ssuimet Hi s, dii est reserendum ilhid ad principium ut nonulli expositores Distan taeeris, aec enim dicit.αὐ .Lipsius mei reducentis,& eligeris,no autem ipsus principii dicerunta. c. i. insomnii moenere sicut est. α M.tprinci innapud praecos in sceminino. CUM igitur
ipsum ligibile. Ex dictis concludit diffinitione sectionis.c od electio est appetitio earum n, s r uns a nobis fieri possunt ra consiliatione prouciliens, ncludit autem si ligibile in consultabile appetibile de numero rerum quae sunt in nostra potestateconstituta: ergo electio est appamo eo. Mesectio indetur operatro qua clam intrilinus activi simul cum apritim, scilicarationali, is est cum voluntate.
De uoluntate & uoluntate assectabili.
Oluntatem autem sinis quidem ipsius esse: iam paulo antea dixi, simus. Sed uidetur at is quidem esse ueri boni: at is apparetis boni. At fit sententia quidem eorum qui uerum bonum id esse cesciat quod est assectabile uoluntate: ut id non sit assectabile uoluntate
quod is qui non recte expetit uult.Nam si sit: erit& continuo bonum at crat sorte malum.Sententia autem eorum qui bonu apparens inquiunt esse quod
est assectabile uoluntate,ut nihil sit prorsus quod suapte natura sit affectabi se uoluntate: sed id quod unicuim uidetur. at aliud alii uidetur: & repugnanstita sorte. Quod si haec non placent:dicendum est simpliciter quidem & rcuest
110쪽
rauerum bonum esse a stabile uolsiore,unicuim uero: id quod unicui st ui declariStudioso igitur idest affectabile uolutare,quod uere est bonum:uitioon uero qui quid contigerit. Fit hoc perinde atque in corporibus ipsis. his
enim quorum corpora bene sese habent: salubriastini ea quae uere talia sunt. sis autem quorum corpori sunt aegrota,no haec ipsa sed alia. similiter & amara ac dulcia, cali da,atque grauia:& singula caeterorum. Studiosus enim homo recte singula iudicat: Sc singulis in rebus id ipsi uidetur quod uere est lao Ie,in unoquom enim habitu sunt propria quςdam honesta atque iucunda,ato
que insiti gulis plurimum fortas praestat uir studiosus,in dinoscedis iis qui
rere talia sunt: propterea quδd est ut norma quaedam atque mensura ipsoru.
Multitudo uero decipi uidetur obuoluptatem.spia nanque bonum quidem non est: bonuisi tamen esse uidetur prosequuntur igitur ipsam tanquMaabo
num: dolorem autem suIunt tanq malum.
quae est actus in iis a quo pmcedunt operatiora meme, N: dicitur non sola potentia litiua voluntas:sed re operatio.in hoc aut capitulo tractat de eo prout dicit aetrum,& operatione ipsius retentis voluntatis osten ndo circa ea quae est actus talis,&declarando id quod est affectabile volu/tarea.obieetsi voluntaris.diuiditur autem hoc capitulu in tres partes in prima ostendit Φ aetas est finis non coni qliae sunt ad finem.in secunda ponit opinionem quorundam de obiecto ipsius voluntatis. in tertia ponit opinione suam de ipso obie .in prima igitur remi unam sen tiam de voluntate. quoa voluntas est finis. ea que sunt ad sese voluntlistion primo,& per se sed rem finem. m volumus ea quae sunt ad sanitate non primo propin illa sed pyopter ipsam sanitate cu, c ea intendimus ut finem. s E D videtur. Haec est secunda parshuius rapituli,in qua affert drarapiniones diuersas de obiecto voluntatis .prima est quod id tantu quω u per se bonusit odico voluntatis.secunda estquod id tantii quod est Mnu scobi retram voluntatiure bati 'tur in primis opinionem primari hoepa ui L quod est obiectum voliti statis esset rerum per lahonu tuc id quod vult milus non esse obiectu voluntatis, necessct volitum,sed hoe absurda: di antecedens 1 aut ratio,quia si id quod ea obiectum voluntatis inre tantum vere bonum,ccire id quod malus,&non recterii gens vestet non esset affectabile voluntate.i. litum: vel si id etiam Minvolitum lucilli id esset etiam post bonum: cum asit id quod malus vult fieri possit,isit malum: isquentur qudd malum esset presebonsi quod est absilidum: ergo absurdu etiam erit die quod id 16 tantii quod est per se bonum est assectabile voluntate, invAint,aut obiectum volutati . SEN TENTI A autem eorum. Reprobat secundam opinione dicentium id tantum ex volitiam vesaflectabile voluntate: quod in apparens bonum hoe pacto,si tantum apparens bonsi esset obiecta voluntatis nihil esset quod suapte nariira esset obiectu voluntatis vri volitum,consequens salsam, πιν&antecos Mnam si tantum apparens bonuessa obiectum voluntatis: nihil esse per se votarum.si enim esset po se volitum apparens bonum esset vere per se bonu,at hoc non est quia appar ria bona sunt interdium tranai quia aliud alii apparer,at vere bona non sunt traria,& repugnai tia. M N3nu apparens non in vere bonsi ncc po se volitu.quare apparenstantum bonum non est obiectu voluntatu cii pareat quod suapte natura bonu sit olim x et volabile,& per hanc positione excluderetur in voluntate. Q UOD si haec non plac tiyHaec est tertia pars rapituli in qua allatis' fere batis opinionibus aliorum de obiecto voluntatis affert suam sententiam ,ex qua ponere possumus duas condusiones probadas. prima. Id quod est per se bonum,in simpliciter voli bile in ob/iectum voluntatis.secunda.Id quoa est apparens bonum,est non simplicit sed aliqua ex patreine respectu aliquorum volibila vel obiectsi volutati probatur prima hoc pacto. id iiiod studioso est libile estpose,&simpliciter obicctum voluntatis,sed vere bonum est voli bile studioso ergo vere ianuae per se,&simpliciter obiectu volutatis.maior probatumsicut se ha et corpora trabe animus
quantum ad hoc propositum.at id quod est sanum comvibus sanis dicitur simpliciter& per se sa/numrergo id quod est volibila animo sano est simplicito voli bile. eunda coclusio mestur hoc pacto. squod appvens bonum non in simpliciter voli bile,sed aliqua ex parte, di respectu aliquorum