장음표시 사용
111쪽
d quod est voli bile vitiola non est simpliciter voli bile, sed sinandum iiii Id, &tri e talis homi
nis, cd bonum apparens est volibile virioso: obon mapparens non est simpliciter inlibile: aliqua o parte, di respinu aliquorum.rii' ratio piobari potest simili rudine animi eorporistin Nnstat minata est illa superio addit Murius sibilosopnus quod horum eausa est. vi studios velit bonum simpliciteri vitiosus aut non uriit, usa in NaipseMbiciis. midiosus habet virtutes quaanun fit sanus, bene diiudicar de omnibus propterea illa sunt simpliciter talia qualia iudi/catunea vero de quibus iudicat vitiosus G sunt simpliciter talia,quia ipse habet iudiciu eorrum propter malu habitu sicis fit in gustu aerotaris,qui cum sit asscisis aliquo malo more omnia videtur illi talis saporis,qualis est humor quo Vitiis eius affectus est,fe addim in unaquam tute est id quod est simpluater honestii fim illa virtute, detur illi talis saporis,qualis est humor quo Virus eius assectus est,flc addit mio lacusiit varie vinam in una lim tute est id quod est simpliciter honestii fim illa virtute, re taes honestates cici,nter se. Midiosus vero ter unaqua. Iuxutem iudicate quae simpliciter sent honesta de ideo dicit quod studiosus est tam tegula,& mesura qM,& norma & ea q iudicantur ab eo sunt vere talia. ,
indu quo d habitus dicitur esse usa iudicanda tam in animo qua in corpor quia ad hoet 'stumn esse vi,tur de vitiinna in corpore ille qui est sanus tetidi iudicato quemlibet sensum de vii Miuoni obiecto imiliter fit in animo,aegrotus aut econtra in animo similiter, fle in corpore, Me patet discutredo per omnes sensiis eorporis,&per oes habitus animi notanda quω-lo iubtur hie de voluntate no xt potenta animς est sed ut operatio rius pomne,& volutatis,& simili msecit de elemone,&msultatione Vt actus interni sunt,sc non ut potentiae:appellat aut actum volitans nomine pomitis quia caremus nomine:poslatisidici volitio.serat aut aequo animo hosci,cendi modos,qui e starioresqrunt Urimur.n. iis terminis ut magis aperiamus mentem phil phi.vertim Mumamus,& loquamur de voluntate Ut potentia,dicimus quo dipsa est latissima, thinendmirenam ad impossibili quid in minia inualis intellectui quantum ad latitudinem sua, laest quicqua intellectus intelli Pot Voluntas appetere me.cum vero in lectus intelligat, ει eaquae sunt.&ea quae finguntur,re non sun Vt ehimera, similiterinc voluntas potest velle ea tu sunt impossibiliari ratio est: lura talis potenta a Videtur ine equalis in lectui.animadumenda tamen qu6d voluntas capitur bifariam, primo ri est comunissima,& inualis in lactui in latitudine sua,& sie potest velle etiam impossibilia, lio modo ut est regulata a ratione,&sie non est impossibi lium. nam ratio tecta non dictat nasi ea quae fieri possunt.
De iis quae in nostra sunt potestate. Cap. V.
vitis Hir finis quidem sit assectabilis uoluntate, ea uero quibinii itur ad finem, consultabilia sint atque eligibilia: sit ut actus ij qii
circa haec uersantur,ab electione profici stantur,nostracp sponteefficiantur . At operationes uirtutum circa haec ipsa uersantur. Πω , ,stea igitur in potestate ipsae uirtutes: δί identidem uitia collocantur. Quibus ιο enim in rebus nostra in potestate situm est agere: in qs8c no agere.&in quibbus non agere: in ηs est & agere. quare si agere bonum quod honestum est)in nobis est situm: 8c non agere quod est turpe in nobis est collocatum. &si non agere malu quod est honestuJin nostra est potestate: & agere quod est turpe in nobis est situm.qudd si in nobis est si tum tam honesta quam turpia agere:&simili modo nonagere. hoc autem erat bonos & malos esse: in nobis certe est situm nos Probos& improbos esse. Dicere autem sua sponte neminem prauum,nec inuitum quenquam beatum esse:alterum falso est simile alterum uero. Nam beatus quidem nemo est inuitus: sponte autem nostra prauitas comparatur.uel obstandum est iis quae modo sunt dicta:& homine non esse principium est disendum,neque procreatorem actuum perinde ac liberorum .mddsi haec uera uidentur: nec in alia ulla.principia actuum in ea quae sunt in nobis reducere possiimus : quorum principia sent in nobis, ea
quoque in nobis sunt sita,spontei a nobis fiunt. Hsc ita esse testes sunt 3c priuatim singuli homines,& ipsi legumlatores .nam eos quide qui parma faciunt
112쪽
i modo non us,nec ob ignorationem eam cuius ipsi non silerint eausa, illa astgant: castigant ac puniunt, ius autem qui honesta agunt honores instimul: ut homines partim hortentur,partim prohibeant. At ad ea agenda quae nec in nostra sunt potestate,nec nostra sponte essciuntur nemo prorsus hortatur: quippe cum uanum sit persuasum esse cuipiam non calere aut non dolere,aut ιι non esurire,aut quiduis aliud tale. nam nihilominus h cipsa patietur. Etenim
pro ignoratione etiam ipsa: poenas instituunt, si qui sipiam ignorationis esse sibi causa uideretur.ebrios nanque duplici poena amciedos esse putariit.prinstcipium enim in ipsis est: quippe cum in ipsorum sit potestate ebrietatem uitaere,quae quidem ignorationis est causa. Puniunt etiam eos qui aliquid eorum ignorant quae legibus continentur: quae quidem scire oportet,nec sunt dissicilia cognitu. similiter& in at is quaecunque per negligentiam homines ignor re uidentur: ex eo plane quia in ipsis est non ignorare.est enim in ipsorum potestate diligentiam adhibere. at rtasse tales sunt quidam ut diligentiam non adhibeant. At ut tales sterent,& iniusti,aut intemperantes: ipsi sunt sine caustia dissolute uiuentes,& res iniustas agentes,& potui, & rebus talibus indulo gentes.OPerationes enim quae sunt circa singula tales efficiut. Quod quidem ex hs patet qui cuiuis ludo uel ad iii mident. perseuerant. n. in operando. I gnorare igitur ex operarionibus quae fiunt circa res singulas habitus ipsos emerogere: nimium hebetis hominis est. Praeterea metas ratiois egreditur: iniurias iacientem hominem aut intemperate agentem, nolle se iniustum aut intem ratum esse. siquis no ignorans agit ea ex quibus erit iniustus: is sua sponte σε erit iniustus. No tamen si uult cum est iniustus, desinet esse talis: ac iustus erit. Nec enim qui aegrotat: si uult,erit sanus.& sorte sua sponte aegrotat: si incontinenter uiuebar,&praecepta medicorum negligebat. tunc igitur licebat ipsi non egrotare. sed posteaquam ualitudinem prodidit sitam: no licet. Sicut neoque fit ut quisquam resumat lapidem quem proiecit.erat tamen in ipso situm sumere ipsum ato proiicere. principium enim erat in ipso. Modo eode inoiusto,& intemperati licebat quidem ab initio tale no sore. quapropter sua spote est talis. sed posteaquam talis est factus: non licet ipsi non esse talem. No solum autem animi uitia, nostra spote fiunt: sed corporis etiam interdum a nostnullis identidem comparatur. Quos quidemWincrepamus eos enim quinatura sunt turpes,reprehendit profecto nemo. sed eos qui per inertia tales at otium inuaserui. Idem & circa imbecillitatem euenire uidetur.& cum quispiamembris est captus. nemo nam exprobabit cuiu id ipsum: si sit aut natura,aut aegritudine,aut uulnere caecus: sed potius miserebitur. Quod si ebrietate uel aliquo alio flagitio captus sit oculis: oes utim carpent,ac increpabunt. uitioruigitur corporis ea quidem quae in nostra sunt potestate,reprehcduntur.ea uero quae non sunt,non increpantur.haeceu ita sint:& in caeteris ea uitia qus inocrepantur,nostra in potestate sunt collocata. Sed fortasse quispiam dicet unis uersos quidem homines id assectare semper: quod bonum apparet. ipsius taφmen apparentiae dominos ipsos non esse. Sed qualis tandem unusquiser est:r
tate 5c finem ipsi uideriat si habitus ipsius aliquo modo sibi quiis est ca: erie l
113쪽
Sc apparentiae, se sibi quodam modo causa. sin uero nemo est sibI mala agen rodi causa: sed haec ob ignorationem finis ipsius agit, putans per ea se summum bonum consecuturum, affectatio* finis non an nostra est potestate sed ita natum esse oportet,ut habeat quasi uisim,quo quidem recte discernet,& id eo petetquod uere est bonum,atque is est ingenio bono: cui id ipsum bene seseliabet naturaOd enim quod maximum est atque pulcherrimum,& quod M. et non potest ut ab alio accipiat atque discat: quale est ortum natura, tale ha. bebit atque hoc recte natura bene* ortum esse ipsa est habilitas persecta:ueram naturae. Si igitur haec uera sunt: cur magis uirtus sponte nostra quam uistium eo parabitur Ambobus enim similiter tam bono quam malo finis ipse
natura,aut quouis modo uidetur ac ponitur.caetera autem agunt quouis moν 7
do: ea ipsa reserentes ad illum. siue igitur finis non natura talis unicui* uidea. Etur sed sit aliquid etiam apud ipsum, siue quidem finis sit naturalis, quia uero sua sponte uir studiosus caetera agit,uirtus sponte comparetur ac acquiratur: Ditium quoque non minus comparabitur sponte.Et homini nanque malo ea dem competunt: Sc actuum,& finis respectu. Si igitur ut dicitur rostra spo νι te comparantur uirtutes ipsorum enim habituum nos ipsi concausae quo, dammodo sumus: finem que talem ex eo ponimus,quia nos tales sumus istia quoque sponte ab hominibus acquirentur . similes enim subeunt modos. Communiter igitur dictum est de uirtutibus: dc genus ipsum figura. mediost o
critates inquam ipsas esse ac habitus .Eea quibus fiui,& principia est: illa per se agendi nostra. in potestate collocatas esse Sc nostra fieri sponte: atre ita
ut ipsa recta ratio iubet. Verum non similiter nostra sponte actus ae habitus pstant.actuum enim a principio usque ad finem domini sumus: ipsa singula coognoscentes. habituum uero princip0. Singulorum autem additio non est no ta: quemadmodum 8c in aduersa fit ualitudine. sed nostra sponte ideo fiunt: quia nostra erat in potestate sic aut non sic agere atque uti At nunc repeteres: de singulis dicamus uirtutibus,quaenam sint,&circa quae uersantur :& quo etiam modo.ex quibus 8c illud simul emerget quot sunt ipse uirtutes. atm de sortitudine primum dicamus.
CUM ici TvR finis quid sit.IPosteaquam docuit de quatuor principiis operationum humanarum,stilicet despontaneo,electione,consultation Vobitate,quo sunt in ii actus saa quibus citeriae operationes prodeunt,in hoc quinto,&vltimo capitulo huius tractatus accom/modat ista principia ad virtutes re Viti ostencindo tam Vitia quam virtutes olla in nostici potestate,&resaiguit opinioncm quorundam.diuiditur autem in quatuor partes. in prima probat quod virtutes,& vitia sunt in nostia potestate. in secunda ponit opinionem quorundam dicentium viratures in in nostra potestate,varia Vero minime,& enim reproba in tertia ostendit radices eius opinionis,&eas e litatque extirpaLinquarta epilogat omnia quae supradixerat de ipsis vetitutibia pruno igiturostendit quod virtutes nostra sponte fiunt, & in nostra sunt potestate hoe paera ea quorum principia sunt in nostra potestate,& ipsa sinit in nostra potestate, ita principia virtutum lcilicet operationes ex quibus generantur habitus Virtutum,& etiam principia operationum sunt in nostra potestate: ergo & virtute maior est claraeminor dcclaraturinam id quod prouenit ab Homone cst in nostra potestate collo ratum, quia possumus rii re et agamus id vel non astamus Hes' autem est principium Virtutum,& omnino ea quae proficiscuntur ab appetitu Ulunta'
te sunt in nostra potestate,&sic patet quod operationes studiossiantposits in bicissis aure sunt principia
114쪽
principia CIRCA ista. sqcadunt subriectione 5:ωLItarione. OPERATIONES . Intelli mir de actibus,&omandibus quae fiunt ante ipses habituspropter virtutes acqui co tendas lim suntsinailes omationibus quae fiunt postea ab haditu acquisito virtutis. ΕΤ idcti de vitia. Probat etiam quod vitia sunt in nostra porestate simili modo.squoni principia sunt in no/stra pinstare,cic ipsa quo p. at prinopia vitiorum sunt in nostra potestare,cim & vitia, maior nota, nordeciaratur a philosopho: quia in his in quibus est agere in nostra potest uetat& non ame Acmontra. notandum quotaphilosophus utitur iis terminis in nobis esse positum, N: in illa potestate, di vult significare potentiam quae inue apta est,& indifferento ad agendum, di non agendum tam tumia η etiam honestii,& est potentia libera liberi, astimi ad utraet partem .sagendi in no agen/di. DICERE aut sua sponte. Haec est secui a pars huius capituli in qua affert opinionem antiquorum de hae materia rana refellit sed primo affert eam,& ac Stat aliqua ex parte deinde incit difficultat .s. Oddsi ista opinio ac praretii romni ex parte, Ac omnino uatim euerterenturici deicienti omnia sindamenta antea iam de s virtutibus mst haec asscit duas conclusiones, diras probat ex qui semergit Glutio illius difficultatis.dicit iζtur philosophus quod nostra semientia est, ut sponte nostraeuadimus virtuos&vitiosi. aliqui vero dixerunt sponte nostra fieri in nobis virtutes:vitia vero nobis inuitis,&dicit quod primum est verum quota spore nostra,& no inuiti euadimus beatus dum vero salsum squod inuiti euadimus cici .nam si hic esset homo prauus non esset principium suarum operationii, N: omnia quae supra diximus cinditus delerentur,oc tamen homo videtur esse principium suarum operationum rariq pater suorum filiora quos sponca te procreare videtur,& non inuitus. Q vo D sit e veramyAllata ea opinione antiquorum , 5: socundum aliquam partem ac prata: nunc affert duas cocilisiones ex quibus emergit sententia sua verain etiam reprobatio falsa prima cocluso est quord principia operationum tam studiosarum et earum que similatio' in nostra sunt testate, tetra antea tetigi ex quo sequitur piod operariones,&etia vi res sunt in nostra potest atrii, etiam probatur exemplo laminatatorum qui ponsit praemia boni rimas malis omationibus, quota non sacerent nisi ea emimi principia essent in nostra potestate.τε TE N I M vero. yAst aliam sentcntiam,& conclusionem ex quam emit se latio dubitationis, 'vitalis: lii Moperationes quae fiunt per ignorantiam cuius. ignormiti φ ho mo est causa sunt collocare in nostra potestate, quia collocatum est vel fuit in eo homine ne imora ret. nam operationes ob quas homo videtur iuste puniri in nostra potestate collocare edi in tur, prauas operationesqux fiunt peri norantiam cuius ignorantic nos causa suinus:iuste puniri vita tales viditur esse in nostra potestate,& sponte a nobis fieri vi r ex eo quia nos videmur esse causa.notandum quM Picta us aduersus ebrios duplicem p nam costituissedi ircum aliquid desiquerunti unam ob ipsam ebrietatem, citius ipsi fuerunt causa,& erat situm in cis ne fierente j: aliam ipsum delictum. AT fortassetales sunt. Haec estrema pars huius capituli in qua primum affert unum landamentum eorum opinionis qui dicebat virtutes esse in nostra po/testate iacia autem vitia : id resellicideinde assere aliud sundamentum,&etiam euertit illud dicit igitur in primis nos dicimus oporterediligentiam adhibere in cognoscendis legibus,&his quae pertinent ad bonos mores. at dicentsortasse isti sunt imbecilli 5e inepti propter complexionem corpo ris, ob eandem complexionem finitatur etiam ad xnria diuersa quas naturaliter ob ratem comple Mone cogantur ut phlematici ad tarditarem:cholerici ad iram,& similia quς illi dicet fieri ex dispositione corporis: non re habitu animi. AT ut talo. Contra hoc sundamentu affert philosophus primo talem conclusionem ostendedo quod vitia 5: habitus viriosi sunt in nostra potestate hoe pMcto quorum caula effective sunt in lata potestametiam ea quae sunt ininus erunt resecto innia potestate 5 sponte s nobis fieri possunt,sed operationes, &aetus vitios sunt in nia potestate quae cranones sunt causae innorum,di habilitum vitiosorum qui sunt esse singo tales habitus erut. 6 in nra potestate subi j cientianprincipio sponte agediri late paret intextu. PRAETEREA motus. Affert secundam rationcmis qui vult eausam alicuius essectus, vult etiam ipsum esse mungo qui vult operationem 'iniustain,quae est causa iniustitis,uulteriam habitum iniustum,&similla ter qui vult operationcm altemis ricii, ulteriam habitum. notandum γω,&si non oporteat di/ecie si licit 5 in omnibusq, qui vult caminitet esse . istamen qui vult causam ex qua sine proficisci talam effectum videtur etiam velle inretum. aliqui tamen volui dicere,* quonia vultam tectacias velit etiam confinitens,& existimant hoc esse de mente philosophi,sed no videtur hoc simpliciter esse veni in omni coecquintia, et volo Me in carcere cium ingenti pecunia ergo volo esse in carcere non vini,sed volo esse hominem , ergo animal bene vae quare illa propositio limitata hoc pacto videtur vera,γω is qui vult usam quam nouit te causam alicuius effectus,etiam illii esse erum inui ex illa causa dicendum est quod velit etia illum effectu. tui ergo vult operarionem vitio
sun ex qua Uiuratur habitiis vitiosus, vult etiam habitum, quia scit in actibus ymosis generari
115쪽
Mbinini .nemo est enim tam hines qui hoc ignoret. NON tamen si vult. Allat aetam eonesu/ ες sonem contra idem sutulamentum.squota antea qua habitus vitiosi acquirantur erat situ in nobis eos sugcre:& euuare, postia vero quam facti,di inuricrati sunt non est eme in nobis eos abiicer ei fit inhabitibus corporis: ad hoc propositium sic fieri videtur ita habitibus animi .sed in illis ita
fit et alitea collocatum videatur in nobis virum fiant, pestea vero et sunt sacti,&inuemari non amplius videtur esse in nobis eos abiicere id euenire vim de habitibus animi. dicit enim quM multi morbi acquiruntvrsponte abhominibus:quia non obtemperant maeceptis medicotu,& Gabstinent ab iis quae tudinem pariunt vel merbos; tuos postqua hisciat non possunt repelleresse meodem pacto videtur euenire de viri Sammi quae nostra culpaestrahuntur postea non est pene situm in nobis ea pronomo desiderio delere diabiacere. NON solum I Affert tertiam com cres sionem talem scilicet qu6d multa vitia Coi ris talia habitus vitiosi sponte nostra contrahum tur,& hoc ostendit ex eo,quia obaalia reprehendimur,oc vituperamur,quoel G fieret nisi nostra evipa contracta essint nemo enim vituperat natura meum,sed eum,qui bibacitate ut ita loquar,& nimio potu i dem desectum corporis est adeptus,& sua sponte sua*culpa' hoesactum ess e apparet. ex his igitur rebus conclusionibus apparet, quod landis, tum illorum non est verum, cum dicunt quolhomines sunt tales puta mi gente re huiusmodi ex mala complexile corporis potest enim cura &exercitatione sua tuis obstaeci complexioni,dc in contrarium eniti adeo ut situm sit in eo, di in potestate sua studiosum euadere. S SD fortasse quispiam. Affert aliud sundamenturiusdem c Serroris qu6d sumitur a potentia cognoscenduci bdiit enim quia qui sir ap tit id quod sibi ain patet bonum,& quta huiusmodi apparentia non est collocata in nostra potestate sed qualis inimquis p est talis sibi videtur finis.nam tentia cognoscendi bonum non est sita in pote cuius sed est, talis ex sua naturali dispositione,quam quis habet a primordijs nature inopurea alicui vivitur hoc esse bonum quod vere est bonum:alicui autem non ira videtur,& hoc est a natura. itaque hoc erat fundamentsi illius opinionis nuta quis. appetit illud quod sibi apparet bonum apparentie vem non sumus domini. A T si habitus ipsius. Ad euertendum illud fundamentu assin phi/ cpilolaphus duas usiones. prima quod apparata finis vel boni est in nostra potestate constituta. omnis habitus morum subiicitur prinopio sponte agendi,& est in nostra pol te stis apparentia sequitur habitum morum ergo apparentia subiicitur prin io sponte amidi,& est in noma potestate.maior est antea manifeste promta. minor quo pater, nam apparentia boni sequitur harum motum.talis enim cuiui videtur finis qualis qui ιν est, ruis' aut talis,aut talis est per habitu quem habet virtutis, aut vitii,& sic apparenna vis r mai nabirii m. tanta quod illud fundamentu,squod qualis quiset est talis sibi finis videtur, t habere duplicem expositione: primaest quale habitu quini acquisiuintalis ei finis vidcturis i quod qualis est ali ciuis a natura ortus talis sibi Gnis 'detur.i.qualem vim cognoscendi quis a natura habet :talis illi videtur finis. primo se ruri primam sentcntiam,scopositionem,&struitur positum se amentum illorum errori , quia ostiatur a philosopho quord apparetia finis est in nostra potestate: luia omnis habitus morum est in rostra potinate, et probatum est per trimam eo monem,in s uenti vero particula ponet secundam usionem,' ostcndet quod si illa sententia accipiatur secundo modo. s. tuta qualisquiset est a natura talis sibi finis videtur :quvi etiam dinruitur hoc landamentum. m data tali sententia seq/tur si non erimus Mi vitiorum non erimus etiam virtutum: at virtutu volebant nos esse dominos,
ergo destruitur tale iundamennaeorum. SIN Veronemo. Hac in parte philosophus affert secun γ dam sententiam .i.sundamentu illorum isundo modo ac pium,& id Glauit.dicit enim qu6d si accipiatur sententia illa. quod qualis est ortus a natura: talis sibi finis videtur,& quὀd aflaratio Gnis non est posita in nostra potestate edi natura &a primordiis generationis oporteat ut habeat quis mentem, sc intellestium bonum ad discemcndum finem rectum sicut oculum incorpore ad dis Roncndas differentias colammai inquam hoc est quo qualis quispin per vim discemendi quae datur euieti a natura talis illi finis id mur magis virtutes ut vultis vos Cirenaici siue alij comparantur,in: acquiruntur sponte u Vitia eadem enim ratio videtur de viri sui si eausa est a natura, & G spontanea elaetio iaostia,quia tam bonus u malus habet asinationem finis ab ipsa natura. AM/Bo B vs. Is no&mulo finis natura eri iam si natura est causa nostri intuitus ad discemedum fui aeodem modo ipsa natura erit causa Coritionis boni finis,& per consequens bonarum ope. rationum, di virtutum quemadmodum & maii.aut igitur dicendum quo d natura sit causa viro aut neutrorum, si neutrom,tunc erut ambo in nostra potestate,& sponte a nobis fient virtutes , divitia di habebimus propositum ain utrorum p tuc erit causa tam virtutum v vitiorum, se oc est contra vos quia vultis ut virtutes fiant a nobis sponte non aut i natura .dicendum est igitur quddambo sunt in nostra potestate, 6c voluntaria. Siv E igitur. yProcedit ulterius arguendo philoso. Minodi cedo quod si etiam cedatur Vt sumaturitas quomodoculsiue finis natura capiatunsi νο
116쪽
Σsiue elaetione di ut alio modo bonus alio malus affectet finemnamen non modo virtutes resit in no/stia potestare,scderiam vicia.nihil enim curo nunc ad hoc propositum,& ad faciendum ut ii sint in nostra potestate virum finis natura sit , es minime, quia susticit mihi Hea uuae sunt ad finem.f. operationes,& bene in male operari sit in nostra pomate: c v cpagatur nostra lectrone,hoe avitem negari non potasta lateri oportet quia qui singulas operationes agit,quia vult, di quod uriit aut nolit in ieipso est.ergo quando operabitur malum sponte sua V ' qualibet particularem operation sicut quando aget bonum.i immiti amant voluntaria ut virtutes quae fiunt ex operatios 7 3 nibus. SI igitur. Concludit philosophus. habitum esse causam apparentisti More hoc moudat vitia ella voluntaria o virtutes,de etiam quod 'Parentia finis est in notha potestamnam si habitus precranturexactibus,sc actuum nostrorum nosmetipsi causa sumus: O bc habuitum. ecquid est causa causc est ea causati: N: quales sunt habitus nostri:tales sumus ipsi, Ac quales nos sibmus talem ponimus finemsi igitur ea talibus vitiis fit talis apparentia,& via sunt in nostra pote stare,quia operationes ex quibus oriuntur vitia fiunt nostra opera, o & apparciana talis ex nostra opera erit,e in nostra potestate, divitia quom sicut irtutes nostra Fnteiant, quia eandem lege, di conditioncm subest mam di malarum operationum nos ipsi sumus causa,ex quibus prosiit muli habitus ex quo malum ponemus finem rogo sponte male a mus,& itia sponte fient a nobis. τ COMMVNITER igitur dictum est. II axest quarta pars huius capituli nn quo primo repetit breuiter ea quae de v tutibus,de operationibus d icta sunt deinde declarat Φ no aequo modo achi ,& habitus subuciivitiir principio Nnte agendi, demit an facit transitioncm ad sequetia.dicit igitur inprimis in dicium est a nobis comunito quod sunt habitus,&mediocritates dii producut πυτ s ratioes similesiis ex quibus suntor A. virtutes,&Vmam nostia sunt potestate. VERUM similiter.INunc ostendit philosoplius quord cu actus,& habitus subiiciantur prin io spine ago di,& fiant sponte, tamen non sim ili modo,sed actus mas' videntur esse voluntariJ,q habitus:& ta tio est,quia toci cognoscuntur,& sin illa circa quae Volantur ipsi actus,habitus vero no hoc pacto cognoscuntur toti:sed ab initio,&ob ipsas o tiones.sicut medicus cognoscit quantum ianit, ris recuperauit egrotus uri quantacgrotationis accessio facta sit ra ipsis actibus. sunt igitur magis voluntarii actus q habitus,nam habitus fiunt nostra sponte, quia nostra Bote fiunt actiis ex gidis pcnerantur tales habitu Lunde illa dignitas accomodari pol ni fallor huiciententia signitas inq qest Hilosophi in libro posteriorum. propterquod , numquodi talein illud ma LNam si ambus:
di habitibus competit ut sint voluntarii,& habitibus peractus multo magis petit ambus. tua re dies iginterea lidum in ab actibus vitiosis, quia rasinulibus actibus similes se crantur habitus τε quos postea remoucre summa est difficultas. AT nunc repetentes. Facit transitioncin philoso. phus dicendo mcu communiter&ingcnere antea de virtutibus durum simul particulanter de ingulis dicendum est ri poscetam cognitionem habeamus de ipsis.
De sortitudine & sorti. Cap.VI.
Ortitudinem itam circa metus mediocritatem esse, fiducias*:per spicuum iam euasit. metuimus autem ea quae terribilia sunt. atque haec simpliciter dicendo sunt mala. quapropter A ueteres metum dissἰnientes: ex peistationem inquiunt esse mali. Metuimus igitur a omnia mala,ut infamiam, paupertatem,morbos,inimiculis,morte.at non circa haec omnia uir sortis esse uidetur. sunt etenim nonnulla mala,quae quidem metuere oportet honestum est,& non metuere,turpe.infamiam nan* qui timet est probus 8c uerecundus: qui non timet impudens. sortis tamen tralas
tione dicitur a quibusdam. quippe cu aliquid simile uideatur habere.est enim
& ipse sortis interritus quidam . paupertatem aute metuere forsitan no oporo ter,nec morbum,nec Omnino quicqua eorum quae necaustio neca' nobilipsis proueniunt.nec tamen is est sortis qui haec non metuita sed hunc etiam sortem
similitudine quadam vocamus .nonnulli enim homines in bellicis quidem periculis meticulosi sunt liberales autem sunt,& ad erogandas pecunias animo sese habent. At neque siquis pro filiorum atque uxoris pudicitia timet, aut
117쪽
Inuidiam aliquid tale: timidus est . Neque etiam sortis: sicli est uerberibus caedendus confidit. Circa qus igitur terribilia uir sortis uersaturet Ancirca ea qtiae sunt maxima etenim nemo tolerantior est malorum homine sorti. mors autem maxime omnium est terribile.est enim ultimum uitae: SI nihil post ,homini mortuo aut bonum, aut malum esse uidetur. At enim neque cir ca omne genus mortis uir sortis esse uidetur.Non enim circa mortem ea quae fit in mari:aut euenit morbis .circa quam ergo mortem uir sortis erit: An ciroca eam quae est pulcherrima taIis autem est ea quae fit in bello. in maximo n1ν
que fit & pulcherrimo prose sto periculo. Eodem accedunt & ipsi honores: εο
qui tum a ciuitatibus, tum a regibus sunt instituti. Is igitur homo sortis proprie dicitur: qui circa honestam mortem, &ea omnia quae repente eueniunt atque asserunt ipsam,interritus est. huiust nodi uero sunt ea quae in bello con νtingunt. Q uinetiam & in mari: Sc in ipsis morbis uir sortis timore uacat, non a itamen ita ut nautae. sortes enim Sc de salute sua desperant,& genus tale mortis
moleste serunt: illi uero spe propter experientiam sunt freti. Simul autem 5c uiriliter,sortiter agunt in quibus uires habent locum,aut honestum est mo
ri: quorum neutrum est in tali genere mortis.
FORTlTUDINEM iram clitanicius. Hieri sondus tractariis hinus libri: in quo phi
losophus ita pit docere desertitudincinana post assignatam diffinitionem virtutis cum ipsa sit genus quod diuiditur in suas species,ideo enumerauit omnes virtutes osti ens diffinirio meam accommodari posse ilibet vimici,consequens aut vidctatur de singulis iani Dignatis pix priam,&exactam afferre doctrinam, nisi quM pr edebat quaedam consideratio necessaria de primcipiis operationum,& vi tum nostiarum.ea autem sunt inremi amis, scilicet id quod sponte fidi consultatio: electio atrii voluntas de quibus miro ordine philosophus docuit declarado quod ex his principijs nosset opcrationes pro utar,& vitia arii vimites &quodlim sunt in nostra pomstate,& nostra sponte fiunt refellerim opinionem eorum qui suae sententis aduersabantur. nunc is
mincipit de singulis docere virtutibus innuendo pene descriptioncm cuiusque,&siniat eum ora dinem quem tenuit in ipsis enumerandis, scilicet dcclarando materiam circa quam versantur, dc medium &extrema, A quod extremorum sit magis, aut nilnus contrarium ipsi virtu i , ct in edio vicitur autem trimo incipere a lanituitare, di quia versatur circa materiam difficillimam ,ldest circa iterribilia , 5: quia vinarur circa affectus, de quibus moderandis prior vititur me doctrina, quam de ambiis cum oporteat hominem prius se interius percipere anteaquam producar opera tion raternas,&quia ecatur circa affectum vehenientissimum. 1.circa iram fi partem irascibile. Item quia sumit nomen quasi a virtute, dia inrora tenim dicitur.ανδ -.Velctia inrepit ab hac virtute philosophus, quia incipiendu est a magis notis.haec ,reditur cile nobis x 'de nota, &ais eius etiam ipse circa que versatur,& ita dicunt nonnulli diuiditur autem hic tractatus in truatuor capitula.in primo docet materiam,&obice iam circa quod versatur sortiriido.in secundo de opera
rionibus eiusdem,& vitiorum oppostorii m. i.de octav arix desectu . in temo de quilam spretinus non me sortitudinis.in quarto de quibusdam proprictatibus eius quς Hiatur sortitudini compoteroprimum capitulum in tres partes diuiditur,quae locis suis patebunt. tractat autem in prima de obiectos nidinis materia*eiusdem.omnis ina habitus havet obicerent quoddam circa quod atur. procedimus enim incognitione nostra ex obiectis adactus,&ab actibus ad potentias, &ὰ potenti js ad essentias.i.a notioribus ad ea quae sunt nobis minus nota tea cognoscamus.in pima igitur declarando materiam sortitudinis dicit philosophus eam versari sicut antea dictu est cir caresso idolosas,&metum,&fiduciam, N postea orindit quae sunt ea quae timemus,scilicet ea
quae nos darem &existimantur mala.vnde antiqui dixere metum opectatione esse futuri mali .ncurandum quod malum bisariam considerati podiaut itium vel operatio 1 itiosa quae in nostra sunt potestate:& cum sunt mala aut id quod aliquid esse dicitur linonis nostre ut inopia,exirinmors.&hnulla,quae non sunt in nostra potestat di tamen Cassi manitar, llaimu mala,nunc de his, se candis γγ
118쪽
eundis lomitur philosophiis quomines naenu,s: talia non sunt in nostra potestate. AT non ei, τε ca hae omnia Ilire in secunda pars huius capituli,in qua vultd arare id quod proprie est ob, te in principalissimum somtudini re semoum alia*non sunt talia nam si circa ea quae ais tmctum v crer sortitudo, non tamen circa omnia talia Wrsatur proprie sortitudo,& primo n5 vera satur proprie circa infamiam &probam sortis laudaturinon timens Infamiam non laudatur, eraeo non timens infamiam non est proprie sorti ec sertitudo ex consoluom vcrsatur Wrca infamia nec circa pauparatem,&morbos,&ii milia quae non in prouenire sponte nos , nee circa timorem pudicitis uxoris,quia in non timens non laudaturproprie de sortitudine. tanta quod philoso us loquendo de inopia,& morbus dixit talia non rite timenda,quae nec a n is ipsis pio, ueniunt.tamen sis mi ut paupcitas nostia rim prouoli rivi prodigus qui sua opera evadit pauper,di item aegrotus qui sua incontinentia sua, opera inridit in morbum. 3b luecenim vituperarisbi ii verum philosophus loqui videtur de pauperiate,* morbo quae proueniunt a causis exterjτ8 nisi es a natura vela fortuna, in dicit talia risi esse timenda. Circa qigitur, harer est tertia pars huius capitulum qua philosophus postea quam supenus dedarauit in genoe quo d sortitudo visatur circa tenabilia, di cicipit nonnulla, o no videbatur phaprie obiecta esse sortitudinis,nile in spicie,& dcterminate asscit.& ostedit quid fit illud terribile circa quod versatur proprie sortitudo,&di
cit id esse mortem circa quam est,' circa fiduciam,mr metum eiusdem,& mbaturifortitudo vensat circa renibilia, at mors est maxime temtale,rigo circa morim Versatursortitudo, di circa' mo
γs tum, aut fiduciam eiusdem. AT oram nor circa omne. J Ostendit philosophus quord, N: si euca mortem versetur sortitudo non tamen circa quodcum ius mom sed circa eam quae fit in beblo.nam virtus deba versari circa summu materiae suae, at in bello sunt summe tembilia. k perieula maxima,& pulchemma, de viri Brus vi mir esse proprie circa illa,cum pro honestare,& d. pd ensione parne,& more nostio, pro fides patrocinio fidenti animo subeunt mortem, non aute ei υca morum quae fit in mari,aut tu morbis, quorum alterum sortunae vel alia ratem causae,alteriunnaturae commicre 1 idaurinam si mors naturalis esset illa circa quam versaretur sonitudo: omne, εο qui moriuntur essent sordis. EODEΜ ac dunt. IProbaveandem inirentiam re pla ciuitana, di regum,qui constituunt honores iis,qui pro saluta pamcobierunr in Nilo,quod est inditium at honos sit quoddam praemium virtutis, illos suisse virtuosos & sortes. Q U IN eriam & in mari. γAssest rationes cur sortitudo non versetur circa mortem quae fit in marimam 5e sortes dolent tali ge te mortis. et Virgilianus ilicita quatem beari.& tera. 5 item sortes diruturin iis inqui. bus possunt ariliter agere,&ostendae aliqii opus somtudinis,quod in mari fieri minime poti
De terribilium diuersitate:& sortitudinis extremis. Cap. VII. a On est autem idem uniuersis terribile. Et dicimus etiam aliquid ce quod facultate superat hominis. id igitur unicui* terribile est homini sanae mentis. At ea quae metas facultatis non mediuntur humanae: magnitudine disserunt,& intensione,reminione . similisi , ter autem 5c ea quibus con fidimus. Fortis ita in impavidus est ut homo. atque timebit quidem & huiuscemodi res formidolosas .uerum ut oportet,& ut dis stat ratio tolerabit honestatis causa.haec enim ipsius uirtutis est finis. Fit au tem ut hare& magis & minus timeant homines.& etiam ut ea quae non tertio
bilia sunt: ut terribilia metuant, at delinquitiir: cum metuunt aut ea quae no portet metuere,aut non quemadmodum oporter,aut non quando oportet.
aut aliquid talium . similiter peccatur & circa ea quibus confidimus. si uis
tur & ea quae oportet,& gratia cuius oporter,& ut DPortet,& quando oporotet,sert-metuit,& identidem confidit,is homo est sortis. sortis enim pro dignitate,& ut ipsa ratio iubet: tam patitur quam etiam agit. Finis autem operationis omnis is est: qui accommodati ir habitui.& uiro etiam sorti honestum
est ipsa sortitudo.Talis igitur 6c ipsius est Rnis. singula nam suo fine definiuotur. Foriis igitur honesti causa subit 8c agit ea quae ad ipsam sortitudine per
a. renent.Exuperantium autem is quidem qui in non metuedo exuperat:nomio
119쪽
neraret.atque dictum est antea: nominibus complura uacareat tuocari potest insanus quidem uel stupidus: si nihil omnino neque motus terrae, neque fluoctus ut de Celtis diciturJmetuat.Sed is qui circa res formidolosas exuperat a sconficiendo: audax est.uidetur autem ipse audaxWarrogans esse & sortitudinis simulator. Qualis igitur est sortis circa res ipsas sermidolosas talis & ipse uideri uult.ita imitatur illum in quibus potest. Quapropter Sc complures Ipserum audaces sunt simul & timidi . in his enim audentes res formidolosas
non sustinent. Is autem qui metuendo exuperat: timidus est. Nam timet ea
quae non oportet,& ut non oportet,& omnia talia ipsum sequutur,deficit au tem&in confidendo, Sed in doloribus exuperans magis est manifestus. meo . ticulosus igitur male sese habet circa spem,quippe cum uniuersa metuat: soratis uero contra sese habet.confidere nanque: bene sperantis hominis est. Cira ira igitur haec uersetur & audax, & meticulosus ,& sortis. Sed diuerso modo ad haec sese habent. illi nanque exuperant& deficiunt.at hic mediocriter sese habet,& ut oportet. Et audaces quidem praecipites sunt ante ipsa pericula, & volunt ea,sed cum in ipsis sunt,tergiversantur. Fortes autem in ipsis quidem operibus feruidi sunt: antea uero quieti. Ut igitur dictu est: sortitudo mediost
critas est circa ea quibus confidimus & ea quae terribilia sunt,sin ijs quae dixi, mus.& eligit at* fert ipsa: quia est honestii,& quia est turpe noti subire at
perferre. Mortem autem sibi coscissicere ob sugiendam paupertatem,aut amorem,aut molestum aliquid: non sortis est hominis,sed potius timidissi enim a 'mollitudinis: laboriosa fugere.atm no quia res est honesta,oppetit mortem: '
sed quia malum,fugit. Fortitudo igitur tale aliquid est. COMMEN.
No N est aut idem iniucisis. Hoe in secundum capitulum in quo ostendit operarionis lar 1 Etitudinis,5 etiam extremorum. i.excessus Λ: desectus: bc hunc ordinem seruat seia in omni hus virtutibus dinarandis.diuiditur aurem hoc capitulu in duas partes quae patebunt locis seis. in prima igitur parte philolaphus distinguit te ilia,& ostendit quoddam terribile esse ex dens conditioncin humanam riterremorus,illuuiones,& similia omnibus metuenda.alia sunt renibilia secundum conditionem humanam, Ac eorum, alia parua,alia magna, alia intensa,alia remissa. tanta quo philosephus dicit norem uniuersis terribile,no lunt,quia magis aut minus ter ribile est ex parte reicita etiam, quia homines secundum suas conditiones putant lorabilia,N: aliud
alij ridetur, ut amissio pecuniae est metibile auaro,prodigo vero,aut liberali uaqua. FORTIs - , itis. Declarat nunc philosephus operationes hominis lanis dicendo quo distis est impavidus
non quod omnino non tameat illa quae Gredunt metas humanae ceditionis,est enim homo. uineriam quoquo modo timet ea toribilia quae sui intra metas conditionis humans, tamen tollerabit ea se a honinaris.hoc aute est comune omnibus virtutibus ut gratia honestatis agantur, at euenit quod haec imbilia timentur magis ves minus quam oportet,& interdum ea timentur
qucrimeda non sunt,& similiter subeuntur quae subeunda non sunt,er nimia audacia,& remerita 'de hoc pacto dclinquitur discedendo a m ocritate sortitudinis, ut oste re paula inferius parari lariter, fortis vero metuit,&confiditis oportet,& qui hoc modo agit cum mediocritate est V landus istis,quod probat duabus rationidus. prima.iis qui agit ut recta dictat ratio circa materiam lamtudinis est virsortis.at is qui confidit, toportet,& quando oportet,& cum aliis circumstantiis agit circa materiam nitudinis virecte dictat ratio- talis est appellandus laetis,patetrario,quia regula, di veluti mensura quedam omnium virtutum est recta ratio,& in qualibet virtute est qumam recta ratio, et recta ratio sortitudinis remperantiae quo*,5c sic de alii s. ecunda ratio.
Is qui agit secundum finem sertitudinis est appellandus istis,sed qui obsidit,& subit ea quae opor i Suroportueratia honestatis ustataurarem,&ratione sortitudinisaeis talis est appellam
120쪽
d lareis. EXUPERANT IV Μ aurem. Haecins unda pars huius pinili in qua declarae 34 operationes aliorum, quae sunt oppos sortitudii l. aevinus atque frictu dicit igiciar quM is qui recedit in non m endo caret nomine sicut multa alia,e videtur esse causa, quia raro accidit
risit aliquis talis: sed vocetur illapidus vel insanus quidam dicit philaso us, di temerarius si erace in non timendo ea qua timcda sunt et cri &populi illi qui nct timent fluctuationesβrem 8s pestates. SED ius qui ci H m. indarat nuncomationes vitiosi excede in conriendo que prellat audaccinin dicit quod talis adcturrile arrago quidam,&simulatorsonituditus,&vult iacti soletiscum non sit, didicitqu3d talisinsimul timidus,&audat Ii enim qui in quibusi
sunt timiduinquibusdam audacessu simul timidi,&audares ta multi homines audaces sunt huiusmodi, o de tria. Is autem. IDeclarat nunc erationesalterius extremi, idest timidi . tam&ti di:dicendo quod is qui metum excidit timidus est,&eodem paeto qui in confid--d, deficit, ite videtur ponere quodammodo duos modos racessus,& duos desinus qui videntur opponimur Etiam medelaribus in non metuendo qui sunt vicesi p,viderariar opponi exced esin nimios , qui videntur esse rimidissima: excedentibus vero in audendo videnturopponi dos γ meiates inaiiondo, qui sunt timidi. CIRCA igitur haecIComparat ista inter sed arando quod eves esuidem materiam vinatur audax timidus, clariis, idest ei terribilia diuerso tamen modo nam audacissu praecipites ante perimi sed cum adsunt tergiversantumnes vera econat insilia is lacissilie paret intratu. VT Winudi eis est. Concludere videtur&radictis afferre mandam descriptionem solor initisci et cuicyd sortitiadoeit mechocritas circa tori bilia in a, bello propter honcitatem,quia est honestum ratia perserit,aut turpem periore. MORTEM ait sibi , at supraphataophus prod circamon quae inultimum terribilium, ersatur lantis r nec igitur videretur qui ob sumendam Pammatem, aut amoron, vel aliquid molestium sibi mortem conscisceret esse appellatitas sorti radiicit hunc morem ita es h ,1: ostenditquM talis potius est appellandus timidus remollis cum tigiat laboriosa,quae non sinatproprie mala,
Lilinis preti re talia incommoda cum non sint tinpia,& non contrahantur nostia culpa. dis almusantur sortiriadinem esse cum turribilia,&opustinis fieri ob honestarem, di non ob sugierudam paupertatem v lamorem,quae Potius vaecntur prouenire timiditate quae etiam longius
abest a festitudin quam audacia. Va
a d quin ν modi Sortituditus non uerae. Cap. VIII. Icuntur autem & aliae Fortitudines quinq; modis. Atque prima
est ipsa ciuilis maxime autem similis est.ciues enim ob increpati nes quae sunt ex legibus,& opprobria,honores' ue,pericula subire - - uidentur. 8c propterea sortisssimi uidentur esse: apud quos timidi quidem infames sunt. rtes autem assiciuntur honore.Talas 8c Homerus asofert: ut Diomede ac Hectorem dicit enim Hector. Nam me Polydamas ante omnes ipse reprehedet.Et Diomedes. Interent dicet Troianos optimus Heoctor: Titydes metuens puppes cosugit ad altas. Haec autem ex eo maxime su
milis est ei de quo supra diximus: quae si ob virtutem. Ob pudore enim Sc ap
petitionem honestaerei honoris inu,& ob sugiendam reprehensionem: quae quidem est turpis.in eodem posuerit quispiam&eos qui compelluntur amagistratibus. Verum deteriores eo sunt: l non ob pudorem, sed ob metum id faciut. S glut non rem turpem: sed rem molestam.cogunt enim ii qui potestate habet ut Hector. aue procul a pugna trepidante forte uidebo: Is ranio bus fiet,iat quoque uulturis esca. Idem faciunt Sc qui alus imperant Sc si recedunt uerberibus ametiit.& qui ante muros,fossas,& huiusmodi construunt aciem.omnes enim cogunt. At non necessitate: sed quia res est honesta sorte esse oportet. Videtur etiam&ipsastngularum rerum peritia fortitudo inciquapropter & Socrates sortitudinem scientiam esse putauit. Tales autem alii
quidem in alijs sunt.in rebus autem belli is milites.sunt enim in bello cisi