장음표시 사용
81쪽
pontonem in ptopomonalitarern s metricam,&sinailitudinem quandam rationis,quod requibrit multas circunstancias,& non est idcin apud oes hestaveram haec latius patebunt inscii .d bitatur quia philosophus dixit quod omnis res cotinua,&diuisibilis potest ita diuidi ut sumatur maius, minus,ec aequale,& per hoc videtur te quod affectus sint etiam diuisibiles cum virtus dobeat in his mesium inuenire,&sugere maius Acminus.Sed non videtur verum qu affinita sint diuisibiles.iram esse diuisibila est pria passio quantitatis continuς,5: ob hac rationem omne Guisibile deberet esse in generequantitatis.at ipsi assestus sunt in praedicamento,uec genere qualitatis. Praeterea virtus vasatur circa dolores,& voluptates:quae non dicuntur est e diuisibilestinam si essem diuisibiles,non essent nisi ratione temporis in quo fiunt:nunc autem id non est,cum fiant in insta ti,& momento indivisibili ut patebitquando philosophus loquetur de voluptate . sic igitur afla As non erunt diuisibiles.Idem poterit dici de actibus eum non sint quantitates. Pomodo ergovimus medium sumet in his,& fugiet maius, & minus: idest excessum & desectum e tacendum pri/moquM affectus, diactus non sunt diuisibiles perse,sed per accidens icutae Res divisibilis no per se, sed per accidens,idest ratione superficiei in qua sundatur 5: extendituri si enim rexi quantitas illa non esset diuisibilis. Superficies vero est diuisibilis per Palbedo per accidens, dem mora inius & actus. Alio modo etiam respondere possumus quota aliquid dici potest esse diuisibile non solum rationequantitatis,sed etiam respinu gradus,& ut intenditur,&remittitur: sicut albedo in Unius gradus.&quin δε octo graduum:eodem modo caliditas,&seinditas , di similiter affectus, di actus,& ipsa voluptas quae licet sit in momento temporis indivisibisti,tamen quoquo modo erit diuisibilis respectu graduum.Sicut lux quae in momento temporis diffunditur in medio limi spe rij μ diuidi potest pectu maduum, scilicet quod sit malob& minor.& mediocris . sic igitur asse , 2 crus,&actus si scipient mediocritatem. Q UOD si omnis scientia. Haec est tertia pars capituli, in qua postqua ostendit quo pacto sumitur medium,&presertim illud nostia ex parte nunc decia rat sententiam suam,&concludit quod virtus est coniectatrix medii hoc pactoeomnis ars,& scientia activa cum perficit opus suum redigit illud ad medium,& est coniectatrix medij: sed vinnas est praestantior omni arte ergo ipsa multo magis respicit medium,maior probatur a philosopho,N: coi proucinio quo dicere solemus in opere bene lino quota cimihil addi nem demi potest, minor et
paret, quod virtus est praestantior arte sicut etiam natura est arte praestantior,& excessentior. tandum quod virtus est praestantior aere,quia ars versatur circa cognitionem rei quae ab ipsa. princedi nec videtur consistere in bono in quo consistit ipsa virtus,& ars est ad bonum ,Δ malu apta virtus audem sempo ad bonum, nec vertatur tantum circa cogntrionem nec ei sufficit scientia cognitio utinantastare Iaeritur electio,&iudicium flamum ut supra ostendimus. Praetcrea ara li cet quoquo modo perficiat hominem, tamerius persectio videm respicere,& terminari magis Hres externas ut statuaria ad statuam, virtus vero maxime perficit liabentem in quo est ut persectu quadam.dicit etiam quord natura est minantior arte,& hoe videtur esse verum cum ars sit imita trix naturae,& id quod imitatur aliquid in impersectius eo quod imitatun inde ars dicitur persecta quando maxime assimilatur iraturae. nis scientia:hie perscientiam intestigit artem. biratur Cum dicit artem conficere opus suum redigendo illud ad indium. hoc non videtur verum sed poetius redigit ad extremum,idest ad ultimum,& presectissimum ipsius artisnuo ad fieri potest. incendum quord ars respicit mi um,non illud quod est inter bonum & malum, sed medium quod est inter excessum,& dcinum,quod di si possit ultimum appellari in operis perfectione, quam quantara tanquam summum ipsius tamen non obstat quin possit appellarim um respectu excessus de desectus:de quo medio loquitur hic philosophus,nec est absurdum idem dici medium, & vltima 33 diuersis respectibus. Lo QVOR autem. Decimiqia sunt media ad quae respicit virtusFidim ego nunc loquor de virtute morali non de scientia, quae non coniectat tale medium. Virtus avitem moralis versatur citra affectus 5c amistin quibus licet inuenire magis,' minus 5c metam. potest aliquis magis,& minus timerequam oportet, di etiam quando, di quantum op'rtet, ocem 34 dem modo in actibus inuti dare magis,quam oportet 6c minus, & etiacum mediocritate. UIR
TVS igitur medimitas.ν rem probauit. q, virtus est coniectatrix medii quod est in actibus,3e affectibus,nune probat,& csicludit quod est mediocritas qua Ha,omnis habitus quisugit utrum extremum,&coniectat medium est mcdiocritas: sed virtus est habitus talis tergo virtus est medio/eritas quaium.Notandum ii d medium potest dici,&illud quod est inter affectias in actus ex tmnos,5 item illud quod est habitus inter habitus extremos.Medium inter affectus siue actus di citur quando a Ius moderatus cum suis debitis circunstantiis.ponitur inter duo extrema,quinii utrunq; est affectus.exemplum huius est taleis accipiamus me ocrem timorem, fle moderarum indebitis circunstantiis,scilicet ut oportet &quado oponet,& huiusmodi: tune dicemus qu3d istud est radium inter duos ciuemos timores,&affectus:ulat intar excessumae desectum,idest nimium
82쪽
& pamum timorem,quae utram non dictitur Viri sed Vitiosi rationi,& hore duo emitteiusdem generis cum nudio, ruta omnia sunt affectus licet extremi sint excissu ,Δ: ciliis,medius v sugiat extima,&sit moacratum emo de actibus dicitur,iter quos erit medius actus bonus fugiens actus extremos Hexcessumat desectum.quare&ine dicetur medius afritiis siue medio eritas ipsius affectus,&hi cmedius actus siue mediocritas actus.mediu siue mediocritas qui inhvbitus intre habitus extremos la est affectus inter affictus nec actus inter actus extremos: d eit habitus inter duos habitus,quotu alter est in excessit,alter in desectussicut igitur cies ponsitur affectu; excidens,deficies,medius Nories ite actus, de mo tres habitus, quom n ius veriatur circa' ita affectus vel actus,extimi vem habitus circa extrema assonus vel aet .m igitur plis dicit . vutus est medii coniectatrix:intelligit medij,aut affectum,aut ipsius actus orcaq versarunm vem dicito ipsa est mediocritas intelligit*ipsa est habitus quida medius Ira pex eo lipsa respicit mediuim ter duos affectus extremos,aut actus, virtus dicitur media coniectariu :m eo vem quod ipsa inhabitus medius inter duos habitus extremos vicioso licitur remediocritas quaedam. inde qui habitiis dilici ineatur diu tate obicinorum,scilicet actuum vel affectuum,quos talis habitus rospicit tanquam obiecta habitus enim qui vessatur circa voluptarium, aut molestium affectum ut oporter,& quomodo oportet temperantia dicituricirca tembilia sortitudo: circa dandum liberali, tax& similia: quae cum sint diuersa obiecta diuersi etiam erunt habitus:qui circa ista versantur, Geut fit in sensibus. in sicut color disserta sono,sic risus differt ab auditu. ne ergo probauit eum snt actus,& affectus, ni habitus circa illos in excessu,5 desoli,5: medio et quorum habitin duo erunt vitiae inus medius erit virtus,&sic benedictum est quod initus est medij coniectatrix,& etiamediocritas. PRAETEREA petare quidem. Affert aliam rationem philolaphus qua probat . , emclam sistentiam, scilicet quod virtus laconiectatrix medi3,5cq dest mediocritas. superius id probauit ex comparatione virtutis ad artem,& etiam hoc modo si virtus versatur circa astitias,&aetus in quibus in medium rius quami medium. bauit etiam quod est mediocritas,& habi, tus medius nunc pmbat eandem sentcntiam ra difficultate hoc pactoad quod est dissicile en utitutis: at inuenire medium est dissicite: V inuenire medium est virtutis.maior ex ante dictis, scilicet circa difficiliora inquit semper ars virtus que rigatur. minor batur a philosopho auctoritate Pythagore,& etiam ratione.Nam indium & bonum sit uno modonnatum vera pluribus modis, scilicet quomodocunq; receditur a medio.Nam sicut linea recta est uno modorquomodocunqi recedas ab illa rectitudine fit obliquuminc flexum.Et sicut signum a sagittariis viris modo tangitur omtubus alus ab eo disceditumini pacto bene agere unices malevem pluribus&pmpe infinitis modis.quapropter facile est aborarerdifficilem um in iureaic igitur habemus quod istus est medii coniectatrix Eadem ratione rebari potest quddest mediocrita Ille habitus qui cum dim/cultate in uerum N: acquiritur est mediocritam inustitialis,ergo mediocritas. notandum quod smile videtur euenire in bonis corporis,& in bonis animi quantum nuncspectat adpmpositum. nam turpitudo,& cpinatio conses multis modis esse pol sanitas aute & pulchritudo reo modo, di quoti cum deficit aliqua earum conditionum quae requiruntur ad pulchritudinem uri frunitatem,nct erit pulchritudo vel sanitas saetaeautem a e possunt:& multis modididis letii milaiae: quod est unico modo. dem pari in animo bene agere difficile: auia unice finpeccare finitie,quia multifariam. EST igitur virtus habitus electivus in mediocritate sistens quae est ad nos minata ratio &rracra. I: Hae in parte philosophus coeludit diffinitionem totam virtutis: deinde declarat extrema inter quae collocatur mesia virtus: demum quota vinus,& mediocritas duci potest ut ostedit,& etiam extremum alio respectit.asscit icitur in priniis diffinitioncm msectam
diffinitio. tangit autem parum hic de Hemone,quia in tertio huius latius declarabitisic etiam ese ratione terminata.i.recta ratione quae est prudentia de de tali M uentri tui est ipse prudens,locis suis: idest in sexto latissime docebit ut seruetur do,in quo mirifice exesiit iste philosophus, & eum in omnibus operibus accurates annotandum quord haec est bona divinitio,quia constat ex genere& diuisentiis,&competit distinito idest vi uti,didistinguitem ab omnibus alijs,quae non sunt virtutes exnam per habitum distinguitur ab affectibus 5: potetijs quς,6: si sint in anima vi vir/tutes: tamen non sunt habitus.Verum cum per habitum,qui est eius genus: conueniat cum multis, quae sunt in anima,& sunt habitus ut scientic 5: artes: idm additurilla differentia.tactivus qua distinguitur a talibus habitibus.ars enim,& si fit habitus non tamen escetivus,&quia vitia sunt ha/hitus Ecetiui:ideo additur alia differentia. In mcdiocritateconsistens.vitia vem consimini in tacessis, de desina, oc non in indiocritate ut virtus. verum cum medium multifariam sumi possit, re
83쪽
interesia duo quorum unum est ex parte in secundum arithmeticam rationem: alterum ex parte nostia secundum ometricam, sumatur medium ex partem addit . quo ad nos. Laespectu nostri. idit etiam timinatam ratiotrem:idae rectam, quia vitiosus habet rationem,non tamen recta, quae est ipsa prudentia,ncxus,& nodus omnium Hilutum,scilicet moralium & ut inaras intelliga tur quae ct illa determinata ratio addit ut sapiens diffinietii.recta ratio quae est in sapiente, Imcipitur hoc in loco pro prudente qui habet in se rectam ratione qua metitur omnes virtutes,& letinosas actiones,qui prudens in si immus in genere actimoni ut sapiens in genere speculatiuorum.sic 37 lapicntia dc prudencia ins culatiuis&amuis . utra pest summa in genere suo. M E DIOCR DT AS autem. I Declarat nunc philosophus quorum de inter quae virtus sit mediocritas, inlicet inter duo vitia, quorum alterum est excessus: alterum desectus, & non est mediocritas inta duos affinus ves actus, quorum unus sit racinus, alterum desectus. ita bene versatur circa illos actus 38 vri affectus: in quibus vitia excedunt&desciunt. virtus autem in illis medium cligit. PROPTER ipsa vimus. Nunc deviralphilosephus: ludd virtus 5 si mediocritas sit substantiain,& csentiam suam rationem4 formalem: tamen alio respectu, ides scinandum Φ o se habet erit extremit,idcit secundu proprietatem: auae competites.virtus igitur bifariam conside rari potest primum inqualitu est honum, id opponitur malo,& sic dicitur extremit .sunt enim duo extrema opposit scilicet bonu&malum. In altero est virtus:m altero vitium: quod subdiuiditur postea in occisum & desectum ratio modo considerari potest virtus Fes Mentiam suam, &mediocritas inta duo citrema vitia,idest inter excessum dc desectu. nec est absurdum Q ide diuenis si clibus nunc extremum dicatur esse nunc mediiinquaresiquis obiiceret philosopho tu dicri , i Utumn ine mediocritatem,& tamen ipsa est potius quoddam citremit, avia est boitu quod opponitur alteri extremo,idest malo,idco declaratur quMinquantia bonum est extremumne riuum vero est riam suam rarion in sol malam in nrediocritas ut linea Fin rationem suam formale est longi tudo sine latitudine scinata proprietatem quandam in diuisbilis in lilaeas. NON autem omnis vctus. Hs cestquarta pars,in qua cum supra clinii sit quord affectus 5 amas: suscipiunt ex num, desectum,& medium:nui ac limitat talem sententiam,& ostendit q, non omnis actus nec omnis at stamissus uinediocritatem,&hoc probat tribus rationibus. Prima ratio. Illi actus at alterius, qui stanni lident connexam prauitat δε de natura suas persunt praui quomodocili lum rur non suscipumi mediocri em,at aliqui sunt huiusmodi, tales iton suscipiunt mmi ta irim,&cxconsmuciata non omnis actus,&astinus suscipiunt mcdiocritatem. qii Hai Acm aliqui sunt tales affectus,& actus ostendit plutosophus.sentcnun affectus huiusmoch. is maliuolmMim pudentia A similia.a sucio ut stuprum:surtii 5calia hinusmodi in quibus nun a recte agere turrita semper inquitur; quia sunt praua de natura sua,& non ut excessus aut destilius. mc enim haberent medium t is non suscipiunt mechocritatem licet excessum aut desectum, quia lunt Praua non enim licet in maliuolema odisse quantum oportet,& quando oporta, ncc m fur .turari quan*Oportet ecquando oportetiri irasci licet qualitu ,&quando oportet simium in dat quantum,& cui opori .haec enim suscipiunt medioentamn cum bene aguntun cesium re ocic cluni cum mala aguntur.illa quae nominauit philosophus quomodocunni volvantur i, pcr sunt praua. S.IΜILEAE.IAlia ratio: tua bat idem ex similituditae habituum xitio .dicit' enim quod si tirones mediocritas i ii recedibus 5 desectibus qui sunt habitus vitios, siUl mi busdam affectibus,& actibus i Ion est mcdiocritas at primum est,ergo di secundit.Assumptu dccis' ratur a philosepho inciendo in mediu quaedam vina quae sunt excellius & desectus:scilicet iniuria: timiditatem luxuriam quaesulat alia opposita iustitiaefortit dini et renaverantiae: in quibus Vi iijs non in mediocritas, non quod virtus non sit media inter illa citrema,tal ipsa eum sint extren' non possunt suscipere mediocritatena in se cii sintra Ius,et defectus. nam si diceremus in his vitiis esse iocritarem,sequcretur absurdu quod reciprochinio in infinitum. Si enim excolas suscipe/rent in se mediocritate,similitardesectus,se queretur lina ccillas,&dcfectus illius mediocritans 5. rursus mcdiocritas in tali occilla vel desectu et sic esse occisio excessus A desectio desectus,& co/rundem sint litomcdiocritas restaretur procosio in infinitiani,quod in absurdum. patet itur . quorundam affcctuu vcl actuu N. etiam cic inus et desectus,qui sunt habitus vitiosi lion in medio/. critas. S ED vix pcrantis. I Tutia ratio qua idcin prosat. sicut in virtutibus non est excinus,
deciscetiisse etiam in quibuscia abibus, et aneetibus non est mediocritas nec occillas&dffectus. at minum isto & seciuidum quω aurem hoc sit maiustae pater. irtus enim est intercuosum de Iscctum: sed nolis rest in se suscipere cxcessum et desestu: cetiam illi auctus vel actus quos nominauiems sunt uisci re excessum ,&desectum , quia si ita erat possent etiam sulcipere medio crinarem,sed sunt hilao praua,etscinpolia illis inquiti similiter habitus vitiosi alii sunt ex cessus dirimus. alim mccxces Ius,dici clamis stisci sit mediocritatem id st: nec ipsa mediu V
84쪽
tas suscipit excessum, te delictima.dubitariu hac in parte Hriam Virtus consistat inter duo vitia, &mcdia ut dicit philosophus,dc probatur quord non. l later extrema infinita non potestola medium.
at extrema virtutis.i. ncia auae Infinitis me modis fiunt sentencia pythagoreorum, videntur re tali rgo vinus non erit media inta vitia ut vult philosophus. Item id quod extremi rationem obtinet non potest esse medium,at virtus est huiusmodi, o & caeter mi nor est probataper philoso, phum,qui dixit virtute esse bonum. nii autem habet rationem Unius extremi, quod opponitur malo ut alteri extremo: ergo'non poterit dIta media. Item id quod est medium inter duo extrema est particeps utriusq; extremi:sed virtus non est pamccps extremorum: ergo virtus non est media inter
vitia, et dicit philosophus. Ite illud quod est supremit no potin ec mediu.at sunt quaedam virtures quae obtinent locum supremi et magnificentia,& magnanimitas Vt patebit inserim dc caetera. /positum tamen dixit philosophus,&ostendit quod virtus est coniectatrix medii circa actus,& atlactus,&quod ipsa est mediocratas inter excessum de desectum.pro solutione huius dubitationis no, tandum auod media sumitur pluribus modis: primo modo ut est pamceps utrius p extremi, oc si edicitur m do,de alij colores medij per pamcipatione albedinis,& nigredinis . alio modo dicitur medium per negatione utriusq; extremissic quidam medici ponunt inter sanum & tu corpus neutrum.tertio modo sumitur medium in quacitate quω distat aequaliter ab omni extremo vicentrum in circulo. Irem qu6d distat ab utris extremo no squalem gistantiam secundum arithmeticam proportionem, ut numcrus senariusinter se naum 5e decimum.Item iucitur m uni secundum simili inclinem rationis', de proportionem metricam et is est medium inter quatruor benou .sicut enim is se habet ad quatuor,ita ad nouem ,non sisundum inualem quantitat Acis secundum proportione quae est ibi sexqui altera ut paret. Item alio modo dicitur mediii formae visorma embrionis est media inta formam seminis di hominis.His praemissis,di animaduersis aisciatur conclusioties nonnulle. Prima quod virtus consistit in medio non is sit particeps extremorum: sed in negationem utriusq; extremi.Secunda quω virtus est in medio non in eo iura est secunduaequalem distantiam quantitatis, di arithmeticam proportionem.sed ci d est mediu respectu instri:&secundum proportionem in metricam. tertia quὀd virtus non est media ridicitur medium formae.Nam si fiat progressio a forma seminis ad forma hominis oportet uasii repo embrionem cuius lanna est media inter forma seminis di hominis,at si fiat progressio ab uno extremo puta ab avaritia ad alterii extremum, idest prodigalitatem, non est opus transire per virtute, iam liberalitur .no igitur erit mediu formae. Ad rationem prima cum dicitur ludd inter extrema ii ita non in dare mediii:sed vitia sunt huiusmodi,& cmaa.dicendum quo argumeni curreret,si mediti su meretur per participatione,aut per aequalem distantia in aliqua continua quantitatrita varius diuritur medita per nitionem eumnom,& non refere siue illa extrema sint infirutaesiue finita:& quis illa noesssent actit infinitanamen possent extendi prope in infinitu ,& quasi infinitis pene modis comitri descendendo armcdio,idesta virtute, tamen ipsa semper stabit in puncto indivisibili negam do,& repellendo extrema vitia, din m um 5 dficetum. Ad secunda ratione cum dicitur id quod virtus non est mcdia,quia subit ratione extimi: respondi potest quod non est absurdu qudd ianus inquantu bonum sit extremit quod opponitur malo .Alio vero respectu.i.secundum incntiam sua dicatur mesium & mediocritannier excesum Ne desectu. Ad tertia rationem cum dicitur quoda Ndium inter duo extrema est particeps eoru responcitur tuta hoc es latverum de mediis quae dicuntur participare de extremis ut vireso,rubedo,& alij colores si dicit mr medi3 per pamcipatione. Um hoc non valet de vinulciquia in mediu per negatione extremorum. Ad quartam dicendii Q ma gnificcnna dicitur supremit in pecuniis distribucuis ves urendis quas respectu liberalitatis, di mamagnanimitas resperi innominals inmitis, di quia magnificentia versatur circa magnos sumptus,&magnanimitas circa magna: tam non obstat quin alia rarioe postlimine media respectu tuorum extremorum quae sunt occisus &dacetus,ut parebit loco suo cum docebit quomodo sint mcdia,& quae sint eorum cin a. sic igitur soluta est cubitatio.
Mediocritatum inter duo extrema dispositio. Cap. VII.
T enim id ipsum non selum uniuersaliter dicere: sed ad ipsa singuν
la etiam accommodare oportet. Sermonum enim eorum qui circaaeius uersantur,um uersales quidem magis communes: particulast
res uero magis sunt ueri. a stus nan circa singularia sunt: quibus ioportet sermones consentaneos esse. Hsc igitur ex descriptione sumeda sunt.
85쪽
tium is quidem qui non timendo exuperat nomine caret. sunt autem complustra quae nominibus uacant.is autem qui confidendo exuperat: audax est.at is . 1 qui timendo quidem exuperat,confidendo autem deficit:timidus. Circa uoIuptates atm dolores,non omnes quidem,& minus circa dolores, mediocritas quidem est temperantia: exuperatio autem intemperantia. At deficientes tiroca uoluptates perpauci tantiquapropter nec hi ad positum nomen, sed in sensi ε sati uocentur.Circa dandas capiendas* pecunias: mediocritas quidem est lio heralitas.exuperatio autem & desectio:prodigalitas,atque illiberalitas,quisbus contrario modo exuperant&deficiunt homines. prodigus enim in eroogando exuperat:in capiendo deficitiat illiberalis alet auarus in capiendo exuperat:in erogando deficit. Atque de hisce nuc quidem figura loquimur S in summa,hoc ipso colenti: postea uero exactius de ipsis determinabimus. Sunt& aliae circa pecunias dispositiones: & mediocritas quidem est magnificen tia. Dissert enim hoc liberali magnificus: q, hic circa magna,ille circa paruauersatur,exuperatio autem: ruditas circa decorum,atque sordiditas.& desestctus circa decorum pusillitas. Atque haec disserunt ab iis quae circa liberalitast . tem diximus esse:& disserentiam posterius explicabimus.Circa honorem Sc eius oppositum,mediocritas quidem est magnanimitas :exuperatio uero leno titudo quaedam,& desectio pusillanimitas dicitur. Vt autem ad magnificenotiam sese habere diximus liberalitatem,hoc disserentem ab illa Q circa parua Dersatur: sic sese habet SI ad magnanimitatem quae quidem circa honore magnu m uersatur alia quaedam dispositio,quae circa paruum uersatur.st enim:
Ut appetatur honor ut oportet,& magis quam oportet,& minus .ato is quiqdem qui in honorum exuperat appetitione:ambitiosiis uocatur.is autem qui deficit:appetitione uacans honoris,& medius nomine caret.Dispositioes etiaipsae prster unam nomine carent ambitiosi nanque ambitio uocitatur. Quo circa fit: ut extremi de medio loco decertent.nos quoque medium hunc: mostdo ambitiosum,modo uacante honoris appetitione vocamus,& nunc ipsem ambitiosum: nunc alterum laudamus. quam autem ob causam id facimus: insequentibus explanabitur.Nunc de caeteris eundem seruantes modum dica mus.Est igitur 3c circa iram mediocritas,& exuperatio 8c defeetio. atque clisere nominibus careant:medium mansuetum dicentes, mediocritatem mano suetudinem appellabimus .extremorum autem is quide qui exuperat: iracunodus:& uitium iracundia uocitetur. is uero qui deficit,ira uacans: & desectio, irae vacuitas nuncupetur.Sunt & aliae tres mediocritates,quae tametsi similitudinem quandam & conuenientiam inter sese habent: disserui tamen.Omnes enim sunt circa uerborum,actuum'ue communem usum.sed disserunt φ earuuna circa uerum quod est in ipsis,caeterae circa iucudum uersantur:quod quis dem partim est in ioco partim in caeteris congressionibus uniuersis.& de his igitur est dicendum: ut magis cernamus in uniuersis mediocritatem quidem laudabilem esse,extrema uero neque recta,neque laudabilia, sed uituperabis
Ita esse. Atque horum etiam pleras nominibus carenti rum enitendum est i sed
86쪽
& his, perinde at* caeteris,ponere nomina: diluciditatis gratia ut Acisse sequi possimus. Circa uerum igitur medius quidem uerax quidam.& mediocritas ueritas appelletur. fictio uero: si ad maiora pergat arrogantia,& arrogas qui
ipsam habet dicatur. sin ad minora dissimulatio nucupetur: SI a habet ipsam, dissimulator. Circa iocundum quod in ioco consi stit medius q iidem comis ac
urbanus:& dispositio comitas atque urbanitas appelletur exuperatio autem
scurrilitas:& qui ipsam habet,scurra,& qui deficit, sticus quidam:& habi,
tus rusticitas nuncupetur.Circa uero reliquum iocundum quod est in uita: is quidem qui est ut oportet iocundus,amicus dicatur,& mediocritas amicitia. Is autem qui exuperat: si nullius gratia rei, placidus. sin sui emolumenti causa:
adulator est appellandus. At is qui deficit& in cunetis est in iocundus: c5 tenotiosus quidem, dissicilis p dicatur. Sunt Scinasse stibus&in is quae sunt ciroca astectus: mediocritates. Verecundia nanque uirtus quidem non est. lauda tur tamen & ipse etiam uerecundus,nam Sc hic dicitur esse medius exupeorans atque deficiens.& exuperat quide is qui in uniuersis uerecundatur: quast Iis est ipse pauidus. qui uero deficit,aut nulla in re uerecudatur,appellatur impudens: medius uero dicitur uerecundus. Indignatio autem mediocritas est inuidia & malevolentiae.uersantur autem circa dolorem & uoluptatem,quae oriuntur ex ηs quae proximis accidunt. indignas enim dolci: cum aliqui prostsperitate fortunae indigne fruuntur. inuidus autem hunc exuperans de omni
bus dolet. sed malevolus adeo deficit in doledo ut gaudeat. Qerum de his erit& alio loco tempus dicedi. De iustitia uero postea pertractabimus. at in cum non dicatur simpliciter distinguemus ipsam, & de utra I dicemus quo in ostdo mediocritas est.& similiter de rationis uirtutibus.
ET ENIM id ipsum tigii solum. Hie cst renius tractatus huius secundi libri: in quo postuostendit essentiam,se diffinitionem virtutis: nuiac diuidit vimiten in suas species poncndo cui et suum nomen. uidior hic tractatus in tria capitula. In primo dii iid: tvirtutem tanq Unus in suas spe s. In secundo comparat citrema Minuic , 5: medium idest vimite ad extrema ostendendo contra ratem eorum. lii remo affert modos nonnullos & regulas, quibus possimus nobis acquirere virtutes. mum capitulum dividitur in duas partes,in prima proponit suam intcntio nemrin secunda incipit consacrare de singulis speciebus virtutu.dicit igitur in prunis qu3d opori in non solum in uniuersali tantum, de in genere assignare diffinitione vuturis ut secimus, sed opus est etiam descendere ad species,ue: singulas vi mites nam ita actinis scietinis panicularia habet itiniorem e rudinem ci uniuersalia,quici in his uniuersalia vidcntur accipere tartitudinem si iam ab
ipsssingulanbus,de scientia aetnia ordinatur ad actioncm quae satur circa singularia. oporta igitur &scindoeia speciem fricialissimam cujusq; virtutis,& unicuiqiaccdmodare datam diffinitionem, t&virtutes magis distincte tercipiatur,1 pro turbene esse datam diffinitioncni exitu , ne singularum vinurum.nasi arabitur: quta temperantia est habitus medius inlata. tiaramina,& sortitudo,N. li ralitas, di singulcalix, merito colligeturo his quoid 1 litus est habistus coniistens in medio rate ut diximus.sed describenda sunt haec,& designa .mn tertio postea, &i quarto depingae sed indesignati Mesrnotandum quod ipse primo ponit materiam uniuscu
tuis virtutis circa quam versatur: postea ponit medium circa illam materia in qua potest quisseha rcimediocrito,qudd mcdium cst ipsa initus,& nominat talem virtutem,deinde ponit extroma circa illam marma: in qua potast quis se male habere aut ex dendo aut desiciendo. .Μ Α G 1 Scommunes. Quia compinnat.Nec magis veri: quiae nostrae actiones versantur circ. singularia,&si accoincidantur singularibus rimc videiatur magis veri .norandum quid cum philosophus di/cit ad singula,& postea particulares, non intulligit diruidua, Τ de nullo iissimore praedicatu risca species
87쪽
species specialissimas/sie declarat singulas virtutes fim species specialissimas. Vt sortitudinem
non hanc in illam sortitudinem, temperantiam, non hanc vel illam . Nam de singularibus rion
est proprie scientia. quapropin a pc issimis de dentem ad species specialissimas iubet Ha i Acere. CIRCA timores.I Haec est secunda pars huius cibi tution qua philosephu ri/' ino enumerat virtutes, Ee earum extrema quae I ersantur circa asscimixdeinde virtutes quae respi ciunt res extemas, demum eas, quae respiciunt quosdam actus exteriores in conuersatione humana acidit etiam quasdam mediocritates,& earum excessus,&inscctus,quae non sunt propriae tutes, sed potius a tus ut verecundia, csimilia. In primis igitur enumerat virtutes:quae Versan tur circa aluctus ,&quia affectus sunt in appetitia sensitivor appetitus autem sensitiuus est du/plex alit irascibilis,aut concupitabilis: in irascibili collocatur sortitudo tanquam in subiccto: in concupitabili ponitur temperantia,& iiquc aliae ad eam reducuntur. Et notande sunt istae poten, tiae anim , quia ex sufficienti diuisione potentiarum oritur numerus sufficiens ipsarum virtumm& percipitur cur sint tot species, di non plures: ex diuersitate vero obiectorum circa quae ersam tur . or tur ipsarum diuo iras: qua inter se distinguuntur. sunt tot quia tot sunt potentiae,sunt φue se quia diruersa sunt obiecta circa qliae versantur.Incipit igitur a somtudine,& ponit malaia, icis mores & audacias circa quae versatur,1 cum mediocriter se habet est sortis, & eius dis dio sortitudo.qui excidit in non tinacia do Innominatus est, sed dicatur intimidus , 8c qui medit in audendo audax dicitiinqui deficit in au&ndo, Ac qui tactat in timendo viro nomine appelleiυtur timidi. Notandum quMille qui excedit in non rimendo, potest appellari intumidus quoquo modo: tamen hoc nomma non attulit philosophus,quia videtur competere multis. Nam audax& sonis quoquo modo potest aprillari intimidus non autem econtra,quia intimidus est uniuerasalior. Sempcretum ae minus niuersali ad magis uniuersale valet consequentia i in homo est animat: non econtra. CIRCA vostiptatem: Amri aliam virtutem, idest temperantiam quae' F versatur circa dolores, di voluptates ilicet minus circa dolores. Atlarca voluptates versatur non tam omnes,sed circa eas tantum quae sunt tactus N: Rumis et est cibus,mtus &tes venerea.Or ea haec indiocria est temperantia: excessus, mi Trantia:&scctus licet non habeat proprium nomen: tamen vocetur insensibilitas quaedam et dicit philosophus. CiRCA dandam. I Afferenue philosophus aliascimites quae vcrsantur circa res eximas quae,aut malς,auti ne putillatur. reprimo circa pecunias dandas accipiendas. est mediocritas ipsa liberalitas, cuius excessus est prodigalitas, d rus est auaritia. Est & alia mcdiocritas circa pecunias quae appestatur magni. tia , cuius excessus appcllatur rudi scirca dccorum,' sordiditas quaedam:d tiis vero modi/citas.Notandum quω inter liberalitatem& magnificentiam inmin, quia & si ambae iste inivites versentur circa eandem materiam,idin circa pecunias: tamen non eodem modo quia liberali/tas circa parua aetnificentia circa magnos sumptus,eodem modo extrema liberalitatis circa parari extrema magnisi Tntiae circa magna, A si male versentur. magnificentia intur est mediocritas 1 t diximus occissus vero dicitur ruditas circa dccorum, & sordiditas, talis j qui sint magnos sumptus ubi non sunt sariendi,& n t eos locare, Ac non peccat in eo quod pariam expendiat, in Cum magnos sumptus sariat est sordidus,& mcchaniciis,& nescit ubi consistatdecorum ma Scentiae.vnde cum graecedicatur mamissi ita ιιιγαλ rei π in quasi in magnis seruans dccoriam: sic excessus ap llarii rophilosopho με avioli quas inexperientia 6 inscitia decori,&it sordidi/tam λαναυσικ.dae sucro appellatur modicitas: litae fit cum aliquis versatur circa res magnas,&67 deficit insumptibus conuenientibus riret. CIRCA honoron. Affert alias virtutes duas,quae siese habent circa honores ut manuficentia,&liberalitas circa pecunias. Est enim magnanimi sci honores magnos mediocritas quaedam, excessus vero defluentia quaedam:& talis estidest mollis & defluens ad existimandu se magnis dignum cum nosi Meetias vero est piissillanimi/ta alia est mediocritas circa paruos honores,q est innominata: ocessiis dicitur ambitio: dcfectus qui est disposito non habet nomen. ideo dicit philosophus quω dispositiones praetcrvnamqus
est ambitio non habent nomen.excessus igitur dicitur ambitio.excedes ambitiosus: medius se modiocritas non habre nomen.desectus quoque non hisciat nonaria: deficiens vero appellatur vacans ambitione &appetitione honoris.quare cum medius sit innominariis,appellatur interdum nomiq3 nibus extremorum. EST igitur 5. circa iram. Affert alia virtute respiciens iram quae dicitur ma/suctudo licet impropriciorelas vero iracundiaedae s vero vel desciens potius iracsidia vacans. p cemi Eoam dicitur priuatiue ab iracundo. SU NT 5calle tres. Hac in parreptis avit tres alias mediocritates,quae conueniunt in eo quod omnes versantur circa Gmunionem verboni, deamium,differunt postea quodqli test circa propriam materiarnq est triplacvlule tres sunt vimites inter se distin ves tres mediocritates, quam una est circa veru in verbis quae striodi latur. 5ere ratur veritas: extrema vero uno nomingossunt appellarimo: q si sit inaessio arroget si cist
88쪽
imodissimulatio nuncupatur : alia est mediocritra circa iocundurn quod est in vobis qui bii iii, iocunda conuesatione uti soleuius. talis mediocritas dicitur comitas: ecces as,laurilitas de reus v rusticitas. rema est mediocritas circa Iocundum reliquum, scilicet quod est in caeteris actobus conuessandi: aliae appestatur amicitia non quod sit amiciria illa propria, vera:sed cum non habeatur proprium nomen cius,dicitur amicitia, iliasi quaedam apta, & iocunda affabilitas. eius excessus dotest esse duplex,aut mina excedens est nullius gratia,& tui appellatur assentator aut sui commodi,& emolumenti causa,& tunc appellatur adulator.&ficiens vero morosus difficillis: di, cetur. s v NT &inaffectibus. Hac in parte philosophus affert quasdam mediocritates ei assonus dein affectibus quae non uini virtutes neque habitus,sed tamen eas affert ut ostii at quod omnis mediocritas etiam in asscitibus,& actibus est laudanda: trema vero sint vituperanda. υmo affert vere iidiam quae est mediocritas laudanda in affectibus, excessus vem pauiditas: Tse eius impudentia dicitur.cit de alia mcdiocritas quae est affectus, & dicitur indignatio:excessiis est inuidia:§us maliuolentia,&Versatur circa dolorem, A voluptatem,quae oriunturta bonis&malis praximorum .inuid riam esse dicunt aegritudinem suscaeptam propter alienas res secun/das: iux non nocent inuidenti .maliuolentia fit voluptaS ex mala alterius. e Cicero in Tus lanis. v ERUIs de his. Philosopus inlissim rhetoricorum suorum de inuidia, dentaliuolentia.&iis affectibus tractat,quae vi rur Πmnere ad Oratoriam facultatem. D E iustitia vem. usat se quod hoc loco non limi mentionem de iustitia. nam quinto huius latissime docebit imiliter inscito de virtutibus rationis,&inrellectivis. rqsso
De uirtutum ac uitiorum mutua oppositione.
Vin autem tres sint dispositiones, A duae quidem sint uitia, quo
rum alterum in exuperatione,alterum in desessitione consistit, una Rautem uirtus,quae quidem est mediocritas,omnes inter se etsi non aeuue suscipiunt oppositionem. Extremae nanque: cum mediae, tum inter sese contrariae sunt. media uero extremis. Nam ut squale maius qui, dem est cum comparatur ad minus,minus autem cum comparatur ad maius:
se Sc habitus medii respectu quidem desectionum exuperant,respectu autem
exitperationum deficiunt, tam in assectibus, quam etiam in actibus . fortis enim cum ad timidum comparatur audax: cum ad audacem, timidus esse ui detur.pari modo temperans respectu quidem insensati, intemperans: respeoctu autem intemperantis, insensatus uidetur. Liberalis etiam prodigus uidetur si ad illiberalem: illiberalis si cum prodigo conseratur. Q uapropter de ex tremorum uterque medium ipsium ab se compellit ad alterum . atque fortem, audax quidem timidum: timidus autem audacem appellat.& in caeteris simioli modo. Haec cum hoc pacto inter sese opponantur: maior est utique contrasrietas extremorum inter sese quam ad medium. Longius enim haec inter sese,
quam a medio distant.& perinde,atque magnum magis a paruo paruum* a magno quam ab aequali utrum p distat. Extremis in stiper nonnullis ad me, dium similitudo quaedam esse uidetur.ut audaciae ad sortitudinem:& prodio galitati ad liberalitatem. at extremorum inter sese maxima est dissimilitudo. atque ea quae plurimum inter se distant distinientes: contraria dicunt.quo sit ut ea quae magis distant magis contraria sint. At uero medio in qui biisda exuperatio:in quibusdam desecstio magis opponitur. Fortitudini nanque non audacia quae est exuperatio : sed timiditas quae est desectio magis opponitur. Temperantiae uero non insensibilitas,quae quidem est desectio: sed intempestrantia qus est exuperatio magis opponitur. Id aut ob duas accidit causas.atin
89쪽
una quidem est ex ipsius rei natura . nam quia propinquius atque similius est
extremorum alterum medio: ideo non hoc ipsi.sed contrarium oppositum ecmagis asserimus. ut cum audacia quidem similius sortitudini uideatur atque
proptiquius esse,timiditas autem dissimilius: hanc illi magis oppositam esse
censemus .etenim ea quae plus a medio distant:eidem contraria magis esse uidentur. haec igitur una est causa: quae quidem est ex ipsius rei natura. Altera
autem ex nobis sumitur ipsis.ea nanque medio contraria magis esse uidetur:
ad quae nos ipsis quodam modo natura sumus propensiores. nos enim ipsi quia magis ad uoluptates sumus procliues: idcirco facilius ad intemperatiam quam ad modestiam inclinamur. haec igitur magis contraria dicimus: ad qussit magis accretio,& propterea intemperantia quae est exuperatio magis est
set UM A UT EM tres sint. Hoc est secundum capitulum huius reaeditus,in quo philoso
phus claclarat opposcionem inter virtutem se vitia , di etiam vitiorum into se . diuulitur autem inquatuor palus. In prima affert intentionem suam.m secunda ostedit quod initus est cintraria vitiis. iii rema ostendit quola vitia siliit magis contraria inter se, qua na virtuti. in quarta quo d inrtus est magis contraria viai extremo quam altari.in prima igitur parte affert intcntionem suam dicendo quod media quae sunt virtutes, Λ extrema quae sutri una inter se omnia ista προ s 3 nuntur,1 dicitiquomodo. NAM Waequale. Haec est secuta pars in qua incipit declarare quo modo setrtutes opponuntur suis extremis, re dicit quo d habitus medii qui sunt irtutes opponuntur extremis secundum quod Varie comparanturinam medius habitus tam circa ammis, qua circa actus, si comparatur ad essectum,m ei conarius tanquam excessus si comparetur ad excessum est coiitrarius tanquam dcfectus,ut aperte patet in textu oemplo sortis,& aliorum quae ponit phi iosophus.nc dum quod villus potast considerari bifariam, uno modo is est mediocritast, alio modo xtest bonum, et spius diximus. t est mediocritas opponitur duobus extremis,quorum Vnum est ex una parte utoccisus,alteriim ex alia ut desectus. ut autem est bonumaex una p. arre cotrariatur illis simul sumptis ut malo ex altera parte, & magis contrariatur ut bonum malo qua m Ut medio initas excessui atque desectui.philosophus aurem loquitur hic de ea contrarictare,qua virtus opponitur xt mediocritas suis extremis,& exverba inter sex t excessus atque de emis,into quς est malisa oppostio.norandum quid prodrie,& abGlure unum dicitiirm contrariari. nam cum contraria sint causa eorruptionis, natura sagacissima nonfecit ri uni multa essent contraria: quo metis muquodq; conseruaretur . ex his diisitaret aliquis quomodo Aristoteles velit duo extrema viai medio
opponi ut ait. dicendum qu id oppositio ad hoe propostum bifariam eonsiderari potest,aut simplicito,& absolui aut sisndum quid in oppositione simpliciter unum tantum mi opponitur et alhum nigro: in oppositione secundum quid possunt uni plura opponi xt album nigro fisco 5: hi
ausmodi,extrema igitur opponi medio videntur secundum quid di ctiam videntur inter se cotra 'riari fecitndum quid.simpliciter viro unus si sumatur is bonum,& extrema et malum: non enim 34 respectitie, sed ex parte rei opponi intur&simpliciter. HAEC in hoc pacto. Hoc loco&tinia ne stendit philosephus quid maior cst contrarietas interextrema ad inuitamquam inter ex trema ad natatum,& hoc probat duabus rationibus prima ratio sumitur a distantia: secunda a dis smilitudine. illa quae mapis distant magis suntcontraria quam ea quae minus.sed extrema magis inter se distant quam medium ab extremis,ergo mVis sunt contraria. maior patet ex diffinitione contrariorum quam afferet insequentinati, et minor probatur a philosopho quia magis distat paruum a maeno: a vimin ins ab aequali.rim conclusio est vera quod maior est contrarietas extre/morum ad inuicem, j mcdij ad extrema, & hoc est si sumatur oppositio resipes tua,& virtus ut est naediocritas,8c extrema rigcessus,& des eius secundum eam distinctione supcrius allatam. virtus eium xt mediu aliquomin est medim,excessus vero alicuius est excinus 5: desectus alicuius est dae/ctus. i.excessus rescetur ad desectu,& dacetus ad excinum,ec mediii ad xtruquitani sim respectivam quandam oppostionem maior opposcio esse xjdctur extremi ad extremum:q medij ad visuis ex Urmum si Hreus sumatur et mediu: 5: extrema vi excessus,&descetusain vero xjrtus summur ut bonum,di non ut medium extrema vero et malit,& non et excinus, o dcscctus:tunc virtus magis op/
90쪽
ues. quod quidem ex uoIuptate, desoreueinde proueniente perc*setur aisque nosipsos ad contrarium oportet retrahere. Longe nanque a) delinquen, do secedentes: ad ipsum tandem medium accedemus.ut solentia sacere: qui Iugnorum ea quae sunt obliqua ad rectitudinem redigunt. In uniuersis autem cauendum est maxime a uoluptate: non enim incorrupti iudicamur de ipsa. Vt ergo Troianorum senes erga Helenam sese habuerunt: sic Sc nos ad uo. Iuptatem ipsam esse affectos, in omnibus* illorum dicere uocem oportet. hoc enim pacto remouentes a nobis ipsam: minus peccabimus. haec igitur Docientes ut in stam ma dicam maxime medium attingere,consequi ue poteriosi mus. Id autem ipsum difficile est fortasse,&in singularibus maxime. Non
enim facile determinari potest,quo modo,& quibus,3 pro quibus :& quan
to in tempore irascendum est. etenim nos interdum eos qui deficiunt lauda, mus,3c mites dicimus esse: interdum ipsos infensos, appellamus uiriles. Vedirum qui parum a recto exorbitat no capitur: siue ad desectionem,siue ad exuo perationem se flectat.qui uero multum: vituperatur. non enim latet egressus. Facile autem non est excipere ratione:quousque Sc ad quantum a recto quis Piam egressus,carpendus est.neque enim aliud quicquam sensibilium detero
minari facile potest talia uero in singularibus sunt: Sc iudiciu est in sensu, Ueorum illud est manifestum: medium habitu in uniuersis laudabilem esse. Opor
tet autem nunc ad exuperationem, nunc ad desectionem declinare. hoc enim
pacto facillime medium ipsum Zc rectum attingemus,ac assequemur. COMMEN..s T IRT UT EM igitur moris. Hoc est totium capimium huius metatus quibus dat teguV las &documenta quibus possimus coiisequi messium,& ipsas virtutes. m eum superius dixerit,&osui ait difficultatem inueniendi medium: conscia talariam si sit,ut etiam daret modum quo tale medium adipisci possimus.diuiditur in tres partes. in prima epilogat ea quae dicta sunt, di repetit difficultatem inueni di medium.in secunda affert non nulla documenta ad ipsum inu ni elidum.in tema determinat ipsum medium quo ad fieri potest secsidum subiectam mamiam.in prima igitur parte repetendo ea quae supra di xit cum virtus cosistat in messio, de inuenire medium difficile iit: arduum certe erit studiosum euadere,& consequi virtutem: probatur. medium inueni/re desticile est, at virtus consistit in medio, ergo virtutem inuenire difficile est: maior ostenditur in textu: nam medium circuli adeo difficile est ad inueniendum ut nemo nisi Biens, & m emati,cus possit inuenire,& scire demonstrative.quddsi tale medium quod est rei, & cqualiterdistans ab extremis est adeo difficile ad inueniendum: multo difficilius erit inuenirem dium quoad nos idcst virtutis,quod non aequaliter distat ab extremis,sed quandoque declinat ad eukum: iuando. que addeseetiim:minor est iam probata ,scilicet quord virtus consistit in medio.ergo conclusio prutet quod inuenire medium in nrtute morali est valde difficile, , pertaequens studiosum euadere. 38 ID C IR C o, eum qui . Haec est secunda pars in qua philosophus affert tria documenta inuontendi medium.primum sumitur ex parte oppositionis medii ad extrima: secundum nostra ex par te: tertium ex pati voluptatis.in prima affert documentum Oppositione quae est inter xirtutem si di vitium,vel inter mesium,& extrema. quia dixit quod mestum magis opponitur uni extremori quam alteri.ergo qui vult inuenire messium dicit philosophus,fugiat maxime ab eo extremo: quod magis opponitur medio, & ubi nonulli intextu habent Calipso: vult dicere Circe . Est eniti. Ho, meri verius: quo admonet Vlillam varijs nauigationibus errantem post excidium Tmie ut extra fluctum di sumum nauem adigat,idin Τ euitetscillam se caribdim,ubi tat signa quaedain ex qui γbus cognoscuntiar, scilicetra sumo & fluctibus ut ait Homer .arsi non possumus Oinnino attin/gete medium: saltem sumamus minus malum iuxta vetus prouerbium,sicunda quandia nauiga. j tione esse utandum.1 ut agamus eo modo quo melius possumus: si eo modo quo volumus no Iun.