장음표시 사용
91쪽
in animaduertendum ad quς magis inclinamur,& ab illis est sumendum,& in o tum acceden
dum,&affert signum quo poterimus cognoscere,adquq simus magis inclinati,scilicetra dolore,& voluptate: tui prouenit nobis ex ipsis actionibusat enim desinamur luxuria signum est quo sumus inclinati ad intena tantiam,&similitersi dolemus cum deest luntriandi facultas.talis autem dc t ab intempcrantia longius abire,& se ad insensibilitatem verrere.hoc enim pacto se in ore situm trahendo sacilius medium inueni etesicuti illi qui ligna rectificant. flectunt enim lignum Oseuum ex sinistraparte in dextram vinetiam efficiatur. Dubitatur quia hoc documentum ddetur quoquo modo nimiori contrarium.Nam per primam regulam debemus recedere ab avaritia quς est magis contrana medio,idest liberalitau:quam prodimitas:& tamen siquis esset magis inclina. tus ad prodigalitatem po secundam regulam magis det recedae a prodigalitate. haec ergo vi dentur cile opposita. dicendum quod uiplurimum eumire videtur ut nomines secundum appetis tum sensitiuum serantur ad id quod in magis oppositum inuti 5c medi philosophus autem antea dixit quω haec doctrina non oritur ex principiis ne arijs: scit ex iis quae ut plurimum fiunt.& oportet accommodare praecipia subiecta malai .Quod si ficii possit quandoque ut aliquis ma sis inclinctur ad extremum minus oppostum medio: hoc raro e mc 5 tamen si quando eueniet ucunda tegula 'citur seruanda ad medium inueniendum: philosophus igitur sibi non contriscit secundum ea quae ut plurimum fieri solent. IN uniuenis. Tertium documentum est vica, coueamus a voluptaterquia est insta nobis a primis incunabulis, & quamuis videatur amica natim:tamen dccipit nos,& nis raucamus prius nos occinat,& corrumpit quam animaducitamus. quare, et senes troianorum cum consultarent Mim esset πω da Helana graecis:dixerun quam, uis sit pulchra: eam tamen restituamus ut rescit Homerus si coportat nos Misae voluptatem, is in um inueniamus. ID AUTEM ipsum. rixe est tertia pars huius capituli, in qua phili si 'sophus ostiirdit,quod dcterminate assignare i d mcdium difficile est,presertim in sin ilis tinuucirca quas versantur nostrς actioncs.singularia vero subissciuntur sinsui,& iudicium sensus ei rea ii, larigatur. at lixe singularia tantam habent varietarem et difficile sit in hiscinam regulam tuere, di diffinire verbis, quid in qualibet re sit omnino agendum ut ex plo irascendi ostendi in textu. verum concludit quo cum medius habitus semper laudo tur,oporto declinare quando ad excessiim quando p ad ci emimquod videtur redigi ad superiores regulas. haec autem sa re oportet, is medium consequamur si pose . sumus ves saltem ei appropin quemus quo ad .
92쪽
ARISTOTELIS STAGIRIT AB ETHICORUM AD NICO MACHVM LIBER
ε IOANNE ARGIROPYLo B TZANTIO INTERPRETE, CVM DONATI ACCIRI OLI FLORENTIO: NI COMMENTARII s.
De uoluntario Sc inuoluntario. Cap. I. Um autem uirtus circa affectus,aetias uersetur: & in iis quidem quae sua sponte quis agit,laudes 8c uitupeo
rationes:in ijs autem quae inuitus facit,uenia nonnuno
qua Sc misericordia locum habeat:eos forsitan qui de uirtute considerant, & de eo quod sua sponte quis fas
est attinuitus:determinare necesse est.utilis est etiam legumlatoribus haec sane consideratio:ad praemia,poetnas instituedas Videtur ita ea inuitus facere quis piam:quae uiolenti uel per ignorationem iacit. Id autem est uiolentum et euo' ius principium est laris,in quod nihil is qui agit,aut patitur conse ut si uenatus aliquo tulerit,aut homines potestatem habentes.At ea quae ob mauorum metum malorum,aut obesiquod bonum aguntur: ut si tyrannus quempiam aliquid agere turpe iuberet, habens in potestate Sc parentes & Iiberos,hac leoge,ut si illud agat,illi sint incolumes,si non agat,dispereant:cotrouersiam has here uidentur,utrum haet inuiti an sponte faciant homines. Tale etiam quid accidit 8c circa laetus eos: qui in tempestatibus fiunt. Simpliciter enim nemo suas sortunas eiicit sponte.sed omnes propter suam,caeterorum salutem eii oriunt: modo sint mentis sanae.tales igitur ad us mixti quidem sunt. Iis autem magis sunt similes quos sponte homines agunt. Expetuntur enim tum cum aguntur:atm finis actionis in temporis conditione consistit.& sponte igitur& inuitum unumquemm dicendum est agere cum agit. agit autem sua spore. Est enim in ipso principium mouedi partes eas quae sunt in huiuscemodi aduhus instrumenta.at quorum principium est in ipso:ea agere uel non agere in ipse est situm.talia igitur sita sponte quis agit. At simpliciter sortassis inuio 7 tus.nemo nanque talium quicqua per se expeteret una. In actibus autem liuoiuscemodi nonnunu homines laudantur: eum pro magnis 8c honestis reo hus aliquid turpe serunt aut molestum,si uero contrafaciunt:uituperatur . est enim improbi s nulla re honesta uel mediocri: res turpissimas ferre. In quio husdam autem laus quidem non fit:sed uenia locum habet, cum ea quae non agere oportet quispiam egerit ob huiusi emodi res, quae naturam humana sit. Perant,nemo perferret.Suntautem quaeda:ad quae sorsitan non licet queu
93쪽
esse compulsum, sed potitas oportet summa perpessium tormenta morte oblore. Ridiculanam indentur ea quae ad necem matris Alcmeone Euripidis com
pro quo sustinendum dii cernere.dinicilius etiam eit: potieau cognoueris in sententia permanere. Fit enim Plermn , ut ea quidem quae expetantur moleosta: ea uero ad quae cogimur turpia sint, unde laudantur atin uituperantur ij qui fuerunt aut non fuerunt compulia . QVaenam igitur dicenda sunt uioleno Rta An ea quidem simpliciter inuitus quispiam agit quorum externa est caupia,& ipse agens nihil omnino consert et quae uero per se quidem inuitus iacit, sed nunc Sc pro his expetuntur,principium est in ipso agente:ea per se qui, dem inuitus facit,nunc autem Sc pro his sponte agitet magis autem ηs similia sint qui sua sponte quis agit. actus enim sunt circa ipsa singula: quae quidem sponte facit. inialia uero pro qualibus expetenda sunt non facile assignare possumus.quippe cum in ipsis singulis complures sint differentiae. Quod si , , quispiam ideo iucunda & bona,violenta dixerit esse quia & extra sunt & co,
pellunt omnia: erit eius sententia uiolenta horum enim gratia omnes omnia jagunt, Atque qui uiolentia,inuiti* agunt,' cum dolore: qui ob iocudum, ij i icum uoluptate agui. E si autem ridiculum eXterna quempiam accusare: sed no i et
seipsum,qui quidem ab huiusmodi rebus facile capitur, Sc honestorum qui,
dem se,turpium autem: ea quae asserunt uoluptatem censere causam esse id igitur uiolentum est euidetur,cuius principium est seris: nihil prorsus eo conseserente cuiuis est illata.Omne autem quod ob ignorationem est actu: n5 sponte quidem est actum. Ab inuito tame id effectum est omne pro quod olet qui egit,ipsum poenitctia subit. quina o ob ignorationem aliquid agit,& non fert moleste se illud egisse: sponte quidem ma non egit quod nesciebat. Non tamen erit inuitus : quippe cum no doleat ob idipsum. Qui igitur ob ignora, tionem quippiam egit: si ipsum paenitea .inuitus secisse uidetur. si non poenisteat,cum is alius sit: non sponte dicatur egisse.cum enim disserat: melius est ut proprium habeat nomen. At enim haec etiam ipsa: ob ignorationem inu age i. re,& ignorantem agere diuersa esse uidentur.Nam ebrius aut iratus no uideo tur ob ignorationem agere: sed ob Aliquid eortim quae dicta sunt,no scies sed ignorans.omnis iῖitur prauus ignorat quae agere oportet:& a quibus est abostinendum. Et huiuscemodi errorem iniusti homines, mali*omnino sitit. Inuitus autem dicitur quispiam agere: non si ignorat id quod conducit. non enim ea ignoratio quae facta est electione, causa est ut aliquid inuitus quispia faciat: sed prauitatis, nec etiam ea quae est uniuersalis .homines enim propter hanc ipsam reprehendutur. Sed ea qus est singulorum in quibus,& circa quς est ipsa actio. in his enim&commiseratio locum habet & uenia.quina ali, quid eoru ignorat inuitus agit. Forsitan igitur non ab re silerit: si quae Sc quot sunt ipsa determinabimus. uis ita : quid,& circa quid,uel in quo agit,n5onuquam 3c quo,ut instrumeto.& cuius gratia,ut salutis,& quo modo,ut sensim uel uehementer. Universa igitur haec,nemo ignorauerit: modo no sit insa , .nus. Patet aut ne F enim ipsum agentem,quo na* pacto se ignorabitz Ignot
94쪽
rauerit autem quispiam id quod agit. ut inquiunt diceres excidisse sibi aut ne scisse arcana esse quemadmodum Aeschylus ipsa arcana caeteris .aut ostedere Dolentes immisisse: ut qui telum immisit. Putauerit autem quissipiam Sc filium hostem esse: ut Merope putauit.& hastam cuspidem habetem ea carere.& lopidem,pumicem ess . Et interfecerit quispiam salutis percussum causa,& monstrare uolens ut faciut qui manibus extremis luctanturJpercusserit. Cu igis tur circa haec omnia in quibus est ipse actus sit ignoratio: q ui horum aliquid
ignorauisiis inuitus egisse uidetur. 8c maxime in Praecipuis. haec autem ea ui
, , dentur esse in quibus est ipse actus: S id cuius gratia Eius igitur quod ab in
Dito ob ignorationem talem dicitur esse factum: oportet actionem, dolorem insuper, poenitetiam* aTerre. Cum autem id inuitus quispiam agat quod uidc ob ignorationem agitur cid sua profecto spote quispiam uidebitur agere, cuius principium est in ipso agete sciente singula in quibus est ipse actus. Forsitan enim non recte dicitur,ea fieri ab inuitis r quae per iram aut cupiditatem aguntur. Primo nain nulla bellua spote aget: neo pueri. Deinde qusrendum est utrum nihil eorum spote agamus quae cupiditate uel ira agimus: an hono* sta quidem sponte,turpia uero inulti: An riaiculum est: cu una sit causa Abosurdum est etiam sorsi tan ea ab inuitis agi cessere: quae oportet appetere.oportet autem & irasci pro quibusdam,& cupere nonullas res : ut sanitatem atque disciplinam,Videntur etiam ea quidem quae ab inuitis fiunt,dolorem: ea uestro quae cupiditate aguntur,uoluptatem afferre'. Praeterea quid interest interea quae per rationem BC quae per iram peccatur hoc ipse quod ab inuitis aganu F tur etenim sugienda quidem sunt ambo.affectus autem rationis expertes no
minus humani esse uiseni uti&actus ipsius hominis ab ira cupiditate* fiuc surdum est igitur hax ab inuitis alg censere.
V M aure vi tus clara affectus actus4. In secundo libro philosophus docuit de vir, tutem macie stendetulis ortum ipsius.' a quaeausa est,&afferendorius diffinitione ,ed species Aus, nonni illa alia quae erant cognitu necessaria ut vidimus.nsic autem in hoc temo lib., conseqtiens videbatur visigillatim de unaquam virtute do compingendo ea quae antea designauerin et plena virtutum haberetur c itioine summi boni natum,quod a nobis intenditur. verum non statim id egit philosephus,quia necet sario pra cedebat doctrina,&cognitio aliqtiorum.nam cum virtutes oriantur ex nostris operationb
G idendum est a qui s principiis veniant ipsς operationes, de quibus oportet considerare moralem philalaphum. talia vero principia sunt si ontaneum,&non spontaneum,cosultati ,elaetio, voluntas,& similia ex quibus emanant nostri actus.merito philosophus in hoc libro antequa accedat ad expositionem,&doctrinain kngularum virtutum,quae fiuniper electionem fit spontcinecessarium videtur declarare spontaneum,& non spontaneum,& electionem,&alia eiusdem generis. ciuiditur itaque libo iste in rect tractatus in primo docet deomnibus principiis mor actionum*nostramin. in eunticis sortitudine. in tertio de temperantia. primus tractatus diuiditur in qui im recapitula.in primo docet quid sponte dc quid inuite finita secundo docet de electione:in tertior consultationCin quarto M voluntax: in quinto accommodat hcc principia virtutibus,sc vitiis ostendendo quod ipsa eolloeantur in nostra potestate:& recti it opinionem quintiadam .primata cillum diuiditur in tres parres. in prima a. et quid inuiti facimus per violentiam et in secunda quid inuici facimus per ignorantiamun toria Quid spore agimus.in prima igitur parte asscit duas
rationes quibus omndit ad morale nhilosophii pertinere considerationem de eo,quod quis ponte aut inuicias laciti ma hoc pacto.hd scientiam mors pytanet considerare de his de quibus fiunt laudo,& vituperationes,' venia interduae etiam misericordia digna, sed ab eo quod is agit
95쪽
pontesimi inuitus procedunt laudes,& vitumationes:& illa alia,ergo ad scientia morale pertinet considerare dem quod quisci agit sponte,aut inuitus.i. despontaneo,&non spontan .secuta Q. de his quae sunt utilia legumlatoribus ad praemia rimas que constituendas considerare ad mora. lem philosophupertinet.sed ea: luae quis sponte aut inuitus a i sunt huiusmodi:ergo ea pertinet ad modem philosophum considerare. F O RSIT A N. Vtitur moderation quia moralest afferuntexacram certitudinem. UIDETVR itaq;. Cum duobus modis opiremur inulti, aut Per Wm,aut per ignorationem:incipit primo declarare quomodo agimus inuiti per violenti. a.i. lpontaneum per inolentiam: postici declarabit non spontaneum per ignorantia.veni cum sit spon/taneum,& non spontaiam incipit philosophus a non spontaneo.i .a priuatulo,ut metus donarationcm emergat positiuu.i .spontaneum,oppositorum enim is inquit philosophus eadem videtur esse scientia.notandu q, id quod inuite,& non sponte fit. i non spontaneum suffici inter hoc modo
, 5--ν id quod sponte fit. quod si impeditur apyclitus lacitatis quis per vim. si cognitio impeditur iacit per i rantia: ergo duobus modis pomi sacere inuitus. merito non spontaneum bifaria divisti tanta quω spontaneum cum non diuidatur,sed pro γdatives sit radictis duobus principiis,&sit 'nu,non videtur posse opponi inuitosue non istit,neo quod est duplo. unum eo vim, alterum po ignorantiam. tura enim semper unum viii vis detur opponi.dicendum quod hic unum uni non duobus opponiturispontancum enim oppono tur non spontaneo quod est unum genus:quod postea subdiuiditur in duo membra. per vim, &per ignorantiam, et dictum estnauu indu ηpecies. ID aut est violentum. Incipit philosophus docire Luno membro ipsius inviti ves non spontanci: quod fit per violentia. violentum est igitur dicit philosophus diffiniendo ipsum : est inqua id cuius principiti laris tale ciistit in quod agens ves paticiis nihil consere in h. acMiffinitione tria notantur ad hoc ut aliquid si xjolciam. viru principium quod mouet non sit inremum ei rei:quae mouetur violenter: scd sit ab extra: dcinde quod tale principiti sit potens perie mouere.tatio quola id quin nouctur violant non conserat aliquid adiumenti mouenti ab extraecum igitur violento dcficit aliqua istarum conditionum,non Proprie talis res appdlatur violenta.quomodo autem violenta sit paret exemplis philosophi quando aliquis mouetur pramn intentionem sua a vento in ab hominesertio quam sit ipse:talis mo no dicitur violent si vero moueretur ad ea parte:qua appereret,no est illa motio violinata ,& ideo addi,t in quo nihil consere agens patiens,& his duobus nominibus appcllat illii qui mouetur nollanter. ens enim di patietas eiacm persona diuersis res itibus esse poto.nam ea ratione quΛsuscipit vim dicitur patiens.sin quantum commilitur: in quantum cro compulsus agit aliqui clatim:ut siquis baculum habrias in manu coactus a potentiore percutiat alium: aget illud & dic rur agens iri,cctu illius quod agit, licti inuitus. Itam ea ratione qua suscipit in se vim dicitur pa/li Mea vero rone qua copulsus agitatim aliud dicitur agens.& notandu nic est quod rectius uti mur hoc termino sponte& seontaneo,quar in voluntario. nam ad plura se exrendit spontanora istuti ad pueros,& Niluas,quam voluntario,&alio vocabulo Witur hic philosophus in spontant di alio inserius in ipso voluntario. Α Τ ea quae ob maiorum.y Hac in parte philosophus primo asscit quandam dubitationcm: deinde eam soluit:postea ponit duas difficultates:demum udit di declaratquae sint violenta simplicito,&quae non proprie sin dubitatur igitur in primis tritu ob mctum malo malorum vel ob magnu bonum fiunt: sint dimida fieri a nobis inultis,& penitrae pla. TALES igitur actus. Soluitdubitationem philosophus tribus raciotubus. Prima igactioncs quae fiunt secundum ratione temporis in quo aguntur sui it magis spontaiacis sinitio q in uiris. at ea quae fiunt ob metum maioris mali in ob aliquod in nu bonia fiunt pro temporeaergo sunt magis similes spontanos nam omnis actio terminatur ad fili :s igitur iacere in mare aurii magis similes spontalicis. EsT enim in ipse. Secunda ratio adsiluenda dubitationem:illae operationes,quae collocantur in nostro arbitrio,& potestate ut Mantur in non aganti iri ponte ma fieri vadentiarq inuite,at operationes quas facimus ob metu, & huiusmodi collocantur in nostra Potestate ut agantur ves non agantur,ergo sponte fim videntur.nam principium mouendi Na in nobis. I N actibus autem. I citia ratio ad dubitationcm siluenda. illς operationes quam cause laudari, aut vim rari solemus videntur sporum , at huiusmodi actus qui fiunt ob metum,&similas,
96쪽
42 similas,sunt talas oeorum causa laudemur,aut vitupe ur, go videntur esse spontanei, maior nota,minor probatur a philosopho afferendo quosdam gradus taliu opcrationii. primus est gradus eorum,qui facilitat aliquod tume,& inde m pro consequendo aliquo comodo,& quandoqi laudatur,quandoqi vituperanturitiem accipit hic tun e pro sordido, qu5d rescitur ad crepus. na tu me de turpitudo animi nunqua laudari pot*μ hoc in turpe quod opponitur honesto.eit igitur duploe turpe:virum simpliciter,&de se turpe,quod nunq honeste potest is homicidi inadulterium, realia geliciis eius m.aliud est turpe secundisi quid, et virum in magistratu constitutum per locu publictim currere:quod ab alio fieri potest non turpiter,at furtu,5. similia semper sunt tumia, N: dima reprehensione,& non possunt laudari.philosophus ii tur intelligit hic tu*e respectu corporis.s diis gradus est corum, qui subeunt aliquid indecens non tamen turpe animi: aliquid inqua vi su/piant magna mala,&isti non laudatur neq; vituperantunses dicuntur Venia digni tertius gradus in eorum:qui nullo modo sunt laude aut venia digni, quia nulla causa dctent compelli ad turpia perpetranda xt cumplo Alcmeontis ostendit plis e qui xt Euripides rescit, intersccit matrem hora S tante,& impcllante Amphiarao patre. EST aut intcidum. Affert breuiter duas difficultatesque eueniunt in his quae sunt ob metum maioni malorum: luani una est ex parte cognitionis.alia ests parte experientic, sentencia patet in textu. Q V AEN AM igitur dicenda. Deciarat nunc philosophus qualia sint illa que simpliciter sunt violanta,' item illa quae sunt violenta secundum sidμ aliqua ex parte.dicit igitur cu nos attulerimus quasdam operationes quae videlitur ine mixtς,quaenam sunt illa quae sunt simpliciter violenta Et responder in illa sunt talia,quae aliquis agit compulsus,& coactus a principio foris Oistente: in quo ἔkens nihil consar,ut siquis coactus,& compulsus in aliquem percutiat illum inuitus. secundo declarat id quod non simpliciter est violentum talia. n. ficti videntur cuia undisponte non simpliciter:sed pro rempore sponte iantur quoniam principui agendi ves non agredi est in nobis,N talia sunt in nostra potestate, postea repetit illam difficultate quae oritur parte comitionis propter singulaquae respiciunt, onam tempus,locum, N: aliato umilia.concluditur ei quia illa dicitiatur mastis ad latem sint in nostra potestate. CLUOD si quispia ita unda. Isuit opinio quinii amphilosophorumquM ho agit sponte ea omnia que
proumiiunt arrecta ratione,inuitus aut agit turpia,&hom dicebant non cise causam homin ,sed res iocundas,& pulchras quae ab extra copellcbannhonestorii vem hominem tantum esse causam, hanc opinionem, quae fuit cirenaicorum, ut aiunt multis in locis Hestit philosophus, quia aufert liberum arbitrium,&consultationem,&la factat omnem moralem dis linam: nune vero reprobat duabus rationibus. prima si iocunda,& pulchra afferunt Molantiam: ne omnia quae agimustilent violenta,sed hocinabsurdum,ergo iocunda,&pulchra non assciunt inolentia,quod . utem - illud sequeretur ex eo percipi potest quordomi sopciantur et ait ob iocunda,&pulchra si vatio se siue madiose operentur.notandii quo d violantu aut accipitur pro afferente vina:aut pro actione violenta que prouenit a tali ut ita loquar violetante,& vim afferente.hoc loco accipitur violennarro eo quod .inat vim homini.nam illi philosophi dicebant pulchra,&io da necessario comm xi lata Α Τ qui violentia. Secunda ratio, omne quod operamur violentencum dollare,dimo lestia agimus,sed operationes circa iocunda,& pulchra non agimus cum dolore,sed potius cu vo 1 2 luptate, emo tales operationes non fiunt per violantia ut illi philosophi volunt. EST autem ridi/culum. Concludit philosophus sententiam iam probatam,& affert diffinitionem violenti vet prura. tandum ouoci violentum tribus moius crabitura philosopho: primo dixit inquo arans vel patiens nihil consorisecundo dixit nec agens quicq consere,fi omisit patiens. tertio dixit nihilaeonsciente eo cuivis ammar, di omisit amas: omnes tamen loci re,&sententia in idem redeunt, &vnam persollam dae . mnquae dinominatus, quundo ab amate, quandoque . a patiente, quan doque ab utrisque.dubitatur trum Iolentum sit causa sufficiens et quis amat inuitus,& videtur quod non sitsufficiens. nam aliquis proiicit sursum lapidem . hic motus si xiolciatus: de tamen tu ab homine sponte.aliquis etiam saltat sursum,& fit motus violentus propter Fus,tamen non fit ab inuito, quia sponte eleuatur&sal demo violentum nora est causa suiliciens ad hoe inquis at inuitus.oppositurn tamen dicit philosophus cum diuidit inuitum in nolinam,&m id quod est inuitum Wr ignorantiamaticendum quo a duplo est violentum: unum contra naturam, &opinponitur naturali. aliud est contra id quod spontest,& opponitur principio sponte agendi Φpio/prie est in animalibi is & p supponat cognitionem primum Vero non p supponit cognitioncm hae stante distinctio violiam facilc solutitur dubitation .sed ad hoc uicni declararida ponuntur dux Gelusione pila. iolentii quod opponitur naturali non in sufficiens ut diis agat inuitus,sa in priuatio tantii motus nariiratas,1 no impedire videriirprincipium edi spreriserit .violorum quod opponitur principio sponte arandi est causa sufficiens et quis minuit in ad miles: iactatio lapidis sucum est violenta respectu lapidis,quia est contra seu motum naturalem respectu
97쪽
vero proiicientis est spontanea. altario vero suffum est etiam spolitanea respectu saltantis,s: no est motus violentus.Na animal serii potest naturaliter sursum,deorsum, re ad omnes differentias positioiiis.sed cum dicitur quod est violetus, bc oppositus narurali,dicitur respectu corporis,quia nisuetur sursum contra naturam suam,de quo non est attendeda ratio quia est pT compositi: sed est attendoedus motus totius coniuncta .i. animalis quod est tertia entitas: nec est tantum anima Metantum corpus,sed tertia entitas constituta re rasq;.Ira' ille motus ratione partis.i .corporis iis potest denominare totum illum motu violentii. Nam fit a principio interno animalis,N: non a cain a.Circa hanc partem ut clarius intelligarii r quid homo agit inuitus per violentiam: dubit, tur utrum operationes quae filii ob metum maiorum malorum fiant sponte an inuite,& an sint mi ne ita tamen ut magis s-nte u inuite fiant ut dicit philoso 'us .arguitur contra,millum mixtum est aliquid eorum ex quibus miscetur,sed tales operationes dicuntur mincrerm non sunt alio eo, rum ex quibus sunt mixte. maior patet uuia si mixtum esset aliquid eoru ex quibus est mirae tunem tum haberet naturam parti Mimnor probatur auctoritate philosophi,qui eae operationes appellat mixtas.secuta ratiosi iste orirationes magis sponte q non sponte serent xt dicit His,hoc esset exeo quia partim sponte,partim inuite fierentiat philosophus dicit eas fim magis sponte, a inuimogo partitia sponte partam non sponte : ex quo sequeretur quod tales operationes, aut essent in Cadciri parte anime,aut in diuessis. verum neutro modo dici potest: primo no sunt in eadem parte animς quia sequeretur quia contrari, actus essent in eodem,ncc etiam in diuersis, quia contraria habent
fieri orea idem subiectum, o non erunt partim sponte panim non. pro solutione dicet E qudclphilosophus ostendit tales o rationes consistere in mbus. primo de se & simpliciter non subiiciuntur principio sponte agendi .secunda conditio qndd tales os tiones dicuntur fieri a nobis spoim te pro tempore simplicitar autem nonaenia conditio est ludd tales operationes dicuntur fieri mons sponte, et inuite,qina unaqueq; operatio debet diiudicari talis in tempore in quo fit, ' cum est actu & non simpliciter.Ad rationem primam respondere possumus: Iuda mixtum non est aliquitaex mixtis,sed denominatur hic totipab una parte & maiore,& principaliore is saepe fidit .ab sponte potiusqab inuito:quia potiussunt sponte.Adsecundam respondaur,&concluditur quod paratim sponte partim inuite fiunt tales operationes,& sunt in eadem,& dependent ab eadem potemtia animς i ab appetitu.ille enim est principium mouendi,& renuendi, di cum dicitur tunc essene duo contraria in eodem subiecto:respondendum est contrariu hoc pacto panam spore partim inuis testa diueris respectibus sumitur. si enim sumantur simpliciteri&dese sine conditione temporis non dicentur fieri spontes autem sumatur in tempore in quo fiunt: tune a nobis sponte fiunt,& sieraret quod tales operationes magis sponte fiunt,q inuite: nter tres conditiones:quas dixit iis losophus.&sie habemus declaratu primu membrum eius quod fit non sponte.i .per M. OMNE r 3.
aurem quod per ignorationem. Haec est secunda pars huius primi capituli, in qua philosophus podia qua superius diuisi actus nostros in ea quae fiunt secte,&in ea quae fiunt non spore, & mrasus id quod fit non sponte bisanam sit diuisum in id quodis per violentiam.& id quod fit pol quorantiam:cum declaraucrit de inuito,& spontaneo Pervim:nunc dcclarat de non sporaneo,&iruuito per ignorantiam,quod erat alterum membrum dcclarandum .verum cum aliquid fimo ore pre ignorantiam duobus modis euenire possit,aut per ignorantiam agere inuitii, aut non agere inuitum,nec tamen sponte.declarat philosophus differentiam quae est inter Uoeso ignoratione multu,& apere pre ignoratione non sponte,& affert halac sentcntiam, quia non omne, quod fit ignorantiam statim sequiturquM fiat ab inuito,&probat hoc M. omne quod nobis timuitis per ignorantiam certe postu cognoscitur: assere nobis dolorem& poenitudinem, ira no omne
quod fit per ignorantiam sempreest tale et pom asserat nobis dolorem & poenitudinem:cmo non omneqid fit m ignorantiam fit a nobis inuitis ves ut melius percipiatur forma rationis dicatiuhoc pacto. ne quod fit per ignorantiam ab inuito postea sequitur poenitudo & dolor,at aliqudi fit per ignorantiam quod non sequitur poenitudo,& dolorieris aliquod fit per ignoran ' mori
non Mab inuitoaexemplum maioris. t siquis per ignorationEinterfecit aliquem,&polleam reici Mitdolet &angitur.exemptu minoris. t siquis pro plumbo sibi debito ignoranter accspit argentu, di postea nec dolet nec eum poeniter, talis no dicetur quia inuitus ac perinnec etiam spol quia non cognouitinam id quod agitur sponte agitair per ignitionem nostra. inde tales emi mus, primo qui sponte agit per cognitionem: qui vero agisno sponte,aut per violentiam id erit de quo antea docuitiaut per iis ranciam,& h bifariam rursus aut inuitus,quia postea pCmirer aut nos inte, quia postea non poeniret,& cum hie non habeat proprium nomen,&sit rame alius ad inuito,ap ictur dicit philosophus note generis.i.non sponte agens,quia non potest diciquet aratinuimScima non minitear,nec criam qu agat sponte, in ignoraucrandi irem cluod agat
non sponte,&vocitur nomine generis. Mideta diri, concluditur ista sententia philosophi Q, igno
98쪽
u ratiora quam desoLatilpoena nido non sequitur non est causari alic 'id inani f.ab inuito,s d iblatantum quam postea sequiturdolor aut pcenmido. AT enim.yDfot -tiam quae stim
id reritnoratimnam per ignoranciam ammo ostendat ignorantem esse non esse causam vialis
quid fiat ab inuitoδε vult quod cum duplissit ignoraria, a ma aliquis est ignoransralia per qua
ae agimus ignorantenquddista disserant inter se,&hoc ostendit duabus rationimis, ebrius& iratus si non operatur per ignoranciam, sta per iram &ebrietatem. attamen ebrius,&iratus agit' ignoransita ergo non omnis ignorans agit per ignorantiam diuola igitur sunt ista:maior est clara,quia iurius di iratus agit per ebrietatem vel iram et nan per igi Manciam. minor, quia agit ignorans cum non cognoscat id quod agit ira in ebrietate peditus ut pate cinda ratio.non omnis malus operatur per ignorannam: at malus operatur ignoram,raF non omnis ignoram agit per ignorantiam. pastet ratio quia malus non agit malum prat ignorationem, esset enim Venia di usaamen omnis m,
lus agit ignorans quia ignorat finem ob quem agit': cum sit malus illii finem istimat esse nulis quia ha iudicium corruptu. INVITUS autem. Posteaqostenditquω ignorant A per ignorantiam et pere non sunt idem,sed is dus ignorationes differunnunc ostendit quod ignorano ea qua aliquisviciniresse ignorans Gest causa ut aliqs iure dicatur moari inuit sed illa potius quae fit in circunstantijs singularium in hoc ut sequatur poenitumaalis enim ignoratio vid tur esse digna musa ut aliquis dicatur agere inuitus,& non est causa viiij, sed digna venia affert in. tur primo unam sentenrirusquota ignoratio eius quod prodes, si ignorare vera utilitate,& nil in rebus,non est causa ut aliquis dicatur agere inuitus,di probatur hoc pacto, ilia ignorantia: quaesis eum Hectione non est causa ri aliquis agat inuitus. at ignorantia eius quod prodest,& nostri boni cum lectione, o talis ignoratio non est causa ut aliquis Matinuitus.maior Uatccid enim quod fit eum Hectionemon fit inui triminor.ignorario enim eius quod prodest,&noltis utilitatis,
di pes monis fit peres mon .ignorare enim i&quod prodest, & etiam scire illud est positu in noma potestate,&si aliud non scimus quod scire oportebat perela nem id lactum est: quia sic pla/cuitnoris,cum in nostra potestate lacrit collocatu. paret igitur quod ignoratio eius quod prodest non est causa ut aliquis dicatur operari inuitus nec excusationem meretur. Item dicit quo nec ea ignoratio quae est vinuessalis est causa It quis agat inuitus, nec est dima excusatione aut venia,sed rima potius,& reprehensi . erarin. in nostra po late collo nam cognoscire illud uniuersale vesnon ci ostere,eis norit causa ignoratio nivcrsalis ut quis agat inuitus ex quibus inscrt quMissa ignoratio: quaerit alicuius circiuillantis non uniuersaliter sumptς es singularis, est eausa ut aliquis dicatur operari inuitus,& c digna vel δε misci cordi quia peccauit ignorati de alioniis circi instantiς quam pam tam a ruria potuit percipere, de cum mulis siuit ignorati sis patenista tantum ultima excusationem habet,&causam ut aliquis dicatur agere inuitus.Notandum pro dociarati eorum uindicta stan quia ignorantia sue ignoratio est multiplex. una est ignoratiocius quod prodest nos peffectioni.alia est ignoratio circuns amiarum quae requinantur ad mediocristatem,&sludirasam operationem constituenda quas inserius enumerabit philosophus. verum ignorario rius quod prodest bifariam cile potest, aut in uniuersali,aut in particulari .in univosali hoe pacto: tsiquis ignoret non esse adultarium committendum,& huius ignorationis ipse homo est causo: quia in sua potest .ate erat,iam cognoscire ea quae cognoscenda sunt, quam non cognoscere,quin etiam vult ilosophus ut leges, quae ad nos p ncnt,teneamus. imorare igitur in uniuersali vel peruerseis quod est etiam Do modo ignoraretipse homo est causa alia est ignoratia rius quod prodestrignorantia innuam in particulari xt siquisignoret hoc adulterium non ese commit/t um.itaque supra uosale erat adultinum non esse committendum :paniculare hoe vel illud adultotum non esse eommittendit.de huius etiam ignorati insculpa est in nobis,& his duobus missis errat prauus imorando tam ili uniuersali quam in particulari id quod est bonum. relinquitur ignoratio circunstantiarum quae etiam bisariam sumi potest,scilicet in uniuersali,&in particulust exemplum primi: et siluis ignoret tempus,locum,& alias huiusmodi circunstantias: tuas de sci/re debet de si postea peccat quia ignoret in uniuersali non est dignus excissatione, nec dicere potest quod emi intimis quia nesciebat in uniuersali talem,ac talem ci nitantiam at tu scire debebas. exemplum secundi laxisiquis cum operatur ignorat aliquam circunstantiam, quia non potuit ciilla pateticularis Me nota, quia deceptus fuit,ra huiusmovi causa. ut siquis filium percusserit existimas esse patris hoste,' simili aequae velata sunt digna,de haec lassi ignoratia,solicet alicuius cunstantiae in parriculari est causa ut aliquis dicatur agere inuitus,si post sactum sequatur poenitudo. 5 dolor.ex dictis ouatuor cocius sistri possunt. i. Ignoratio in uniuersali utilitaris vel rius quod prodestrio est causa ut aliquis dicatur eminuitus,ut ignorare usuram in adulteriai malum.II. Ignoratio utilitatis vel rius quod prodri in particulari non est causa ut aliquis dicatur astcre inui .
99쪽
mis agat inultus ut ignorare laeum, auri pus variare res V M. haereo speciis ignorationI non sunt causa, ut aliquis dicat se inuitum Operari quia Mignorare,&sciremi in sua pol te cola . locatum Ac non habet racusationem.iiij. Ignoratio alicuius circuns antis in particulari,& singula. ri est caula riquis dicatur ame inuitus,cum hoc tu ri postea qua cognouit doleat,& poenitea de hoe pacto chriturinus tu per ignorantia, etiam magi spatant instri perea quς dicentur.Nota dum quod in speculatiuis sunt nonulla principia Vniualalia:ri de quoli- affirmatio,& negatio. 5: si in squalibus inualia demas ea quq rmanet sunt squalia,&alia huiusmodi an activis quoci , t omne honestium prosequendaeomne turpe sugiendum,&similiaevem vim scietiis i latiuis ea sunt cognitu ne ariasic etiam ista in a 'luis actionibus de Iututibus necessario requiruntur. FoRsITAN igitur non. yristia qua philosophus attulit illas differentias ignorationis, re quυbus ostendit non Oem ignorationem esse causam Vr aliquid mmus inultimila philosophus affert numeni cireunstantiarum: luas appellar singulas:circa quas Versatur omnis nostra actio.& primo. enumerat si,sas circunstantvis,dcillae declarat ipsas,&Qitcndit qus na sint illς circustatiς, quibus i ignotatis sit ut quispia agat inuitus.postremo conci liquid sit inuitum per ignoratia enumerati igitiar in primis circunstantias Ves conditiones quae requiruntur in qualibet operatione,& afferes prem quavis nomine Urius duas intelligi init prima circunstantia est quis id in ipse agens: secun/.da quid,idest actus quem agit ipse agens. rria circa quid,ldest materia circa quam versaturiquar, ta in quo bo hoc bisariam, scilicet in quo loco, bc in quo tempore,quinta quo dein quo instrumento sexta gratia cuius,idest finis ob que a r.scptima quomodo,scilicet fiat actior et fiam vel vel, cinenter: passi ves nimium quam sit opus di similiter. sis sunt omnes ci resistanti cicima quas versatur omnis actio. pulsinito Δc non sint neu plures ne fauciores, ostedi potest hoe pactor
omnis circunstantia aut respicit ams,di causam actus,aut i spicit ipsum aetiim. si Mens tk clama ς tune aut est usae ctens, ut iuralis, aut materialis si ciens aut est principalis. i. tuis de persona agentis:aut inmutarentalis.i.quocii finalis tunc est finis. .gratia cuius si materialis tune est circa quod:bo sic habrinus quam ror indiarias ex parte caussae suin vero circunstanne respi/ ciant ipsum a inmine considerabitur,aut secundum substantiam,&essentiam suam.i.quid: mirsecundum mensuram suam, idininquo,scilicet in loco in tempore,aut secundum qualitat .i. quomodo di se habemus tres alias. V N i V E R S A igitur haeci Possit philosophus enumera isuit conditioncs,N: circunstantias circa quas nostri actus Versantunnune ostendit qualium fit igno ratio, quia non omnium circunstantiarum est ignorario, o dicit quia omnia haec,scilicet collo mite nemo ignorabit modo sit sanς mentis nam personam agerans nemo ignorare poci,aliter se
ipsum ignoraret, quod non fit nisi sit aliquis insanus. In aliis vero ignoratio sim potest ut o te philosophus,5 incipit amne secundam cucunstantiam,scilicet quid est id quod agiti et si v igii tet et dicitur de Eschilo in sua possidicitur edidisse archam abusulcbant in sacris Cesiis. Mevocatus in iudiciu ad Ariopagum racusauit se quod per ignorantia egisset.Aliud exemptu est risisquis mucrone educens E vagina ut ostendtari interficit eum cui volabat ostedete hie ignorare sudobaturquid aperet.tema circunstantia est circa a uod,solicet materiam ut accidit Melope citcafilia Crespontem quem interfecit hostem esse ratus. Imorari etiam potest quarta cilcunstantia. i. illo. s. instrumento ut siquis ignoret hastam habere cuspid :Vel credat lapidem quendam esse pumicum di proiiciens pcrcutiat aliqvcm. Item ignorari potest gratia cui .i.finixi. quinta circunstantia visi medicus incidat venam gratia sanitatis' sequatur oppositum. IMorari etiam potest moduxi. solacii inantia visi pugil de te Volcias sensim se a credens:vel mentius agat,& asserat vulmis.omisit philosophus declarationem in quo:id in circa locum,& tempus tud per se notam.ignoratio aurem talis fim potest quando ignoratur iram sit sacci locus an pio anus.similiter vetrum dies sinus an non. nde diruphilosophus quord ille qui ignorabit aliquam istarum septem eoclistionum,scilicet in particulari dicetur multus:praecipue si eueniet ut erire,& ignoret illa duo,
scilicrectica quid.1.materiam circa quam,& gratia cuius. I. finem. nemo enim xellet ignorare istas.
limi si euenire ut in pticulari ignoret istas pue dicetur UM illa inuitus .sic igitur circa sim gulas istas fieri in operata ignoratio potest praeter Vnam. personam amixnunq.n.seipsum ignoraret nisi insanus. Et Vs i riar. Declarat philosophus qu in oratio alicuius circunstatic est causa in aliquis agat inuitussi hoc addatur ut sequatur rimitiicio,& dolor ex quibus habemus timuitum per ignoraciam Gid quod fit ignoratione alicuius circunstantiς α septem enumeraris: λcipitur.n. persena Uctis eum hoc etiam addito ut post a cognouit sequatur pomitiido & doloridi sic hab us de tum alterii membru no spontanei. i. inuicii p ignorantia is manifeste para. C v M alit id inuitus. IH est rema pars huius capituli,in qua phs posteaqua determinaui e m quod fit a nobis inuitis,aut priminutriri oratia: nuc declarat sporaneum.&id quo d fit a nobis spissideinde udit,&pou habet rc re quorundas cimicorumve mutuliffinit igitur in pri/
100쪽
mis id quod sponte sit,' talis diffinitio oritur ex indeterminatis.nam si id quoqoperamurinuiti, aut per vim, aut per ignorantia agimus: certe id sponte fiet ius principium vitemum est in agem te, di haec pars est contra invitum perviolentiam, ius principium extra est praeterea addit in agente scien ingularia ei rea quae actus fiunt, de haec parso contra lituitum per ignorantiam, Echis duobus membris distinguitur ab illis sibi oppositis pulcherrime igitur processit philosephus declarando.& diffiniendo primo illa duo membra,scilicet inuitum per xum, di inuitum per ignorantia, quia difficile erat dcclarare id quod sponte fit,nisi antea es at illa d arata. oppost enim eadeest disciplina,& unum contrarium cognoscitur per alterum. FORSITAN enim. Nile philosophus re literiore re opinionem quorunda de eo quod sponte fit,& dicitquM lassitan illotu serurentia non est da,quae dicit quod illa quae efficiuntur per iram aut eupiditatem fiunt a nobis imuitis. PRIMO nanque.I Affert rationes ad refellendam eam sententiam,&ostendendum in illa quae fiunt per iram aut cupiditatem fiunt f nt 3robat aut set rationibus. Niatctsi ea quae fiunti,& eupiditatem non fiunt spontem inuite ut dicunt i liunte nullum animal pi homi/periram appetitus est dupla aut rationis,aut sensus. petitus racionis,ides voluntas quae semper praesuPponit rationem est in pueris in potenti quia nondum vi operantur. Appetitus selisitiuus est in eis actu at in brutis nullo modo est apperitus rationis:stis unus tantum,quo animalia dicuntur agere sponte.quare spontaneum in principi 'm in eis nullo modo voluntariumrex quo hic patet id quod supra dirimus quia id quod multi accipimit voluntarium dici dein spontaneum: quod extendi tur ad plura, ciuia non solum competit animalibus rationalibus,sed etiam brutis. voluntarium tan
cupiditatem ves iram aguntur non afferunt nobis eo pacto dolorem,sed potius voluptatem ergo talia non fiunt a nobis inuitis. PRAETEREA quid inmessi, Quinta ratio.Ea q Ii in sugere pa,4 rito,& non sugeret sponte a nobis agunturiat tarn ea quae per mentem q ea quae per iram cupidit, temn: peccantunsicet sugere sint in nostra polinamergo tam illail ista sponte a nobis aguntur. quas dicat nulla differentia est interea 'rusta q fiunt atratione,& ea quae per iram fiunt ves cupidunem, nec etiam pueri agerent sponte.at conmuens salsum,er 5: antecedenrinam videmus pu ros sua sinagere no nulla,& bruta f te sua accedere ad pascua &similia . notandum qu
tum rarionalibus,mde philol ophus cum loquitur de spontaneo dicit mere ecum de voluntario ει λι- DEINDε quaerendum est utram. Secuda ratio.Si omnia quae fiuniperiram,&cupiditatem fierent a nobis inuitis,tunc aut omnia tam bona, quam mala fierent a nobis inuitis: aut bona sponter mala ero inuite.atncutrum horum est, o nec illud,scilicet tu ea quae agunturper iram,& eupiditatem tanta nobis inuitis. ludd autem neutrum horum sit 'batur. primo omnia, scilicet tam bona,qua mala non fiunt pmpterea a nobis inuitis,quia tune homo nishil age et sponte cum omnis sere nostra activa opcratio fiat,aut circa iram,aut cima cupiditatem, di tamen homo quandoq; ant sponte.- item est saeunda pars vera quM bona fiant a nobis spo te mala vera non.cum Vnahit causa unum* principia a quo bona,&mal aprouenire, & pmce possunti verum idem erit iudicium de ipsis, nam absurdum est ponere duo diuersa cilice ponte,&inuitum procedere ab una causa:&eodem principio,scilicet sp, astendi idest eum unum sit prin/cipium sponte agendi amborumrabsurdum est dicere quod taliaei. honesta pmueniunt,munt sidreau ia vem a nobis inuitis, sic patet concluso. ABSURDUM est etiam.y tia ratio.Si ea imia vero a nobis inuitis,&se patet concluso. A B S v R D U Is est e fiunt per iram &cupiditatemnerent a nobis inuitis: tunc omnia quae oportet appetere fierent IIIulte.consequens est absurdu,ergo &am ecths.quM autem hoc in absurdum rebatur armi losopho quia oporta applicae sanitatem,disciplina:&dicere quM ista fiant a nobis inuitis absura dum est sunt etia nonnulla re quibus quantii oportet irasci det, unus visi videamus patrem verberi iniuste aidicere quω talia a mus inuiti videtinesse alienum a ratione. U i D E N T v R etiai. O uarta ratio. quae fiunt a nobis inuitis afferunt nobis molestiamstenudisserentia inquam non est,quantu ad hoc quM utra P fugere possumus, cum sint in nostra pol de viri'i,& si illi dicerent: isti astrinus non fiant humani quia sunt
in parte anime inacionali,mens autem senapaest cum rarioncidicet philosophus quia no sunt minustitimani, quia si sint in parie anime irrationali peremiariam: tamen sunt in ptarationali perparticipationem quae obtemperare potest rationi in ipso homin et patebit.notandum ii ita ratio etiam errat& delinquit,&si rina ratio nunqua erretiqui ais cum prudaea.Errat autem ratio cum in prudentia,& vigente appetitu uccumbitavi in qtiosis apparet vet I Icontinete in in inteperato Ratiam, resimi libiis:&delinqiiit circa ea quae sunt in tostia potestate: puniuntur huiusinodi delicta,& dicinitur sponte agi nobis.vincitur enim ratio,& se obsastari permittit ira ves cupiditate,& male diiudicat &emtiquod si dicamus ictaquς fiunt per mentem &ratione: ri a nobis sponterprofecto & illa qus per iram cupiditatemq; peccantur ponte a nobis fieri dicamus oportet cum inhoe,scilicet sponte uti non sponte fieri idem sit iudicium de virisui. AFFECTUS autem