장음표시 사용
171쪽
ETHICOR UMquaedam & iniustum iridem quoddam: ut pars totius initisti. quod quidem
est praeter legem. Praeterea si quidam lucrandi causa facit adulterium, atque pecunias accipit,quidam erogat,damnum* patitur ob cupiditatem: hoc quisdem intemperans potius a pluris auidus,ille autem iniustus,sed non intemperans esse uidebitur.patet ergo talem illum uideri, quia lucratur. Insuper aliae quidam omnes iniuriae: ad Pi quod semper uitium rediguntur. ut si commise, ' ηxit quispiam adulterium: ad intemperantiam .si deseruerit in acie socium: ad timiditatem. si pulsauerit quempiam: ad iracudiam. sed si lucratus suerit:ad nullam aliam prauitatem,quam ad iniustitiam ipsam refertur. Quare perspicuu iaest praeter totam,aliam esse quandam iniusticiam partem univoram: quiadiso finitio genere est in eode.ambae nano id possunt,ut sint ad alium. Veru his quidem circa honorem uersatur,uel pecunias,uel salutem,uel si quo uno nomine complacti haec uniuersa possumus:& ob uoluptate quς fit il lucro. illa uero circa omnia ea in quibus studiosus uersatur. Iustitias igitur esse plures:&alia quandam esse praeter ipsam totam uirtutem persiaicuum iam euasit. sed qugna sit Sc qualis: sumamus deinceps oportet. De terminatu est itam iniustum quis isdem esse quod est contra leges:& quod est iniquum. Iustum aut quod est se, gitimum: quod est aequum. In iustitia igitur antea dicta est: aqua proficiscitur id iniustu quod contra leges dicimus esse. At cu iniquum & iniustu quod
contra Ieges est,non idem sit: sed alterum ad alterii sese habeat ut pars ad tollicitam iniquum omne,iniustum quod contra leges: iniustum aut quod contra
leges non omne,iniquum .plus nano omne,iniquit: iniquum autem non om
ne, plus9iniustum etiam dc iniustitia: non eadem sunt,sed diuersa ab illis. Schaec sunt ut partes : illa ut tota. haec enim iniusticia: totius est iniustitiae pars S
iustitia iustitiae simili modo. Quare de iustitia quae quidem est pars:& de inoiustitia similiter est dicendum,SI de iusto etia Sc iniusto.Ea igitur iustitia quς
perinde atque tota uirtus est ordinata,& ea iniustitia quae aduersatur illi,qua, Rrum altera uirtutis,altera uit a totius ad alium usus est: omittatur.Et iustum id& iniustum quod ad has attinet:patet quonam sit modo definicdum. etenim pleram legitimoru ea seresent: quae a tota uirtute agiit. Lex enim iubet uniug
cuiusque uirtutis uiuere ratione: dc uetat uit a cuiusuis uiuere modo. atque Ies
gitimorum ea quae ad publicam pertinent disciplinam: ea sunt quae uirtutem totam efficere possunt. Sed de singulorum disciplina, qua quidem uir bonus est absolute,utrum sit ciuilis an ad aliam facultatem pertineat: determinanduposterius est.non est enim idem fortasse uirum esse bonum,SI ciuem bonum. Iustitiae autem eius quae est pars & eius quod ad ipsam attinet iusti: una qui dem species est ea quae in distributione consistit, aut honoris aut pecuniarum φῆ aut caeterarum rerum quae inter eos diuidi possunt,qui in eadem ciuili societate uersantur. in his enim fit: ut quispiam & non aequum habeat ad alium.&
etiam aequum. Alia autem ea,quae in commerciis est hominum emendandis.
cuius sunt duae partes.Commerciorum nanque quaedam sua sponte faciut homines : quaedam inuitis ipsis esskiuntur Et ea quidem quae sponte saciunt talia sunt: uenditio,emptio,inutuario,vadimonium,locatio, depositio,mercede
172쪽
eonductio atque propterea sponte haec fieri dicuntur m principium ipsorum
sponte procedit ac agitur. Eorum autem quae inuitis fiunt, quaedam clandesti
na sunt: ut sumam,adulterium,ueneficium,lenocinium seruorum seductio, des cum dolo,falsum testimonium. Quaedam uioleta: ut uerberatio, uincula. mors,rapinae,membrorum captio,conuitium,contumelia.
rs V KRIMus autem eam iustitiam. Hoc est secundum capitul si huius tractatiamn qim χ postiatquam domit iustitiam lagitimam mea egatu quo m α omnibus viniatibus: Ut quibus simul sumptis 1iderer resul rare quoadam totum quod est iustitia legitimamune vult ostendere esse aliam iustitiana,quae est una species virtutis distincta ab alijs virtutibus sicut spe.
cies a suis speciebus,&ab iustitia lentima sicut pars a toto. iacurrit ciam ista intus simul eum, aliis virtutidus ad constitumdam iuuitiam legitimam: concurrit inquam ut pars quaedam consti tunua diuidior autem hoc capitulum inquatuor partes quae suis locis patebuntiosterulit aute inmma quod en alia iustitia quae est ut pars Virtutis,& hoc declarato iniustitia sibi opposita. conrurius inhabitus ex habitu contrario cognoscitur ut superius dixit probat aut hoc paclaui est ali. qua iniusticiari pars totius vitiositam erit aliqua iustitia qerit pars totius virtutis. reprimu eius. iniu-ς non dicuntur e operario a sua operario distinctaab alijs.quare erit una species vitii quae dicitur iniustitia consi Rens in plus appetendo si .nati scurramus polii la vitia meriemus eoru actustae longe diuersos ut timissitatis,& iracunM,5 sic dealiis sin vero sumanti timui etiam differe quia Min sua πως priamo rationem tanta plus appetendi vitiosam distinctam ab aliis curam vituperemus Itinio
quam.erit igitur species qu vim distincta ab alijs speciebus vitiorum quae direturimustitia, &erit pars illius iniustiti aequa dicitur tota,&miustu tale similiter eritpars illius iniusti quod tras as datur ING. di fleret aut haec iniustitia ab illa sicut paria toto. P R IET E R E A siquidam lucrandi causa. Ostenditi dealia ratione sumendo unu actum 5 diuosum finε mi adultam comi miri inde lucrum habeat ob tale finem dicetur scos se iniuria gratia lucri,5cinius seri contra si damna patitur libidine non dicetur iniustus: sed intemperans ob talem rinem,ex quo patet quod etia in umilibus actibus diuersi fines faciunt uia differre, di distincta esse.finis ii tur pluris appetendi ora i γ dit esse vitium civ da sibi accomodam id aut est iniustitia particularis et paret. INSUPER alia. Probaticae alia ratio nil vitium ad quod proprieredigitur intima lucrandi est distinctu accieris variis,& iniustitiis ut ita loquariat inmilitia est aliqua ad qua redigitur iniuria lucrassi, o illud erit distinctu a caeteris,&scerit unum xvium iniustitia panicularis cui amabucturiand mmma sua opriario iniurialucrandi,&plus capiendi. notandu illi,d philosophus dixit.Arcu quispia spe plus capit,quoid posuit quia non dicitur per unam tantum operationem aliquis vitios inmeria studiosus: frequentatis mina operationibus aequiritur habitus ex tuo talis dicitur xjtiosus v lis studiosus finiti, tum qui in ipso est:ideo piis ut diximus addit scpe. Q U AR E perspicuum est.&hineest sicunda pars huius cap ti in qua piis comp. arat iusticiam legitima qus dicituriora eum ea quae dicit pars,& pam latis declarando ii quo coitumiunt,fi in quo diffinitiverim ut inimstitia quae in tota ciciositas,& iniustitia paniculatis conueniunt in nomine, di etiam in rati quia ratio utrius p est in codem generet,solum in eo quod est ad alium:ita iustitia tot sc iustitia particularis se ha te videntur,conueniunt enim in nomine, di in quadam ratione communi: quia am simi ad alium dis erunt postea,quia versanturcirca diuersa vidi orphilosephus . notandum quod iustitia legitima,& particularis videmur conueniret,& in nomine ga utraq; iustitia dicitur,& in qu dam ratione communi ipsius generis, quia utram est ad alium.sumamus igitur habitum quendam conimunem illis duabus iustiti3 saeuius nomen fit iustitia, bc diffinitio eius sit virtus ad alium. ista initur iustitia Gmunis ambabus:qua est virtus ad alium diuidatur in iustitia tota legitima,& in iustitia particularem,quae clus iustitiae convcniunt in nomine,& etiam in quada ratione ipsius genota rivit via utraq; in virtus ad aliu.differunt naimi postea quia versantur circa diuersa. na legitima iu/stitia versaturem: omnia circa quς versatur Midiosus, Ac aggregatum omniu vimini. particularis voto iustitia circa determinatam materiam et dicit philosephus. praeterea non eodem modo ad Misi esse videnturuiuialemtima videtvresse ad alium.l.ad rempu. patricularis vero ad aluima. hunc vel illii onnicillarent hominem,quare non videnturesse omnino vni vocavita habeant ide
173쪽
l habeant ominis eande ration ,eum illud quod dicitiar ad alium diuerimode intelligam & λ i eut de tultitia tota,& particulari dirimuM dein pacto de iniustitia tota,& particulari dumta cent semus, scilicet quod conueniant di differant inter sese supradictis modis.sumatur igitur iustitia sum
i lior quae est tanquam genu idest virtus ad Guin re dividatur iniustitiam totam ,& oam latondi diffiniantur istae dux iusticiae.mstiria legitima cum sit virtus ad alium est habitus sectivus cimal ea omnia circa quae versatur studiosus ad obseruando leges ob bonum commune. iustitia patriciii laris eum sit etiam virtus ad alium est habitus esectivus circa talem materiam, scilicet determina. tam puta honores, pecunias,& talia exima bona mburi s cuini quod suum estiniustitia vero tota cum sit vinum ad Mium:est habitus Hostiuus transerediendi leges darimenti communis, &suic, modi gratia iniustitia vero particularis quod est habitus 'tuus circa determinatam materiam sumens quod suum non est. DETER ΜΙN AT V Μ est itaque. Harer est tertia pars huius capituli Isin qua philosophus devirat quem ordinem habent inter sessis iustitis,scilicet legitima & particularis resumendo diuisionem sumius allatani,cideremurationem factam scilicet quM determinari
est id esse iniustum quod est contra leges,di id mam quod est iniquum: similiter quω iustium est id quod est secundum lim,&quod est in uum alis praemissis ostendit has iniustitias,scilicet contra leges,&particulare hunc ordinem inter se habereri altera sit et totum, altera ut pars,&hoc declarat quibusdam terminis hoc pacto si ut se habet iniquum respectu plurissic iniustitia contra tepes adl iniustitiam pam larem.sed iniquum est Ut totumlliu vero ut pars respectu iniqui ergo iniustitial contra letes erit ut totum respectu particularis mi uultis. vallat comparatio Npter Gn aientiam quae est inter illa quae habciat ad inuicem aliquem ordinem. assumptum autem deciaratur sicilicet quod iniquum est ut totum respectu pluristatuta omne plus est iniquum no autem omne iniquum i est plus. quia mapis est aliquod iniquum quod est minus . iniquum igitur habet sub se plus&munus.quare plus videturesse una pars ciusuic etiam iniustitia nam laris videtur esse una pars ini stitiae totius, se dicetur de iustiria lagitima, di iustitia particulari.quamex comparatione illorum terminorum sint illam consequentiam philosophus,non aut mordine essentiali: ut ait expositor quidam.verum nonnulli textus ubi dicit plus habent. CONTRA leges. Et tu pomnus Br zomare rationem hoc acto, sicut se haberiniquum ad id quod est contra legessi e selitat iniustitia particulariis ad iniustitiam quo in vitiosita sed iniquum est ut pars respectu eius quod est contra leges.se iniustitia particulans est ut pars respictu iniustitiae quae in tota vitiositas. nam iniquum es ut pars cum comparatur ad id quod est contra leges. in autem ut totum cum comparamr ad plus. ratio, tamen reperitur iste textus ubi ponatur contra leges loco eius quod dicitplus:& antiqui repo/nunt secundum primum textum quem attulimus. Veru quomodocunq; se habet remisitet quia sententia philosophi est quddi iustitis ita se habri inter se et altera sit et totu ut altociatalentia enim est ut totum, particularis ripa 6 eodem modo dicendum de utram iustitia EA ipitur Et iustitia. cu vestet philosephus omissa iustitia, di iniustitia quae dicitur totae cedere ad deci . damiultitiam panicularem assignat rationem cursit omittenda illa iustitia legitima quia constat satis de ratio eius cum declara rimus Omnes Virtut Uiqiribus ipsa constituitur &etiam ex su/pradictis determinatum sit de ea,&de iniustitia sibi opposita militer de iusto ad iustitia talem scilicet totam & iniusto ad iniustiriam talem pertinente . nam iustitia talis complecticiar unamquamm titutem & uniuscuiuis usum ad alium,in enim lagitima lex autem quae proprie est ita iubet vivore secundum rationem cuiusui virtutis:vitia autem pini di verum de his quae pertinent ad publiciun diseiplinam,& de his quae ad priuata,& silmilitar ad virum bopum, di ad ciuem bonum si sit diis'
uersaracio et doctrina posterius aicemus. sua libro politi conivb deterini natur illa quaestio vini idem sirine ostenditur aliti esse virum bonum,2 alium ciuem bonu respectu quarunda rerum 'publiis carum c gubcinationum quae non sunt recto Verum in optima politia,& gubernatione rei publice non tile videtur ciuis bonus oui non sit vir bonus. nam ciuilis disciplina videtur praesupponM h minem iam ambutum v vtutibus,& docm quomodo illis in comuni, &civili societate utendii siti notandum γω unum,& idem subiectum Vidcturdisciplinae moralis,de politi chomo ea rati re qua subijcitur virtutibus,&sdici rari diuerso tamen modo. i. ratis adipsum: ciuilis ad alios N: Gebonum. m est subiectu moralis disciplans inquantum subiicitur virtutibus,& felicitati: quae ipsum periciunt esectu vero suscipitdistiplinaminiisse omlit quo talibus virtutibus xtat ir ad ali 1m. Lad commum bonum ciuitatis, 5 sic etiam ciuilis scientia moralem disciplinam praesumo rem vicitur. haec magis ad libis poliri corus stanta ιUSTITIAE autem eius quae est pall, ΣΣΗ est quarta P huius capituli in tua plis omissa iustitia lagitimaeincipit lia exponere de ea oesh
5: particularis iustitia. ita. eam sumi diuidit in duas species: quam una vicitura ustitia duistributiva lia vero dicitiir commutatiua suecorrectiva morum&commiorum.haec rursus coma
muta alii canonio duobus sumtur modis,quia duo sunt commentorutat aequaeda enim fiunt
174쪽
suntsponrevivenditio,&alii ut ita loquar,huiusmodi conniustus,qtia da vero Rintinuite,& hoe duplicite aut per ignorantiam,aut per vim, rapo ponit philosophus in textu,& in se lucimbus latius declarabuntur habemus er o particulare iustitiam diuisam in sua membra,quorum alterum est iustitia distributivaealterum iuuaria commutati uas conmiua commmiorum.
De iusto distributivo, Cap. III.
Vin autem iniustiis fit iniquus,&iniustum Iniquum: constat Scaliquod medium esse iniqui.atque hoc est ipsum aequu. Quo enim in aistu plus est,& minus in eodem est etiam aequum.si igitur inius stum est iniquum:iustum est aequum.quod quidem & absque rastioe cunistis ita esse uidetur. At cum aequum sit medium : iustum, mediu quododam erit ipsum autem aequum in minimis est duobus,necesse est igitur ipsiimiustum,SI medium esse&aequum,S ad aliquid, Sc quibusdam.atcp quo meo dium quidem est hoc aliquorum est: quae quidem plus sunt:& minus.quo autem aequum est,duobus est:at quo iustum est,quibusdam est: ipsum ergo tu,stum , in minimis quatuor consistat necesse est . quibus enim est iustum , duo sunt,&res in quibus &ipsae duae sunt. Atque eadem est aequitas quibus at in quibus.Nam ut sese habent ea in quibus, sic sese habent & illa.si enim non sunt aequi: non aequa habebunt,sed hinc pugias nascuntur,& incusationes: at et 1 que querelae: m aequi non aequa,aut squa non aequi habent ac potiuntur. I dita esse ex eo quod pro dignitate fit constar. Iustum enim quod in distributio,
nibus est: omnes uno ore pro dignitate quadam oportere esse dicunt, ipsam tamen dignitatem non eandem omnes inquiunt esse: sed popuIares quidem libertatem, pauci uero potentes opulentiam,nonnulli nosilitatem, optimates uero uirtutem.Iustum ergo rationum quandam comparationem subit.Coni parationem nanque rationum subire non ab luti numeri solum :sed numerabilis etiam omnino proprium est:etenim comparatio rationum,aequalitas est rationum: & in quatuor minimus est , R seiunctam quidem in quatuor esse costat. A n no & c5tinua in quatuor est uno nam termino utitur ut duobus:
Sc his illum sumit hoc pacto ut A sese habet ad R : sic B sese habet ad C .bis
igitur dictum est ipsum b, quare si b bis positum suerit,quatuor erunt ea quae comparationem subeunt rationum.est autem & ipsum iustum in quatuor misenimis: S ratio eadem est. Sunt enim seiuncta similiter:& quibus,& quae. Erit ergo ut est a terminus ad B terminum:sic e terminus ad terminum d. Et mutato ergo ordine,ut a sese habet ad critab sese habebit add.Quare& to tum ad totum,quod quidem distributio ipsa coniungit. Et si ita compositum fuerit: iuste coniungit,Coniunctio igitur a termini cum c :& h cum a iustum est id, quod ad distributionem accommodatur, Sc est medium eius quod comparationem rationum non sub at.quod enim sibit ipsam medium est.iustum autem subit.Talem autem rationum comparationem, mathematici geomeν tricam uocant. In geometria nanque fit:uthrorum ad totum perinde sese haza heat,atque ad utrunque sese habet utrunque. Non est autem continua hec cMParatio rationum.non enim fit terminus unus numero, cui & quod . Iustumisitur hoc incomparatione rationum consisti si Iniustum autem est id, quod ψ EOLacci.' O iii
175쪽
a comparatione ratisnum exorbitat. sit igitur aliud plus: aliud minus. Qiimclquidem & in ipsis operibus accidisiin bonis enim qui iniuriam facit, plus hao
bet: qui iniuriam patitur,minus. in malis autem contra,boni nanque ratione subit minus malum ad maius malum: minus enim malum,magis quam maius
est expetibile. At quod expetitur bonum est:& quod magis maius. Haec uitatur una species iusti. COMMEN
CUM autem intumis vir sit iniquus.IHoc est tmium e mlum, in quo philosophus su
mit altoum membrum particularis iustitiς superius diui ,scilicre iustitiam dis hibutivam,oc eam deciarat.duliditur in duaspartes, in prima osmadit iustium distributivum esse mediu,&feci dum aliquam proportionem vel similitudinem rationis, in secunda declarat secundum quam simis litudinem rationis sit medium,& secundum quam proportioncm .in prima istitur probat philose phus quor diustium distributivum est medium hoc pacto . omne aequum vi turi lamedium, is iustum distributivum est aequum:ergo iustum distributivum est medium.patet maior quid squum
n philosophus videtur inscire se duplappostiam. quod cum aequum sit in duobus minimis, iustum quis erit in duobus minimis,& quod iustum est medium,& est aeqvu,&dicitur ad es iquid ex quibus1am. quo sequitiir quod iustum sit in quatuor minimis, quia iustum est etiam relativa, di inquantii iustum requirit etiam duos reminos sicut aeqv um, iustum igitur erit messii, & mulidi aciuumanam sit medium ponetur inter duo citrema. siniqua, quorum unum in plus,aliud minus:quavcro est mirum cosistit in duobus inter cruae est relatio quare is est squum est into duo, ut vero est iustum est ad aliquid.i respicit mrsonas,sic igitur est ad aliquid &quibus.i ad misonas, dein rebus quae tribuuntii e Go est mcdium in quatuor minimis. dicitur autem in quatuor mini mis vet puto,quia iustitia ut ostendet est freundum similitudinem ratidis quae ad minus in quatuor reminis minimis flari latet. his praesuppostis philosophus probat quod iustum distributivum est mediundi qua similitii dine rationum hoc pacto,illud iustum quod consistit saltem in quatuor mi/ rimis:quorum unum se ita habet ad alterii in icut mi ausi ad Aquum est mesium secundum ali/ am proponionem vel similitudinem rationis,sed iustu dimibutivum est huiusmodi, ergo iustudi stributivum est medium secundii aliquam pro monem,& simili nidinem rationis. maior paret quia illud iustu quod consistit in quatuor tenninis: suorum primum se habet ad secudum sicut αυtium ad quartum,consistit in aliqua similitardine rationis.minor paret ex praesuppostis, quia dixi mus quod iustum distributivum est aequum,crgo requirit duos terminos, postea est iustum, ad aliquid ex quo requirit duos alios terminos,& sic crunt quatuor tomim.f. duae pason ,& dus res qui bus remunabirii rem monitas,&similitudo rationis in qua consistit iustum distribuni . ID ita esse.IProbat idcm alia ratione qua sumitur ex parte dimitatis, de re sententia omnium homi/num pia dicunt iustum distributivum oportare fieri se natim dignitatem persenariim quibus fit distributio,ita ut qui maiorem habet damtatem plus habeat, qui minus h. abeat manus, ct ista est aliqua similiticio rationis,quare ex hac mi opinione iustum dimibi uiuum cosistet in aliqua proportionalitate es similitudine rationis,sed quaq omnes in hoc numire videantur,non tamen consentiunt,quae nam sit illa dignitas tauta cruam debet fieri distributio in honorum vel moeniani, de alioru quae dimidi inter ciues possunt.sed quidam dicunt tibinatem ut populares, alij opulentiam ut potentes etalis virtutem ut in ciuitatibus quas optimares gub ant.a ex iis hiscinus Piustum distributivii est medium secundii aliquam pri monalitatem,& similitudinem rationis. ET quibus.Isrebus ubi est aequalitas eorum quae distribui mariti illa s. quibus distribuenturii. νως,quibus fit dimibuno. notandum pro declaratione supradictorii quoid similitudo rationis est alitra rationu:quam isti prcritionem vel proportionalitatem vocant.estinet aut duas ratio i m aut est saltem in duobus, limilitudo vero rationis in duabus rationibus. exemplii primi inter
176쪽
8 Σ& ratio dupla. vessi similitiido rationis continet saltem duas rationes ,N: quatuor terminos. eaemptu huius secundisicut se habet secudu ad quatuor ita tertium ad sextu.sunt enim hic duae ra tiones, ex quibus resultat proportionalitas siue similitudo rationis,duas habens rati Jes ut diximus, di quatuor. tandum pinerra quod aequum duobus modis mcipi por, uno modo ut nec supere nec supereturiatio modo ut supciet quidem,sed tamen struct aequalitatem respeetii personam qui
bus dimibuitur. videtur ergo iniusto distributiva dere posse vimili muti . na si sint perlanae paris dignitatis, colario seruabitur ibi equalitas rees distribuendassi ita,ut id quod dabitur non superabit nec superabitur consistit etiam in inualitatereri:quaia altera superat Ae altera superat tamen seruatur ualitas respe personam,veluti si Achilli detur&Aiaci& Achilles superet alace indocimo i dabuntur eis equa Fin quantitat mon seruabitur iustiam: sed quanto Achilles superat indignitate tanto id q uod ei additur superare debericu ergo dupliciter sumatur musi ui duit philosophus quia ii non sint inui, scilicet in dis late rei tis: minua simundisinquantita re,quia plus digno,& plus merenti plus etiam ae cturiquddsi hoc pacto non seruetur muss extemplo dicit philosophus nascuntur pubie,&discordiςμ quaerere.cquando inui in dignitate habeat Ψι non inua inquantitate aut econtra non inui indignitate habentinua inquantitate. IUSTUM igitur in similitudine. Haec est secuda pia huius capitulinn qua philosophus. postem declarauit quord ius id distributivii consistit in aliqua proportionalitate ves similitudine rationi senile ostendit qualis sit ista simili nido afferendo duo, mu quord similitudo rationis consistit non solii in num ro simpliciter,& absolute ac pio: aut diciturconstare ex via itatibus abstractis a rebus,sed eriam innumero rem numerata siexemplum numeri primo modo sumpti in x xiiij.v.Lexemplum secum di modi ut quatuor digitiinquinet pedes, ut sunt mam mimi i palans & alia similia,&hoc affert Hilosophus is hinc habeat quod proportio siue similitudo rationis consistit etiam in rebus,& per/lonis,ex ouo innotescat quM iustina consistit in ahquatione F m talem proportionalitatem quam infimus declarabinnotae dii quod similitudo rationum,cu autem dico similitudinem rationii intesii F proportionem sue proponionalitatem ut isti appellantsi militudo inquam rationii primo consiliit in numcris,& per se ex consequinti & racione imus numin undatur in rebus numeratis, ne Vlulosophus caepit non solii numerum separatum,sed etiam res numeratauin quibus dicit consisscte similitudinem rationis. declarat ulterius quidae similitudo rationum dicendo quod est inualitas rationia ut hinc habeat iustitiam esse ad uationem resultantem exsimilitudine rationsi. recundum incriqu3dsimilitudo rationis constat saltem inquatuor minimis.i .ad minus in qua mor terminis. t habere etiam plures v sex,utlhoeto,dece, visicut se habet hoc ad hoc, &hoc. ad hoc,' sic deinciciita illud ad illud,veri in paucioribus,quam quatuor constare non pila similitudo
monii, bc hoc etiam probat philosophi hoc pacto, similituta rationsi disiuncta consistit saltem
in quatuor minimis.i. ad mimis in quatuor terminis. dem pacto similitudo rationsi continua. aer ter ista non inuenitur alia similitudo rationurergo omnis similitudo rationum consstit in qua/ruor terminis ad minus. patet ratio per suffici intem diuisonem,& utram probari potest.disi uncta similitudo rationum quam isti discontinu. im sicut dilactam agi ant,dicitur illa quae habetom nes terminos dissictos hoc pacto visimile habet. A.M.D.ita. C. MLD.Haec dicitur di sumasula non est aliquis terminus communis, sed omnes isti quatuor sunt diiuncti,& seiuncti vim mim ris, hoc pacto sicut se habet quatuor ia duo: ita duodecim ad sex. in hac manifeste patet quod sunt quatuor temtini. iitinua vcro est illa qu. ae vidctur consistere in tribus:tamen consistit in quatuor, quia unus terminus repetiturbis ut ostendit philosimhus hoc paeto sicut se habet.A. M. B. Ita. uad.C. hocpacto sicut se habent duodecim ad sex,ita sui ad tres.Paret ergo quod in quatuor consistit terminis ista similitudo rationum, quae dicitur 'continua, lilia inus est ibi communis ter minus, scilicet ille ciui repctitur bis, & sic probatum est quota omnis simi arido rationum est inquatuor trimini hora irim quord ad hoc propositum numerus bifariam dicitiir,omitto aut nunc
num in quem ilia appellanti iumerantem. i.animam rationes , numerus igitur bisariam sumbrur,autfonnalis,aut materialis.formalis numcrus est abstiactus ab omni materia fim rationem suardicitur autem constare ex unitatibus absolutis,nce applicatis alicui res ' dicitur cumulano vhic, alio siue compositio unitarumdicenim Plato numerum di tui dictis I numcrus circa que insatur arithmetica xt ostendit philosophus in libro posterioH. nsiderat. n.arithmeticus num rum et numerus est absolute,&non ut est in talibus ac talibus rihus , M abstrarim,& secunctam suam rationem sorinalem. materialis aurem numerus est qui mineraturiquauis per hunc etiam numeramus:vt 'quineti digitos polium numerare quaelibet quino, di videtur numerus materiali ter oriri ex diuisione continui .verum cu filiailmido rationsi consistat in trisu ,tamen primo & prinmpaliter consistit in numero abstracto, secundario in rebus numeratis, Ne hoc ex ordine linitum, re
177쪽
us igitur attulit illud praesuppositum quoid non solum in numessestsimilitudo rationum abs lute, etiam in rebus numeratis, quibus,scilicet personis, de ea quae: inlicci res Vt itaque se ha/het. A.teminusaeum velit dcciaramphilosophus qualis est ista similitudo rationum, in qua consi.' stitius rem distributivum. mo ostendit eam quomodo fi cinde ostenditiam esse mometricam, postea declarat quod est geometrica disiuncta. demum quod iniustiam oppositum tum distributivo
exorbitat,deest alimum a tali proportionalitate siuesimilitudinerationum geometrica, probat in/' tur inprimis hancsententiam quod iustium distributivum consistit inea proportionalitate quae est aequalitas rationum hoc pacto, scilicet quord consimi inquatuor terminis: quorum sicut se habet primus ad secundum ita tertius ad quartum ,&promiscue, de mutato ordineficut primus ad teratium ita secundus ad quartum,demrlassicut primus adsecundum,&imilis ad quartum.ira se habet primus cum tertio simul hoc totum:ad secundum cum quarto simul. sententia haec eaesumim. tur quatuor tramini scilicet duae res,&Gς persens, sit Achilles dignitatis di meriti ut ij. Aiax ve ' visint tradux, scilicet una pretii utiviij.altera quatuor,tu sic sehabet Achilles qui est. xijaul Aiacem vj. est enim ratio dupli ita sinstet rexviij. ad rem.vij. est ratio dupla in iisdem stantis hus terminis promi laue hocpacto . sicut se habet Achilles vi. xij. ad rem .viij . ita se habet Aiacvj.ad rem. iiii. est enim proportio sexqui altera ves similitudo rationum sexquialicia: ex duabus enim illis racionis primo seproportio dupla,&umra duabus alijs fit proportio sexquialtera.
i tesse habre ad personam.i. Aiacem &res ad rem, ita totum ad totum vires,di persona simul ad rem,&personam simul sumptam: putas i sthabet A llesaiij.adaia .v3.5cres octo ad rem quatuor' esterum ratio dupla, itase habet Achilles duodecim cum re sua octo ad Aiacem sex cum relua qua tuor, est enim proportio in ratio dupla: unum enim totum conti Lxx. aliuducro.x. et ex figura γ' , cipi potest,& promiscue se habet Achilles duodecim ad rem octo,& aiaxis ad re quatuor, ita si hax bet tilles duindecim,&aiaxis,continet enim hoc totum acviij.ad rem octo,&rem quatuor, ni met duodecim.nam inproportionalitas isquialicia. i
178쪽
proponios uialtera. n simili sepe clarat&probat isti, similitudo rat miramia consititiis duribuctu inmura
179쪽
utim arithmetiea nee musica hoc pacto.illa similitudo rationsi quae ita se habet ut primum ad ecundu,ita tertium ad quartu,& ite ut primu ad tertium ita secundum ad quartum,&iteri mno secunia& tertium ad quartu Ac primum temo ad secundum cum quarto est geometrica tauta qua supra attulimus,ct in qua diximus consistere iustu cistributivum m hmoi ergo decitate. sinrua diximus consuleretustium distribunuum. NON est au-. Affert aliam sententiam plis.cm ri a similitudo:in qua consistit iustum distributivum est disiuncta non aut continua.probatur, illa D litudo est disiuneta inqua non sumitur unus terminus comunis at ista similitudo in qua Aistit iustium distributivum non habet communem rum inuin, e V est Guncta, bc non continua maior patenminor dcclaratura philosopho,quippe i,idest nare quod,i res ipsa quae distribui, tur non concurrunt is possint fieri unus terminuscite indar summo ordine habemus a philosi οprimo quod iustium distributivum consistit in aliqua similitudine rationum.secundo quM in fimbutudine geometrica . temo quod in geometrica Miuncta vel discreta ut aiunt. IN IUSTUM au, i, rem.yNunc declarat philosophusanruitum oppositu aberrarea tali similitinii 'thios aut in plu, aut in minus: bperioribus ciem is ostendi serest.nam si iustrum distabulauii consistit re Achil,
Iesani habeat praemium. iij.&Aiaa.v3.habear praemium .ui3. profecto iniustu erit si .ctribuantur Ainta. ij.Aiaci vel econtrat quomodocunque enim aberrat armedio secundum talem similitudi/nem rationum vesin plus vel in minus oritur ipsum iniustum. IN malis iniustiis habet minus.y ι, Qui patitur iniuriam habet plus,sed videtur iniustius habere plus de bono:quia minus malum is
detur subire rationem boni inquamsi est eligibilemagis et Rit philosophus. VNA specie iuri.ν ii scilicetdistributi ui,iustum igitur distribunini consistit in similitudine rationum geometrica disiuncta siue discreta ut isti appestant.
De iusto commutativo. Cap. IIII. Estat autem id iustum,quod sit in emenda dis commere aquam ijs set quae sua sponte faciunt homines, i iis quae inuitis ipsis efficiuntur. Hoc autem aliam habet speciem a priore. Iustu enim distributi uuco munium: in dicta semper comparatione rationum eo sistit, nam si e pecuniis publicis distributio fiat: eadem fuerit ratione quam habent inter sese ea,quae in rempublicam sunt collata,&iniustum quod huic opponitur. i. quod a coparatione ratione exorbitat. Iustum autem quod Scin c5mertiis est quidem aequum quoddam:&iniustum,iniquum. Sed non illa comparationerationu: sed arithmetica.nihil enim refert: si probus prauo detraxerit,an pra Mus probo .neque si adulterium probus,an prauus commiseri sed ad disseren 1 ιtiam nocumenti: Iex respicit tantum . utitur ut aequalibus: si hic iniuriam si cit,ille patitur:& si hic nocuit,ille est Insus. Quare iniustu hoc cum sit iniquu: iudex aequare conatur. Nam cum hic quidem percussiis est,aut occisus,ille ue ro percussi aut occidit: passio,atque actio diuisa est in partes non aequas, sed ad aequalitatem,auserendo lucrum,respectu damn redigere nititur iudex. Dicuntur enim hare in talibus,absolute dicendo. at quanqua haec nomina quibbusdam accommodata non esse uidentur, ut ei qui percussit Iucrum, ei qui passus est damnum: cum tame mensurata fuerit passio, hoc damnum,illud luν Crum uocatur. Quare aequum quidem, inter plus 8c minus: medium est. Locrum autem atque damnum: plus sunt& minus .contrario modo, plus boni,& minus mali lucrum: contrarium autem damnum, quorum medium , est ipsum aequum: quod quidem dicimus esse iustum. Quare iustum emendatist Dum,medium est inter damnum & lucrum. Quapropter 8c cum controuer'siam habent,adiudicξ ipsum confugiunt. Ire autem adiudice: est ire ad ipsum iustum. iudex enim ut iustum est animatum suapte natura. Et quaeriant iudice
180쪽
medium .Et uocant nonnulli mediatorem, ut ipsum iustum assecuturi, si me, dium iustum consequantur. Medium ergo quoddam est ipsum iustum' siquiisdem S iudex medium est.iudex autem ad aequalitatem redigit.Et perinde atoque si linea in duas aequales partes diuisia: id quo maior pars dimidium exceodit abstulerit minori addiderit parti. m etiam totum diuisum fuerit duas, . in partes inaequales, tum suum alui habere:cum aequum accaeperint. Aequum autem medium est: inter maius & minus, in arithmetica comparatione ratioonum. Nam si sint duo aequalia:& ablatam ab altero quantam uis partem addideris alteri,inlibus duabus excedit partibus alterum.si enim ablata suilet: εcno addita: una sola parte excederet.EXcedit ergo medium una. SI ipsum meodium excedit id a quo est ablatio facta,una. Hoc ergo cognoscemus Sc quid nam au serendum ab eo sit qui plus habet,& quid addendum sit ei qui minus habet. Id enim quo medium excedit: addendum est ei qui minus habet,id austem auferendum a maximo est:quo exceditur mediu. Sint aequales lines tres: a b c d, e atque ab a b: pars auferatur ag,5 addatur ipsi lineae e s sit illah e.quare tota linea h e f excedit g b lineam parte ii ci& parte e k, EMedie3τ ergo mediam e d lineam h e parte Est autem hoc SI in caeteris artibus. Elo enim e medio tollerentur: nisi agens ageret,& quantum,& quale, S patiens, a pateretur hoc,& tantum S tale omina autem haec damnum inquam &lucrum ex iis contractibus quos sua sponte faciunt homines tracta sunt. Qui enim emendo uendendo,caetera* apendo quae lege concessa sunt,plus habet quam suum, a lucrari: qui minus quam in principio,ii damnum pati diculur, sed qui neque plus, neque minus habent,sed sua per seipsa sunt Acta : h se sua inquiunt habere,& neque damnum pati, nec lucrari. luare iustum medium
est: inter lucrum quoddam & damnum quod fit inuicia hominibus aequin 3 9 inquam dc prius posterius habendo. COMMEN.
RxsTAT am id iustum. Hoc est Piam capitulum huius tractatus, in quo philos,
phus steaq supinus diuisiit iusticiam particularem in duas partes.sin dimibutivam &comictivam meritoriam, Mam distributivam, quae insatur circa munera publica distribuenda pluribus deciarauit,nunc docet altero monbω.i.ckiustitia conestiua cinnertiorum .diuiditiaraumn in duas partes.in prima ostendit quod haec iustitia est medium mportionalitatearissime. ricam,&quod in medium inter lucrum &damnum.in secunda ostedit quonam mera ea sit m talam reportionalitat arithmericam.in prima aure pane narrat philosophus primu ouod est alias cum iustitiae diu a a distributiva,&d arat quid ad illam pertine veto Eat uuid interest intcteononiuam,&di utiliam, deinde quid pertinet ad illam cometium, renuo maumus et diuisentia. post haec affert sententiam quandam de iusto tali conecti uo.squia istud intrem est medium inter damnum &lucrum,&hunc ordinem in prima parte lauare videtur ut o linit dicit igitur in primis quod est alias cies iustitiς diuersa a prima cum consistat inconditione
memorum, lixe autem duplicateriari possunt,aut sponte,autinuatis nobis ut supra ostendit &nun rangit,&tale iustum non consistit in similitudine rationum peometrica quae seruatur in iusto superioribusta pastatererimi. correctivanon seruat talem proportionalitare
sed re quam nunc semis. At iustu id:declarat quod istud iustum quod est uodda a quum non simpliciter,sed quod 'stud inqua mnsistit in pro monalitate arithmetica probatur. i uunon rspicit racionem perionariam,scd solum quali cin damni diluc,rem, secla ibi aequii,& iusta