장음표시 사용
361쪽
dubitanitem pro vitaque parreprobabiles vividimus,&vcissimilis asserantestationes. FOR/TE igiturtales samones distinguendi. Haec est secunda pars huius capitii linia qua philosophus determinat qiuestionem distinguendo qualitar aliquis dicatur amator sui secundum utramq; paratem obiectionis,quo cognito sis manifestum id quod auaeriturinam alio modo sumitur ab ijs qui vituperant,&alio modo ab ijsqui laudant amatorem tui. Nam amator sui uno modo sumitur ex pannens de appetitus sensi ciui alio modo ex parte rationis,&partis rationalis Acut Plato dupli dixit esse hominem internum deratem .inremum appellat eum qui vivit ratione atque intelli lectu: extrinum vero qui Quit appetitu sensitivo . sic igitur amator sui ipsius e duplex, aut partisse siriue,aut rationalis,&si accipiantur amatores sui ipsius primo modo tunc erunt vituperandi veprima sininitia dicebat.nam qui indulgent appetitui sunt vituperandi, sed amatores sui ipsius tribvuendo sibi usin bonis externis,&voluptatibus corporis indulgent appetitui sensitiuo,ergo ta/ies amatores sui standum potentiam irrationalem sunt vituperandi, bc cum multitudo plerunm rati et sit ut potius appetitum Bisitiuum sequatur quam vatellectum in rationem hinc est orta appes latio amatorum sui jpsius & vituperatis,quia cum dicunt amatores sui intelligunt eos qui secunta appetitum suum sibi illa omnia tribuunt de bonis,& commodis extemis,& de voluptatibus corporis trahentes omnia ad propriam utilitatem ves voluptatem, quare iure vituperantur dicit philoso/phus, hoc modo Ramantes,sed illi qui sibi plus tribuerent de virtutibus,&bonis animi a nemineri ruperabuntur ut amatores sui sicut superiores. MAGIS autem videbitiirtalis homo. H inter pars capituli hi qua allata distinctione illa deamatore sui j ius,5 declarato quor damator sui s cundum partem irrationalem merito est vituperandus,nunc ostedit amatorem esse laudandum qui se amat inundum mentem,&rationem,&affert in primis hanc sententiam quod magi sest ama tor sui qui se amat in bonis animi, qui sibi tribuit maiora,&excellentiora bona magis seipsum Mrnat, sed tribuens sibi bona mentis, & rationis,mbuit sibi maiora,&excellentiora bona,ergo totis seipsum magis amat,di magis est amator sui .paret ratio de se.Item qui indulget, dilargitur bonaci quod est praecipuum in ipse maxime est amator sui, sed indulgens menti, & rationi indutut ei. O mi est in se meipuum, ergo talis maxime est amator sulci magis seipsum amat. UT autem feci uitas. Afim nune quasdam conclusiones philosophus pertinent ad declarationem sentemriae proxime allat quota magis est amator sui qui se amat in bonis animi, o maxime se amat qui in/dulget menti,&racioni et principalissimo quod est in ipso. Prima conclusio est quod homo vide. tur precipue ee id quod est principalissimum in eo.probatur,sicut est in ciuitate, & omnino in qua/tiis mutntudine & extu, ita Mn homine esse videtur, sed in ciuitate ita est quod ipsa praecipue esse vidctur id quod est principalissimum in ea,sic Ac homo, de cum principes vel magistiatus, hernatores veluci optimates agunt aliquid statim dici solet quod ciuitas fecit illis,quia id quod est principale in ea egit illud, unde & homo eo pacto mecipue id esse videbitur quod est principale in O,led haec similitudo latius paret in politicis,ubi ostenditur quod in homilie in quasi ciuitas quidam ,est enim in eo aliquid quod imperat,& aliquid quod patet sicut in ciuitate, secunda conclusio quod mens est praecipua pars in homine, id quo homo dicitur concinens ves incontinoes est praeci puum in homine, ratio & mens vidctur cila id quo homo dicitur continens si illa superat vel in
miminens si seperatur,ergo mens, diratio est praecipuum quid in homine,cum totus homo lusci/piatdenominationem continentis vel incontinentis prout ratio superat,aut superatur,alia ratione probatur eadem conclusio,quia id quo homines videntur maxime agere sua spolite in praripuum
in cis,sta ratio est huiusmodi ergo &catara.tertia ra ius sequitur conclusio,quod homo est precipue sua metis.quarta quoque inscitur conclusio,quod clam homo sit praecipue id quod est principalissi mum in eo ri mens & ratio,& amet illud tribuendo sibi bona honesta de accomodata,maxime se
ipsum amare videtur,de marime esse amator sin,psus ut paterra dictis.quinta coclusio est quod virilaosus maxime est amator siu.probatur,qui amat metam,& rationem,quae est quid principale in homine seipsum vehementer amat,sed vir bonus amat niente,& ratione indulgendo ei, ergo vir mi diosus vehementer,& maxime seipsuin amat,& proprie est amator sui. tanta quod homo componitur exanima, c corpore rana ex partibus estencialibus 5 constituti uis,quare illa sententia plia novi detur vera quod mens sit homo,quia statim sequeretur quod pars esset totum quod est absurdum quia ipse homo est toti salsa etiam Malala si diceretur scillas ves comus ves appetitus sensitiuus est homo Apiari illa prima proposcio cluta mens est homo sit minus salsa.habent.n.salsa ordine inter Ievi in metaphiscis dicit philosophus, ut virum it magis salsum ualterum, inuri duo sunt quatuorves duo sunt.npruna propositio minus est falsa,intali enda est igitur sententia philosophi cum di rit quod homo est mens no qudd sit omnino mens, feci maximno praecipuum in homine est mens diratio aram homo vidctur me magis intestinus a sensus.manentemim intcllecta 5e ratione homo magis idem manere videtur aperest quid aliud corpus enim vi urvariari, 6 permutari quia ab
362쪽
ditatur de nune augetur,nune minuitur, numeruscipit unam alterationem,nvire alia. Q v A P R OP TER hic maxime sui.IVideriar hac in parte philosophus distingitere amatorem mentis suae ab Arpinatore pams senstius,& vidctur os landae quod tales amatores videntur diffine Becie, postea vi/detur af - duas diis cias,quam una sumitur ex parte operarionis di vi ,sic. n.cufferunt ut inta honesia a turpi,& honesta vivendi ratio a tumi modo Viuendi .altera di mira sumitur ex taeniter enim honestate intendit,& sibi proponit, altervero cupiditates, quae sunt turpes de nocius.post haec subdit phs quod oes lautini midiosos honestatis, quordii certatim homines de honestate colendorent, blice 6c priuatim maxima bona inessent ri sunt ipse virtutes talia bona. post ii te pri affert duas conclusiones prima est,quod eum qui seipsum amata prodestsibi,& alus, maxime amatorem sui esse oportet dedecet,sed x, studiosus cit huiusmodi ergo virum studiosum maxime oportet amatorem me sui. Ite eum praecipue dccet amatorem Me sui cuius operationes non discrepant a rebus agendis,quas agere oportet,ita vir studiosus est huiusmodi,ergo &careera.Secuncta conciusio est φprauum non oportet esse amatorem sui ipsius,quia se amando sibi,& aliis nocet, & quia omati sic discrepant a rebus quas agere oportet,ergo prauum non oportet esse sui amatorem. V E L eius quod vidis prodesse. Hoc addere videtin philosophus, quia bonus homo non solum appetit honesta sed etia ea quae sibi utilia sunt dumodo non pugnent cum honestate,& haxamat inlia inqua non ut fine,stari sunt instrumenta ad fine. MENS enim omnis. snon corrupta, sed in ilia bona dispositione constituta, ut est in viro bono. AT qui verrum est illud de studioso. Ostendit plis in
praecedentibus studiosum oportere m. axime tale amatorem sui,nunc autem videtur remouere dubiurationem nascentem ex dictis ira si dicas studiosum maxime se amar ergo notribuet patris, di ami/eis, sed sibi ipsi.sin dicas quid tribuet plurimum amicis,dc patris ergo non se amabit tollendo me dubitationem in soluendo rationem qua supra dicctatur ludd abi,cit bona externa pro honestate, di in hoe differt a prauo dicit plis amicum sibi omnia tribuere quae rimnent ad honestatem,reliqua amicis,& patri irmi seipsum amat hoc pacto, di tribuit illis quae lunt tribuenda in latissime patet in textu,concludit postea plis dicendo quod osvrtet hoc pacto,& non eo modo quo sumit vulgus,
hominem esse sui amatorem proponendo sibi in omnibus honestate,& eam sibi tribuendo ut ij qui breue notius vitam,&honcitam qlongam,& turpem expetiandam celestiat, unus dies bene actus inquit Cicero peccanti immortalitati anteponcndus esse vicitur.
De amicis selicis,& quibus indigeat. Cap. I X.
Si autem controuersia & de ipso felice: si indigeat amicis necne. Non esse enim inquiunoipsis beatis,&ex sese sufficietibus opus s lamicis. insunt enim ipsis omnia bona.Cu igitur ex sese sint sibi sunficientes, nullius indigent rei. Amicum autem inquiunt cum sit alpter ipse: ea afferre amico,quae ipse per se amicus consequi nequit . Unde & hac sententiam dicunt. Fortuna cum bona est: amicis cur opus et Atabsurdo simi, ile est: uniuersa bona tribuentes felici, amicos ipsi non tribuere: quod exterstnorum bonorum maximum esse uidetur. QIodsi ad amicum conserre post 1 3. tius,qua m accipere beneficia spectat,atque ad uirum bonum,uirtutem , da'
re beneficia pertinet, magisque honestum est amicis quam alienis largiri, bestneficia conferre: uir studiosus hs indigebit profecto, qui largitionis beneo sicia sunt accoepturi. Quapropter Sc quaeritur utrum prosperis in rebus, an in aduersis opus sit magis amicis , utpote cum & is qui mala sortuna utitur, 'iis indigeat qui beneficia conserent,&iis qui prospera fortuna fruuntur: iis sit opus apud quos beneficia collocabunt Est etiam sorsitan absurdum: beast tum ipsum solitarium facere . nemo enim expetet per se bona cuncta habeo
re. nam homo, ciuile animal est, & cum aliis aptum una uiuere. hoc igitur competit 8c selici . habet enim ea omnia, quae natura sunt bona. Constat auρtem melius esse cum amicis,probis : quam cum extraneis ipsum,&quibusi
liis conuersari. Amicis ergo beato est opus. id igitur illi primi dicunt: & s c
363쪽
LIBER NONUS II qua parte uera loquuntur et An quia uulgus eos am Icos esse putat qui utiles sunt talibus igitur non indiget ipse beatus: quippe cum ipsi omnia bona ino, ν sint. Nec etiam ris qui ob uoluptatem amantur aut perparum . nam cum sit iposius uita iucunda: aduentitia non indiget uoluptate . atque cum amicis talibus haud indigeat: non uidetur indigere amicis .hoc autem no est sorsitan uerum.
Nam in principio dictum est selicitatem operationem esse quandam. Costat autem operationem ipsam fieri:& non utiquandam rem esse,quae Possidetur. quod si felicem esse in uiuendo ac operando consistit, boni autem operatio.
studiosa 5c iucunda per se,ut initio diximus:res, propria ex iis est quae deleoctant atque magis propinquos quam nosipsos,& actus illoru,quam nostros possiimus contemplari. studiosorum hominum actus si sint amici: iucundi sunt ipsis bonis habent enim ambo ea quae sunt natura iucunda beatus proosecto talibus indigebit amicis: si expetit actus bonos & proprios contemplas ri,tales* sunt ipsius boni: si sit amicus . Arbitrantur autem nomines, selicems y iucunde uiuere oportere.Solitario igitur,dissicilis est vita.Non est enim facio te per seipsum continuo operari: cum alijs uero atque ad alios,facile est. Erit igitur operatio continua magis,cum sit per seipsam iucuda. quod quidem esse circa beatum ipsum oportet. Studiosus enim hoc ipso quo studiosus est: gauo det quidem ijs actibus, quia uirtute proficiscutur,moleste autem seri eos, quia uitiis prodeunt: perinde atque musicus delectatur quidem eleganti cantu,offenditur autem prauo. Fuerit etiam & quaedam uirtutis exercitatio ex conuioctu bonorum:ut&Theognidi placet. Naturalius autem consideratibus: odiosus amicus expetibilis esse natura studioso uidetur.diximus enim id quod ci est bonii natura,sbidioso bonii,& iucundum esse per se.Dissiniunt aut ipsit mutuere animalium quidem,potentia sensus: hominum autem sensus,uel intellactionis. potentia uero ad operatione reducitur,& ipsum praecipuum in operatione consistit. Ipsum autem uiuere uidetur proprie esse ipsum sentire, ues inotelligere.at ipsum uiuere de iis est, quae sunt per se bona at* iucunda. est enim
definitum. definitum aut natura est bonum. QIod uero natura est bonum,id& bono est bonum. quapropter omnibus iucundum esse uidetur.Non oporotet autem uitam sumere praua ato comiptam: neque in doloribus constituta.
. di indefinita nanque est talis:queadmodum quae insent ipsi. Erit* hoc manifestum magis in sequentibus de dolore. Si uero ipsum uiuere bonu est:& iucundum etia est. quod uel ex eo uidetur,quia ocs appetunt ipsum & maxime booni atque beati: his .n .uiuere maxime est expetibile,& horu uita est beatissima. Qui autem uidet uidere sentit,& qui audit,audire,& qui ambesaliambuIare,& in csteris similiter est aliquid sentiens nos operari.sentire uero nos sentire: Sc intelligere nos intelligere possumus. quod quidem est nos esse.esse enim, sentire uel intelligere.sentire autem se uiuere: de hs est, quae per se sent iucunoda. uita nan in natura est bonu.bonu autem sibi quepia inesse sentire,uoluptao. te asticit. Ipsum uero uiuere experibile est,&maxime bonis:proptereat esse
bonum est ipsis,atque iucundu. sentientes enim id quod est per se bonii: uoluo
3 plateassiciutur. At studiosus ut erga seipsum: sic sine habet & ad amicu.amis
364쪽
ETITI CORVMeus enim est alter Ipse.ut igitur seipsum esse est unicui P eriretibile: si e S suum
amicum esse uel similiter.E sse autem ideo est expetibile: quia sibi bonum esse ipsum sentit.at talis sensus luctidus per seipsum est sentiat ergo Sc ipsum amis
cum esse oportet.hoc autem fieri potest,cum ipso simul uiuedo, dc uerba meno
tem* commutando. Sic enim in hominibus dici uidetur simul uiuere:& non ut in pecoribus eodem in Ioco pasci. Si igitur ipsum esse per se est expetibio
Ie uiro beato,cum natura sit bonum atque iucundum : simile autem est & amioci ipsius esse. amicus etia ex ηs est prosecto, quae expetist ilia sunt beato. at quod
est expetibile beato,id adsit ipsi oportet uel egens erit hac parte. Opus est igiatur ei qui selix futurus sit: studiosis amicis. C O M M E N.
Es T autem Gn uosa & de ipse felice.yHoeest secundum capitulu huius tractatus,in quo
philosophus post ii quam in praecedetari soluit cauaestione de amatore respectu sui ipsius, me visendubitationem de eodem respectu alimus Λc eam Ioluit.diuiditur autem in duas paries qus de Uarabuntur.in prima philosophus proponendo dubitationem Quae est utriam vir sella indigeat amicis,incipit arguere pro parte negaritia, idest quia non Uctur incipere hoc pacto,hi quibus insunt
omnia bona. 6c quibus nihil deest non inchMt amicis, sed silices sunt huiusmo1 ogo selices non
indigent amicis, paret ratio quia amicitia videtur expeti ut amicus alteri amico subuenia verum lalixis in primo vidimus videtur esse ex se sufficiens, probat idem sententia Euripidis poetae tragici, cum inquit est bona prosperitas non est opus amicis,sed scilici est bona promtas, ergo felici no est opus amicis .Euripides. in taetra inducit Horeste rogantem Menelaum x t sibi subueniat,& dicente quod tune sibi erat opus auxilio cum emi in adiicisis constitutus. nam cum bona piosiperim ad non erat opus amicis. AT absurdum esse vidctur.J Arguit nunc philosophus pro parte affirmatitia osten ido quod selix indistrat amicis pluribus rationibus. prima ratio. na omnia tam exterana quam interna diibuuntur felici,sed amici sunt maxima bona inter externa, ergo amici inbuendi sunt viro felici. patet ratio quia si virselix prelatim felicitate ciuili, & activa indiget bonis externi di amicus est externorum bonorum maximum, prosecto no dcbemus auferre ab homine felice ipses amicos. QUOD si ad amicum conserie.ISecunda ratiosi ad felicem pertinet conserre beneficia, felici est opus amicis. at primum est rigo & secundum.patet racio quia aaselicem pemnet potius benefacere quam bene pati,& sdicitas in actione consistit, si igitur ad felice metinet conferre benaecia quibus magis conseret quamiamicis quid enim prodin ut Philosophus in principio.ocmi inquitaprosperitas si beneficium auisatur quod quidem maxime fit in amicos ac maxime commendaturi Q U O cim qu itur de idipsum. Hinc illa quaestio oritur dicit philosephu s,utrum in aduersis an in keundis magis indigeamus amicis,α quo ad idem probandum deduci alia ratio potin hoc pa/cto,si in omni conditione viis est opus amicisa rosecto vir mire indiget amicis, sed primum est cretore secundum. paret ratio quia in aduersis constituta indigent ope amicorum ut ab ipsis beneficia suomptanton prosperitate similita indigent amicis et eis Umeficia constrant itaque alteram partem asescire non potes, tum afferas alteram. ABS V RD U M est rei. am sonitan .IAlia ratio.si absurdum est asserere beatum atque felicem solum inuere oportere, beato&sdici est opus amicis . at primum est ergo Ac secundum. niunctiam vidum esse manifestum assumptio declaratur,quia homini videν rur naturaliter competere ut sit animal sociale atque ciuile ut in politicis ostendit philosophus. notades et igitur vir selix vivere solus activus presertim, di ciuilis de quo nunc praecipue loqui videmur, nemo enim habens extera bona ut inprincipio ore ut inquit philosophus sine amicis expeteret vi/vere,quord si solus vivere non expetit dc si est ei vivendum cum alijs,mesius est ipsum vivire cum am, cis, di bonis viris quam 'hominibus extranci 'ergo felix indiget amicis. Fo RS IT A N. Hac
particulam addere videtur philosophus propter felicem speculatiuum, qui non , idetur admodum indigere amicis aut bonis extemis,quamqua vet Augustinus dicit in libro ut puto de trinitate, sine socio nulla est iocunda posscssio, se habemus rationes pro utraque parte. Q UID igitur illi primi dicunt: Haec est secunda pars huius capituli, in qua philosophus postea quam antra dubitatione attulit utrum Mia indigeat amicis, & pro utral parte tam mgatiua, quam affirmativa disseruir, nunc soluit quaestionem,& primo quibusdam istionibus motatbus, deincla quibusdam naturali inhvs.affert autem in primis tres contariones:quam duae sunt negarius,alia affirmati .mma quo
365쪽
arena.tertia.quod vir felix indiget amicishonis& madiosis. primo igitur dicit philosophus eum raciones nunc vltimo allatς videantur probabiles & verisimi , quid dicunt,& qui volunt illi prismi eum asserunt Micem non indigere amicis quomodo igitur & quousque dicunt veritatem, post ea hoc&ciarat dicendo quod vulgus,& multitudo eos tantum vocat amicos,qui sunt utiles, quod si ita intelligunt tunc verum vidctitur quod dicunt micem non indigere amicis, scilicet utilibus,resie habemus primam conclusione Quae probari potest hoc pacto, qui habet bona interna atque eraterna,&est ex sese sufficiens non indim amicis Hilibas, sed vir sdix est huius odi, ergo virtata non 3ν indiga amicis utilibus. NEC etiam ijs qui obvoluptatem. Secunda conclusio.qui habet ex sose voluptates,&satinacit sibi in voluptatibus internis non vid rindiger micis voluptariis,nec adumtitia quadam voluptate,sed vir felix est huiusmodi, ergo is non videtur indi exterim,& asumma voluptate. AVT perparum. Hoc a cre videtur philosophus,quia tau interdum indi, 'st preMaxatione,&recreatione propter defatigationem corporis. HOC autem non est Disitan., 1 a conclusio, lux serenet pro parte affirmativa quod vir Pix indiget amicis,Ne amicis studi, sis,& probatur tribus rationibus. prima i homo magis speculatur,& intuetur aliorum o rationis quam suas,inrsesia indim studiosis amicis, sed primum.est ergo dis indum, assumptum pater, nam homines magisconsiderare,& intueri videntur opera aliorum quam sua,unusquisque strine videtur magis dei re in iudicio sui propter affectum proprium.homo praeterea' potius x idetur intinligere recta linea quam reflexa. talis enim modus intelligendi,& vertendi se ad seipsum tribuitur ni, gis substantiis separares qui se perpetuo intelligunt me accipiunt incrementa.hominis autem intellectio videtur terminari primo ad rem intellectam,& sic re communi cursu magis homo videtur speculari,& intueri aliena opera, quam sua. m vero incrementa assidue in scientiis accipiendo mari mam sucrit cognitionem e secutus tunc ad seipsum tandem se vertere,& se reflectere ad se videtur,
consequentiam autem illam siue niunctum, scilicet quod vfelix indiget studiosis amicis si homo magis speculatur opera alim quam sua,&clarat philosophus multis propositionibus. primaequod itacitas est operatio. secunda quod operatio fit,& non in res, quaesit quaedam posscssio ut asso satque virtutes.tertia quod et io studiosa vehementer est iocunda studioso viro.quarta quod maris missumus contonplari,&considerare proximorum actus quam nostros.quintaequod vir studi sus vehementer delectatur bonis operationibus studiosi amici. sexta quam videtur presupponere quod non possumus delectari re aliqua nisi antea ipsam gili uerimus qua delectamur, quare conflcluditur quod ideo vir Mix indiget amicis bonis ut possit inlucri eorum operationes studiosas quς sibi sunt froprie,&accommodatς,& similes suis,& illis Pudere, dc iocunditatem sumere ni amicus verus sit quasi alter ipse. Notandum quod philosoplius dixit operationem fieri,& non posside, ri,oquo videtur quo operatio non sit de numero permanenti ii,sed de ius quae sunt successiua,qu, te intelligendum quod aliquid bisariam fimuicitur. Vno modo successive ut pars post partem,alio modo simul ita ut dependeat a producente,&conseruante,quo remoto remoueretur de illud quod fiedimns atur ab ipso.primo autem modo cum fit aliquid perpartes,aut fit hoc pacto ut antecedes corrumpatur, pars cum fit alia sequens vide tempore,& motu dicitur quae Uderitur essedum fiunt,& partes non videntur pessistere, aut fit hoc modo ut partes remancant sicut domum fieri dicimus per partes quarum una fit post aliam,& primanent et tundamentum parietes 5e carecta.secundo aistem modo se aliquid simul cum totum producitur,& omittamus nunc generationem forme substatialis, ius etiam simul fit,sed loquamur deoperatione quae fit simul tota,&dependet a producente. quare dicendum hac distinctione praemilla quM operatio,& ea quae est selicitas no fit lac iue per partes,nec ut motus vel tepus,necvi domus,sed tota Vidctur produci,& esse in indivisibili potentia animae.nam si pars post partem ficiet & contumperetur,tunc cum speculamur impersecte intelligeremus,nec sequeretur voluptas ipsam operationem totam tam activam, quam ' latiuam si s pci partes, auare fit secundo minio operatio tota,&simul ita tamen ut d endere videatur a prodi cente, sicut lumen dicitur fieri,&totum diffundi per hemisperium nostrum,& pendere a luce vel a corpore solis luminoso,sic igitur fit operatio quς eum Micitas non ut motus, non ut domus, sed ut id quod indilucitur,& demadet a felice operante, re construatur ab eodem,quia proprie dicitur solix dum operatur,& est in actu secundo.Notandum quod philosophus dixit nos mass alioni actus quam nostros intueri posse, ontemplari,quod accommodate dicitur secundum illam sententiam qua attulit,& quia nimiu nos amamus, difficile iudicamus de nobis, unde est illud, sce te ipsum. ARBITRA NTUR etiam homines. Secunda est ratio ad idem probandum is quem commu/ni hominum sententia iocunde viuere oportet indiget amicis studiosis,sed Mix est huiusinodi ergo felix indiget alnicis studiosis.paret ratio presertim demici activo &ciuili, quia si solus sit non sata potest operat quod si summa iocunditas fit ea orirationibus studiosis,di solus non potest commo
366쪽
deoperari, ergo indiget aliis,idest amicis cum quibus,& ad quos bene opemur, consul o & benefaciendo amicis suis, Accisdem operationibus, udendo bonis,scilicet&midiosis sicut musicus elopanticam. FUERIT etiam & quaedam. Imia est ratio,is quem decet exercitatio virtutum imdiget amicis milios Asta felix est huiusmodi, ergo is indiget amicis studiosis,& hoc prabatur sentitia Theognidis poetae , bona inquit dis visi cum boniis verisis, si cum prauis bona quae in te erunt amittes,sic igitur societas amicorum opportuna erit selici ad exercitationem virtutum,&fiet vicio studo quaedam dum ad se inuicem oprietibuntur bona,& etiam ad alios,&sic paret quibusim moralibus rationibus quodd felix indiget amicis non quibuscis, sed midiosis. NATURALI Usavi cotem hoc ipsum. ySoluit in hac parte philosophus qu onem illam quibusdam naturalibus rati,nibus probando,N osten Oean conclusionem quod felici est opus studiosis amicis,& priis nio praemittendo intentionem suam dicit quod si hanc rem naturalius inuestigare volumus, repotiemus bonum amicum esse natura expctibillam, & affert per ordinem tres conclusionexprima.ola atque viuere est homini studiose per se bonum atque iocundum .pmbatur.omne quod est seapte . natura bonum test ipsi studioso per se num atque iocundum, sed esse atque viuere est suapte na rura bonum, ergo ineatque viuere est ipsi studioso per se bonum atque iocundum . maior paret, quia vir bonus. Ac seli est mnsura misera ita ut quod est simpliciter bonum vim studiosost bgnum, de iocundum perse ut in septimo declarauit, minor o itur ad philosopho, sed ante de elatat quid sit ipsum vivere. nam viuere in brutis animalibus diffiniuimus perpotantiam senti cim di, in hominibus pro quanto communicat cum alus animalibus , per potentiam intelligendi, praquanto, idest sibi proprium,& differt ab alijs animalibus, nam in libra de anima ostendit philas plius quota ipsa est actus co ris potantia vitam habentis, & in brutis est principium sentiendi, in hominibus vero non solum sentiendi, sed etiam in ligendi et ibi docet latissime haec omnia,
sed cum xlucresit,aut in potentia,aut in actu, quia potentia reducitur ad actum principaliter viii re,erit in Opratione,&ina secundo quibus prcinissis inseri philosophus id ex quo elicitur pmbrutio minoris quod esse,& viuere in per se bonum,& natura iocundum,quia est desinitum, num autem ut Pythagorici dicebant in finitum, malum vero infinitum, & vitam in ordine bonorum coramptione in ordine malorum collocabant. verum cum aliquis dicere potuisset ipsem vii re non He bonum omnino ut ipse ait,quia vita praua, &compta non est bona, nec expetenda nec drini
t tollit philosophus hanc obiectionem ostendendo quod non loquitur de tali vita, sed de illa quae competit studiosis quorum vita est definita,& non indefinita ut praua&corrupta. nam ut 4tiadiscuntur indefinita icetiam vita talis.His dieris dcclarat philosophus γω esse,& viuereest bonum, re ex constituenti iocundum, quod patet quod ab omnibus expetitur,& maxime ab ipsis bonis adique beatis quorum, ita est Micissima,ut ait philosophus. DIFFINIUNT. Scilicet philosephi. si iv ΟTENTI A selisus. Idest per potentiam sciasus.Hominum asit sensus, quicquid est in anima. i potentiarum est etiam in homine, &perfectiori modo, clauduntur enim in ipso sicut triangulus in quadrangulo re dicit philosophus indibro de anima, habet praeter illa etiam homo alia multo Praestantiora ut in lectum, & rationem quae non sunt in illis animalibus brutis ullo pacto. INν ς ΣΣEQ v EN TIB v S.II dest in decimo libra ubi loquemur de voluptate,& dolore. Qui autem ubdet his videre sentirisecunda est conclusio hoc pacto, sentire se sentire, Mn ligere se intesti gereb, Mum est,& iocundum Mici. batur.sentire se esse, & lucre & intelligere se esse atque viuere est bo/mm naturaliter,& iocundum selici ac stii dioso viro, sed sentire se sentire, di intelligere se intelligere est sentire,& intelli se & vi ucte, ergo sentire se sentire,& intelligere se intelligere est bonum inmeiocundum studioso viro,& omnino Mici ipsi,patet ista ratio, quia si vivere est iocundum,&bc Dum studioso ut antea pisauimus profecto percipere istud esse,& inuere erit sibi iocundissimum, percinit autem cum sentit se sentire, & intelliint se intelligere, quia in homine ipsium vivere diffinis rem est supra per sentire & intelligere.Notandum quod philosophus dicit quo d ridens sentit sex, re,& audi cns,& caetera,hoc non videtur verum, quia nulla potentia instrumentalis vcnit se ad se Usarn hoc enim competit intellectili qui esse potest in ligens,& id quod in ligitur,verum potentiis sensitius,& instrumentales extenduntur extensione subiecti, & non possunt verrere se ad seipsas Nam si hoc verum esset risum suam visionem videre, tunc visus uri oculus videret seipsum sicut ii 'Me s seipsum in ligit,& in ligit suam intellectionem. animaduertenda sunt igitur verba phi/loquitur . non enim dicit videt se videre, aut audit se audire sed sentit se vidiai pcriumorem potentiam sensitivam, uti per sensum communem quo sentiae iniimus nos vitam x es audire,& ad hanc sententiam declinare videtur philosophus in libm de anima cum loquiis
turde sensu communi ubi dicit. in autem sentiamus nos videre ac audire, necesse est aut visu iun/Emus quod ideamus aut alio sensu.at si alio sensu&caetera,non igitur videndo sentimus pre vi
iam nos vidcie,sed per superiorem potentiam veluti perissum communem viduimus, plures at
367쪽
tem sunt porenti e sensitius intemς quae sunt superiores, di successue ordinare quousque accedatu
ad potentias non sensiciuas,sed rationales Vt est mem, re ipse intellectus qui scipsum intelligere potest.quare sentire se videre vel aliquam aliam sensationent non cst necesse visensus idem in scipium vertar sed sufficitia hoc ut superior potantias stiva pacipiat operationem inlaetoris potentiae sensitiue,sed intesti pendo se inrelligere bene luititur Vt intellectus vertatur ad se, & in seipsum re/nectatur uia non habet superiorem potentiam aliam intellectium . est et enim processio in infinlatum sed lixe in libro de anima. AT VIR studiosus et haNLITertia est conclusio talis quod bonum .imidioso viro amicum suum rae,revivere, re est eidem iocundum percipcre ipsum mi.
in Ae & viuere,probatur,sicutse habet selix,& imidiosus ad seipsumciic etiam ad amicum, sed solici est bonum se ei de vivere di id pocipere insibi iocundum gitur, & ma amicum similiter evoniet. His dictis philosophus assi t modum quo sciri is hid Nipae potest de amico suo , scit secet conuersando,& simus vivendo non ut belluae, scd vita rationali quae homini competit, quod si id quod est bonum,&iocundum Mici instet oportet nec in hac parte dolarat,&idest percipere amicum suum hine,& viuere, di hoc percipi non potin nisi conuersando, profecto vim qui futurus sit solis e ad hoc risit tau perfecte opus est amicis, re non quibusvis, sedimidi isscipitur tribus eo, Eissionibus quarum altera penda ex altera subtilissime AEllatis,fc probatis a philosopho sua condiditur principalis intentio quord xjr sdix indiget studiosis amicis ut diximus, & notandum est quod philosophus vult constituere Mic persectum humanis bonis omnibus quoad fieri potest, quod
si maliquod bonum humatium miro cxpetendum quo ille careret: non esset pesinus proprie telix.quare non modo interna bona , sed etiam eri a quae consem ad inicitatem possint, & ex quibus ille sumere queat iocunditatem sibi con am, mbuere philosophus nititur. verum ami, ei maxime videntur esse ut ipse ait intcreat abona, quare &tribuendi sibi iure videntur, simul etiam quia vitam iocundiorem efficiunt ipsi inquam amici boni, di midiosi, & virlalixi undam vitam degere debet,quare in hac Parte non oportet eum diu re, di manchum atque impetanum esse mento igitur ei tribuuntur boni , amici. dubitatur utrum amicitia sit num internum an tabternum.quia in principio philosophus duit cana esse Wrtutem Vel cum virtute, hoc autem in ea λtilla dicit amicum esse maximum t Orum bot rum,quare pro utraque parte arguere pollamus, postea declarationem quaestionis affore, di primo , detur quod amicitia non sitbonum externum. nullus habitus est bonum est um, amicitia est habitus, o amicitia non est bonum extentum,
patet ratio.quia amicitia iactur esse habitus electivuS,Sconfitcre in mediocritate quodammodo,&tila aut virtus aut ii situs quidam praelappotiens cycras virtutes morale Item nullum bonum externum est in acia animi,& in potant id rationali tanquam in subiecto,sed amicitia est in po/tentia animi, di in potentia rationali destin voluntate et plerique autumant, ergo amicitia non est bonum externum.Ex altera parte non vidmireriam amicitia esse bonum internum, bona inter/na videntur esse in nostra potet attaamicitia non est omnino in nostra potestare,cm amicitia no in sinum internum .quod autam non sit in nostra potestate in eo pate quia cum sit demuolentia mutua pen&t etiam ex amore altarius. Item philosophus dicit amicum citi maximum exicinorum bonorum in supra in hoc capitulo idimus, go amicitia ipsius amici erit etiam bonum externum in
vicietur pro declaratione huius quaestionis intelli madum est quod amicitia aesiderari potest primo vi est habitus absolutus, ec quasi pei sectio quaeda in animo illius qui amat,& α parte unius . aut se, eundo modo considerati potest ut est habitus sinaui cum res inu,idest aggregatum quod est aequulitas quaedam requirens mutuam amationem, primo modo erit bonum inremum, ira non est pro. e amicitia integra,nec omnino amicitid,nam ad hoc ut constituatur amicitia in esse suo eomplem requiritur concspondentia amoris et diximus, & hoc Uctur quasi addere supra modum vini tis nam in quali t virtute sufficit actus ex parte Vnius studiosi, ita in amicitia non sufficit actus unius quia requiritur xet actus duorum mutuo se amantium concurrant,& lassitan ob hoe philoso/phus d. xit supra vel eum virtute, & non quodesset absolute virtus, quia vidcturaliquid addere sopra rationem virtutis,si sumamus amicitiam proprie dicta,non potest igituresse una amicitia quin sit altera respondens illi ita ut si duae sint nullam in duobus amicis, tanquam in subiectis suis, est ra tamen respiciet alteram.& una specie amicitia erunt,quia amicitia dicetur de hac,&de illa,& erit ibi Matio quadam aequiperantiae ut isti aiunt, sicut haec albedo est similis illi albedini,& similitudo in utroque vidctur esse subiccto.secundo igitur modo Vt ex dictis percipi potest erit integra amicitia
habens mutuam amationem, c hoc pacto sumpta nunc bonum internum,nunc externum diuersis respectibus appellariposse videtur . nam allucitia quae est in me erga amicum respectu mei est mihi num intemum .respectu amicissi sibi bonum remum. Item amicitia quae est in amico erga me
respectu sui est sibi bonum inremum, respectumescit mihi bonum raternum,&ideo dicit philoso/ph amicum in maximum remorum bonorum ipsi silici A non at amicitiam absolute, sed
368쪽
amicum Ac eodem modo dici potest amicitiam amici esse Mici bonum extem Glvtestinis aen
amat ibi bonum internum,di sic diuersis rationiblis nunc inremum nim a risi list miν bona.
Unt ne igitur quam plurimi faciendi amici, an ut de hospitalita
te dictum concinne isse uidetur. Hospite ne careas: hospes noque pluribus esto c dc ad amicitiam accommodabitur: neque siene amicis esse, neque rursus nimium multos habere amicos . Ad os eas igitur amicitias quae sunt ob utilitatem: 8c ualde id quod dictum est ac commodatum esse uidebitur. Multis enim uicissim subministrare: laborio, sum est,neque ad hoc agendum facultates ipsae sufficiunt. plures igitur iis qui sunt ad facultates proprias satis: superuacanes sunt, atque ad bene uiuendum impedimento . non ergo opus est ipsis. ii quoque qui comparantur obuoluρ ισPtatem: susticiunt pauci,ut in epulis condimentum. At sunt ne studiosi plurismi comparandi An&multitudinis amicorum est quidam numerus: perim de ac ciuitatis et Nec enim decem ex hominibus: civitas constare potest: nee etiam est ex centum milibus adhuc ciuitas.sed quantitas non est forsitan una quaedam determinata.sed omnis ea quae est media inter quasdam 'multitudianes definitas.& amicorum igitur multitudo qusdam est definita. Atque ii sor .aeasse sunt plurimi, cum quibus quispiam uiuere potest. hoc enim ad amicitia pertinere maxime uidebatur. Fieri autem non posse ut una eum multis quisopiam uiuat,se multis impertiat,non est obscurum. Praeterea illos etiam ino ι, ter sese amicos esse oportet si simul omnes uicturi sunt: hoc autem dissicile est 'in multis.Est etiam perdifficile gaudere familiariter cum multis,atque doIeoxe.concurrere enim haec simul possunt reum uno inquam dolare, & cum alteo To gaudere. Forsitan igitur bene est non quaerere quam pIurimos amicos hao rt' herer sed quot ad communem uitam habendam sufficiunt. Neque enim pos se uidetur: multis uehementer amicum esse. Quapropter neque ad amare pluo Tes, exuperatio enim quaedam amicitiae est. hoc autem est ad unum.Et ueheo menter igitur amare, ad paucos erit: hoc & in ipsis rebus ita se habere uideo tur,amicitia nanque sodalitia non fiunt multi amici. SI quae fama celebrantur inter duos suisse dicuntur. Qui uero multos amicos habent 8c omnibus sese iamiliariter offerunt: 'nemini amici esse uidentur , nisi ciuiliter,quos& placi dos appellanti M igitur ut ciuiliter multis sit qui iam amicis rectam si non sie Placidus sed uere uir probus.sed ob virtutd& seipsos amicitis: non est ad miltos.aniabile autem est: dc paucos inuenire tales.
C VNT Migirum quam plurimi iaciendi amici Itae est tmius divitimus tractariis huiusn V ni libri,in quo philosophus postea quam attulit non nullas quaestiones,& Blutiones ad amis
citiam potinentes raparte amantium,nunc incit alias etiam ex parte eorum qui amantur&eas soluit.diuiditur autem in tria capitula quae suis locis declarabuntur. primum capitulum diuiditur in duas partes. in Prima philosophus incit quandam quaestionem, in secunda eam solui primo φυ
tur dicit philosophus cum felici sit opus amicis ut probatum est,faciendi sunt nobis quampli amici, quanto enim plus bonorum aequirere possumus, tanto magis laborata esse videtur vi recta
369쪽
ela quam plurimuin consequamurista amici sunt maxima cit anim bonorum redixit philos, phus, o danda opera videtur ut ex eis quam plum habeamus,quamlimare philosophus an multi sint ni is comparandi amici an faciendum iit ut Haiodus inquit de hospite necareas illis nec ha. - plures. Λ D eas igitur amicitias quS. Haec est secunda p4rs huius capituli,in qua philoso/i mus eum quaestio in genere proposita sit virum quamplures sint nobis parandi amici,& amicitia trifariam dicatur,soluit secundum Vnamquamque speciem amicitiae,&semo quod amici qui sunt
ob utilitatem non sunt plurimic aranduΠO r duabus rationibus.Exijs hominibus no που tet multosta emicos,quibus,&submnistrare,& Instruire laboriosum est, amici ob utilit, rem sunt huiusmodi,ergo amicos ob utilitatem non rtet habere quamplures: nam multis quorentibus utilitatem commode facis fim non potest,& si istiad non fiat statini cessabit amicitia. Item ii qui sunt impedimento ad bene vivendum non sunt nobis comparandi,sed quamplures amici ob utilitatem sunt huiusmodi,propriam enim qumiit utilitatem&curiosi sunt circa commoda, sua ergo tales amici ob utilitatem non sunt quam plures comparandi. 14 Quoque qui comparantur. ccipit aliam speciem amicitiae, N: secundum eam declarat etiam quaestionem propositam ubi pauci sunmunt amici non est opus multis,sed amici faceti,&ob voluptatem pauci suificiunt ut condimentum in epulis, ergo non est opus multis huiusmodi amicis, sed pauci sesticiunt amici ob volu/Ptatem non intestigendo ob turpori voluptatem,quia tales nulli sunt comparandi, sed post habe di omnes pauci vero ob voluitatem, i i pauci faceti sufficiunt ob relaxationem quandam, nam stra fit poplura quod potest perpauciora,&sque navi dici solet. A T stinuosi nec plurimi νγ sunt coparandi. militer,sumit nunc philosophus moeni amicitiae quae est ob virtutem,ctos lendit liuod talium amicorum ingens multitudo parari non potest,sed quantitas determinata sumet da est ri patebit infra. dicit igitur in primis quora sicut est de ciuitate, ita de amicitia tali esse licitur sed , ciuitate sic est quod ea non vi tur collare polle ex decem tantum hominibus, nec etiamyr me si consulione exsuperabundanti multitudine veluti ex centum milibus, si exempli gratia ponamus eam esse nimiam,& cacta tem multitudinem, dem pacto amicitia in multitudine nimia non vicitur posse constar sed sumendus numerus det matus,& tot parandi amici ut cis satissa/cere possimus secundum condition amicitiae. Postores quidam hunc locum de multitudine ci/vitatis exponunt quod est dare maximam, di minimam ultra quam non debet sim diminutio, aut icio, quasi sintduae quantitatas deterini numero a quibus, digredi nec ascendendo nec dotandendo licet.mihi autem ridetuAD philosophus velit quod paria a copia non coficiat ciuitatem, nec nimia ex qua fit confusio. sica dicit, in ne quantitas daaminata e nimi me, sed est ea quae est inter duasnuantitates det inatas.consideranam est igitur condicio loci,®ionis, di tunc statuo tur quaedam accommodata multitudo Vt in politicis Oilcndit philosophus.raemplum,si regio osce idonea decem milibus duo esciat parum, Canti nimium, essio lamcnda erit accommodata musti, tuta veluti decem,non est igitur mens philosophi iudicio meo ut nominatim sint duae quantitaresic ina s omnino ultra quas no possintdari maiores vel minores, scd sumendae sunt maiores,& mi' nores desinite secundum loci exigintiam, di sumenda quaedam mesia multitudo inter illas quanti νtares eo pacto&finitas quaesit accommodata regioni di loco,sic etiamnumcrus amicorum accommod itus sumendus est e videtur secundum vitam dictisolationcm. AT Q V E ijsortasse sunt plurimi. I inclarat nunc philosophus quόd in amicitia ob virtutem no possunt multi comparari aini Q,& ideo quam plures non oportet tibi comparare multis rationibus.prima r quot sunt ii quibus cum vivere nucis ij postumus tot lant nobis Midiosi comparandi amici , sed cum multis non Pollamus conuersari, oc vit mergo non oportet multos sibi trales comparare amicos, pater ratio, quia praecipuum in amicitia est vi ucre,& conuersari cum amico,sed difficile est convcrsari,& viuere cum multis, verum omnis difficultas &bet remoueri ab 'amicitia presemm stladiosi eum sit habi/tus afferens summam iocunditatem amicis,difficile est igitur vcrsari cum multis eo modo prestiti in quo in amicinamsecta requiritur,quare paucitate amicorum magis costabit talis amicitia quam ' multitudine. PRIETEREA illos cm.IAlia ratiosquis habeat plures amicos tales oportet ut
illi etiam sint amici inter sese, sed hoc in valde difficile,ei,& difficile,& arduia est habere plures amicos in tali genere ver me amiciti S. ID quoquc pcrdissicile. Alia ratio.cum officiunt amici sit. dol creamici adu s) gaudere gaudio illius ii pluris habeas amicos eueniet xl simul tibi gauder/dum sit atque dolendum diuertis causis anticorum,sed hoc est vehementer difficile ut fiat eum mul/tis, o non ei opus deli disti ei laqua in plures huiusmodi habere amicos. FORsITAN igi/tur te habet. Alia rati uiuis plures hiscat amicos fit utin tali amicitia non sit amor in sus, di vehemens,sed in amiciti. a bonorum hoc cito inconueniuras, ergo ad hoc risit amor intelas opor/tet ut pauci adsint amici,nam amicitia posccta vehemens est in amore,& est exuperatio quaeda as rotiae quasi summum gradum tenens in ginere amicitiarum, et in octauo docuimus, sed ea quae su
370쪽
pellativo modo dicuntur non competunt multis. HAEC itatae tu in psis minis. JAlia ratione aededucitur ex ipsae mentia , di exemplo mimpmbat propositum suum, sicut fit in amici tui litia sie fieri videtur in amicitia quae est ob virtutem sed mea fit ut pauci,&plemnque duo tantum fiant amici,sie in amicitia bonorum,& midiosorum euenire latur,sinulitudo videtur tenere, quia magna est aequkitasinter eos qui simul numti,& educati sunt,& sodales facti, & saepe dictum est amicitiam talem essesimilem stat S amicitiae,& huic etiam ob inrualitatem,quord autem in huiusinodi amiciti js pauci ves vrplurimum duo sint amici probat philosophus ta comuni fama, quatae grari solentquaedam paria amicorum, in ea amicitia cclebrari sol et quam inter Patrocium &Achillem,&quam inter Pyliacm &Orestem,& irem ea quam inter Ecipionem de Isbum fuissere,dunt, di Cicero de duobus Pythagoreis sic inquit. Damonem di Pythiam magoreos serunt hoc
animo inter se fuisse,ut cum eorum altari Dionysius tyrannus diem necis inmiser,&is qui morti piactus paucos sibi dies commendandorum suorum causa postulauisset vas laetus est altermissisiendi , etsi ille non reuertisset, moriendum esset ipsi, qui cum ante diem se recepisset admiratus eorum sidon tyrannus periit vise ad amicinam tertium adscriberent, sic igitur talibus exemplis colligi pota quod intensa amicitia,& vehemens est ad paucos,& vrplurimum inter duos mi Libphidii s. post haec philosophus videtur allam hanc sententiam, quord qui omnes in multos
volunt habrie amicos, nullos habent vere amicos, sed placentes,&assentatores ut saepe fieri sint, verumtamen fieri potest ut vir bonus plurimo civili amicitia habratamicos,sed petistos vera amicitia multos reperire non potest, quibus concluditur quod si plurimi in tali sprete amicitiae compa rati possent ut constarent amici boni,& perfecti plurimi Ment procul dubio eomparandi, sed cum hoc aut non fieri aut cum summa difficultatefieri possi fatis in paucos repertie tales amicos securudum philosophum.
I n qua sortuna sint habendi amici. Cap.X I.
T utra in fortuna magis opus est amicis: utrum In prospera an in aduersa: I n utraque nanque quaeruntur.Nam & qui fortunam ha Z Τbent aduersam : indigent ope,& quislint in rerum prosperitate eorum indigent quibuscum uiuent,& in quos beneficia conserent. Dolunt enim largiri beneficiatqueco serre. Amicos igitur habere necesscusium quidem est magis in aduersa fortuna. Quapropter hic utilibus amicis e opus: honestius autem est,in prosperitate fortunae: iccirco 8c bonos quaerunt.in hos enim beneficia conferre,atque cum his una degere: magis est expetibile. E stenim & ipsa praesentia amicorum iucunda in utraque sortuna nam leuatur ipν 7 isi dolentes cum dolentibus ipsis amicis. Quapropter & dubitauerit quispiam si doloris ut oneris amici participes Runt: an hoc quidem non fit,ipserum autem praesentia cum sit iucunda,condolendique sensus minuit ipsum dolorem
Verum si ob haec,aut ob aliquid aliud leuantur: missum faciamus. id quod disctum est euenire sane uidetur. ipserum autem praesentia immitata qusdam esse uidetur. Nam aspicere quidem amicos,iucundum est: presertim ei qui calamistatibus premitur,sertque praesidium aliquod aduersus dolores.Consolatione enim ipse amicus Sc aspectu,& uerbis afferre potest: modo sit dexter. scit nIq; mores,ex quibus gaudet atque dolet. A t sentire suas ob aerumnas dolere amiscum: assert dolorem. Nam omnes fugiunt se causam doloris esse amicis, quaρ Propter uiriles quidem natura cauent: ne amici secum condoleant.& si no exuperent indolentita:dolorem quo illi assiciuntur non serunt. atque omnino sῖν mul plorantes moerentesque non admittunt: quia nec ipsi sunt propensi ad luctus. Mulierculae uero&huiuscemodi uiri, gaudent iis qui una cum ipsis gestmunt: & amant eos tanquam amicos,& condoletes, oportet autem omnibus