장음표시 사용
371쪽
in rebus praestabiliorem imitari. A t amicorum prosperis in rebus praesentia
S uoluptatem assert omni in a stu,& cogitatione delectat,quod in ipsius bo, dia nis laetantur. Quapropter uidebitur oportere in prosperitatibus quide prompte uocare amicos.est enim honestum,heneficum esse: in aduersitatibus aute Pig .minime nanque facere participes maloru ipses oportet. Vnde & illud dicitur. Sat est grauis tristis*: sine me sors premat. Maxime tamen uocandi sunt tunc amici,cum parma suscspta molestia,multum prodesse possunt. conotra autem sortasse congruum est: ad calamitoses quidem ire non uocatum,&prompte.est enim amici beneficia conferre: presertim in eos qui indigent, anteaquam illi requirantiuirisque nanque honestius atque iucundius est. Ad fortunatos autem Prompte quidem accedere ad opera dum una cum illis. Est enim ad haec opus amicissente autem pro beneficηs cosequendis. no est enim honestum utilitatis suae causa properare. Cavenda autem est sorsitan opinio iucunditatis in repellendo:accidit enim nonnunquam.praesentia igitur amicorum in uniuersis expetibilis esse uidetur.
T UANDO magis opus est amici nutrum. Hoeest sic dum rapitulum huius libri. 1 in quo philosophus incit aliam quaestionem ad amicitiam pertinentcin &eam soluit, haec autem intrum sit mis opus ipsis amicis,an in adureis rebus an in secundis.daula rur autem hoc capitulum ita tres partes quae patebun in prima igitur philosophus p rut quaestioncm dubita do mim in adi s an in secundis magis hi opus amicis,&declarat post id quod quaestio suppo τε nitdicendo quod in utroque tempore,&mviral conditione viis incitemus amicis. AMA COS igitur habere necessarium. Soluit philosophus quassionem afferendo duas conclusiones,quarum prima est ista: quod in aduersis amici utilessunt nobis mam necessarii, probatur js qui subsidio egent amici utiles sunt necessarii,sed constituti in aduersis lubsidio egent,& iis amici Hiles sunt nes I j. Item secunda mi usio est quMij qui sunt in bona prosperitate amicis indigent honinis quidem No studiosis. 3batur per hoc quia ij qui largiri volunt,& beneficia conserie indigent amicis honestis & midiosi sed ii qui sunt in secundis Maus constituti largiri volunt,& beneficia collocamergo ii indigent amicis studiosis , & ij qui sunt amici ob honestatem, ex quibus solvitur dubitatio illa,nam cum quamlur quando magis est opus amicis, respondetur quod in utraque tempore, sed in aduersis est opus amicis utilibus ob necessitatem, in prosperis vero est opus amicis missiciis ob honestatem,quare magis necessarium est in aduosibi e magis honestu in prosperis in quibus ij qui τs constituti sunt debentliberaturi bonis amicis benencia conferre. EST enim&ipsa praesciana ambrarum. Haecin secunda pars huius capituli in qua ostendit praesentiam amicorum esse iocundam in qua n. conditione seu prosperaseu aduersast primo ost it quo praestaria amicorum est iocundain aduersis,id quo leuantur ij qui dolent est iocundum,&dclinabile illis in actuosis,scis pra sciitia amicorum est huiusmodi is praesentia amicorum est i sida in aduersis,quialeuatur morarentis dolor presentia amici.sed quomodo fit leuano.ista dicit philosephus an quia amici subcuit dolorem mentis in aliqua parte sicut oneris cuiusdam partem substineanti nam sique' serat centum librarum onus,&quidam alter adiutor accedat adferendum idem onus,manifestum est quia lotitus fici primo illi gestanti,& iste alta partem sustinebit it ne hoc pacto cicit philosophus in dolo/re moerentis amici praesenna amicorum & statim subdit,an id quidem non inquia iste modus sibi non videtur placociitaque affert aliam rationem dicendo an ob id leuatur do amici quia prssentia amicorum est iocunda,& perceptio simul dolendi est sibi grata.conaria autem ita se ha quod
unum rideturotrudere siue minuere aliud,&Ista videtur melior sententi 'quam prim quia Glor ille non diuiditur ut unus possit accipere unam partem,sc alius alteram,nec est idcm dolor numero, sicut rect unum onus quod scirent duo ut mulci opinabantur,sed alius est dolor moerentis,alius G dolentisci sit in diuosis subiectis,sed ratio est ut minuatur dolentis moero Procntia amicona, quia
illa affert voluptate,& illa voluptas pellit aliqua ra parteuolore sibi conarim,& sic leuatur,& minuis γέ turdolor. IPSORUM autem amicorum. Declarat nunc piis quomodo se habet ista praesciitia amicorum,an sit iocinita simplicita an sit mixta cum aliquo dolore,& dicit quM non insincini, Ethinoei. Hil
372쪽
eunda, quia re una parte est grata Λc dulcis, alid parte ocitat marorem .primo aspectu incit vo, luptateui,&subsidium dolori.Blent enim amici afferre consolationem, re aspectu,& smnone si m do sit aptus.Nam amicus sat mores amici,& quibus gaudet, di quibus dolat, & accommota se illis, sed ex altera parte dicit philosophus, ratur, di oritur quidam dolor illi qui est in calamitate
ex presentia tali,quia pompit se instare dolo*m amico suo,& hoc est sibi molestum, quia omnes naturaliter intent afferre iocunditatem amicis suis,& non dolorem . post meo philosophus insere stii, tim ad hoc propositum unum conrianum,& sententiam ortam ex dictis quod ob haim causam lio, mines intiles cauere solent ne amici ob suas erumnasdoleant,sed primuntdolore suu quo ad pos, simi, &si non si petent indolentia dolorem quo illi afficiuntur non substinen re hunc Iocum quis dam reponunt hoe pacto,&si amici,scilicet visitantes non superant cum sua indolantia eorum deislorem,qui visitantur ,tunc tales homines in calamitaribus constituti si sint inles, non ferunt tales visitantes amicos, qvia nolunt mulaebriter lugentes &sic isto modo exponentes reserunt i indolemtiam ad amicos visitantes, di consolantes .quidam an ponunt hoc pacto reserentes indolentiam ad eos qui visitantur dicencla,viriles homines cauent neci suis aduritis afferant dolorem amici obmulant enim indolentiam,& non queruntur.&non dolent presentibus illis , quodd si non possunt superare non dolendo, idest cum in lentia uia dolorem amicorum,dimittunt a se eo tempore tules amicos,&non substinent eos, Quid viri sortes nolunt in consperi sito amicos muliebriter ligentes,inoeminati vero amant simul eo Olcntes,sed imitandi sunt viriles tanquam prestabiliores. AT amicorum prosperis in rebus. Declarat nunc philosophus p sentiam amicorum iocundam IT esse in rebus prosperis,di quia affert voluptatem in omni opcratione,&mcntem,cogitationem que delectat amici ut patet in textu,quia videt eum gaudet suis bonis. Q vΑPROPTER vide, Fabitur oportere in prosperitatibus. hinc est tertia pars huius capituli in qua philosophus affere quodam praecepta seruata tam in prosperis quam in aducisis erga amicos, 5e primo ex parte eorum qu vocant amicos ad se aflat tria doctimenta. primum vocandi sunt amici in prosperisti iter deprompte ut bonaeis quoque fiant communia, secundum inaducisis vocandi sint tamene amico simus causa doloris, di hoc probat sententia Euripidis poetae dicentis nomine Hot s erga PQ, d .sat est me esse infestae .rertium est quod si in calamitatibus est opus vocare amicos, tunc praehcipue vocandi sunt eum multum prodesse possunt afflictis cum parvassia molestia tales amici. CONTRA autem fortasse. .Affert nunc philosophus tria alia documenta ex parte eorum qui γ' sponte accedunt ad amicos,aut in prosperis,aut in aduersis.primum est quod ad calamitosos,& in crumnis constitutos oportet a tam non vocatum, sed sponte sua,& prompte non expcinando ut voceris:seeundum 'quord ad eos qui sunt in prosperitatibus constituti prompte inaedere oporterra operandum una cum illis. Nam tales in secundis etiam rebus indigent amicis ut in octauo vidismus,prompte igitur eundum est ad opcrandum cum illis,sed pro bene js consequendis lente 5etarde, ore tere debet beneficia oblata di i quispiam ideo philosophus addit tertium pro plum. uendum ne repudiando simus cis molesti ne illi existiment nos repudiare benesicia su quia non simus contenti,& non gaudeamus sua prosperitate,&ob hoc non sunt omnino beneficia la/ta illoriam oudiandassed in omnibus huiuΘOdi rebus struanda mediocritas.expositores quidam hoc in loeo Smiare videntur iudicio meo a mete philosephi, dictis patet quomodo presentia amicorum sit expetenda. V
De praecipuo muncte amicorum, Sc bonorum Sc malorum amita
Ni T est ne: ut adam tibus amabilissimum est ipse aspectus ,magis, a o
thune sensum quam caeteros expetunt, propterea quod per hunc vi maxime est,atque oritur amor,sic&amicis maxime expetibile co uersiarnsimul puluere: Amicitia nanque communicatio est. Et ut a ad seipsum quisque: sic sese habet & ad amicum,sensus autem unicuique circa seipsum est expetibilis.& circa igitur amicum. At operatio ipsis in simul uiueodo fit. Quare non immerito uiuere simul assiectant. Atque quia tandem est singulis esse,uel gratia cuius uiuere expetunt: in eo cum amicis uersari, de eo 're uolunt. Quocirca alij compotant,alii talorum ludo simul incumbut: alii timui sese exercent: S una uenantur aut philosophantur,singuli totos dies id simul
373쪽
simul agentes quόd maxime amant. Uluere Im simul cum amicis uolentes, haec faciunt 8c ea cum his communicant,quibuscum una uiuere expetunt: qus 1 3 maximum ipsos in uita delectant. Fit igitur amicitia quidem improborum flagitiosa.Communicant enim praua,sunt instabiles,& peiores etiam fiunt moribus,similes evadentes. Proborum autem proba congressionibus susci piens incrementa. Videntur etiam tales & praestabiliores euadere,iam agenodo quam se mutuo emendando. eliciunt enim ex sese mutuo ea quae placent.
Vnde illuddicitur recte.Disces ex studiosis nimirum optima semper.Sed hactenus de amicitia.Deinceps de uoluptate dicamus. COMMEN.
AT εST ne Hadamantibus amabilissimum. I, H esit uincapituliam hinis tractat in quo philosophus asscit aliam quaestionem de societate amicitiae, id est si in amicitia pro/prie dicta est aliquid expetibile veli erer, sicut videtur esse in amore amatorio ipse ais s. diuiditur autem in tres panes quς suis locis patebunt.primo is tur philosophus p ponendo quν
monem dicit, ut in amatoria amicitia amantibus aspectus est vehementare etibilis, est ne etiam aliquid simile in amicitijs proprie dictis ouod amicum vehementer oblectet, di vehementer expotatur quasi dicat quia est,&dcclarat quod illud est simul viuere,&simul venari. Nam sicut fit in amicacia amatoria ut amans maxime se eat aspectu amari,sici iamprie dicta amicitia conuersa tio, 6c communis vita maxime est iocunda, & expetibilisficutenim in amatoria amicitia amor visedetur maxime consisterem sensu insus, sic amicitia proprie dicta maxime consistit,& conseruatur communi vita,& conuersati .accommodate igitur philosophus affert hanc dubitationem . 'trum simul viuere,& simul versari sit id quod maxime expetitur in amicitia proprie dicta:sicut voluptasqfit per aspectum maxime expetitur in amatona amicitia. NAM amicitia societas est&ema. H est secunda pars huius eapituli in qua soluit dubitationem allatam,& affert hanc conclusione quoasimul viuere,& comicissiti est maxime expetibile in amicitia de pmbat tribus medijs primo. id quod Demnet maxime ad societatem est maxime expetibile in amicitia, sed simul viuere, & eonversim est huiusmodi, ergo simul viuere de conuersari eumaume expetibile in amicitia.nam extati conuersa/None oritur societas, Ne amicitia de ineruatur. Item sicut homo est affectus, bo dispositus ad seipsum ita ad amicum,sed cuique maxime est repetibile ut seipsum sentiatesssite secum operetur,quia ma/rume Koc mota secum vivit, de secum versatur,ergo 6e ita erit affectus ad amicum ut cum illo maxi/me velit vivere,oc versam ratio, quia sentire se vivere est iocundum ut vidimus.Item id quod maxime communicant amici vel cuius gratia praecipue vi re expetunt est amabilissimum inam, citia, sed simul viuere,&simul versari est id quod amici communicant id quod sunt puran esuum esse,& curus Pratia praecipue expetunt inuere, ergo simul inseri,& simul viuere est amabilissi mum in amicitia Nam id quod amant,&expetunt putant situm esse,&suum vivere' hoc est sua
operari.vnde alij volunt simul potare,alii simul ven alijsimul philosophari, disic de alijsis diicit in textu, itaque ea communicant quae maxime amant, de quibus maxime putant se vivere. sica et igitur patet solutio quod sicut aspectus vehementer expetitur in amore amatorio, sic vivere simul, ε 3 & vcrsari simul est amabilissimum in amicitia proprie dicta. v EL CUIUS gratia. Hoe addividetur, quia illud non est proprie esse illorum., sed est saeundum vivet idest operari. FIT igitur amicitia quidem improborum. Haec est terria pars huius capituli, in qua philosophus affert qua/dam corresaria siue sentencias obortas ex solutione illa,idest duas ex parte amicitiae impmborum,&duas raparte amicitiae bonorum,prima re parte improborum est quod amicitia eorum fit flagitio D,quia communicant praua,secunda quord praui amici fiunt quotidie derenotes , quia simul con/uosando augentur in prauitate,&fiunt inter se magis similes, prima quoqueta parte studiosorum quod eorum amicitia fit quotidiano usu magis bona, & secunta, quὀd simul venando fiunt melio/ω,6 monendo se inuicem, communicanam ea quae sunt bona,ec hoc conseruat sentcntia Theo/midis poetae de sic nono libro finem imporiit.
374쪽
. ARISTOTELIS STAGIR IT A A E T HIC O R V M AD NICO.zi: MACHUM LIBER
Caput primum. Ost hic sequitur forsitan ut de uoluptate dicamus.Marime nanque uoluptas nostro generi familiaris esse uis detur.Quapropter erudiutiuuenes: gubernates ipsos uoluptate,atque dolore. Videtur autem ad consequenodam moris uirtutem,maximu esse: gaudere hs quibus Roportet,&odisse ea quae oportet,comitantur enim haec tota in uita, momentum,&uim ad uirtutem habentia, selicem uitam.nam eligunt quidem ea quae uoIupta' , te assiciunt: fugiunt autem ea,quae dolorem efficiunt.Talia uero minime prae stermittenda esse uidentur: presertim cum magna de ipsis sit c5trouersia. Di, dam enim summum bonum uoluptatem esse dicunt.quidam contra uehementer pravum:partim sorsitan & credentes sic esse, partim putantes ad uitam nostram melius esse uoluptatem ostendere prauam esse,etsi talis non eae pleri enim propensiores sunt ad ipsam :& uoluptatibus in seruiunt. Quamobrem ad contrarium ipses ducere oportere dicunt: sic enim ad ipsum medium tanodem peruenient.Fortasse autem hoc non bene dicitur. Sermones enim qui de asse stibus fiunt,& actibus:minus creduntur quam opera. Cum igitur ab ns discrepant quae sensu percipiuntur: tum spreti veritatem etiam ipsam interio munt, qui nanque uoluptatem uituperat: is si eam uisis nonnunquam nerreasse stare,ad ipsam inclinari uidetur ut talem Omnem.distinguere nanque no . est ipsius multitudinis imperitae. Sermones igitur ueri, non selum ad scienν dum: sed ad uiuendum etiam perutiles esse uidentur.creduntur enim cum sunt operibus consentanei. Quapropter hortantur eos qui ipsos intelligut: ad ita uiuendum ui si definiunt.sed de his hactenus.nunc ea quae de uoluptate diocta sunt reseramus.
COMMEN.o s T hxe sequitur Disitan ride voluptate. Hic est decimus 5e ultimus liberethi rum,in quo philosophus peracta iam tota materia quam declarare volebat peruenit ad finem,quem in principio sibi proposui tana vi architecta vellabri in aedificanda do mo fingcrinibi exemplar,&quin idaeam sol dcindeparare,&disponere omnia noeest ana ad mlam domum construendam,demum persectam reddoc formam domus
375쪽
de ea omnia declarauit imae ad talem sinem consequendum potinere videbatut postremo in hoc lis hio sormam preficere videtur totius m. descripsit enim & quasi designauit in principio felicitatis issuram.&mae declarauit virtut tum morales, tum inteste uas, lux pertinere viainantur non solum ad declarandam diffinitionem .icitatis allata sed etiam ad ipsam contatuendam:ipsa enim virtus o patefactum est antea magna pars Hicitatis Me videtur. docuit praeterea quadam alia. nocessaria cognitu quae non sunt proprie virtutes in vitia, ut est continentia 5e incontinentia constantia mollities Mimilia, quae tamen habent mmam affinitatem cum illis. domit insuper reacti me de ipsa amicitia, qua non visum est ei Virum persectum atque felicem carere oporto. demum nune ipsam idicitatis figuram iamddignatam coloribus depingit, & ornat, ut ex hae doctrina in omni parte exactissime ' matur nobi P quasi ante oculas collocetur via quae ad ipsam se licitatevi humanam consequendam p ucit.Praeterea cum Hicitas sit finis, &finis sit primum in intentione de ultimum in executione, ideo philosophus eam in principio proposuit ut primum in mentiene nunc ut postremum in executi He aggreditur. medias autem virtutes collocavit,quae sunt ad felicitatem tanquam ad finem .est insuper,& alia causa qua philosophus post doctrinam de mo/ribus traditam hunc.x.librum Ugreditur,& diligentissime de silicitate considerat, quia Picitas est duplex,activa,&tontemplativa,& altera est praestantior altera. verum ex si diffinitio selicitatis,quam dixit esse animi operationem secundum Hrtutem poscctam,utrique felicitati accommodari possit, quia in activis accipi potes virtus postm pro pria dentia, in speculatiuis pro sapientia,tamen de activa magis hucusque videtur egisse philolophus.Ex quo necessarium fuit contemplativam felici/tatem, quam nondum explicae erat, in hoc decimo latissime declarare ut facit,multa enim de ipsa dicit j praeclara, bc plura quam de ipsa.activa ut insta videbimus . diuiditur autem iste liber in duos tractatus, in primo ostendit,oc dom de VoluptMedi dolore,de voluptate inquam praecipue qt iumera est felicitan.in secundo de felicitate primo in geliere, drinde eam diuidit in activam, de speculatiuam ut diximus,nec nos turbare debet quod in septimo libro loquutus sit de voluptate,& nune
etiam loquatur de ea, quia diuerso modo,&diuosa ratione hic ipsam considerat.ibi enim eam mmcipue considerabat ut est materia continentig di incontinentic constantis, & mollitudinis,& limi hum&ob hanc causam consideratio suam a parte versari vides atur circa volupta es corpo te . in hoc vero ex aetius de ea loquitur conuiderarata illam praecipue quae est felicitati coniunctantque ita annexa et doctrina unius secum trahat contacrationem alterius. reterea cum de vita mosine humano esset diligentissime cosideraturus,&quidam priscorum philosophorum eam finem vi, rimum positulant,consentaneum fuit ut de illa tractaret philosophus afferendo varias opiniones betainie ,& distingvcndo ipsam ut eius materia postulare vi atur. primus tractatus diuiditur in quineti capitula quae suis locisdeclarabuntur. primum autem capitulum diuiditur in tres partestandum tres rationes,quibus ostendit ad moralem philosophum pertinere considerare de volupta prima Q. Ad moralem philosophum patinet de ea re cosia re,quae familiarissima est generi humano, & qua adolescentes erudiuntur,sed voluptas est huiusmodium ad morale spectat constitiit te de voluptate.nam iuuenes rebus iocundis incitatitur ad virtutes,as saeuocantur ad Qti;s, de sic. patressamilias qui habent curam liberorum, nunc perdolorem nunc per iocunditatem eos erudiuta* Eoisitan, quia nondum erant omnia declarata devoluptate quae est annexa selicitati. ID ET URaulti. Secundit ratio&pars capituli.&ijses maxime potinc ad virtutes maxime pertinet comsid re δε moralem plim, sed voluptas &dolor est huiusmodi ergo de voluptate, &dolore pertinet
consderaread moralam plim,vidimus. n.in secundo quὀdactus nostri maxime rotur m voluptatem,& dolorem,&qudd Irtutes,& vitia circa ea versantur,in: in septimo inquit plis, insuper 5: n . cessarium est de ipsis derare,quia initure morum,d vitiu circa dolores posuimus ac voluptates. PRESERTIM eum magna. Tertia pars ubi ponitur tertia ratiose his quae spectant ad vita,&de quibus magna est controuersia inter philosophantes, pertinet considerare ad morale phm,scit vo/luptas,di dolor in huiusmodi, ergo de voluptate,& dolore pertinet considerare ad moram plim.ad hanc rationena declarandam plis affert duas opiniones o tas de voluptate . quidam enim dix runt voluptiuem esse summu bond. quida vero eam esse rem praua posuerunt,& eoni alii forsitan, Pre vera ita esse eredebant, alij vero fortasse non, ruta ita entim,sed operae pretivi csse putabant hanclaiam diuulgare ut deterrerent holas a voluptaribus, ad quas videbant plerois esse proeli 'quo uincendi mon retietuit plis ostendendo quodvi& si illi ob hane intentione diceret voluptate prauum ab ea homines detinerent,& in cociariu traherent, tamen considerare debebant quod cistea aetiis de affectus humanos minus creditur verbis,& sermonibus qua operibus & expctimae,qudd si illi υtuperantes voluptate ut rem praua sine distinctione postea reperiantur quδd aliqua sequutur veluti ho am quanda voluptatem ut in geometria, bcastrologia,N: limbi scienti jstunc mimis creditur
376쪽
quia deberent distingum dicendo aliam esse bona,aliam prauam & non loqui consuli,& indifl ν
α quia multitudo nescit distingua sta indistincte accipitres o sibi apparet,quare per distine λnes elucescit veritas,& samones veri,& ipsis operibus talantam,quia fidem habent, solum ad cognitionem noscium,sed etiam ad degendam vitam plurimum conterim dicit philosophus.
Opinio Eudoxi de uoluptate. Cap. II. Udoxus ita uoluptate ex eo fiammu bonu esse putabat: quia ceronebat uniuersa ipsam affectiare,& quae ratione habent,& quae ex, 'pertia sunt eiusde. at* in cunctis quod est expetibile bonuesse:&quod maximu est expetibile,optimu essEuniuersa uero ad ide ser ri declarat: omnibus illud optimu esse. Vnuquod .n. id quod est sibi bonum inuenire dicebat: queadmodum 3c alimetu. Quod igitur uniuersis est bonui, quod cuncta affectant: id esse summu bonum aiebat.huius aut uiri rationes
ob moris magis uirtute: a propter seipsas credebantur.ualde. n.uidebatur esse modestus. non igitur ut uoluptatis amicus haec dicere uidebatur: sed quia uere res ita se habent. Non minus aut hoc manifestu esse censebat,& ex contrario. Dolore.n. etiam dicebat fugiendu per se omnibus esse iram contrariu expeti, bile esse simili modo. maxime aute id expetibile essie: quod non ob aliud,neca cuiusu expetimus gratia.at tale ipsam esse sine controuersia uoluptate. nemine.n.interrogas,cuiusna gratia capiat uoluptate: propterea v per seipsam ex
petibilis est ipsa uoluptas,ficere* ipsam quod uis bonu expetibile magis,stu .
ii addatur.ut iustas operationes teperatas ire. & incrementa suscipere bonunt spsum seipso.Videtur aute hsc ratio uoluptate ostendere bonu esse:& no magis si aliud bonu.Omne.n. bonum expetibilius est cu alio bonu,q solum. Tas Ilitam ratione SI PIato tollit uoluptate summum esse bonu. Vitam .n. iucunodam cu prudentia dicit expetibiliore esse: qua si sit sol a. v si mixtu est praesta bilius: uoluptate summum bonu non esse. nullo. n.addito summu bonu se ex petibilius fieri. Constat aut nec aliud quicd summu esse bonu: quod cum eostru aliquo quae sunt 2 se bona,expetibilius fit. quid igitur est tale: cui 'nos sparticipes sumus na tale qu ritur bonu. Qui uero negant bonu id esse quod omnia appetunt: ii nihil omnino dicunt. Quod n. uniuersis uidetur: id essedi cimus. qui aute fide hanc tollit: non multo credibiliora dicet.Nam si ea selum quae mente carent ipsam appeterent: esset aliquid quod dicitur.sin uero & ea quae prudentia habent ipsam affectant: qui fit,ut aliquid dicant:Fortasse aut
Sc in prauis est aliquod naturale bonu prsstabilius qua ipsa per se sunt: quod
proprium appetit bonu.Non uidetur etia & de contrario recte dici. Inquiue enim: non si dolor sit matu: uoluptate continuo bonum esse . aduersatur. n.& 'malu malo: SI ambo ei quod neutru est. at haec non male dicunt: non tamε uere in ijs quae sunt dicta. St. n.ambo essent mala: oporteret 8c fugieta utram esse.sin neutra: neutru,aut similiter . nunc uero illum quidem fugere ut malu hanc autem expetere tanqua bonum uidentur.sic igitur 6c opponuntur. 'COMMEN.
377쪽
humanum.Suldinit aut in duas patres,in prima affert dictam opinionE,&rmones eiusde,in se 1
luptas eu lummu bonum,& addit ins quod homines viis magisadhaerere videbantur huius phi urationibus ut patet in rcitu. NON minus aut idipsum.)Secunda ratio.id omnibus ex tendum esse videtur cuius contrariu est per se omnibusfugiendu,su voluptas in hmoi et pectu doloris si po nantur ut contraria immediata,ergo voluptas videtvresse omnibus per se expetenda. M A XI M Ei autem id expetibile.ITertia ratio.id'quod est expetibile gratia sui noli ob aliud vicitur esse summa bonum,voluptas est liminemo voluptas videtur esse summu bonum.nam id quod ctatur gratiasii δε non alterius videtur esse vicimus finis.& Eudoxusdicebat voluptatem tile tale, quia nemo ii inrogat cur aliquis sumat voluptatem, quas ob seipsam sumatur. FACERE Q V E ipsam quos' uis nu.IId quod additum bono sacit illud magis expetibile est summu bonum,sed uoluptas esthm&,ergo voluptas est summu nu. verum hanc ratio a statun carpere videtur plis tanqhnanifeste inualida,quia videtur probare quota voluptas sit bonu non tamen summu bonum,& omittatur quidam expositoris latini,qui non sumentes traductione iudicio meo sim mentem phi: dicunt duas . primas Eudoxi rationes inciri ut probetur voluptas esse bonii.& duas alias ut probetur cile summa bonum,mea aut sentencia asseruntur omnes ius quatuorab Eudoxo t orindat voluptate esse summum bonu,nec quaero vini valeant necne,quia ciantra increntur insta raciones,& distinctiones' a philosopho quibus hac materia declarabitur. T A LI itaui ratione di Plato. rue est secunda et para huius capituli in qua phs ostendit,& affert rationes eoru qui procedebant aduersus opinionem diccbant voluptate non esse summu bonii,&primo inm Platonis sinam qui ultimam rationem Eudoxi ditabat nullo modo valere ,& cam retorquabat aduersus illii dicendo quM nullii est lammii nu,qud petibilius fiat si aliud bonu admisceatur cum illo.itaui si illa iocunda sit repetibilior coniuncta cu Nuclantia qua seorsum sumpta, vidctur hoc arguoe vita iocunda non esse summum bonuδε ipsam omnino voluptate, quia sumntu bonum non fiat petibilius addito sibi alio. bono cu sit ex omni mane perse . CONSTAT autem qu nec aliud. Quasi declarando pro eessum Platonis, echuasi mordendo ipsum dicit plis,manifestum est si ita sit et tu dicis Plato quod
nec voluptas erit fummu bonu,nec aliud qui cu in rebus humanis,quia nullu est hic bonii quod nofiat expetibilius addito sibi alio per se bono, e quo victris tollere summu bonum rarebus humanis
quod Epossit in nobis,at nos γmus illud quod esse in nobis possit,quod si loqueris de alio scta .rato non pertinet ad nostia propositum, quia humanu, te quaerimus, quod esse in nobis,& nostra opera acquiri possita Mandu quod Plato tin primo vidimus proprie summu bonu separatum ab iis sensibilibus essem bat,quia is lorum honorum q sunt m vita humana nullu esse diestat: quod fi aliud sibi addatur bonu non fiat expetibilius,& tunc cisci appellandum summi.na remoto eo pro/pter quod fit expetibilius,erit minus expetibile,ergo minus bonu,ergo non summii, quare intelligeridum est quid summu bonum duobus modisconsiderari potest,autii liciter aut in gemitsimpliciter nu est id cui si quippiam addatur non est nec Mexpetibilius Winctus,quia est infinitς ρος et ionis ut ait Buneus,& he rario Platonis procederet si de tali summo bono,& essentia bonitatis in. telligeret: sed summu bonum in genae humanorum bononi dicetur operatio Fin virtute sentetitia I. luc operatio erit maxime retriam bonu in genere tali,non autem simplici in & absolutealis, autem est summu bonu inlimitatu, quod non clauditur sub genere me sub praedicameto, e linici cancellis nec terminis ullis .at summu bonsi humanum limitatu est,& si ei addantur u luti operatio ni externa bona,fiet expetibilius,&si sumatur aggregatu ex bonis internis,& externis etia addito sibi aliquo alio bono ulterius potest fieri expctibilius: tamen hoc non tollit rationem summi boni huma/ini ea ratione qua est limitatu,quia summu bonum humanum ni tres quod vita sufficientem, dioptabile ae nullius indigam praesta di s licitate maxime expetibilem in bonis humanis,& non connumctata ut in primo latius patuit. Qv I vero negant bonu id esse.I Alia ratione affert plis quo nandam aliorum aduersus prima ratione Eudoxi, qui dicebant non sequi per hoc quod omnia appetant tam rationabilia et irrationabilia voluptate,non im sequi eam ine summu bonum quin etiam non sequi id esse bonu quod omnia appetunt,quia interdum idemur appetere ea quae non sunt
nainancobiectionem istorsi redarguit plis ostendendo qudd obiectio substineri pollet si dicti
turquδd bruta tanta appeterent illa,nunc vero cum non solu Irrationabili sedeciam habentia ra/rione,& mente ipsam appetere vidcantur,profecto quod coi consensu experitur non vulatur omnis
no neganda esse bonum is illi faciunt,quod si ipsi dicat , homines praui funt qui hoc iudicant dicit quod etia in prauis in naturale bonu tmens,&intinctus,&omnino id quo non fim habitu, stilius linctu naturae homo scitur ad bonu suum,quare nou recte omnino negabantem pro γλ
378쪽
nema.bonuid esse luddomnia appetunt. NON HI retiade contrario.IM M insaliam obiicinionem priscorum contra secunda ra nem Eudoxi. aebatur.n.qudd cum dolor sit per se sugiendus eiu scontrariu quod est voluptas est per se expeten .hanc con uentia negant isti,quia ancile non valer hoc malit in sumendu ergo suum contrariu est prosequendum ex eo quod non modo malum bonosed etia malum malo opponitur, veluti prodigalitas,& auaritia 5c alia eius generis,qugopponuntur is extrema vitiosa,via insem videbantur volu te,&dolore esse veluti contraria erati a di media esse vacuitate doloris philosophus vero respondens ad haec dicit eos quantu ad opipositione non maledicere,quia vere cucunt malu malo omni non solii bono,sed in hoc propositolion videntur dicere vere,quia dictum est in dicitur quoia dolor no opponitur voluptati ut malum malo,na ea q opponimur ut mala pater quord ambo liunt fugiunda omnino, scit dolor & voluptas nosunt omnino nec ambo panter iuga cnda,quin et dolore fugiunt homines ut malit, voluptatem vero expetae vidcntur ut bonuJrgo non vi tur eo pacto opponi et malum opponitur malo.
Diccntium uoluptatem non esse bonum consutatio:etsi non omnis exs
T qui ne si uoluptas non est qualitas: propter hoc bonu no est. ro Neque.n.operationes uirtutis sunt qualitates: neque selicitas ipsa. Dicantetia bonum quidem ipsum definitu esse. uoluptatem uero indefinitum esse.uoluptatem uero indefinitum: quia suscipit intenilionem,remissionem' ue. Si igitur ex eo quia magis uoluptas,minus' ue capitur hoc iudicant: erit idem &circa iustitiam, eteras j omnes uirtutes,quibus mamiseste dicunt magis,minus' ue tales eos esse,qui ipsas habent. na magis sent iiisti, fortes' ue.& fit: ut 8c iuste agatur ac teperate magis Sc minus. Sin in uoluoptatibus hoc inquiunt esse: uideant ne sortasse non dicant causam,si uoluptast tu aliae sint mixtae,aliae immixtae. Quid aute prohibet ut sanitas quae definita est,magis est at* minus: sic Sc uoluptates esse r Non. n.eade in cunctis est te Peratio: nec una quaeda semper est in eodem. Sed cu remittitur permanet u ad aliquem terminu:& differt ex eo quia magis est atque minus,tale igitur&inuoluptate esse potest. Praeterea summu quidem bonu perseetiam esse: mo tiones aute dc generationes,imperfectas esse ponentes: uoluptate motionem
esse,generatione ue ostendere enituntur. Sed non dicere bene uidetur.non est i senim motus. omni naque motui propriu esse uidetur celeritas tarditast ite,etsi
non per seipsum : ut motui ipsius mundi ad aliud.at neutru horu competit uoruptati. Fit.n.ut aliquis esto sit constitutus in uoluptate: qucad modii & in ira. ut uelociter aute delectetur,non fit: neque ad altu. sed fit ut uelociter ambulet,& accrescat,& omnia id genus. Fit igitur ut celeriter atque tarde quispia ad Voluptate mutetur. at non fit,ut hae ipsa celeriter operetur: idest delectetur. Generatio uero quona suerit modorEtenim non ex quovis fieri quod uis: sed i ex quo fit in id dissolui uidetur. Sc cuius generatio esset uoluptas: eius ect corruptio dolor. Dicunt aut dolorem quidem indigentia eius esse quod est secun i ,
dum natura: uoluptatem uero repletione. hi aut affectus:corporis sunt si igi, tur uoluptas repletio eius est quod est secundum natura : id & uoluptate allucitur,in quo est repletio.corpus ergo capit uoluptatem. At non uidetur. Non est ergo uoluptas repletio. sed dum fit repletio,voluptate quispiam asscitur.& dum secatur dolet.Opinio autem haec ex doloribus circa alimentum,& uo
luptatibu : orta suisse uidetur. Nam indigentes facti dc antea assecti dolore.
379쪽
repletione capimus uoluptatem. Hoc aut non circa omnes accidit uoIuptates nam sine dolore sunt&ipsae mathematicae uoluptates,&quae per olfactu δύ- auditum fiunt ac uisum:& spes complures,item 5c recordationes uoluptate afficiunt.Cuius igitur hae generationes erunt nullius enim rei fuerunt indigentiae cuius repletio fuerit. Ad eos autem qui proserunt uoluptates eas quae sunt obscoenae,ac improbae: dicere quispiam potest ea quae tales asserunt uoluptaotes no esse iucunda. Non enim ii praue dispositis sunt iucunda: putandum est
S iucunda simpliciter esse nisi illis. quemadmodum neque salubria aut dulocia aut amara quae ςgrotantibus : aut alba quae lippis uidentur. Vel hoc modo dicatur.Uoluptates expetibiles quidem esse no tamen ab illis. quemadmodii S diuitem esse expetibile quidem est: at non ex patriae proditione . &sanum esse: at non quodcun*edendo. An uoluptates differunt specie Diuerss nanque sunt quae ab honestis rebus Sc quae a turpibus prodesint.& non fit ut qui1 quam iusti capiat uoluptatem si non sit iustus,aut musici si non sit musicus, Min caeteris simili modo. O stedere autem uidetur & ipse amicus: cum sit ab adi latore diuersus,no esse uoluptatem bonum,aut specie uoluptates dissore. hie enim ad bonum: ille obuoluptatem congredi uidetur.5 ille quidem uitii pestratur,hunc autem Iaudant: ut ad diuersum congrediente. Nemo praeterea ex ' petet' ita uiuere ut mentem habes per uitam pueri,ηs ex rebus capiat uoluptatem ciuibus pueri maxime delectantiir ut putat: aut gaudere, turpissimu quid*0 faciendo nullum una suscepturus dolorem. SI copluribus indulgeremus reo μ 3 bus: etiam si nullam uoluptatem asserret. Damus enim operam ut uideamus, ut meminerimus,ut sciamus,ut habeamus uirtutes. Quod si necessario h sese. quatur uoluptas: nihil resere.Expeteremus enim hic etiamsi nulla prorsus ab ' ipsis prouetura esset uoluptas.uoluptatem igitur neque summum bonu esse, neque expetibilem omnem, S uoluptates nonullas esse per se expetibiles,specie differentes : aut ea a quibus proueniunt,perspicuum esse uidetur. Ea igitur
quae de uoluptate,dolore dicuntur: satis sint dicta. COM MEN.AT a V I n sequitatu si voluptas non sit qlialit. as. Hoc est tertium capitulum huius tractatus in quo plis allata antea opinione Eudoxi de voluptate, affert nunc opiniones eoru qui dicebant voluptate non ellabonii. diuiditur aut in duas partes. in prima affert opiniones Platoni eorum S. rationes eorundem quibus probabant voluptate non esse bonum .in secunda affert opinio/nes miorundam ali omni de eod .prima ratio ad probandum voluptatem non esse bona talis asserebatur. nu est qualitias oluptas non est qualitas ergo Voluptas non est bonit,hanc ratione sobvere piis nitimi r negando consequentia illam quord non Valea voluptas non est qualitas,ergo non est bonum.quia operatio &felicitas non est qualitas,di tamen est bonum.nam bonum non videtur
dici tantu in qualitate,sed etia in alijs, quare non sequitur non est qualitas,ergo non est bonii, sunt c positores nonnulli qui hoc in loco nituntur trahere operatione, & felicitatem ad ipsam qualitatere erunt multas distinctiones quas nunquam attulit philosophus,& nituntur trahere eum,sed iis post habitis sequamur sentctiam philosophi et profertur,quod neque operatio virtutis in qualitas Dei felicitas, sed dicemus quod ipsas an praedicamento actionis,se ipsa quom voluptas,quia te est idem quod operario ut vidimus in septimo,& in isto indebimus licet differat ratione ipsa uin volu, oras ad idem predicamenni redin pol ad quod resigitur ipsa operatio Veluti etia,dicere possumus Quod voluptas sit qualitas, lilia est poscctio formalis ipsius operationis,& quasi quida assectus p/inius x t infra patebit,de non requiritur necessario , t assecuis sit in eode praedicamcto in quo est sub γuctum talis ancinis, luates ponimus eam cist qualitate,dicamus psim argvcie hoc pacto , vos di
380쪽
citis Platonidi voluptatem non esse qualitat ,concedatur vobis licet forsitan negari pyssasses G. cedatur,quid ultra o non est bonumsnon sequitur quia Micitas non est qiralitas,& tamcn no est num.na sunt etiam quaedam potinentia ad vita humana quς non suntqualitates,& tamen sunt bona. DICUNT etia bonum quide., cunda est ratio illoniadi probanda Odd voluptas ira irsit botavi hoc pacto. nu est definitum,voluptas non est definitum, et, voluptas non est bonus ior probatur etia auctoritate pythagoricorum,qui ctfinitii ponebant ex parte bonorit,indcfinitunivcro ex parte malom,minor probatur a pho, id quod suscipit magis,& minus & intentione,& remissionem non est definitu,sed voluptas sulcipit magis,& minus, ergo voluptas non est d finita, & per consequens non est bonit,hanc ratione pfis soluit primo hoc me do, dicendo quota nosequitur hoc intendi,& remitti,ergo non est bonu.nam remitti Mntendi duobus modis sumi potest,aut ex pane suscipientiu voluptarem, aut re parte Voluptaris sumptς in abstracto,sistimo mo diremus ex parte eorum qui magis vel minus voluptate suscipiunt,voluptate ob hoc non esse bonum,tunc non maνm competet hoc voluptati Q iustitis,& alijs virtutibus,' ex hoc sequeretur etia de virtute iustitiae. di de alijs quod non inent bona,quia aliquis sit ma aut minus iustus, sed non est uicendii de vii, tutibiis,eo non est etia dicendii de voluptate quod ratio illa valeat, sin vero secundo mo sumatur uod voluptas de se sumpta suscipiat magis&minus, consideranda est causa cur hoc appareat qua illi non afferimr,quia non videtur hoc fieri de natura intema ipsius,sed quia alique sunt voluptates propns aliquc mi ars cu doloribus propterea ali ius dictitur magis voluptates Ut pure & simplices. aliquς minus ut ipsς mixtae,sed de se sumpta voluptas' proprie no videtur suseipere magis N minus . Nec inmadi aut remitti quare non sequitur quod non sit bonum, deinde alio modo respondere vidcγtur dicendo,quid prohibet'istud ponaturquω suscipiat magis,& minus ergo non est bonii no v let, uia et sanitas suscipit magis,& minus & est maior, di minor & datur racius circa eam quia in tenditur,& remittitur in ii ad ali9uem terminii vel Rradum,di tamen no sequitur po hoc quord ipsa
non sit bonisi quare non valeteria devoltiptate. P RAETER E A summu quidem bonii. Hee est raterna ratio Platoniconi qua probabant voluptate non esse boniim, nec etiam summu bonuri Pacto,summu bonum est perfectu,voluptas non est persectum,emo voluptas non est summum bonum. audd aut voluptas lit impcrinii probabant per hoc quia escebant eam esse motione, di penotationem quae sinat res immiseelz,namoe se equila mouetur, naouetur ad id quod non habre unde&motus dicitur actus imp ectus est.mactus entis inpotentia ea ratione qua in potentia ut diffinitura pho in libro physcon imiliter generatio dicitur res imperfecta, quia est trasitio qάπι cani ad terminii ad quem veluti ad formam,& constitutione naturς, quia si voluptas sit motus immi)eratio,tunc videbitur esse imposecta res ut illi dicebant. S ED non benedicere.ISoluere vide/ t. 2rplis rationem sipra a Platonicis allatam odii cndo primo quδd voluptas non est motus dei ει quod non est generatio,&arguit hoc pacto,omni motui compriat velocitas aut tarditas,sta v liptati tir vclocitas nec tarditas,emo voluptas non est motus,maior est nota & latissime ostenditur a plio in libro physicorum ubi declarat quod motui proprie competit celerita aut tam
T & licet cuida motui scipso.1.respectu sui ipsus hoc non videatur comperere tamen competit ro pectu alterius,unde motus primi mobilis non vi, tur velox iacetardus visit uniformis nec vario turde critate in tarditate aut econtra,sin 'cro comparetur ad motus aliam spherarum videbiturine celerior omnibus alijs motibus, minor declaratur in textu a plio quod voluptati non competit elocitas vel tarditas,quia.recte possumus dicere alique tardius,aut cxlerius moucri ad voluptarem: sicut dicimus alique moueri ad iram tarde aut cito, sed non dicimus alique i voluptate i.es ait
is is ipsam voluptate,&nit ita dica voluptuari natae aut celeriter,na rota est simul & non fissu crisi . G E N E R A TI O vero quo pacto esse potest. Nunc ostendit plis voluptatem non esse po trieracione duabus rationibus, omnis generatio est termini a quo ad que determinatum,sed volup non est transtio de termino aquo ad terminum ad que determinatum ,ergo voluptas non est penerat .pata ratio ista,quia omnium utatio in rebus naturalibus est determino ad terminii piaectio.&eales termini sunt determinati, .n.ex quo vis fieri quodvis dicitur,sed ex determinato vesure alsa ex non albo,&α hoc non quouis,stara nigro vel medio aliquo colore,& equus non ex quovis sed ex semitae,& ex semine equino,quare no in quovis fieri quodvis,sed ex determinato dicimus r unde plis inlidi physicomm .nem item re quouis quodlibet seri soler,nisi quis idipsum rataeides sim incrit,sed album quide e non albo amici hoc non qliouis,sed ex nigro vel medioru aliquo fit simili/ter ex quo fit quippiam veluti ex materia clementonam id dissolvi videtur 'duri in elementa,&simi liter amu in non alta di non quodvis,sed in nigrii ex quo fit vel in mediu colore, verum haec in m licis patent Iacius, voluptas aut non est prosectio ex termino a quo ad terminia ad que, & inter istos duos terminos determinatos,nec acquiritur aliquid aliud per voluptate, cperditur ut fit per pcnerationcm,quare voluptas non in gematio ut illi diccbant,alia ratiose voluptasesset gener o, do