장음표시 사용
61쪽
Nihilominus cum perturbationes, auctore Aristotelean tragoedia captandae sint recensendo terribilia; utputa si fratrem frater,silius patrem , mater gnatum , aut ille matrem necauerit nasi hostis hostem obtruncarit, non ita spectator, audito ue commouebitur qui proinde receptas fabulas haud esse mutatas decreuit, uerbi causa Clytemnestram ab Oreste interfectam, Eriphylem ab Alcmaeone . quaeret aliquis, qua de causa Horatiusa' tato philosopho diuersus eiusmodi horribilia argumeta aspernetur cui respondendum, uetustissimos poetas omnes fabulas
sine delecti; si scepisse nam & Euripides Medeam filios necantem induxit quas posteri ab illorum scriptis acrius adepti iudi
cium , ac prudentiores secti recta simini. Fieri enim nescio quo pacto videmus, ut homines annorum cursu acutiores ingenio, perspicacioresque evadant. Et ideo non mirum, si cum Aristo tele Flaccus quandoque non consentit. Quippe ille ab antiqua poesi non discedens artis poeticae normas tradidit; hic autem uates, quod quidem permultam interest, oim maiorum tum iuniorum poemata perpendens quaedam admittit, quaedam uero non probat. Nam S ipse peripateticorum princeps licterum philosophorum dogmata taXans antiquam Plutoso pniam balbutientem nuncupauit. quod si ab eorum opinione in rebus philosophicis quasi semper dissentire sibi licuit , oir S auctori no- , stro in poeticis cum ipso semel non conuenire crimini dabitur An potius ut eos concordia copulemus Aristotelem porten αta eiusmodi non genibus aperienda, scd narratione statuisse dicamus ' magis quod ipsius decreto tragoedia nequactuam con, , cinere debet nefaria, scelesta, intui mana te. etsi terrificum miserandumque argumentum requirit, eamque semper ab infelicitate terminari ars postillat. In quo quidem Euripidem a' sit blannantium morsu idem uendicat, omniumque poetarum maNime tragicum sibi uideri asserit. Unde S a' Cicerone tragoediae alias pro admirabilibus rebus, alias pro lacriinosis quentibus, queribundis te luitibus usurpantur. 3
62쪽
ue minor quisco , ne e productior actum Fabula ; quae posci uult , spectata repotes. Nec Deus interse , visi ignus bindice nodus
Incideritinec quarta loquiperyona laboret.
Aristoteles in uniuerso fabularum decentem , ac iustim magnitudinem circunscripsit; cum ad prosperam sertunam ab aduersis, aut a' prospera in aduersam, rii ruis es commodis ad incommoda mutata fuerit; uel contra. Horatius autem ad partes descendit . ac primum quinque actus in quacunque fabula requiri, nec plures, paucioresue ostendit. Nam secus nullo modo uoluptatem praebebit, semelque spectata amplius non desiderabitur, tanquam indigna qiiς reponatur. Dij iterO,quos cun cta inspicere fatetur Stagirita, nunquam introducendi, nisi nodus inciderit diuina manu explicandus; aut dissicultas, quae uires excedens humanas opem deorum postulet. In actibus uero ipsis quarta interloqui persona quam raro debet .quod si qtiam eoque admittatur, pauca, uel secum ipsa insusurret . quemai modum ab omnibus, tum praesertim ae Plauto ac Terentio ob seruat tun videmus. Vnde minime audiendi sunt, qui Horatia hic decreuisse arbitratatur, nullo pacto quartam personam in scenam esse recipiendam. Dramata enim notantilla cum graecortim,
tum latinorum deprehendutur, in quibus quarta loquitur; parecis tamen uerbis, uel seorsum ala aliis. Quod quidem innuere uoluit auctor, dum inquit; nec quarta loqui persona laboret , poetam laborare, aut assectare prohibens , ut quartam per naettudiose interponat; quinetiam quod ei iis fieri poterit euitare iubens. Quod si omnino res ipsa eΚpostulet , tunc praeceptum illud esse seritandum ; ut scilicet raro & pauca loquatit Guel sola secum murmuret. Quod equidem cum passim apud omnes comicos obseritetur, exempla adducere nolo, ne uidear γ sed s
63쪽
rcpu, 'sis IN HORA fit me. Quidam alij legem supra latam de inducendis dijs ad imis
mortalium implorationes Musariinsucinuocationes referunt;
quibus poetet propriss ingeni j uiribus diffisi utuntur, non tantuin poematum primordus, veru etiam quotiescunque res ardue, ac difficillim , quς deorum ope indigeant, cXplicandae Occurrunt . Quod fecit Homerus,
cuius aemulatione inquit S Maro , Pandite nunc Helicona deae, latusque mouete. & rursus Nunc age qui reges Erato, quae tempora rerum. Vel cum res magna, quae humanam eNcedere facultatem uideatur, ab aliquo perficitur, tunc numinis interuentu peractam esse fingunt. Vnde idem Maro Turno per mediana Troianoruurbem caedem facienti Iunonem animos uiresque ministrasse asseruit; cum alioqui tauquam incolumis euasisset. Homerus quoque tum Graecis tum Troianis, si quando pra clara ac mirabilia facinora obibant, semper deos adfuisse finxit. Neque obstat,
quod locus hic nullam de heroico poemate mentionem continens tragoediae tanquam proprius, atque comoediae tribuatur. Nam leges toto hoc opere miditas quodammodo tradit; adeo
ut multa supra Priceperit, cum de heroico disseruit, suς ad tragicam comicamque rem attinere uidentur, ct nonnulla hic quς ad heroicam. quod quidem iure quodam fieri quis nesciat quipte omnia poematum genera quandam inter se cognationem haent; multaque Pr cepta communia aeque participant. D mum quorundam sententi Ocoirrendum. Qui Horatium,cude introducendis dijs leges sanNerit,ad tragoediam tantum respexisse autumant; quippe comica humilitas deorum maiestatem non requirit; ac Cicero tragicos poetas , clim explicare argumeti initum non possunt, ad deos confugere affirmat. neque ani maduertunt Plautum induxisse Iouem,litercurium, Larem, Ehirum, atque Silenum. Quod si rursus obijcient, ideo Ain phiatrionem deos accepisse, quoniam tragoediam participat; nam Lar, Archirus, ac Silenus coelestium nomine nequaquam digni, , . & quamuis Dis essent non in actibus loquuntur, oλη ζου ', uoluant graecas comoedias, S quandoque immortales admissos
64쪽
eXcogitarunt; ut que spectatores , dum ab uno ad alterum transitio fieret, commodius detinerentur ; ne mora illa , ct fastidio quasi quodam abaliarentur . Qui quidem nomen habuerunt, auctore Platone, απο rin χαροῦς, hoc est a gaudio S uoluptate, quam praebebant. Quidam alij non choros post unumquenque actum admitti solitos hic intelligunt, sed coetus plurium personariun atque conuentus, quos Graeci cum alijs iriterloqui faciebant , ut plurium multitudo unius Persens uice sungeretur. Cuiusmodi apud Aristophanem rusticorum senumque chori. Vnde S i corona non nulli id nomen deducunt. Vtcunque sit, tradito pauloante de actibus Praecepto , merito nunc Horartius de choro , altera fabularum parte, ad disserendum transit. Ac primo iubet eum defendere oportere illius partes, qui fabulam agit ; hoc est, non nullorum sententia, defendat chorus quas partes quisque egerit actor, aut personam sui ripserit; nam si uirilem,tunc uirorum debet esse chorus; si muliebrem, mulieriim. Quippe utrunque cocedunt. imo, quod notatione dignius est, Aristophanes ncbularum ranarumque choros indussit; eo quidem artificio; ut ab interloquentibus accersitς personis,quae prius de eis meminerint, aduentasse uideantur . Socrati enim nebularum chorus adfuit, Charontique ranarum I qui eas prouocarunt. adeo ut nunquam chorus ab actore discecsens eius quoda- modo partes defendere iure dicatur. & id fortasse innuit Aristoteles , cum inquit, chorum esse totius fabulae particulam quandam, iura σψναγωνί PM. quod quidem concertare uertunt 3 una enim cum actore certare uidetur, & tanquam ΣύμμαχΘ in Pu-
65쪽
gnam descendere, cum ambo ad eundem scopum tendant; alii suffragari, quippe lauet actori easdem partes suscipiens, quas ille prius sumpserit. Alii locum hunc secus interpretantur; ut sit sensus, actoris partes defendat, id est unum commendet histrionem , suscipiatque, non omnes simul; quippe , ut in uit
Aristoteles , τοῦ χοδ. - , ἰποκριτων. Officium quoque uirile defendat. Sit licet inquam chorus staminarum, aut si quid leuius ell, sermonem semp er grauem & uirilein retinere debet .. Nam quid nebulis inanius , uentosiusque effingi potuisset S tamen uerborum matellatem, sententiarumque grauitatem earum chorum seruare unusquisque deprehendet apud eundem Aristophanem. Nam cu chorus frauitatem quandam, severitatem, atque censuram postulet, uirtutem ac probitatem collaudare debebit , minimeque intercinere quae clim proposita materie haud couenire uidebuntur. & hoc eit, quod Flaccus; Actoris, ueI ut in alio exemplari legitur auctoris partes chorus defendat; id est sibi tanquam propria sumat, recipi acue,
quae, ubi ipse interponitur, aguntur; demuque ea Ciniet, quae ab actibus, ac re ipta nullatenus discrepabunt. Itaque materiae, quae tractatur , congruentia suscipiens, auctoris , actoris te partes defendere iure dicetur , Sc tanquam causae patronus semper adesse. Quam sententiam ut maxime probem,cogunt ueroa, quae sequuntur; Neu quid medios intercinat actus,
Quod non proposito conducit, & haereat apte. Quibus equidem perspicuum reddit Horatius, quod breuissime ac nimis obscure dixerat. Nam quod officium uirile defendere itidem iussit, clarius & magis abunde explicat his carminibus';
Ille bonis faueatque, & concilietur amice; Et regat iratos; oc amet peccare timentes. Ille dapes laudet mensae Dreuis, ille salubrem Iullitiam, legesque, dc asteriis ocia portis. Ille tegat commissa ; deosque precetur, Sc oret, Vt redeat miseris, abeat fortuna superbis. Chorus praeterea uirili officio fungi debet, perinde ac uirtutii mdefensor quidam acerrimus; bonis inquam fauere, integros eN-
66쪽
tollere, eorumque beneuolentiam taptare; iratos compescere,& moderari; probos diligere,ut qui uirtutis amore es peccatis abhorreant; stugalitatem, ac temperantiam approbare; parsimoniam, quae coquisitissimos respuit cibos apparatumque regium, aspernari. nlubreni quoque iustitiam, quippe quae ulmitum omniu regina ius suu cuique distribilat,comendare;ac leges ipsas illius ministras, quae supplicio impvobos assicivi, tuenturqtie bonos, summis laudibus esterre ; necnon tranquillae paci suum priconium tribuere ea enim urbium portas tuto patere, homi nesque nimio otio assi uentes securam, ac placidissimam uitam degere sinit occultare pryterea debet choriis arcana, quae sita credita suerint; fidoque silentio danda , quae alicuius fidei compsittuntur , minimeque propalauda esse demonstret, cum uiri pectus sepulcimi in quoddam secretorum omnium reconditumelia deceat. Demum si calamitate amictu in quenquam fibula susceperit, tum chorus deos precabitur immortales; ut miseris bonam fortuna'i, superbis uero malam reddant. Zolii diu i s ru au dat i simo iii Eo trici illi: Zomi: O. ab moa io DE TIBIIS AC FABULARUM INCREMENT eri ,- , si ubmo i ii ii illi m l ti insipsi, Mia nidi: . . . U . Ira,Piu
Tibia non , ut nunc , orichalco vincta , tubae emula ,sed tenuis simplex oramine pauco Dirare, α adesse choris erat utilis , atque
iidumstis nimis complere sedilia fatu.
Quosne populus numerabilis , utpote paruus , Et fugi , carilas , verecundusis coibat. Do quam coepit agros extendere victor urbem Laetior amplecti murus , vinos diurno Placari genius fis lis impune diebus ; sit numeris j modisp licentia maior. . Indosius quia enim saperet , liber. laborum, I ij
67쪽
nuncupatos. unde et Runcus urbano confusus, turpis honem s
Quibus u rere, nὁ bo Sic etiam ibus voces creuere fueris ,
Sortilegis non lycrepvusntentia Delphis.
Quemadmodum Graeci choros diuidundis actibus adhibuerunt, ita Latini tibias excogitarunt; in graui comoedia dextras, quae grauem sonum, in leui sinistras, quae acutum emittebant; ut congruenti cantu cum fabularum leuitate , aut grauitate conuenirent . atqui ambae adhibebatur, cum mixta et genere utroque erat comoedia. Quamuis alij priscos in omni fabu)a utrisque usos contendant , M. Varronis iterbis,etsi perobscuris , adducti. Qui inquit. Dextra tibia alia est quam sinistra, ita tamen si quodammodo coniuncta ; quod est altera eiusdem carminis modorum incentiva, altera succentiva. Et paulopost idem tibiam sinistra a dextrae foraminibus succinere asseuerauit. Vnde coiiij ciunt etsi Varro ibi de pastoralibus tibijs Ioqui uideatur a dextra cantum inchoari solitum, quae quidem pleniori sono perstrepebat, posteaque sinistra moderari, quae summissori uoce respodebat. sed utcunque sileri id auctorem nostrum reuertamur. qui cum pauloante de choro, quem Graeci inueneriin praeceptiones tradiderit, merito nunc continuato ordine de.tibijs meminit ; quae apud latinos uice chori habebantur. ac per digressionem quasi quandam suorum temporiim luxuriem subsannas antiquorum modestiam, ac temperantiam dignis laudibus prosequitur. Tibia quippe uetustis temporibus non eκ aurichalco compacta, qualem post mi habuerunt, tantaque uocis magnitudine intonans, ut tubam imitaretur, sed renuis, simpleX, pau- cis ire, aut ad summum quatuor terebrata foraminibus chori locum occupabat ue ac tenui sonitu sedilia complebat, nondum
68쪽
spissa; rarus quippe erat populi cofessus; adeo quod facile pro
pter hominum paucitatem Humerari poterat. Modestus tame, castus, uereciuidus, ac denique frugi, iustus, sortis, & teme raris; nam biit inquit Cicero, seu galitas sortitudinem, iustitia, dc temperantiam complectitur. postquam uero Romani inimicos populos debellarunt, imperiumque propasarunt, unaque cum triumphis creuit hominum multitudo, urbis moenia dilatari oportuit,ut stequentiorem populum, uictoremque gentium caperent. Itaque paulatim citin urbis incremento in morum nimiam licentiam pGlapsi, libertatemque uiuendi, a prisca illa continentia omnino degenerarunt. adeo quod festis diebus,nulla lege, nullaque cen ria nota prohibente, lautis lanisque conuiuijs per totuni diem uino se replentes incumbebant TNam Genio indulgere dicuntur, qui animi appetitibus obsequuntur; dapibusque, uino, ac somno, prout illi rubent, se se addicunt. hinc genialem diem, laetum, hilarem, uoluptarium nuncupant,& genialem lectum Veneris uoluptatibus dicatum . Contra uero Gonium defraudare dicitur, qui naturae, animique appetitionibus nequaquam satistacit. At quae de Genijs Prisci auctores
tradiderint, recensere , ad hunc locum, nostrumque institutum minime pertinet. praesertim quod in lucubrationibus de poetisca obscuritate abunde rein hanc pertractauimus. Ineptam tamequorundam expositionem stilentio non praetermittam 3 qui uinum diurnum ad diem perductum interpretantur, contendentes Horatium immoderata comituta, atque inhonesta significasese . quippe quae uesperi inchoata per totam noctem ad lolis re ditum protrahebantur. sequunturque uulgi atque indoctorum hominum opinionem; priscos uidelicet singulis diebus non nisi sentes, adueniente nocte, comedisse; quae coena nuncupabatur; nullo modo prandere solitos. Quae quidem sentetia tan ludum eruditorum omnium conse isti eXplosa est. Veteres enim non solum coenabaut, uerumetiam prandebant; & non nulli quoque tentabant Quapropter pro uino diurno compotationes,
comessationes'ue, aut,ut quidam malunt, concoenationes, quas
Graeci munωσα, ues uocant, intelligo ; quamuis alii genialia sacrificia quq interdiu non noctu celebrabantur . diurnus enitn proprie nocturno opponitur. An diurnum accepit pro
69쪽
eo , quod graeci dicunt; ut per totum diem celebrata eo utilia innume dicamus Videtur pretierea Flaccus, posterioribus uerbis sua tempora taXare, cum Aus. Caesar Rempublicam regendam susceperat; per quem conlirinata Qun gent ibus i lacidissima pace, discedentesque ab armis Romani langorii, des-diaeque te dedideriit. Nam cum liberi ab omni labore S tumultu bellico lasciuire, otioque marcescere coepissent,ludorum luxum, inque peragendis sabulis splendidum apparatum affectarunt ; quinimo ambitionis igne accensi cum theatrorum magnificentia numeris quoque ac modis tu Xuriem addiderunt. Laudienim dabatur in linae, si quis spectaculorum uaria genera edi-, disset; tantoque postea ri honore suit ars hulxionuin, quod Nelmo Claudius in priuatis spectaculis operaim inter scenicos dare non dubitauit. Cui profecto immoderatae licentiae . accessit Shominum inscitia , arrogant laque; qua indocti ob coecati sipientibiis minime cedebant; rusticique cum urbanis coseisi, cum nobilibus ignobiles, boni cum prauis, sumque honestis.inhonesti permisit,in antiquum Chaos, ut ita loquar, reciderunt. Vnde prisco iii terranendi artificio, quod Mileti tenuis tantum tibiae paucis soraminibus absoluebatur, dilita sitit luxuriosa quaedalaltatio; atque tibicen JAga indutus uel te modo huc modo illuc se se uagus per pulpita circumferebat. Ad liaec non tantum tibia maiorem libertatem accepit, uerumetiam & cithara. Quae quidem ut prius una, uel tribus ad sinnimi in chordis interstrepebat, cumque solii grauitate eiusce aetatis seueritatem aequiperabat ; ita posterorum intempori uitia DXsept , arisbi Π 1ul Ilo
rum sententia, decem fidibus coni pa ta maiorem fabulis luxum apportauit. Quod ue .praeter tibias citharas lyrasue tabulyadhibuerint ueteres probat Tranquillus, qMi eundem Neronem tragoedias cithara catasse asseuerat iit; S praecipue Canacem patturientein, Orestem matricidam , Oedipodem excoecatum,Her cutemque in uni; imo Neapoli ad id munus primum prodijsisse; ac ne concusso quidem repente motu terrae theatro ante canere destitisse, quam inchoatum absoluitat Sed ut melius ductoris uerba explicentur , cum inquit, 'ccessi numerisque modisque licentia indior ; pro inii Theris carininuin rhythmos accipiemus . qui Pitruq inibadiu aiatinis NMwari j coitib. uit . iam-
70쪽
ARTEM POETI A M. sboque pede cito, tantummodo absoluebantur, sic postea spondeos, ut tarditate sua nimiam illam pedum celeritatem tempeα rarent , sibi uendicarunt. pro modis autem cantus&,ut aiunt, tonos intelligemus; unde illud in Terentianis comoediis, modos secit Flaccus tibi js paribus dextris S sinistris.quibus equidem Tibiae Citharae te sonus amplificatus luxuriam quandam adhibuit. Praeterea deprauata consuetudo non tantum carminum numeris, nendi modis, musicisque instrumentis luxum, uerumetiam S stilo dicendi opifici ubertatem, insolitamque eloquentiam apportatur. Nam sabulis, quq a' ueteribus simplici , ieiuna , incondita ue phrasi conscribebantur, po steritaς orationis ornamenta, artificia, sucum, redundantem que facundiam adiunxit . quam praecipitem uocauit Horatius,ut quidam arbitrantur, factam ob luxum, aut in luxuriem praecipitatam; uel, alij sentiunt, uelocem, celerem . quippe nimia hominum seltinatione in fabulas properauit; eloquiumque intulit insoliturn, novum, ac maioribus incognitum An potius ad oratores quosdam, eloquentes in respeκit; qui lingua celeris& Mercitata, tanquam praecipites torrentes, in tausis dicendis rapiubantur. At qtionia emolumeti parum ornata copiosaque oratio attulisset, si dignam materiam, quq tractaretur, non na buisset; est lite uerborum sonus, ut insuit Cicero, inanis nulla subiecta nec sententia, nec scientia . Fucata quiesse oratio, at que redundans absque rerum dignitate, sententiariimque gra uitate homini turpi mino iure assimilaretur; qui preciolis uestibus, corporisque elegantiqri cultu magnam deformitatem dissi initiaret. Idcirco poetae sabularum imaiestatem, dignὶt itemquea' philosophia mutuare consentaneiiiii duXerunt ea inquam, in qua de bonis rebus S inalis, deque hominum uita ac moribus disputatur , a graecis nucupata . quae tragoedias comoediasque grauissimis sententiis, S ad recte uiuendum appositis repleuit. Atque hinc iure auctor ea philosophiae partem sententiam iiotat utilium rerum sagacem . Nam cum philosophia moralis uirtuti liri, ossiciorum, ac bene uiuendi disciplinam contineat, cumque omnium benes. rum , auctore Cicerone, boneque dictorum triator sit, no nisi honesti ac perutilia inquirit, monet, e . Draecipit . DIVINAM Ouoque futuri sen