장음표시 사용
121쪽
D I D, quod secundo loco obiectum est, resipondet Pomponacitas,qub non ita intelligendum est Stoicorum proloquium illud, laxioma Praecedens est causa sequentis, ut cuncta, quae praecedant, sint eorum omnium causae, quae se quiantur; sed aliqua aliquorum. V aduersius Pomponacium. Primo Si praecedentia omnia non in modo aliquo, hoc est mediate, uel immediate causa eorum omnium quae sequuntur non erit illa in rebit connexio,&in causis complicatio, quam Stoici mordicus defendere sunt conati immo erunt res aliouae,&erit aliqua causarum series duae cum alla causarum etae,&cum caeteriS rebus, nullam coni exionem habebunt quod asserere praeter hoc, quod maximum Stoicae opinionis euertitur fundamentum; illud uidelicet Id duodpraecedit, est siem per causa elus quod sequitur; quo uerib, uniuersa rationum suarum structurarunditus euerti uidetur admittitur etiam mundi unitatem diuelli, ac di sipartita,&eiusdem adiarinistratio destruitur. 'v Do. Sisentita ab inuicem diuulsae causiarum series; ut unusquisipiam effectus ab aliqua earum causarum serae, quae iam praecesserunt nihil dependeat; consequens est, ut nulla sit prima cause, qua deducantur, uel ad quam reducantur causarum omnium series, complic
pQxς Modin qualibet fieri fiunt primae cauis, mediae , et ex
tremae in alia igitur alia, erunt aliae, laliae primae causae; nulla igitur erit una primi, sed tot causae primae, quot series causarum . Dices sorasse, quod quemadmodum idem est centrum in cir' qui est principi uin plurium diuersarum linearum; ita deni potest esse causia prima pli
QRης i00Vm sesterum causarum. Sed hoc dici non potest; tum quia
'Vi, O prine pium linearum principium . nanque is ebet sitimi
nobiliore, superio te, centrum autem est extrema, Minfima pars eius, cuius est centrum duodiam uerum est in quolibet circulo, quam uerissimum in orbe uniuersio mauis initur era-
'plimaxi00ςn subibit, primina causiam reserre nisi in epissimi non Vin DT: sicis, non incentro, sed in circumserentia ponitur libro nanque
Octauo Physicarum ausicultationum, Deum statuit Aristotcles in maxima circunferentia Li
ctialem appellat Tum tertio quoniam non descenderet a prima causasse ies illa; sed contra a se- Te prima causa descenderet infra nanque centrum demitti lineae quidpiam non potes Immo et
' ς' μ' p x , non unum ita si plures' diuerent
Caularum series sicut esse opus est, si non cuncta, quae praecedunt, sunt causiae omnium Quae s quuntur necessum crit, ut nulla sit causa quae ab olute,&simpliciter propria causia i ci possiit Si autem nulla sit prima causa; nulla erit ultima; si initia prima, ultima nulla media i ii aptam ultima o media; nulla erit causarum series, quae aeterna dici possit; igitur munitis in cffectu S, quia omnibus praecedentibus causS non dependeat nulla erit secuna dum terna series causarum quod longe maius incommodum erat , 4 Stoicorum opinionem arieta-
fiant isthmica, olympica certamina λ Sed illae etiam, quae non nisi unius ordiniς Tes ab
Ipsi sim et Stoici Scenseri poterant; non ita se habent, ut prior semper si H inquit Alexanderiambulationem praecedi sessio nox diem; aestas hyemem tamen ne uesesis1o ambulationis neque nox diei, neque aestas hyemis est causia. Immo idem Socrites' musque sessimnis sicilicet&ambulationis, idem Sol motu diurno diei, ac noctis idem etiari dised motu obliquo aestatis. hyemis causa est. Verum hoc loco, inponacius Te otio sudiret aurunde sibi auxilium peteret, non habebat admittit noctem esse diei causem: & mhycmis quo nescio quid admitti possit absilrdius' Si dixeris. Non debet hoc tam instens ab sita uiri uideri, cum aquarumsaepe caliditatis frigiditatem circunstantis aeris causam ess uide mu Dicam ego, communi Physicorum omnium sententia illud erum es merideri: ni an causarum conneXione, pcTaccidens dicitur, abstulerunt ui ouo
QVA TO. si etiam admiserimus; ut ea, quaepcaecedant, omnia sint eorum ouae nostea sie-
praecessierat, causia fuerit Socra periorib.
122쪽
laebamus in iis quae nati ira, uri arte constant, ex prioribus posteriora perlo 3b ' . itii e posterioribus, priora. Quod si praecedentia incutita seque inseri non ut effectus, quos producunt, ineuitabili neces irate produin M' Vi V Par timentum, a prioribus ad posteriora, quam contra a poste
cerent; non uera m non es edoeet, non sophistarum regula, sic magistrare-
rurbυς - ς '' heees itate sequatur: est impossibile; nihil minus quam ut acci
dens per acci ς ebilite ionem haberent; quam opinati sunt Stoici abiremus ita in rebus sese absurdum est in eo mariis, quod indς nem casi iube huliam poterimus habere scientiam; siquidem cicntia, st
et: derim ionem; quae ex immediatis principiis dirimam causam clerentibu S, sh,he obiectionem respondet Pomponacius quod in causis eiusdem rationis, pro-
esui etiam a Peripateticis infinitus admittitur; cum Mundi aeternatatem, quantum possunt,
tueui tu In quibus eis nulla sit simpliciter postreina; assignari nihilominus postrema aliquomodo potest it dies hodiernus, hi pater, di huiusmodi quae quidem postrema causa, non estoostrema simpliciter, sed ut nunc . .
u enimuero hoc, quod dixit, Pomponacius etsi bene, recteque dictum sit; argumentum tamen Alexandri non tollit nec Stoicorum placitis commode coaptatur. Quoniam cati ae, ouae ad unum, Meundem et sectum ineuitabiliter necessariae sunt nec sunt, secundum ueritarem, ecesse possunt ei usidem rationis omnes ordo nanque in causis impermutabiliter necessarius, est inter caulas diuersarum rationum. Vt bifariam grauiter admodum errarint Stoici, nec ab r- rore desenda posisint a Pomponacio, tum in necessariis causis sunt enim omnes praecedentes , penes eos , ad effectum ineuitabiliter necessarii infinitatem admittendo tum in causis eiusdem rationis ineuitabilem necessitatem constituendo . Cum causis quae eiusdem speciei naturae
sinit: non per se, sed per acciden .causae sint o Quoniam ex huiuscemodi sibi ipsis somniata rerum omnium complicatione, Mundi unitatem Stoici inepte collegerunt. Non enim ex illa rerum conne ione . concathenatione esto quod illam admitteremus,Mundus unus est; sed ex unitate; serpetuitate ccelestium corporum, Mearum mentium, quae illa circumuoluunt,&mouent; quod ista sint modis omia: bus una, A eadem, numeroque perpetua reliqua uero non una sint, nisi in specie Muniuersitate, sed plurima. - . . . ' . in SEPTIMO', Stoicis obiicit Alexander, quod licunt, siquid eisset in Mundo sine causia,uelaine administratione, idest, quod diuinae non esset subiectum prouidentiae; Mundu collaberetur, rueret. Non enim regna, aut priuatorum domus euertuntur etiam si quidpiam in regno, aut in domo, praeter regis & domini familiae uoluntatem eueniat. Ei negat similitudinem Pomponacius quum Deum lateat, aut eius prouidentiam ubterfugiat nihil: multa autem interea principis, aut patrisfamilia cognitionem, procuratIonem
Praeterlabantur. At quod dicit Pomponacius δή- οι- hoc est , nihil ad rem. Non emn regis, aut patris familiae cognitionem, prouidentiam, diuinae aequari, uel diuinam quidpiam, quantumuis minimum, praeterfugere posse, Alexander existimauit. Sed tantum ad mas casu, quod nonnulla diuina adni inistratio negligeret quod non istum multi dixerunt Peripatetici ed, quod libro sequenti manifestum erit, Stoicorum etiam nonia ulli per similitudinem regni, domus, non euerti propterea Orbem uniuersium idem ostendit supponere autem impossibilia esto quo diuinam prouidentiam aliquid fuctere sit impossibile)a praeceptore Aristotcle didicisse potuit Ale addetr. Nempe cap. v. libri quarti Topicorum, hominum quempiam X Ortali im mortalem fieri. Lib. quarto Physicorum, parte Lia ii. senum a corpore separari, alias quai 'titatem a cox pore seiungi; lib. quarto Coeli, in concavo orbis Lunae terram poni. saepe alibi alia impossibilia, supposuit Aristoteles.
OCTAVO', ultimo. si ista ex rerum causarum complicatione procedens Stoicorum ratio futilis adeo. V rimarum plena sit; ut quiuis uel mediocriter eruditiis eiusden imbecillita tem, sumptarumque in ea propositionum falsitatem, ingentem, quae ad eam sequantur,i ' commodorum cumulum depraehendere facillime possit; si tamen tam etiam occultae fallaci ei set ut uel ad diuinandum , Oedipode, uel ad nodum dissoluendum , Alexandro egeremus , qu
lis plurimis ulla fuit illa Lenonis admotum tollendum; cuius libro sexto Phyucarum ausi Vix
123쪽
tionum, parte septima supra septuagesimam meminit Arist. quam Achillem, quod uehementer urgere uideretur, appellitabant, quia tamen motum auferre, hoc est rem notiSsimam,&ad centa sum manifestissimalia tollere nitebatur; fidem apud auditores habuit nullam, sed a cunctissem per abdicata procul atque abiecta fuit. Abiicienda igitur similiter, toto pectore contemnenda est ista ratio I abiiciendus lite Stoicorum modus; etiam si nullam haberemus ad eam resiponsio nem, Mis lutionem Tollit enim reriim notissimarum, praestantiSsimarum ingentemuiraliatitudinem hoc est fortunam, casium , eleetionem, consultationem , uirtutes , laudes, praemia, liberum arbitrium, studium, diligentiam, cultum, pietatem, iustitiam, tot, tantaque alia, ut singula enumerare sitim possibile . quanto autem magis negligendam nunc illam existimare debemus cum ad amussim, exactissimeque dis tuta fuerit; uot, tantaque, atque atri urgentia&firma in eam, ab Alexandro eruditissime, exquisitissimeque eiaculata propemodum fuerint ut pote qui eidem laruam dempserit, absitarditatem detexerit, falsitatem ollanderit totamque prorsus eiu structuram sunditus euerterit ZAd rationem primam Stoicorum respondetur,4 quod idem, ut est praeteritum. ut futurum longe diuersis modis se habeat, breuissimis declaratur. cI.
P Stoicorum rationem, quae a praeterito adlaturum,&asacsto adhendi in procedit; neganda elicon sic luentia cuncta enim quae sutura sin i, quae dum sitiit sititura, contingentia, possibilia, uel ctiam tenacraria es e polluuit; cum praeterierunt, necessaria sunt; ut omnino sit aliam alia ratio eventu praeterici, suturi sed de re hac libro octauo , penultimo susius diu mus; in quo loco quot modis euentu contingens in necessarium transeat, declara
Ad eam consarmationem , quae ex uulgata hominum de Fato opinione procedit caua inter confirmationes prima est, respondetur;&quorundam haereticorum chologorum de Fato sententia ponitur. II. II. Lu quod excommuni hominum de Fato existimatione obisiciebatur: duae fiant responsiones, quae a nobis aliarri possunt. Vna Qtio quem a linodum secundum multorum Philosophorum, Domnium sere doctorum hominum opinionem , cunctarum rerum, tuentuum omnium fatum, S incultabilem neces itarem assereres non est multum ab infanta Tatuitate, nedum a Lapientia, eruditione alienum; ita quarundam rerum cucia tuum Fatum admittere Saliqua, quae aut non esse, aut secus, quam sunt ei Ne non pota, fateri; non uidet tir prorsita Sasapienti,&recta ratione remotum. Multa enim Fato, nece Zitate
euenire, prius ex Aristotele admisimus; quorum aliqua physice loquendo necessitate ineuit bili eueinunta illa scilicet, quae & naturali ordine: a naturalibus illis causis, quae impediri non possunt proficiscuntur: aliqua uero euitabili, illa scilicet, quae a naturalibus causis, quae ui impedita pollunt, noninpediuntur tamen, producuntur. Sed haec in superioribus4 susius & exactius declarata fiterunt. ALΥER responsio est, quod quamuis Stoicorum uel Mathematicorum de Fato opinio, siderum inflii Xionibus , uel causarum omnium connexionibus inuoluta, Mimplicit quae in rebus uniuersis ineuitabilem nece sitatem affirmat, si penitus commentitia,& falsa lac ab humanis mentibus radicitu extirpanda, euellendaque prorsus ab omni omnium hominum opinione quae a nobis superius multis, is firmissimis rationibus funditus puto, suit euersia, pia tamen, quae hominibus de lato passim, S uulgo inhaeret ex inimati, non ad modum opinandi nunc descendimus; sed ipsam perseiati opinionem sumimus non solum falsi non est; sed uera adeo ut&Anaxagoras in aximus alioqui sui tempori S Philosiopus quia fatum prorsus negauit, fati nomen anile putauit, non fuerit merito in hac re apud suos fide dionus Nos autem Physicorum magi probatorum optinonem sequuti,&physi eloquiiti in rebus&euentibus multis Patum pridem admisimus, sed non necessitatem illam, quam ex sideribus, iderum influxionibus ineuitabilem fingunt Mathematici aut anum illam latidicam, diuinam prouidentiam, perpetua quadam causarum complicatione ad nos, undecundia ineuitabili necessitate eueniant perpetuo tenore delabentem, qualem Stoici defendere conati sunt sed fatuin partim euitabile; quod
124쪽
artim inci itabile. quod ineuitabile diximus alia ratione, quam Stoici faciant, diximus esse ne tabile In multi praeterca, ut in iis, quae uel c cocasse uel praeter naturam fiunt, fatum ne-stauimus Theologorum Cinctissima dogmata, non in plurimis tantum, ut prius, sed in cunctis euentibus Fatum assirmandum esse, non perperam existimamus. Ad quem modum autem ex catholicon uia rheologorum decretis, Fato cuncta euenire ueritatem habeat; tum c Boethio, tum ex , Thoma, tum, O Aug, quum Theologorum quorundam de fato prius opiniones recturuerimus capite sequenti manifestum faciemus. Iheologorum igitur, non audeo dicere noserorum sed eorum, qui e nostri erant, nonnulli, Fatum, tanquam illud ex quo omnia incultabili necessitate eueniant, nullam puto inter diuinam prouidentiam, de qua illi minus etiam recte senserunt Miatum distinctionem statuentes asserere, nec ueriti sint. Quemadmodum asserue, uni Pri ilianus Hispanus, Manichams, Petrus Abail ardus, Ioannes uticles Malii quam plurimi duorum opinioneS, tanquams ces in Lutherum ut in cloacam derivarunt. inter quoSBardassianes Surus ab Aug. libro de Haeresibus cap. XXXV,&ab aliis quibusidam sed perperam, si non solum Marsilio Ficino, nili sorte sit in nomine aequi uocatio, seditiam Eusebio libro sexto de Praeparatione Euan elica, cap. V II I,credamus connumeratur lContra quos disceptare omnino su-h ictuum putamus.Tum quia istis reclamant passim apertissime sacrae literae,quae undique ad monitionibus, increpationibus, eXhortationibus, prohibitionibus praeceptis aliis id genus scatent. quae frustra sine dubitatione fierent Omnia si Fato dest ut illi dixeriit ineuitabili necessitate ci ne a uenirent tum quia nihil ad hanc suam fatui sisimam opinionem astruendam adduxerunt; quod&ex iis, qua a nobis huciisque dicta sunt;&exillis, qua de prouidentia, .de praescientia diuina in serius dicenda supersunt abduci facillime, di sibi ut non possit. His igitur omisisis haereticis, adprobatorum de Fato Catholicorum uirorum opinionem ueniamus.
Catholicorum Theologorum de Fato sententia exprimitur, differentia inter prouidentiam, Fatum , tam ex Platonicis, quam ex Catholicis Theoloetis constituitur, E declaratur. CAP. Io I.
os Wi v s Stoicorum in Mathematicorum de Fato opiniones eaSque, tanquam uana, ct commentitia deliramenta respuimus, easdemque uerissimisit demque firmissimis rationibus refutauimus ex hominumque mente modo
hi imperiti prorsus non sint radicitus ut puto euulsimus. Horum autem opinioni nonnulli ut paulo ante dicebamus aeorum qui ex nostris erant, Theologi, sed haeretici subscripserunt Fatohue,atque ineuitabili necestitate, suam tu ab influxibus coelestibus, tum a causarum connexionibus,sed in primis a diuina uoluntate prouidentia, deduxerunt, euenire omnia asseruerunt, aduersus quorum stollidissimam, indoctissimamque doctrinamin profanam, atque execrandam impietatem pluribus uelle agere, censemus elle superfluum,cum praesiertimi sacri codice aduersu eos plusquam ape te proclament,4 multa patrum concilia definierint,vi ea in illos torqueri possint omnia, quae iii Stoicos & Mathemticos, toto hoc uolumine iaculata fiderunt. His igitur praetermistis, nunc demum saperest, ut quid de Fato sacri nostri Theologi MCatholici sentiant, brevisis imis intelligamus. Fuerunt igitur nonnulli,4 hi peritissimi uiri Dcordati Theologi qui diuinam prouidentia asseruerunt,&: cum ea Fatum quam commode coaptarunt, atque omnia sicut e diuina Prouidentia pendere; ita de Fato euenire pientissime unctissimeque opinati fuerunt. inter Faxum autem&prouidentiam illinctionem posuerunt: quorum quidam tantum rationi S; sicut
B cistrion; uir egregie doctus,&Theologus Catholicus imitatus fortast quosdam Platonicos erat enim Platonicae philosiophia sectator e regius qui quemadmodum diuinam prouidentia aiunt, diuinam sententiam esse, effectricem. conservatricem uniuersi ita fatum inquiunt, ipsam eandem diuinam sententiam esse quam aliquando diuinam legem appellarunt quatenu recta ratione sic inecessitate quadam res cunctas efficit,&producit Apuleius propterea in dogmate Platoni diccbat: si quid prouidentia agitur, id agitur etiam fatos quod fato terminatur, prouidentia debet susceptum uideri ita ut ad ea omnia fatum extendat ad quae diuina prouidentia pertingit. Ut nulla iit interfatum, prouidentiam distinctio nisi rationis. Alii explatonicis nihilominus simi, qui inter fatum 4 prouidentiam, differentiam etiam realem coni lituunt qualis est inter calorem re lunaen mel inter Spiritum,&animam,in huiusim odi.Ad plura nanque dii fundi prouidentiam isti asserunt, quam Fatum , sicut xlumen Manima plura gignit, quum calor,uςl spiritus mirabile enim ut inquiunt latent in lumine quae non sunt in calore, uirtuteS. χ' mobrem nonnulli sicut Nemesius recitato asseruerunt, ex Platone Fatum sub prouidentia conti neri: ita ut quicquid fato fiat, etiam prouidentia fiat; non contra recurrat oratio Plotinus lib- secundo
125쪽
secundo de prouidentia, di plurimi Platonicorum quod parte secunda libri de Pro ιυ- οῦ, in DominuSIoan Franc Picusaueruit eius siuiit opinionis, ut prouidentia in rebus antri , teri seiunctis; fatum uero in rebus tantum siensilibus constituatur dicebat Ficinus huius tertii libria nobis ante distuse fatis dictum fuit, prouidentiam in mentibus fallim
amma substantiati praedicamentaria ordinatione; sed ad quem modum caduca ternis sit huinaria coelestibus4 corpora animis subesse dicuntur. Hi igitur posteriores inter fatum Mo dentiam distinctionem realem admodum manifestam illi uero priores autnulla: aut
n primo libro Theologicarum sententiarum sequutus est B.Thomas hos autem catholici Theci
runt. Nempe fere cuneti inter prouidentiam, di fatum distinctionem tum realem dualis eriter Causam 'effectum, ut uerbi causia, inter lumen , calorem constituerunt 2 22
tum afferuerunt estectum quendam esse diuina, si istantiij oriri
nianem amma ut animal in homine est .a eadem nanque forma Sc tis ratio honi
s. δ ης' lyJ Jm ti00 Qxialetius uidem ua effectio rerum euenti bu cunctis prouidenti Fatum coniuncta ita sunt ut nequaquam inmurem ridi uelli posSInt: eatenus non nisi ratione inuicem ista, in his, qu fiunt ues secta es m
gu videntur quatenus uero prouidentiam in Deo, Fatum b- tuunt realit ista ab invicem separari, manifestum est. Rursus -- zzz Σὼ Fatum dicitur, In diuinae mentis prosipectu ad uitata est; ih IMI Iuldentla dicitur ipsi rerum explicatio consistit eatenu, sutum ti 'quatenus eadem adunatim locis 'temporibus suis, in rebus eximetae
ne Deus .ntelligit per rationem ae mam ante di ponit quo ratio prouidem re cilis lib. primi Theologicarum ententiarum,quaest. Π,art. primo interdum Dom
ctuS, cum inquit, Ratio gubernationis reruna, aliud esse habet in mentediuin Ibineo . t
tum dicitur. Haec Thomas distinctionem quidem rationis uidetur posui uitam e ita 'ilom cum ait, unam,' eandem rationem gubernationis, aliud esse litare time diu naz I
iudis causis secundis realem uero indisterentibu T. - 'μ 'δ M sola philos pro sexta, inter Fatum prouidentiam distinctionem Cui diximus tum reale tum rationIS, potasse uidetur quae omnia exsiliis uerbis quibus,&oroz ζm Isa indθ' finiuit colligere quilibet diligens lector non multa difficultate poterit Q co citato ea tholice scriptum ille reliquit Prouidentia est ioca iun iis, constituta, uae cuncta di ponit Fatum es pri0Vip ω
tia siueadem uero adunatio digesta, at ue explicata dem DCr simi alterum tamen pendet ex altero Ophriri, ,---ὐ- i 'LUD 'u' licet cim .
Cedit Sicut enim artifex faciendi re fiam simpliciter, praesentarieque prospe erat
iter,ac temporaliter administrat hucusuue Boethiu QHK, multipli- Fatum uero in rebus; distinctionem realem iste Dς0
cum uero eandem rerum distributioilem taetri 2: VI
menti prosipectu,n ut per temporum siueees,iouehi ' xi m isto uero Fatum appellari dixit distinctio hem hZ idb P μφής' nanque eadem rerum distributio est; qui Diti relligitur Sed cum rursus Fatalem ordinem Λ
simplicitatem reducit, eam inter utrunque statum pum paulo post exposivit dicens, Qtiod'quemadmodum
aliorum de fato recte sedisentatim opinionem; quam superius in principio huius tertii libri ubi
126쪽
in iniones de tonet diuisionem uenabamur, innuimus,settim hoc modo poterit diffiniri Fa lim est secundarum causa una, tam inter se, quam in Ordine adiri man causam, nulla necessitate,
sed libi re cim inirenter, mouentem, contingens nexus, temporanea complexio quaedam, perquam codiuina Ptouidentia, quae prima rerum omnium sine ubitatione causa est, cunct2 s libere&continoenter quidem a prima causa, naturaliter uero,&necessario nonnullae a secundis causis ueniunt sed diffinitio, DBoethii de fati diiunitione sententia, non si post tractatio nem do ciuina prouidentia necnon de diuina praescientia de quibus in sequentibus dicemus, ad lenum inteli iii potest. Nempe post eam, quam paramus de diuina prouidentia perscrutatioribui . ubi de diuina praescientia, ad nostrorum Theologorum sententiam, erit sermo; Boethu desito dissilii iorem breuibus declarabimus; ostendemusque, si illam ad Stoicorum potius ut eae viii itinerius dictum,& demonstratum suit S Academicorum opinionem exposuerit idem Boethius ad sanam nihilominus catholicam quiveritatem exponi posse quam etiam ibi iem caesi de breuis inus exponemus. Differt nem P hm nostra qua catholicorum est diffinitio ab illa Mathematicorum; tum quia illi a lato diuinam abdicant uoluntatem; tum quia fatum in cuitabilem causam constituunt. Ab illa uero Stoicorum, tum quod nexum causiarum asserant, illi perne tuum .d necessarium tum quod Deum ex necessitate, non autem contingenter dicant agere, Quidquid uoit; ut ineuitabili necessitate euenire quae Cueniunt, fateri minime uereantur. Ab illa tecti si est Aristotelis, Peripateticorum tu quia Deum ut Stoici dc necessitate non autem contu enter a ere dixerunt; tum quia in multiS, quae a natura fiunt, ineuitabilem necessitatem affirmauerunt. Haec autem catholicorum sati dii finitio, quam nos apertam posuimus& facilem,
Deum libere&contingenter mouere asseriti causarum nexum temporata eum, contingentem
euitabilem facit; cuncta si ad Deum reserantur contingenter euenire permittiti ineuitabilem demum ut ad Deum stat relati, nece sitatem a rebus;&rerum euentibus uniuersis procul abigit;&in eisdem nihilominus uniuersi , fatum, idest, uirtutem, iotestatcm Dei metus prouidentiam,& ordinationem atquedi Ositionem constanter admittit.Quamobrcm libro quinto de Civit. Dei, cap. primo, ad eos, qui hanc derato haberent opinionem, diccbat Aug. ut sen-- tentiam quidem tenerent, linguam uero cohercerent Christiana enim inquit religio, fati no- mensemper abhorruit quoniam non in re ueraconiseuit intelligi. consueuit in ciuit Augusti nus P in re minime uera intelligi, quia in rebus omnibus perlatum incultabilis necessitas consueuit si maificata Gregorius proptereat quod in re non uera consueuerit vox fatum intelligi in Hot milia quadam super Matthamna. Absit inquit hoc a fidelium cordibus, ut esse aliquidiatum Ἱ-cant Quin etiam lib. secundo de Diuinatione idem abhorriti Cicero. Anile inqui ni pletium superstitionis est, Fati nomen ipsum Anaxagoras similiterno mcndati vanum semper existimauit. At si recte ut par esto saneque tati nomen sumptum suerit; atque intellectum, ut sumitur a nobis,& exponitur, nulla puto religiosis quibusdam superstitiosis, cavillandi, atqueo loquendi ratio derelinquitur.
Tollitur incidens dubitatio, &sermo de Fato completur.
CAP. UI UR, MAE, IN uasi hoc loco nobis qui iam fortassis obiiciet; quod cum adfatum tollendum, diu ipsi laborauerimus acriterque aduersus Stoicos,& Mathematicos, alios, qui fatum tueri conati fuerunt, prius dimicauerimuS; nunc demum latum ipsum admiserimus, ω quod plus est yex sententia catholicorum Jheologorum. Nec selum aliqua ut faciunt Peripatetici sed quod maius etiam absurdum uidetur 9 cuncta sicut ex diuina prouidentia disposita sunt ita fato fieri, et pro temporum, successione explicari singula confessi fuerimus. quae si libere,&contingenter eueniant, quantum uidelicet ad diuinam uoluntatem attinui; quantum tamen ad nos, ad res ipse pertinere uidetur; cuncta siue uelimus, siue nolimus, ut a Deo disipolita sunt, euenire necessarium apparet; quod in collecta quadam canit etiam Ecclesia Deus cuius prouidentia in sui dispositione non fallitur&c cuncta igitur, quantum ad nos, ineuitabili necessitate euenire dicemu S.
D istam obiectionem , quae fuit Theologis multis, erroris maximi causa; propter quam decepti fuerunt Priscilianus, Manichams, Abat lardus, Maliti de quibus paulo ante dicebam u. innumeri, in serius resipondebimus non enim nisi post tractationem de diuina prouidentia. de diuina praescientia, haec dubitatio explicate quidem & plane dis lui potest. In quibus , ut speramus' rerum contingentiae,& humanae libertati; quinimmo fortunae, temeritata diurnam prouidentiam non aduersari, ostenderimus: quanto magis, fatum eidem non reflagari, Olit i
tum esse putabimus Zillhucusque igitur integra dubitationis solutio cluseratur. Interea duo iunt in , a nobis
127쪽
a nobis notanda Vnum in definitione Boethii, qui inhaerentem rebus mobilibus dispositionem fatum dixerit quo uerbo omnis ab ipsis rebus, de rerum euentibuStati ineuitabilis necessitas a dimi poteli. Haec autem dispositio qua sit, 'ualiter sit in rebus uniuersis intelli enda inserius.
cap.xim. Octaui libri declarabitur. uerbum illud mobilibus J lib. tertio Contra gentes B.4ho mas cap. xc III,dicebat, Boethium ideo addidisse, ut Ost deret, quod ordo prouidentiae arebitu contingentiam, mobilitatem no auserat, de quare inseri u SOpportuniuS dicemus. Alter u . quod ex ipse fati diffinitione, quam nos prius ad catholicorum Theologorum opinionem tradidini usi in qua diximus pro diuina uoluntatis prouidentia, re cunctaclibere, xcotinetentercuenires omnem ineuitabilem in rebus cunctis necessitatem similiter, si in Deum referantur abstulimus. iiii uero causarum nexum temporaneum&contingentem esse dixi miis omnem sere ineuitabilis in rebus necessitatis suspicionem, ut etiam ad causas proximas reseruntur abegimus quae omnia
diffuse in serius declarabuntur. Verum cum iam de fato satis disseruerimus a quo enim fatum sit, inquirere est superfluum quod si de eo, quod asseruerunt Stoici, uel Academici, uel Mallie malici, loquamur, nullum sit.Quamuis ad imaginationem loquentes, uel coelesti uirtute, uel a necessaria causarum connexione illud deducant. si uero de eo, quod admittunt Theolooi uel sit id e realiter quod druina prouidentia: uel si diuersium, ab illa dependeat. Vt tempus dei endet ab ae puo id quod fit, ab eo quod est. quamobrem unde fatum esse habeat tum ex iis, quae dicta suerunt: tum ex illis, quae de diuina prouidentia dicenda sunt: manifestissimum etiadet. Iam igitur reliquum est: cum id praesertim maxime ualeat, uel ad uim fati penitus declarandam, uel ad nostrae disputationis ordinem retinendum, ut, quae ad diuinam prouidentiam pertinent, ea perse quiancipiamus. V
128쪽
ET PHILOSOPHI PRAE CL ARIS SIMI,
In quo de diuina prouidentia ad philosophantium
opamonem ag Itur. De diuina prouidentia, Epicuri opinio. 'C R I M V M. V Mormam eorum est, quae nostrae disputatu nis initio, considerat da nobis in phimis proposueramus. De Humano nanque libero arbitrio scorim gere, iam pridem decrevimus de quo quidem Fato su se fatis,4 dilucide dictum est, hactenus. Alterum est diuina prouidentia,
quae intercas causas,&principia, locum maxime habet, quae mouere
cuncta, disiponere, moderari, efficereque existimautura Stoicis, ab Academicis, a Peripateticis, ab omnibus denique, qui non absitarde philosiophantur; quin etiana a nostris grauissimis, Tapientisisimis Theo
logis; vimque inter OmneScausas, ac momentum, habere praecipuum
Philosophi&Theologi confitentur; quae ut potentissit me cuncta, ita sapianti sigi me administrare, ac temperare creduntur. De diuina igitur prouidentia, quoniam de Fato fatis multa diximus, reliquum est, ut agamus. Et quantiis de illa, uel mediocriter dicere, arduum adeo, ac disticile est, ut ab instituto plane nos deterreat atque quod aiunt e curru, quo, ut potuimuS, auctisque taliciter admodum properauimus, sere deiiciat; diuino tamen freti auxilio, sine cilitis prouidentia, ne hanc quidem opellam, atque ipsam de diuina prouidentia, quam scribimus,disputationem aggresti aliquando huissemus pro institutae breuitatis ratione, te ipsam et diuina pro tridentia,dicere experiemur; ci eademq; casium, sortunam,& totam breuiter integramq; contingentiae naturam stare posse; nullio rerum euentu ineuitabilem necessitate at ferre demonstrabimus Cosiderandum igitur est,an sit diuina prouidentia; aut etia quid sit; unde nanque illa sit, nemo hominum , modo diuinam prouidentiam fateatur, dubitare sui causius multis interea in dubium suit, an ditiinae uoluntatis, uel an potius intellectus diuini prouidentia opus, ita dixerim, lactio esse dicatur & praeterea quibusdam ne inediis, an per se Deus Mundum curet, Madministret uniuersia. Quas difficultates, interdicendum, obiter quidem, sed praeclare admodiim dissolvemuS. De iis autem omnibus, quae ad diuinae prouidentiae intelligentiam quantum proposito nostro sat est spectare iudicabimus; secundum Opmionem Physicorum prius, deinde iuxta catholicam nostrorum rite sentientium Theo-D Og rum ueritatem, considerabimus Philosiophantiu igitur Epicurei ut illos interea, qui Deos uel X prcsSc negarunt; tu elati essent,dhibitarunt, Non enim de diuina prouidentia, possunt him zliora opinari qua in de diis ipsis faciant, omittamus Epicurei inquam inter eo Physicos Udo utcunque miserunt, diuinam prouidentiam sustulerunt. Eorum etenim princepSEpi urus Neoclis filius, ut ex Possidonio retulit Cicero, nullos Deos esse existimauit nonnullaticeto pellendae dinit Firmianus inuidiae causa, de Diis aliquando dicere uisiti Si uerit. Fertur L picurum dandoque beatae Naturae egisse gratias, Mipsi Deo; quod quae necessaria erant, fecerit para ditholia autenia paratu, non necessaria. Sed ut alias diximus uerbo tenus Deos ad nn rc Caeterum inscurus, ut lib. secundo de Natura in eorum retulit Cicero, Deoimon ovi amos,&nsu agent commentus est Epicuros igitur&illi, qui eius placita sequuti iant, iu- illi Um ad tria vana 'ti prorsus, accommentitia persuasi ratione, diuinam prouidentiam penitu S
abit uterulit eamquc dcciderares, anum Stoicorum Lati dicam appellauerunt. Ratio a nuritis Minter ali OS a Iamblicho cx Epiculo, haec affertur . Quemadmodum sine labore, sine aliqua solicitudine, non potetici capud noS, qui corpulenta hac mole coia stamus, prouidentia, ita Qque
apud Deos, quos ad Epicureorum opinionem, si tamen ad eorum, opinionem, utcunque aliqui
129쪽
sint corpore aliquo constare, credibile est, sine negotio, & molestia aliqua, eam posse esse illi e i
stimauerunt negotium autem in labor, Iolicitudo impedimenta quaedam uiden tu esse talici tatis. uamobrem ne Deorum beatitudinem aliqua molestia inficerent ac perturbarent ab eis Omnem de rebus quibuscunque siue aeternis, siue non aeternis prouidentiam relegauerunt Ra tionem istam cap. xvu,libri de Mysteriis Iamblichus tetigisse uisus est. Lactantur ad principium libri de Ira Dei, in hunc modum Epicuri rationem posuit, ac consormauit. Quoniam caret Deus ira, caret propterea&cratia,&beneficentia Ne illi igitur uitium, idest iram concederet Epi recurus, uirtutis etiam eum secit expertem Ex hoc intulit Epicurus beatum o incorruptum es, se Deum; quia nihil curat nec habet ipse negotium; nec alteri exhibet. Hucusque, inquit La e ctantius, peruenit Epicuri ratio . caetera, quae sequuntur obticuit scilicet, quia nec cura, nec prouidentia in eo est; ergo nec cogitatio aliqua, nec sensus in eo est ullus quo efficitur ut nec sit quidem. Epicuros sequuntur Metrodorus , Xenophanes alii quam plurimi philosophantium; quorum dogmata nonnulli sunt etiam Poeta sequuti, ut Ennius; qui, inquit, in Ego Deumgenus esse si per dixi, o dicam caelitum; M Sed eos non curare opinor, quid agat humanum genus, ET Euripides, Menander, qui, ut Nemesius refert, uniuscuiusque intellectum unicuique, Deos uero nemini prouidere asseruerunt.
Epicuri opinio ex Firmiano,&Cicerone improbatur. CAP. II.
ER ' enim uero aduersus Epicurum instat Firmianus, primo Quoniam uno modo sentire, Malio modo scribere, deceptori est, ii linguis, mali hominis, stulti Sentit autem Epicurus eos non esse, scdad depellendam tantum inuidiam eosdem esse confitetur . est igitur bilingui S,&deccptor, si eo Mundum non curare, persuadere conatur. SECUNDO Quoniam etsi quo ad rationem modo posteriore,hoc est modo illo, quo a Firmiano sep crius deducta est,ex prio i sequatur poster ius quia in rebus, ut idem ait, diuersis aut in utranque par
tem moueta uecesse est, aut in neutram Idem nanque ut in scholis Philosophorum frequens est Gutrique contrario ex eorum natura subiectum debetur, quia tamen id, quod prius positum filii
falsum est, sicilicet non irasci Deum; ideo inuod postea illatum est, non ei scillum benitium,
salsum erit. TERTIO', In alio etiam ratio Epicuri pecca iiii, quod ex re minus nota processerit ad magis notam , cum ex principiis Dialecticorum contia sit procedendum Deum nanque ben facere&gratia moueri, cit quid magis notum: Mab omnibus mortalibus lagis admi illam; quam eui clam
non traici. Contra propterea argumentandum erat Deus gratia mouetur ergo irascitur.
Aduersus etiam rationem modo priore deductam, idest modo illo quo eam Iamblichus dedu- it, multa obiici possunt, ut quod Dei corpore aliquo constent; inter diuinam Nnostrant prouidentiam sumpta similitudo; quod negotium, Iolicitudo, idest diuina actio, sat elicitati impedimentum, Malia multa ut undique erroribus scateat Epicuri ratio quam siue ex Ficiniano, siue ex Iamblicho erexeris, haec carmina comprectuntur. N Om vis enim perse dotium natura necesse est, B Immortat aevo summa cum pace truatur; Semota a nostris rebus seiunctaq; longe. Hra Iam priuata dolore omni priuatapericlis.
M Ipsa suispollens opibus, nil indiga nostri;
is 20c bene pro meritis capitur,nec tangitur ira.
o D autem Epicuri,&eorum, qui illum sequuti lint, opinio, salsa, Mimpia sit &quod Mundum Deus curet,&huius nunquam procurationem intermittat facile quiuis, contra ineptam ipsius Eplauri rationem sublatis tantum in coelum oculis perspiciet. Quin etiam diligens lector multa, aduersus istam plane impiam opinionem, tana ex illustrium Philosophorum monimentis nam theologorum rationes, ad quintum usque librum distulimus quam ex iis, quae sensiti percipi possunt colligere poterit, idque cum ex hoc toto opere, tum praesertim e aliquot, quae deinceps consequentur capitibus. si quis autem plura cupiat, is adire poterit Alexandrum in libro de Fato eundem in Quaestionibus naturalibus, Plotinum in tractatu de Prouidentia,Senecam in libello item de Diuina prouidentia, Malios quam plurimos;ex nostriS etiam Theologis Lactantium de Ira Dei,&de Opificio Dei, Theodoretum, Dionysium Areopagitam, Hie ronymum, Augustinum, Malios innumerabiles. Nos autem praetenti capite, postquam La ctantii obiecta retulimus, tantum quid Cicero lib. primo de Natura Deorum, contra hanc ipsam opinionem scriptum reliquerit, reseremus. Sunt inquit 9 Philosophi, Querunt, qui omni is
130쪽
D DIVINA PROVID AD PHIL. PIN. 1 s
eri tributum. Sin autem Dii neque possunt nos iuuare nec uolunt; nec curant om
ri uid aramus animaduertunt; nec est, quod abii ad hominum uitam permanare
a'. st duod ullos Diis immortalibus cultus, honores, preces adhibeamus' in specie' ' ' is' i hius hibuis sicut reliqua uirtutes, ita pietas inesse non potest; cum qua simul tan
in ab Orbe uniuerso auferunt; resque humana: Nam sine religione, qui Hrmianus, ui a minum stultitia, scelere, immanitate completur in perturbatione, ac confusione maxi- in constituunt; susque deque omnia miscvnt, confunduntque, atque cuncta tam diuina, quam humana permiscent, simulatque perturbant.
Dium prouidentia, non contra Epicureos solui es sed aduersus eos omnes, qui uel eam de medio tollere sunt conati uel eandem non esse, opinati lac runt physicis, ad sensum fere manifestis rationibus, comprobatur, primo ex communi hominum existi matione. CAΡ I.
VAM vis sapienti uiro diuina prouidentia, Rhumanarum rerum apud Deum procuratione est nihil notius, quod impii tamen atque scelesti libentius impumant quodque magis tollere, euertereque conantur, quam diuinam prout
dentiam , est nihil Etenim ut suis sceleribus improbi faveant: sua peccata prophani homines defendant quid enim, dicebat Atticus ille 'atonicus, non audet ille, cui Deorum prouidentia non est persuasa ξ δε improbitatem suam scelesti tueantur Deum uel non este, uel si est, non posse, uel si potest non uelle ista curare sed abiicere ea atque negligere; sibi ipsis, Maliis pro uirili persuadere conantur.
Aduersus igitur uanam horum cuiuscuius sectae, cuiuscuius generis hi sint, hominum improbitatem, improbam uanitatem nefariamque impietatem, instituta est huius capitii aliquot sequentium disputatio. Neque uero cum his auctoritatibus aut rationibus Theologicis, quas irridere impii homines facile potuissent, abiicere, sed physicis, idest uulgatis,&adsensium fere notis congredi uoluimus. Hoc enim pacto repraehensionem illam uitabimus, in quam, Firmiano lib.quinto Aduersus gentes es&i Hieronymo ad Magnum quendam oratorem romanum Cyprianu eloquentia, alq. martyrio clarus, uisius est incurrisse cum enim Demetrianum ueritati utar uerbo illius obstrepentem ac oblatrantem Cyprianus redarguere conaretur scripturae testimoniis, quam ille fictam, & commentitiam putabat, Ioccipendebat, non argumentis, rationibuSusus est;&iis, quae ille recipiebat, gentium monumentis. Hostes nanque diuina prouidentiae iisdem, quibuSutuntur, armis prosternendi sunt. P, IN A igitur sit nobis illa ratio; qua, ea prorsus non esse falsia censent cum Arist. multi capientissimi uiri; quae omnium ore uulgantur. Vox Natur est, quidquid suapte natura in hominum animis residet:atque omnes gentes, Momnes nationes diuinam prouidentiam confitentur. Nempe in rebus aduersis, diuinum omnes auxilium implorasse;& secundos , ac prosipero euentuS supplicationibus procurasse ex monumentis historiarum fatis constat siquidem Romani, AthenienseS, genteSque caetera , omnibus in rebus siue inchoandis, siue perficiendis, iracula sciscitabantur; iis, quos putabant Deos, sacrificabant; utpote quibus bona uel irali, homini bus prouenire exillimarent. sed historias,&annales mittamus. Qtiis in subita spe, uel repentino metu, numen aliquod non inuocat: cuius auxilio se uoti compotem fieri poste credat Qtiis in quopiam uitin sax periculo constitutus non manus ut potest moueat. nocitura propellat sed quidlioc facere aliud est quam diuinam prouidentiam confiteri; in auxilium Deo uocarem Z iuxta ueteri senarii sententiam. Tην ώοντα τι i θεινκὰλδεν hoc est. Qui manum admouet,deum inuocat. SED ne tibi ratio, excommuni hominum existimatione petita leuis uideatur: Nemin Cris,
Aristotelem, multi Sin locis, communi hominum opinioni tantum tribuisse; ut in lib. dccimo Moralium, eos nihil dicere asseruerit, qui bonum id esse, quod omnia appetunt, negauς ς
sed communi de bono existimationi,&ab omnibus fere approbatae, eiulcem dis initioni illi