장음표시 사용
131쪽
aduersarentur. Verba Aristotelis in Libr. decimo Ethicori in cap. LI. Haec sunt οἱ Iὲ ἔνις ινιιue g
πανυπιζοrsau ἐα . hoc est qui negant bonum id esse, quod omnia appetunt, ii nihil penitus dicunt.
id enim quod uniuersis uidetur, esse dicimus qui autem fidem hanc tollit, non ualde credibiliora dicet; quanto igitur magis eos nihil dicere, is inus credibilia afferre, dicendum est; qui Deorum prouidentiam negant quam omnes, deliris quibusdam, xiis paucissimis exceptis,4 uerbo,
Secunda ratio ad diuinam prouidentiam asserendam adducitur,& haec ab actione , quae est cuiusque rei natura propria, sumitur.
E Cuem in ratio sit illa, propter quam lib. secundo de natura Deorum, Philose phi inquit Cicero diuinam asseruere prouidentiam . Nam uel Deos esse, negandum est: aut, si illos esse confiteamur, fatendum et etiam eos aliquid agere. Mihi enim inquit recte Cicero siue ille Ciceronianus Balbus Lucilius, qui nihil agit, esse omnino non uidetur Sunt enim inquiunt Peripatetici ca, quae sitiat ut pro ratione naturae suae singula aliquid agant. Si ergo aliquid Dii agunt: illud, quod agunt, praeclaillsimum esse oportet. At nihil praeclarius est Mundi administratione Deorum igitur consilio administratur Mundus. ii id enim illud est, quod, non blum secundum communem uulgi existi inationem , sed etiam iuxta praestantium illustriumque Philo Dphorum, sententiam, Mundo, hundi administratione, uel maius, uel excellentius cxcogitari potest Quod si Dii non torpentigna uiri segnes; sed aliquid semper a uni A-pere nanque non ociari agentis naturae rationem. praestantiam indicat cum actio, ex rite Philosephantium disiciplinis formae agentis naturam, 'ualitatem, atque praestantiam consequatur; cxcellelatissimae eorum naturae, quae operatio nisi excellentisseima, quis agendi modus, nisi excellentissi inus ascribi poterit atrursus quid Mundi est administratione excellentius; quid avgullius Θ
Tertia ratio ad diuinam prouidentiam asserendam ex Mundi consti Giu tione sumitur CAP.
TRT A ratio sit ista. Mundus quam optime effici potuit, effectus est. Mundi igitur partes ita constitutae sunt ut neque ad usium meliores potuerint esse, ne que ad speciem pulahriores Argumentum ex uulgatistima illa sim mulistarum, regula; facillime coprobari potest; qua dicitur. rationem illam ualere,cuius oppositum consequelati repugnat antecedeti. Si nanq; Mundi partes meliores, pulchriores potuissent esse non fuisset factus Mundus quaoptime poterat efficit at meliori modo quo effici potuit, effectus est: no rgo casiuis temere, sed diuina sic moderante prouidςntia, sunt partes udi constitutae,&administratae. Non est cur multu Iaboremus , ad ostendendam assumpti rationi adductae ueritatem, cum praesertim id tiberius in Timaeo declaratum it Platone. Cui sane in plerisque Philosophiae locis, ille naturae interpres Arist. subscripsit. ut lib. vo 1. Phisycarum ausicultationum,parte v I. lib. I de Coelo&Mundo
parte Xx VIII I. lib. ii de Generat. Morrupi parte La X. lib. II. cap. XI m. lib. III cap. LIII
Ii. Ici .cap. X. de Partibus animaliv. sexcentiSaliis locis, in qui b. Natura semper quoad eius fieri potest, rei melioris, nobilioris esse auctorem asseruit. Qitam ob rem illius interpres Auere. Iib. non Metaphysicae .co m. v I ita ex interprete scriptum reliquit Natura non cessat mouere remo donec perueniat ad ultimam persectionem Eidem sententiae Theophrastus Arist. discipulus libello Metaphysicae, cap. 4. subscripsit. Quinimmo Ioannes Scotummaximus certe Theologus, in lib. secundo lineologicarum sententiarum, diuina I I. quaest. XI. Qin lib. quarto distinet. XCV. Quaest. 1 1 . ubi Naturam esse, quantum fieri potest, dignificandam asseruit, dictum
Aristotelis confirmauit Lactantius lib. de Opificio Dei, considerans,inquit, conditionem reri intelligo, nihil fieri aliter debuisse, quam factum est ut non dicam potuisse quia Deus potest omnia; sed necesse est, quod illa prouidenti sis ima maiestas id et fecerit quod erat melitis ue iu S. Haec La tantius. desipit igitur penitus ille, atque iterum desipit, qui secus opinari audet egetque ut de eo, qui ignem negaret esse calidum, dicebat Arist. pcima, uel sensu nec Mundi
Particula, cuiuScuram Deus gerat, esse meretur. Reprehendebat aliquando, ut in fabellticuiusdam docti uiri alias legimus, quod tum ioci, tum Mundi a Deo optimo Max administrationis
132쪽
DE DIVINA ROVID AD PHIL DO PIN , ν
mei Antionis confirmandae ratia sit dicitim, hunc re
tionem nescio qui , φ studinis metus humi reperent pyra uero is, pepoues i. V ςD. J stuctus alii nullius fere quantitatis, mala, amygdδ φ o 'um omnium parens Deus paruo si u-ὐmolis, in ex ς' MI Mundi ornamentum isti maxime iace
x urata obloquenti. x tumoris, Moloris induxisset tunc ille
demum bene cuncta l. V ' deossasset, atque interfecisset.
sui si ςx, ς mundus pote ut, quam sit effectus uel impotentem, 'ς rix, meum esse,necessario sequeretur. Quod absurdum nemo, nisi absurdis
Ad diuinam prouidentiam asserendam, quarta ratio, quae e naturae supra artem praestantia sumitur CΑΡ. V .
.. illa accedat ratio. Meliora sunt ea,quae naturi constare videmus: quam illa quae a te persecta sunt cum ars, ut saepe monuit Arist. constat experientia sequatur tantum, non etiam assequatur naturam. Sed ars quidquam non
sine ratione.& sine prudentia atque ita dixerim prouidentissima pro-α in rationis, & prouidentiae expers habenda rerum natura Quirumque conueni. inquit Cis. signum, aut tabulam pictam cum spe eris e adhibitam esse artem; cumque procul cursum nanigri uideris, quin
dis p praesertim cum multis partibus sint illa persectiora, quam haec urit si tu . Ancum machinatione quadam moueri aliquid videmus,ut siphaeram,horologium P des, quibus sericum tam commodenent uiri egregii Bononienses, ut millibus per ratis annis, sericia fila perbelle simul deuoluantur; uel etiam ligneam illam Oznibam quam Architas Tarentinus fecit, libravit, inflauit spiritu, tuas, quaaut tradit Mercurius)Aegyptii sicconsummat,ut vicimum παπιμω Permulta, non dubitamus, quin illa opera sint rationis quidem non exiguae sun a em xii UI ccesi admirabili cum celeritate certissima cum ratione moueri, ὴμ im
hyemela cum summa alaute,& conseruatione rerum omnium idubitabimus, quin is,non solum latione fiat, sed etiam excellenti quadam diuinaquςr xi 00ς - . , Tot CONFIRMARI rursuSpotest haec ratio, ex ratione illa Chrysippi, per quam atomorum LScippi, Democriti Epicuri,4 sequacium uanitatem temeritatem libro De rude Up C
ha I ctantius. Ex qua etiam ratione, quid per naturami quo nominesum saeph xb :
rationibus, quas ad diuinam demonstrandam prouidentiam adhibuimus non rar: sim
133쪽
testis esse nisi Deus p Natura uero, quam ueluti matrem Velesti ' 'nihil efficiet unquam, nihil molietur. Vbi enim non est cogitatio, n e mors Tlsu h. 'cia. Si autem consilio utitur ad incipiendum aliquid ratione ad disponendum, arte ad os dum uirtute ad consummandum, potestate ad regendum, con ei uim ci
quam Deus nominetur Utique Deus cum inchoaret hoc opus mundi; quo nihil poteste di ius ad ordinem, nec aptius ad utilitatem, nec ornatius ad molem quae fieri ab homine non poterant, fecit ipse; in quibus etiam hominem ipsum rius ;Culam de sua sapientia dedit;& instruxit cum ratione; quantum fra ollitas te ori 'Ipse sibi efficeret, qu in usius suos essent necessaria siuem in m Publica nulla prouidentia est,quae regat nullus Deus, qui administret unde iri deii, 2, Da tam selers, tam intelligens orta ede credetur lactenus Latiiiiiiii, U-
Ad diuinam prouidentiam astruenda in ratio quinta quae ex singularum partium in pi nus uel animalibus distributione si mitu Chii 'P- '
ViNr ratio sit illa; quae ex admirabili rerum sinsularum tanta m rim
tim,&animalium structura, ducitur IH AT: tione sunt fabricata .summa prouidentia, quod sensu i Isunt admi mitrata. Haec igitur ratio&haec prouidentia, tu alici ius sis imbrium procellis resistereoththri '00stRnx m secit; quo uentorum,&aliquando duplieem Rb imbribus, uel a Solis ardoribur in 'iidςm tribuit; ovibus uel
tura produxerit. Vt hinc potissi ita
iis Nempe qui libros de Usu arti in lendo singular partium'osite quis tinentis compos, prosect potem: considerare
rario ita propinquas tu partibus uenas, mi Odiuasiorum continuata propinquita, mukliora 'm ςζςbr aut m, quod hu-λ''mmbu inquit ex interprete Galenus iaetibu ita hi, VβR RrΠVm Rp ratiam sonuicem attingant in cerebro aure
dentiam Creatoris 3 duitii, citi; 'μ' pplicata; non ne mirabimur prout
134쪽
D E DIVINA PROVID AD PHIL. I N. ue
stionum dicit Verbis quidem in
si tibi decinio bxto praefatarum de Usu partium commentationum dicit Verbis quidem in ruit ruristis es interptate Galenus)dissicile est, tantam artem interpretari incredibilis enim enaturae Colertia in huius sterioni inuentione ut nisii quis eam uiderit; abulari potius, quam ue radicere eum putet qui haece ponere aggredietur. hactenuS GalenuS. Rem ego Andrea esse selio inciliore praestantissim demonstrant e cognoui; quae, si quando eam mente contemplor iita mihi natu solertiam, atquedc humani Srcbus diuinam Physice prouidentiam, tersit ad et &demonstrat . ut nihil niagi S. Sed quid in una ii et altera humani corporis parte declaranda diuina orouidentia diutius moros Circunsipice, Obsecro, inquit ex interprete D. Basilius, totius corpo
his bifidium Q iis tam pulchrae imagini conditor Quis oculorum pictor Qui nares , aura regi vetornauit Quis labia distendit Orib Qui neruos tetendit, atque ligauit Quis irrigauit in uenas Quis os a congessit solida Quis carnem pellicula tenui circula texit Quis digitos articu- os due discreuit Qui sun lanientipedum eAtendi: Quis perforavit poros, atque meatus ape- ruit Quis plenem coegit, atque Compre siti Quis Pyramidis impressit cordi figuram Qui sie in eosis texit fibras λ Quis pulmonum sculpsit fistulas Quis aluo capacem amplitudinem tradidit λotiis honoranda corporis membra in propatulo figurauit Qtiis obscoena in obscuro prorsus abra didit pereque a pectu cernentium uoluit secreta iacere Vide quot diuinae artis opera, in unam a teria demonstrantur; singulaque pulchre ac recte dimensa, nec non propriis inuicem officiis dis Rin serentia. Si igitur imaginem, si statuam, sine fabro, pictore, sine arte, ratione fieri nullus N anserereatideat humata huiusmodi quam decentissimae constitutionis, tanti singularum par- tium ordinis auctorem Deum Opt. MaX auctorisque prouidentia negabimus Θ Hanc eandem rationem uoliri nobis significare B. Aug. lib. secundo de Lib. arb. cap. X VII, cum ostendit pri-: mam sormam esse incommutabilem: per eam mutabilia cuncta sit bsistere; quoniam habent inquit ab illa sormam; qua subtracta, nullastini sed inde habent, ut formarum suarum nu- meris impleantur,&agantur. Et subdit, ipsa est eorum prouid cntia. Non nim ista essent, si in illa non esset. Hactenus Augustinus. Hanc rem euidentiu in priore ad Corinth. cap. XII, Apo- stolus indicauit, inquiens . Nunc autem postlit Deu membra, unumquodque cortina in corpora re, sicut uoluit. Vnde antiquiores sapientes totam hominis fabricationem considerantes, non
temere illam esse conclusere; sed eam admirante καλον ποικιυχα σοφου τεκτονος iudicauere locest,
prudentis fabri pulchrum opiis uarium. Si igitur uitis, abietis, aut etiam uilioris plantae procreatio, nutritio, augumentatio , uel cunditas, partium digestio, ingentem; si equi, uel hominis constitutio,&tum singularii minisi S nartium, tum certae in singulis partibus ut mitis distributio,&ornatus maiorem; si totitis denique animantis miranda quaedam administratio, maximam naturae solertiam latissime praedicat, ac demonstriit; quantam quaeso ipsius Mundi atque Orbis uni itersi S constitutio&administratios modo acrius rem perscrutari uoluerimus Partem, solertiam, prouidentiam intelligenti demonstrabit Aut igitur nihil esse, quod naturae, Deorum solertia eueniat,®atur; aut Muia dum maxime diuina regi administratione,&prouidentia erit confitendum. Etenim qui reliquas naturaSOmnes earumque semina, tanda cura, ac pIouideratia intra se teneat; quomodo potest ipse non aliqua blum, sed maxima etiam, prouidentia non administrari Illum enim dicebat Cicero qui dentes hominis pubertatem, natura dicat existeres ipsum autem hominem, cui existantea, non constare natura; quis non irrideat; adde. ae omni philosophantium schola, ac peritorum simul hominum coetu non X- sibilet ciniis adeo illapidus est; ut non intellieat ea, quae enerunt aliquid c se, perfectiorem haberetiaturam; quam Ca, quae ex iis efferuntur ζ omnium alitem rerutri, quae in hac mundi machina, atque in Orbe ipso uniuersi sunt, seminator,&sator,&parens ut ita dicam atque ducator,&altor est ipsie Mundus omniaquei sicut membra, partes suas intra se continet &nutricat. Si igitur mundi partes singulas solerti consilio ac diligenti quadam naturae industria, atque sagacitate administrati videmus Mundum ipsum uniuersium prouidentia destitui existi- naabimuStia is anc quatrio consilio regatur, nullo consilio, nullaque ratione assequi possumus.
Ad diuinam prouidentiam confirmandam sextad ultima ratio quae e elementorum &i ampli tum corporum dispositione sumitur. Cap. VIII
Ea non est praetermittenda rario; quod clim corpora illa maxinaa, quibus Orbem uniuersium constare potissimum philosophi asservomant, elementa quatuor , coelestia octo, uel plura; ita a natura constituta sitat ut eorum duo, quiue eius dem quantitatis Mamplitudinis uel eiusdem naturae penitus,
dignitatis . excellentiae sint, reperiri non polsint; Eo ordine singula ab P fariatiira, atque ab ipso rerum omnium auctore Deo pl. Max. disposita sunt; ut quod maius,4 amplius cst,4 sua natura praestantius reliqua, quae inii Q
135쪽
ra, ac murus praestantia fiunt corpora colatineat, complectatur, ac ueluti foueat. Quamobre firmamentum continet orbem Saturni quod quia siti premum Orbem putauit Arist. illud pro Pterea lib. octauo Physii carum ausicultationum, totiu uniuersi cor, idest partem praestantissima esse affirmauit quod complecteretur, animaret, foueretq; intra se omnia Saturnus ouis, iste Martis, hic uero Solis, hic Veneris hic Mercurii, hic tandem orbem Lunae Luna similiteri iiij sphaeram circumambit, ac fouet igniSaerem, aer aquam complectitur; nec hucusique a vis r dinibus, hanc rerum administrandarum artem, singularum partium distributionis rationem deflexam videmus aqua sola, quae&quia maioris quam terra magnitudinis est quanquam non desunt, qui secus opinantur, sed mihi quidem, ut uidetur, errant, ut inter recentiores Hieronymus Cardanus, uir alioqui doctus, erudituS &quia natu tam sortita est praestantiorem. Est enim terra leuior, terrae molem erat undique complexura; illam tamen non complectitur non ambit, non continet. Quid hunc in natura, Min tot reliquis amplissimis Mundi partibus omnibus, in corporibus in qua coelestibus cunctis, atque elementis,constanti sis imum ordinem lis aquis euariat Quid prohibet, ne aqua terrain obruant Quid aquis terras ipsas, repugnante Carum natura eminere, atque ita dixerim, supernatare docuit Nempe nil aliud quam diuina prouidentia; de uita scilicet,&falute animalium omiaium inprimisq; hominum solicita. In cuius etiam unius honestum commodum, ea tum inuenta, quae in Orbe uninerso sunt, tum
AssERERE profecto quod nonnulli alioqui peritissimi certe uiri fecerunt,Boreales stellas,&quia plures. quia maiores sunt, quam sint tellae poli Austrini ad se siua caliditate, hanc terrae Partem, quae aquis discooperta est, uel attrahere, uel ita exiccare, ut haec terrae pars sua siccitate aquas obsorbeat,somnium est potius hominum, quam ratio tantae, tamque admirabilis rei. Qui cium norunt isti rem ita se habere; si stellas Austrini poli conspexerunt nunquam λ quod qui Oceanum ultra aequatorem nauigarunt,in stellas poli illius diligenter conspexertriat, eisdemque ut iratitarum est ustini erunt, illasi plures,&maiores, insignioreSq; esse iurmarunt; quam sint stellae uerticis huius nobis semper conspicui ut tantae demum tamq; admirandae rei sola,&uniuerse causis sit ipsis, qua a diximus, diuina prouidentia Quemadmodum enim ut&exemplo, Muerbis Lactata tis lib. de opiticio Dei utar si quis peritus architectus cum magiatim aliquod aedilicium facere constituis primo omnium cogitat, quae summa Periecti aedificii futura sit; ante emetitur, quem locum leue pondus expectet; ubi magni ope revisitatura sit moles; quae columnarum interualla; qui aut ubi aquarum cadentium declirsus,4 exitus,&receptacula. Haec inquam prius praeuidet, ut quaecunque sunt persecto operi iam ne e cestata cum ipsis fiundamentis, pariter ordiatur ita cur Deum quisquam putet machinandis Eanimalibus,taonante prouidisse; qtiae ad uiuendum necessaria essent, quam ipsam uitam daret . . Quid autem pulmones habentibus spirantibus aere est magis necessari iam 'uem cum intra aquarum uisicera attrahere nequirent terras ita aptauit ut sicut uictum astatim illa emitterent sta pro attrahendo ad cordis refrigerium spiritu, terrestres animantes, illas poti Limum, quae pulmonibus praeditae essent, commode sustentaret, ac eas quarum uitae aquarum copia erat obtutura sine periculo tueretur.
imo diuinarum aduersus Gentiles itastitutionum, cap. LI, sere omnes colligens ratione Lactantius ille Firmianus doctissimus ita scriptum reliqtiit Nemo est tam rudis , tam foris moribus quin oculo suos in ca lum tollens, tametsi nesciat, cuius Dei prouidentia rectatur hoc omne, quod cernitur; aliquam tamen esie intelligat, ex ipsa rerum magnitudine, motu, dispositione constantia, utilitate, pulchritudine , temperatione, nec posse fieri quod id, quod mirabili ratione constat, non c0nsilio maiori aliquo sit instructum. Haec ibi Et in lib. de ira Dei me tanta rerum magnitudo, tanta dispositio, tanta in seruandis ordinibus temporibusu consta tra, aut olim potuit sine provido artifice oriri; aut constare tot saeculis, sine incola potenti aut in perpetuum gubernari sine perito rectore; quod ratio ipsa declarat. Quicquid est enim, quod habet rationem, ratione sit ortum necesse est Ratio autem sentientis, sapientisq; naturae est Sa
V r' sentienscii natura , nihil aliud potest esse quam Deus Mundus autem quoniam ratio
Ah, diςςb x philo; libro de Opificio Mundi, opinio est, atque inutilis: Mundum tan α 'm'. 'P sin magistratu niducere; cui non praefectuS: non praeses, non iudex prae μ. i. 'N'Τδdisip unare, gubernareque deceat. Ad principium libri de Prouidentia scriptum re
tum opus stare posse nec hunc siderum certum cursum, di cursumi fortuiti impetus esse; αquae caluSincitat saepe turbari,&cito arietare. Hanc inoffensam uelocitatem procedere aeternae 1egi imperio tantum rerum terrae, mariqi gestantem, tantum claristimorum luminum ex di αιPOucione lucentium, non esse materia errantis hunc ordinem, neque quae temere coierunt,tan
136쪽
DE DIVINA PROVID AD PHIL OPIN. 19
---ridere ut terrarum grauissimum pondus sedeat immotum; circa se properantis coe- et ut insus a uallibus maria molliant terras; nec ullum incrementum fluminum sent' ' mi, seminibusnaceantur ingentia. Haec Seneca. Boethiu Squoque lib. tertio deis ζω; ci oro fixit. Mundus hic, inquit, ex tam diuersis, contrariasq; partibuS, In unam, minime conueniis et, nisi unus esset; qui tam diuersa coniungeret; coniuncta uero natu
Al F-' in Diuuleem discors dissiciaret; atque diuelleret nisi esset unus, qui quod ne-
'' he et Non tam uero certus naturae ordo procederet; nec tam disposito motu S, Ora tioribus esticientia, spatiiS, qualitatibus explicaret; nisi unus esset qui has mutatio mi in ietates manens ipse disiponeret. Hoc quicquid est quo condita manent, atque agitan- stato cunctis uocabulo , Deum nomino. Et paucis interpositis. Hic est ueluti quidam ela hi eubernaculum quo mundana machina stabilis, atque incorrupta seruatur iactenusii l ius Sedrit sitam Seneca, quam Boethius&alii multi multa alia addui ina administratione rinsinuandam copioSe prosequantur, nobi tamen ad diuinam ex physicis rationibus prouident morobandam, haec, quae hactenus adducta suerunt, sufficiant quae tot, tanta lunt, ato et conspicua; ut in meridie quod est in prouerbio eos caecutire dicendum sit qui diui- tiani ab Orbe uniuerso administrationem irouidentiam abiiciunt. Immo ine homines quidem elie sed bruta cum nequeant ad sidera tollere uultus uel magis talpas cum oculorum imagines tantii in non ipsisSocul Ob habeant; ateamur, necessarium est.
De diuina prouidentia Poetarum opinio. CAP. IX.
VAMor xv, longe rectius quam faciant Epicurei, qui Epicureos sectantum, qui diuinam prouidentiam a rebus abigere istudent; sentire; propiusque, sine dubio, Drationi, maturae, atque communi hominum existimationi accede re mihi uidentur Graeci Poetae fere omnes, Homerus, Sophocles, Diphilus, Epicharmus, cilii multi; inter quos nonnulli doctissimi uiri, repugnante nihilominus docta Nemesii censura,& Menandrum, MEuripidem possierunt; qui Deos rerum humanarum procurationem habere carminibus cecinerunt. Graecos nostri sunt imitati serme uniuersi; qui Elysios campos & fortunatas quasdam beato rum insulas, atque tartarum, phlegetontem, ut semel dicam proborum praemia. 1
proborum poenas uberrime decantauerunt. De Homero, Plutarchus, ubi eiusdem uitam ena rat, inquit, quod Deos cum hominibu Sconuersantes introduxerit; non solum oblectandi animi aut admirationis gratia; sed magis ut hominibus Deorum prouidentiam persuaderet; ostenderetque Deos humana curare, non negligere. Hinci actum est, quod Iouem, idest supremum Deorum ille saepe appellauerit tum et miri τε θεῶν τε. hoc est,patrem, hominumque, Delimque, tum Z -α, quasi latissimos habentem oculos,& rebus omnibus etiam minimis prosipecturum. Musonius I oeta Deum Mundi υόνhm appellauit quoniam Mundum diurna administrari prouidentia recte existimauit. Nonnulli ouem ipsum tribus etiam oculis Insignem faciunt; quod triplici generis rerum prouidentiam Getat, tum praeteritarum, praesentium 'uturarum, tum coelestium, infernarum, derrenarum. Vnde ab Homero Mab Orpheo non pluto tantum, sed etiam ipse Iupiter et κίαχθ- aliquando uocatus est. Orpheus persectum oculum habere Iouem, per uniuersum mundum uniuersa inspicere, asseruit quem aliquando ἄπειρον αμα hoc est immentum oculum appellauit Homeru non unquam singuli uitae momentis talem asseruit, mittere Iouem mortalibus mentem,qualem illi habent; lib. secundo de Anima parte quinquagesima supra cent elimam ab Aristotele Homeri uersus citantur.
Mortalibus hominibus mens adest illa, quam in dies mittit pater hominumque Deumque. Hos uersus iti Didam uerterunt. di, tau Gei in humana est talis, qualem ipse dietimis Iuppiter attulerit hominum pater atque Deorum.
PHOCILI DE diuinui iudicium decantauit, inquiens . . οὐ καμῖδα ι ἀθεῖ. μετέ-σα δε- . Si tu mal iudicaueris, te Deus postea iudicabit Hesiodus, vi a Proclo illius opinio non probatur,quod Tyri u Maximus in sermone quodam confirmat, homines illos, qui Saturni temporibuS, aetate aurea, extabant; quod probi sere omnes essent; Iouis decreto corpore isto
Ostreaceo exutos, in bonos daemones conuersos credidit quibus etiam humanarum rerum curram ab eodem creditam suis se putauit. Virgilius noster diuinam eo usque prouidentiam du it; ut alienis etiam meritis, ad Elysios campos perueniri posse putauerit. Ideo lib. sexto Aenςid S
billam fingit inter alia decantantem. Quique
137쪽
suique sacerdotes cassi, dum uitam nebat;
' cuique pluates, O Phoebo digna locuti;
Inuentas aut qui uitam excoluere per artes: D uuiqi esui memores alios fecere merendo. Omnibus uisiti ea cinguntur tempora uitta.
Versum illum, Quique sui memores &c. B. Augustinus lib. uigesimo primo de Civit. Dei, canXXun, finem uersus, ita exposuita Mirari autemsbleo, etiam ap ad Vergilium, istam Domini rene rici sententiam, ubi ait Facite uobis amicos de mammona iniquitatis, ut ipsi recipiant uos iu ς tabernacula aeterna cui est xillissimillimi; qui recipit Prophetam in nomine Prophetae, merce dem Prophetae accipiet. Nam cum Elysios campos Poeta ille describereti ubi putant habitare a nimas beatorum, non solum ibi posuit eos, qui propriis meritis ad illas sedes peruenire potve runt; sed adiecit, atque ait, Quique sui memoreSalioSincere merendo,idest, Qui promeruerunt alios eos lifui memores prome rondosi xiit. Vorsus tanquamuis diceret quod steque ita tur ore Christiano; cum e esto atque ut id esse possit, promerendo efficit. Haec Augustinus. Ex communi, quam Poetelis reonne de aluina prouidentia habuerunt, opinione,&consensu, factum est it uariis orbis partibus uaria ab eisdem scripta fuerint numini tanquam ci dem partibus praesidentia, Mearun F in tutelam habentia Coelo nanque Iouem asicripsierunt cui etiam Saturnum, Cybelem, Me Curium Apolluaena Martem, Iunonem, Mineruam, Venerem, alia quam plurima numina adiunxerunt Mari Neptunum asSignarunt; cui addiderunt Amphitritem, seucotheam Nereu, ingentes Naiadum Nereidum/rynetidum, aliarum id genus nympharum cohorteS. Ter
Montibus sylvis Altitides ascripserimi Nymphas, Greadas. Dryadas, inmadryadas, Napeas, 'gapeas. Faunos aequoribus, campisq; latas simis, atque pratis, Sylvanos, Pa-Nes, Iatyros assignarunt. Quin etiam concauis loci Sicho: intimis terrae cauernis ac receia miorsu ' in, a uin, Harpocraten Hecatena,&alios prael cerunt. Quam- Murem Urpheus, ad Musaeum. ι
Nisii sorte adiis monum naturam de qua interius noninilla dicemus Ornhei carmina reserenda
sint. Sed ad tutelam earundem referri possunt, uisingulis Mundi uel ri maris uel naturae corporibu utalias ostendemus animantium pediebit b V I:
Aquam Aerem , Ignen Solem p . unam 'uibus natali die, quisque f d gignoidamia producendarumque vim Terum Deos inlidituri Varronem, qui Ethnica numina Mespuae VPra triginta millia commentatiorum numinum reperiisseidui hebii,
De diuina prouidentiaPlatonis ex eiusdem interpretibus recitatur opinio Cap. x.
ocurationem Deo habere demonstrauimus, Poetarum praeterea raptim percurrimus pinionem, qui non olum haec nostratia Deos cu
atque cenonis, S Stoicorum in ira causa quam fieri poterit breuissimis, sententiain uideamus. Plato
138쪽
D DIVINA PROVID AD PHIL. PIN. so
; i, tritioe senius, quam faciat Epicurus, Hoctiu quam Poetae faciant, multaque re
uidentia atque intelligentius siensisse uidetur; qui in lib. decimo de Legibus,
2 os afo in Phaedone, in Gorgia, in Sophista, in Timaeo in Epinomide. alibi caepissimς di 'l' '' is adii iam asseruit; multis eam tum exemplis , tum rationibu S, confirmatiat:
. --ἡ hum omnium ctiam minimarum curam habere,nihilque illos in Orbe uniuersione-
ime recti sisimeque existimauit. Cum enim Dii sint non conuenit inqilli Plato)g λῖς ς ψς otium. negligentiam, quemadmodum otiosisS,4 negligcntc Odior athos habent quam maxime Adde quod otium & pigritia ex duorum altero gene-
fur uel ex uoluptate, uel exsermidine; siquidem aut uoluptate aliqua allecti, segnes
tii, aut e timore ab opere Hrmidantes desillimus neutrum autem horum de Deo, e ture fas est. Quod si Dii otiosi non torpent res ergo humanas, Mundumque uniuersum
eum nihil sit eo excellentias, atque praestantius, curare autem eos decet, quod praestantissimum est at ue omnem&coelestem,&subccdlestem naturam illi curant, atque administrant. Cum-oue item omni sicli sint turpe nanque est dicere, Deos aliquid ignorare, quum rerum cuncta fuit ius sint uuiomnia quaecunque m Orbe uniuerso siunti non magnas res tantum ut quidam sexistimauerunt aut duntaXat paruaS; sed maximas quasique, minimas, morunt, uident, iocurant. MarIiliu S super Protagora, quasi in duas partes diuinam ad mentem Plato' ni orouidentiam est partitus: ut summo quidem Ioui ac Deorum principi uniuersialem , dest sic psum alibi,&praecipue cap.Vir,libri Plotini de Pulchritudine, interpretatus uidetur ac nus rerum omnium curam , tutelam ascripserit: quoniam Deus summus omnibus tribuit omniat inprimisque illa, quae ad bonitatem, persectionem, integritatemque maxime totius uniuersi faciant Daemonibus uero particularem, idest rerum earum, quae ad bonitatem,' periectionem uerbi gratia hominis, aut bouiS, aut uitis, aut abietis, aut etiam unius ciuitatis es prouinciae, t regni,&id genus alicuiuS singularium rerum faciunt curam , prouadentiam cive Plato ascripserit Gregorius ussenus lib. de prouidentia, cap. Ii I. quem prima parte Quaest xx I i art. 1 11 D. Thomas sequutus cst Nemesius libro de Narura hominis,
capitulo ultimo, Et Plutarchus libro de Fato quin etiam Ficinus ipscin argumento Apologiae Socratis Min libro, quem edidit,de Theologia Platonica, & saepe alibi maria, de mente Platoni diuinam partiti sunt hi uiri doctissimi prouidentiam Rerum quidem omnium, sed praecipue
spiritualium causarum, & uniuersalium rerum in aeternarum specierum, atque intellectualium mentium curam summo Ioui ac Deorum principi tribuerunt; harum uero generabilium,' corruptibilium rerum, non quidem ut generabiles, S corruptibiles, cum tempore fluente sunt: sed ut modo quodam aeternae sunt; Min suis quidditatibus, uel deis, aeternitate, siue aeuo metiuntur; motu, ac successione quadam immortales, serpetuae sint i ut breuiter ad uniuersi columitatem quandam potissimum, Mintegritatem pertinent quatenus sceliciter progrediantur singulae;& foecundae uirtutis sint; motum seruent; curam .prouidentiam quidam Deorum principes habere dicantur; qui Dii secundi uocantur. Nam primo loco est Deus ille iam mus, qui aliorum Deorum opifexvi pater a Timaeo dicitur. Hi autem illi sunt, qui corpora celestia agitare, ac circulo mouere, Melementa uiuificare, atque ut uno uerbo dicam sphaerarum duodecim mentes, animae dicuntur. Elementa nanque quatuor, diuina quadam anima uiuere sunt Opinati, idcirco apud antiquos Deorum quorundam nominibus sunt appellata. Ignem
nanque Vulcanum dixerunt, Aerem Iunonem, Aquam Neptunum,d erram Plutonem. At rerum
singularium quae interiturae sunt, ut singularis hominis, uel singularis etiam cuiuspiam naturae N D eciei, Mearum similiter rerum, quae ad unam aliquam singularem peciem, ut humanam, boui nam, ficulneam, huiusmodi aliam spectant: curam, prouidentiam Daemonibus, idest mino ribus quibusdam Diis relegari Plato putauerit Ficinus cum saepe alibi, tum loco paulo I te Cita 1 to,ides cap. V LI. libri Plotini, cui titulus de Pulchritudine, quid de Deorum prouidentia ad Opi-Misionem Platonis sentiendum sit,aperte admodum his uerbis declarauit.In iplis quidem Deorum Deo prouidentia est uniuersalis omnino. Nam Domnibus 4 omnia prouidet, atque largitur. Vniuersali bitiam quodammodo in mente diuina, Manima Mundi; In Diis uero sequentibuS, sis, e in uilibri CS sint, siue uisibiles; prouidentia quodammodo etiam uniuersalis est; sed conditione, quadam particulati Aut enim rebus omnibus munera dant, sed munera quaedam aut dant qui di dem omnia, sed quibusdam Indaemonibus autem prouidentia particularis est,n conditione, rursu particulari. Nam &certa quaedam munera tantum,& certis quibusdam rerum generibu , , regionibusque distribuunt. Neque sicut Dii, sunt ab omni passione, uel solicitudine, uel fyla m ictu penituSi gregati. Nam ad haec ipsa, quae curant, quodammodo declinare uidentur. Ad lς γ praetera quod unum liciaque Deorum, siue coelestium, siue subcoelestium daemones multi i quutur, ut ducem. Haec ibi. Quid igitur de triplici diuina prouidentia, de qua differebamu , di Vς0
D dum sit; per haec uerba satis declaratum esse arbitror . Hoc est, puto, quod libro secundo δp
139쪽
v III. de Theologia platonica . Proclus uberrime declarauit: quod item ad Dionysium Turan mim obscure admodu, sub inuoclucro scripsit Plato ipse cum ait. πε, τὸ παροτων ιλ γά 'ἐ:
hoc est Circa regem omnium omnia sunt, ipsiust gratia cunctia, bonorum omnium ille est causa ; circa siecundum uero , secunda δε circa tertium , tertia. Eadem uidetur Iamblichi cognomento diuini, lib. de Mysteriis fiuisse de Platone sententia , dum inquit. Ope tara quidem absioluta ducunt ii media Angeli Tertia Daemonem. Et alibi idem Iambli tachus inquit, Deorum prouidentia uniuersialis est Daemonum uero particularis. Deus pri inus dat omnibus omnia; Dii sequentes Omnibu Saliqua laretiuntur Daemones, atque animae ali quibus soliina. aliqua tantum. Haec Iamblichus. Non tamen negandum est, quin in sequentibus idem Iamblichus addiderit etiam prouidentiam heroum; quorum ossicium est uiui Mare ratiocinarique,' animas custodire easque a corporibus soluere. Vt in quatuor diuinam pro uidentiam partitus suisse Iamblichus uideatur Aliquando etiam in partes sex, uel septein ui sus est dem partita diuinam prouidentiam; sed in quot, in quas, quomodo , uide apud ipsium eodem lib. capit. IX. Singulis praeterea animalium generibus, naturis, siue speci bus, quod in Apologia Socrati iacit etia Ficinus, cap. x xv eiusdem libri de Mysteriis N alibi distinctos sepe daemones custodes Iamblichus Platonem imitatus ascripsit Sequenti item canite' adest cap. xxx VI per prouincias,' per diuersia Orbis terrarum partes,divisos daemones idem affirmauit, partes Mundi custodientes, eisdemque praesidentes. Et singuli commendatarum in quit sibi partium tantam, habent curam: ut ne uerbum quidem illius ordini, dispensationique contrarium ualeant tolerare: perpetuam uidelicet immutabilemque mundanarum rerum perse uerantiam obnixe custodientes. Idem Porphyrius lib. secundo de Abstinentia ab esu carnium, ex Platon algeruu se uidetur. PlotinuSin partes quatuor diuinam prouidentiam partitus uidetur ut prima partes dederit tribu primi S. rerum principiis; quae sint bonum siue Deus, mens. Sanima. quae aliis nominibus a quibusdam appellantur Oromasis, Mitris,4 Arimanis mei proprium est unire, mentiSOrdinare; anima mouere. quaelibet naturalissipecies a Deo habeto' sit,' una sit, a Deo per men tem habet ordinem, ab utroque perpetuitatem sed ab anima coeloque habet ut multiplex per singula sit; atque mutabilis. Secundas stellis, coelestibus cornoribus coelestiumque corporum animabus. mentibus Tertias Daemonibus, qui quidem non habenti inquit ut putauit Porphyrius,ortum a stellis, sed a Deo. Extremas humanis animabus'
Sed de diuina prouidentia ad Platonis, ex illius interpretibus, opinionem, hactenus.
De diuina Prouidentia Platonis opinionem ex eiusdem interpretibus rumsus auctor, sed diffusius exponit;&in primis tripartitam prius positam diuinam prouidentiam ex Proclo interpretatur.
CAP. XI. L Arosi s hactenus ex eiusdem interpretibus, de diuina prouidentia, breuissimis uidimus opinionem Liceat nobis, quid de eadem, ad Platon decreta ex
eiusdem iterum interpretibus, sentiamus, ne inuidia aliqua si s eo ostii id in medium proferre. Res ista certe, quoniam puleherrima, & mra
IntereaState annumerata poterit; de quibus Horatius. o Decies repetitaplacebunt.
multis itaque locis triplici Deorum generi,ut cap. superiore dictum hi ri Tum humanarum curam a partita uisus est Plato i quid ii em tisti iniim -- ' ἐν
Curet, lib. sexto Platonicae Theologi
multa de tribuSopificibus dixisset; ex terprete subdit Sihlaeo qu nam ex ratio contingat, persipi istςundum motus, ac ultae, ut generationis sensilium conditorem . hos, is vi: Gri ' 'U' 'PRrti x*que circunscriptionis, ac orbicularis uiues mi νδ i00i , βψζς - iserimus. Et paulo post de eisdem edisse hui, dii mii: --φηψς βψηλβ, u
tem ira Rppollat patrem , se ndum potesta repost
140쪽
D DIVINA PROVID AD PHIL O 'I . si
ficitiem sub tertio de cationis uidelicet indigas HOS, puto, in Gorgia Plato appeta
eo mum, Plutonem. De quibus longe abundanim in eodem sexto lib. cap. X. idem i. , inquit. Si audire molestum non sit Primo, secundum totum uniuersium cona sius substantia Producat alius uitas, ac generationes reddat, alius formalibus ditii δῖ' 'μ' i estis; lae alius uno in opifice omnia inde progredientia stabiliat; alius ad pro- '' es tali ui ad primum conuertat. Secundo, siecundum uniuersi partes alius primus V i, em .identitatisque circunuectionem disponat; alius medius errabundum
' b tuto milibus consulit; quocirca terrenUS Iu' ieeentrum occupat, Pluto Occidentale, Neptunus medium. Et alia multa ibidem prosequitur pro euius, quibus sine difficultate, ad quem modum diuina,prouidentia multifariam tripartiatur,
Diuinam prouidentiam in parteS quinque secari. CAP. XII.
ς, ', enim uero ex dialogo cui titulus est Epi nomis; qui alias a Platonicis gum appendix, Philosonitu Sappellatur, iusta tu plici animalium generi, liceat nunc, animalis nomine fusius uti, rerum omnium mihi curam, ac prouidentia, Platonem ascripsisse uisus est quorum quid .m duo uisibilia fiunt tria uero inuisibilia. uisibilia ruisus duo siunt, immortale S aeternum unum, coelum, intelligimus autem nunc per coelum, non solum corpus illud, quod ignes aeth crepotissimum constare opinantur Platonici; sed quatuor etiam clemcntorum sphaeras,&carum animas. Duodecim nanque sphaerarum animae, octo coelestiuinis quatuor subccelestium, Mipsarum animarum mentes duodecim Mundi principes a Platonicis appellan tur. Has ioitur animas cum suis siphaeris animalia ego appellauerim. Necesse est enim , inquit Plato, ut his sphaeris animae uel in sint, uel ad sint. Hoc inquam animal suo complexu, illuminatione, circungi ratione,&aliis multis modis haec inferiora ita curare uidetur, ut rebus omnibus, non quidem omnia, sed pro rei ratione , aliqua largiri dicatur Mortale corruptibile alterum, quod toreno maxime elemento constat&aqueo ut sint animalia omnia, quae elem ntis quidem omnibus, sed terra potissimum Laqua constare, certi sisimum est. Hoc autem in infinitum fere pro custodientium numero augeri, ac plurificari censendum est. Nam inferiora cuncta animalia, quae siccesisione quadam, perpetua sunt;&ni iero quasi infinita generationi, corruptioni, omnifariamq; transimulationi obnoxia, natis suis homo uero non natis suis tantum sed toti etiam unigentium nationi, prouinciae; quin etiam pluribus simul, pro humanae infirmitatis ratione, prouinciis, Mamplisis imis terrarum partibusi regni pro uiderei multarum gentium maximarumq; simul rerum curam ita habere conspicitur , ut tamen aliquibus tantum, aliqua tantum; ratione tantum particulari, conferat, clargiatur Inuisibilium uero genus unum sit Anima Mundi, prouidentia cuius, orbis uniuersus administratur, legitur, aqua omni huS omnia elargiuntur, non quidem tanquam a summo rerum omnium principe. Mundi domino, sed ueluti a primi, lumini principis Ddomini Vicario. cuius quidem etsi in Epinomide non fatis expresse i lato meminit, eius prouidentiam tamen alibi non reticuit Alterum uero ex elementis duobus igne scilicet, Maere, aereisq; corporibus constituitur Et illis quidem tenuissimi adeo, ut sensum e fugiant. hoc est genus daemonum, quod pro ratione stellarum, multifariam a nobis diuidi posset. Hoc autem rerum ita procurarionem gerit ut aliquibu tantum, aliqua tantum attribuat, sed in quadam uniuersitate. Aer duplex est. Qtiidam nanque purior est; quidam uero crassior, corpulentior; qui etiam aquae nomine a Platone appellatur illud Deorum siue diuti uiri, hoc uero daemonum siue daemonicum gelriis dicitur. Praeter hanc quatuor animalium Prouidentiam, qui sunt, animal terrenum, animal coeleste, hoc est Dii maximi, Mundi principes initima Mundi,& daemones; est Deorum summus , qui tanquam reru omnium princepSo dominus, Omnibus omnia germana,atque innata sua bonitate clargitur; de quo paulo post
De Daemon uni prouidentia paulo uberius agitur,sed in hoc capite de Dae