De fato libri novem (Giulio Sirenio)

271쪽

IVLII SI R. DE FATO LIB. ΙΙΙ.Altera, ad dubitationem prius in cap. II, praectatam, responsio ex qua dubitatio illa, quae cap. v I, dimissa fuit, dissoluitur in praesen ii autem capite pro dubitatione soluenda, res bifariam considerari declaratur. CAP. XI.

AM tempus est ut alteram, quam prius polliciti fuimus, luculentiorem cer te, ad grauem illam superius cap. Oo,huiuilibri tactam difficultatem, exactioremque, quae omnem in hac ulteriuS dubitandi materia an sem, tam indoctis quam doctis ieritis praecidat, responsionem afferamus ex qua, dubitationem illam, quam prius cap. III, in solutam omisimus, mira facilitate dissolvemus Arguebatur igitur,Scientia Dei non est a rebus causata& producta, quemadmodum nostra; sed contra est rerum caussa, origo. Omnis nanque cognitio ut sit rei cognitae uel effectus, uel causa, necessarium sapientibuS multis uidetur. Nescit autem de fortuitarum,4 contingentium rerum euentibus intellectus diuinus ut abunde in primo libro Theologicarum sententiarum declarant Theologi nisi ea, quae prius a uoluntate diuina decreta fuerunt. scit nihilominus ut prius epe dictum est omnia: Omnia igitur ut non an tatum de iis, quae ab humana uoluntate sunt, sicut siti perius, sed de euentibus omnibuS, quibuscunque,4 qualitercunque agentibus causiS, proueniant, modo argumentemiar quae uel euenarunt, uel eueniunt, uel etiam euentura sunt, decreta priu a uoluntate diuinia fuerunt; cuius decreto, cum nihil posis it esse impedimenti, qualitercunque siue necessario, siue contingenter, adiuina uoluntate, illa decreta fuerunt quanitim ad res, Mad rerum euentus, Mad nos,in ad ea omnia, quae decreta sunt, attinet, non chaeuire non poterunt. Omnia igituri quantum ad res ipsas, uel ad nos, attinet fatali quadam necessi itate euenire uidebuntur. AD hanc grauem certe, ardtiam disticultatem, est altera, ab ea, quam prius dedimus, re-Donsio: luculentior nempe,&eruditior,&quae omnem ut diximus dubitandi in hac causa scrupultim auferre facillime potest. Illa enim prius exhibita resiponsio,&si eam Theologorum Plerique, ac si omnem ambiguitatem ana putaret,charisti me complectuntur; dissicultatem tamen enitus tollere, Meuacuare si rem diligentius considerabimus 9 noni :debitur. Qii odis si de reus, contingenter Deu decernat decretae tamen quantum ad res ipsas attinet non euenire ipsae non possunt. Vnde relinquitur, quod non contingenter si tantum ad res ipsas intentionem hae here uoluerimus sed fatali quadam necessitatevi diuino quodam, ac im permutabili decreto, illae eueniant; nec euenire non possint. Et est,ac ii diceremus, Fur ideo contingenter susipenditur: quia in eum sententiam iudex contingenter protulerit. Sed quis non uidet, quod sur ipse, quomodocunque, siue eX nece Litate, sitie coli tingenter de eo tulerit iudex sententiam, quantum ad se attinet stante iudicis sententia, ineuitabili necesseitate quoniam coactus, iecessitatus suspendi tur, cui dubium, quod mortem, praesertim, ita turpem euitaret, si posset Haec igitur, quam nunc exhibituri sumus; siolutio difficultatem, modum omnem di soluet, cuius tametsi prius cap. a. huius libri ita typum tormam innuerimus, ut doctrinato uiro longe iam ante esse perspectam existimemus. Nam illud quod eo loco di istum est, eruditis sufficere poterat, clarius tamen, iii-sius nunc eam explicare, M ut aiunt ad uiuum dubitationem ipsam resecare non grauabimur. Arguebatur nempe, Deus reScunctas, quae in Orbe uniuersi sunt, suerunt, Meriint ptae sentes contuetur, idem est rerum omnitim causa, adde etiam si placet Mest impermutabilis causis. Malach. 11 I, Ego Dominus& non mutor. Et Num Xx III Non est Deus ut filius hominis ut ni utetur.& Iacob. primo,apud Deum non est trasmutatio, nec uicissitudinis obumbratio.& stant cuncta inuoluntate diuina decreta. eueniunt igitur ita omnia, ut aliter, quam eueniant, euenirem non possint. Cuncta ergo ex diuino decreto,sistat id ineuitabili quadam necestitate proueniunt. Respondebimus tandem ad hoc argumentum, sine dubio difficillimum, cin responsione, omnem, spero, amplius dubitandi praescindemuS occasionem. Dixerunt igitur quidam, ad hanc dubitationem, tit B. Thom .lib. tertio contra Gentiles,&alibi, quod etsi Deus omnium est cause, immutabilis N praeuisa atque decreta sunt apud illum Omnia nonnulla tamen contingenter eueniunt. Quia a Deo decretum est, illa contingenter euenire, Mit lante dii lino decreto, non euenire non postsint. exemplum erat, Est Ferdinandus regnaturuS, quia pranii sum est a Deo, illum regnaturum ita ut illum non regnare, stante diuino decreto, non sit possibile. continetenter tamen regnaturuSest, tum quia effectus secundum se consideratuSest contingens, tum quia a Deo prae- uisum est, quod contingenter sit regnaturus. Η AEC esponsio quae ut prius cap. IIII. diximus P est communis theologis omnibus in pulchra certe,&subtilis sit, rudiorum tamen ingenia perturbat, quae aliqua ex necesisitate,&contingenter euenire poss io capiunt. cu modi isti necessario, cotingeter inuice aduersentur.

ADDE

272쪽

Ai , , quod cum contin entia sit ex parte causae secundae, necesSitas uero uideatur esse ex parte primae: prima autemim milues prius dictum , repetitum fuit magi efficiat, uidebitur

effectus quilibet plus habere necessitatis, quam contingentiae.

si 1 o. quoniam si a Deo praeuisium 4 decretum est; ut aliquid sit, etsi decretum est illud

continuenter fore; non poterit tamen quantum ad rem attinet, non esse. ergo de nece Ritate erit. A dices non poterit non esse contingenter. sed qui hoc modo dicit audientium mentes

certe confundit; regulas Aristotclis sectione IIII. libr. Perihermeniae subuertere uidetur; in quo loco ista aequi ualere tradidit. Non possibile est non ess);&necesse est esse λNos igitur dubitationem facilius dissoluentes dicimus quod res cunctae, quaecunq; Orbe uniuerso sunt, siue simul omnes, siue seorsiim singulas sumpseris, bifariam conssiderari possunt. nomodo quoad propria eorum naturam, substantiam, quam singulae dicamus a natura ut artem excipiamus atque ab ipso naturae opifice Deo Opt.Max habere dicuntur. quae nanque ab arte sint,ab humano arbitrio sent, in quibus nulla maior necessitas esse potest, quam sit in aliis humanae uoluntati operibus, de quibus cap.VM. prius a nobis abunde satis dictum fuit. Alio modo non quo ad eorum naturam, sed quo ad ellectiones suas, operationes quas res singulae, B pro ratione naturae suae, quam a Deo opi sortitae sunt, efficiunt,&operantur.Quo adessentiam, Mnaturam rursius duobus modis considerari res posse uidentur. Uno modo in uniuersia specie ut homo,inquantum homo, in uniuersium, alio modo in singulari, ut hic uel ille homo, ireuiter, ut inhumana ecie aliquis anatiuitate, Lanatura singultiri est surdus, alius caecus, uel claudus, huiusmodi Verum eli tamen, quod quoniam ista Maliae id genu disipolitiones, si praeter naturam eueniunt inter effectus tamen,&operationeS naturalis causae numerantur; quod duobus

modis natura consideretur; in uniuersali, siue in specie, Min singulari Maliqua naturalia sint secundum causam particularem, qua praeternaturalia sint, secundum communem causam,ut morbi monsttra,ut huiusim odi. Duobus propterea tantum modis inuniuersum res considerari dicamus: quo ad naturam, Messentiam δε quo ad effectiones. operationes suas si primo modo, atquequo ad earum essentias in uniuersia sua specie, quo ad naturas ias, res considerare uoluerimus bifariam adhuc considerare illas poterimus. Vno modo quo ad principium productionis,4 creationis earum; de quo in initio libri Genesis abunde, alio modo quo ad sueccssiuam si

ue unius ab altero, siue alio modo generationem. Et quocunque illorum duorum modorum illas consideremus; idem fere erit dicendum: utrisque nanque modis rem, quo ad stubstantiam sua sumimus. Verum est, quod posterior moduS dicit operationein quandam causa naturalis, per quam activa passivis ad prolis generationem, Huccessionem applicantur. caeteriim res ipsa, a natura agente, produci dicitur; quam naturam Deus ipse creauit, ii in eidem agendi aliquam indidit 'ut tandem in illa diuisione sit persistendum , in qua res uniuersius duobus modis considerari dicebamuS; tum quoad earum naturam essentiam; quam Deus in principio creauit tum quo ad earum actionem & operationem quam singulae, pro naturae suae ratione, perantur.

Ex posita distinctione, ad quem modum sit Deus rerum, eventuum

cunctorum causa declaratur. CAP. XII.

IXIMVs superiori capite, res duobus modis considerari;& quibus. Si igitur priore modo in quo ad earum substantiam, maturam tantum res ipsa consideremus; nihil est nihil iterum, inquam, est in Mundo, Min tanta rerum uniuersiarum multitudine, quod a Deo et rectum, ut est, procreatum non sit.

sed ita productum est in tempore; ut illii diroducere Deus per se statuit in aeternitates omnis nempe productae rei substantiae diuina uoluntas,&Deus ipse opt. Max uniuersia, Mintegra causa est cui libet potest hoc esse manifestum exprimis uerbis libri ta ne sis. Dicebat in priore ad Corinth. cap. VII, Apostolus, Nimc autem posuit Deu Smembra, unumquodque eorum in corpore, sicut uoluit. Non enim est homo liber rationis particeps, erectae figurae, Min partibus suis ita disipositus; quia liberum rationis participem, erectu figura, Min partibus suis ita di sipositum, ante Mundi, constitutionem, aut in ipsa etiam hominis creatione, homo ipse se ita disii ni uoluerit. Sed homo potius ita constitutus est quia Deus, quia diuina uoluntas, quia diuina clementia, eum liberum rationis participem erectae figurae, talem dentique, qualis est, ab aeterno esse uoluit; Hecreuit. Num Angelus immaterialis, intellectualis, tam excellens substantia est; quia talem angelus ipse ante Mundi N ante sui psita creationem se esse uolueris uel Asinus ne materialis, rudibilis, quadrupes, ad erendas sarcinas duntaxat aptus est; quia ad hunc modum ita rudelia, tam ineptum stupidum, a: iuus antequam uel mundus, uel asinus ipse creatus esset se constitui uoluerit absit. cui enim dubiu, esse potest; quod si asino data fuisset optio hominem uel angelum se quam asinum est malui si ut

273쪽

Verum enim uero res rerumque natura illo modo it dictum suit 9 cunctae productae sunt; quo Eab aeterno illasvi diuinus intellectus sciuit, diuina uoluntas producere decreuit quae quidem producere ideo decreuit; quia prius suo modo intellectus scivit. istud est quod per Augustini

uerba, quae obiiciebantur, intelligendum est omnino, inquit ille, uerum est. Universas creaturas&sipirituales,&corporaleS, non quia sunt; ideo a Deo cognosci; ed contra ideo esse, quia Deus nouit quia ergo ciuit creauit no quia creauit, civit. Eo nanque modo res custas creauit c. quo ea nouerat, 'no eas nouerat, easde creare statuit. loquitur naque decreaturis B. Augustinus siue de rebus ea ratione qua a Deo creatae sunt creatur etenim res reruque substantia ips autetia in substantiis accidentia nonnulla, non aute rerum operationes. At si secundo modo, idest noquo ad earinaturam, Messentia, sed tantu quo ad operationes, quoad proprias cuius a naturae functiones res ipsas co sideramus; tunc contra paucas, paucas inquam, & nullas fortasse, ab ipsa diuina uoluntate, ita decretas res esse reperiemus; ut de lege communi loquendo sua operationis, suae estectionis omnis, tota, integra causa sit stola uoluntas diuina. Non dicimus, quin multo runt, immo etiam omnium quoruncunque siue naturaliter, siue libere agentium operationes Deus suspendere, uel immutare quaeat ut producendorum alioquin ab eisdem effectuum tota causia Deus esse non possit quod paulo post luculentius declarabitur 9 sed dicimus, nullius a Pctionis fusius autem iamdiu actionis nomine utimur non enim ignoramus σάο ν, agere, esse

quid homini proprium nulliuSq; operationis rerum a Deo conditarum, non deposiSibili, sed de

facto,&de lege communi, qua Mundum communiter administrare Deum dicimus, inuasi eX- perimur Deum est totam prorsus, Mintegram causam sunt enim res ut non male declararunt Physici propter suas operationes. cum enim non habuerint res inquit Averr. lib. non Meta pli commento. VII actione proprias non habebunt essentias proprias. Et lib.quarto de coelo commento MX II, Actio est finis firma, Drma uero finis generationis Aristoteles quoque lib. secundo de coelo, ex X VII. Vnumquodque habens opus est gratia sua operationis Nec abhorum dogmatibus in hac causia nostri Theologi discrepant; nisi quod rerum ut diximus operationes, sine earundem corruptione, Deum pol se suspendere affirmant: quod Peripatetici non faciunt. Caeterum Deum res creasses eisdem uim ouandam agendi ne corpore marcescerent, indidisse, ut agerent ultro confitentur&docent. Nullius igitur rursius inquam rei agentis este ionis de lege, ut diximus, communi loquendo &operationis Deus, siue diuina uolunta tota,&integra causa est sed modo quodam, quem modum in serius exponemus, concausa potiuStan Gium dicendus est. Ita nempe ut prius ex Augustino lib. septimo de civit. Dei cap. XXX, diximus res, quas condidit, Deus administrat ut easdem proprias operationes agere sinat, quod ex principio lib. Gen. late declaratur ubi Deum uim herbis, Manimantibus cunctis, indidisse legitur per quam singula facerent semen, progeneri cuiusque ratione, ut cre sicerent, multiplicarentur;&replerent terram. Frustra nempe suisset rebus illa uirtus inserta nisi etiam pro uirtutis ratione, aliquid operatura fuissent. Nollem enim te ita religiosum,uel magis superstitiosum ne dicam stupidum esse ut si igne supposito, aqua, quae in lebete est, ebulliat a Deo tantum, non autem ab igneeXcalefactam seruescere aquam opinareris. Non ne si ignes subduxeris: illam statim deseruere conspicie, Quod si ebullitionis tota, Mintegra causa erat Deus nulla relinquitur ratio quare aquasubtracto igne deserueat. Non est ergo istius, ut dicebamus, operationis, Ἀ-

quae ebullitionis tota, integra causa Deus; sic l& Deus,4 ipsius ignis natura. adde etiam, si placet, tertiam causam, hominem scilicet qui lebeti ignem supposivit agentiaque patientibus applicauit. Verumtamen quia Deus est rerum omnium causa; est tiam rerum operationum earum causia nec causa utcunque, sed cflentialis, irima. Quia rursus est effectionum,&opera utionum omnium quorumcunque agentium quo utS modo, siue natural Veragant, siue libere, prima causa ideo in quamlibet cuiuscunque causae operationem, plus ille influit, plus efficit, quam aliqua secunda causa: ut in ista etiam aquarum ebullitione, plus Deus efficiat, quam ipse ignis. Verum etsi in huiusmodi operationibus magis, quam faciant secundae cauis, influat, magis Lficiat Deus Max hoc tamen constantissimum esse e debet quod non est, ut diximus de communi semper lege loquendo ea una operationum Deu tota causa sied tantum ita nunc dixerim pars causae: siue, ut in cholis dicitur, partialis causa,& ut paulo ante dicebamus concatas a concauis inquam, non ad illum modum, quo duo eandem navim trahentes, aut etiam mas

foemina sunt partiales concauis filii; sied ad eum potius, quo Sol, lom, sed in multis exemplum etiam deficere eruditi cognoscunt hominem generare dicuntur. Nanque, ut sine Sole, id cst sine motu, lumine coelesii; homo frustra in hominis generationem nititur: ita agens quodcunque sine Deo, ad agendum, incassium properat cum nisi a Deo scruaretur, ne es et quidem; sed in nihilum statim redigeretur. Est igitur Deus causa, quae aliis causis cunctis auxiliatur; doeis, iit causae sint,&ut aliquido perentur, est causa: quibus etiam suppetias perpetuo ferre nondusinit; quod si desineret, nil ulterius illae agere possent. Sed redeo ad prima Si igitur operationi S

274쪽

DE DIVINA RAES C. AD THEOLOG. Si I. 118

tionis uitiauens naturalis est,&ex natura sua ad unius generis operatione decretus, atque determinatus est non ea Deus tota, ut diximus, caudi sita nar tantum eo modo partem exponcndo, quo exposuimuS: quatenus agentem seruat; Meldem ut causaesie posSit, cum mi pam tu auxiliaturque quod idem de reliquis quorumcunque efficienti timiperationibus, illi mandum est tactionum humanarum quum liter subc estia omnia, homo unus sit uolunta tis arbitrii, particeps; Sad opposita operationum

LI UE quod uita scioli faciunt, auctorem faciemuS; ut nihil nobi contra

non uino naturae sed rerum etiam uniuersiarum constitutionem; S contra ipsius uolutatis iraturaiiam essentiam; contra agentium aliorum ordinem, sit relictum Sed id tant ii ne tabili quadain necessitate, quod a diuina uoluntate de nobis, sine nobis, decretum fuerit;

nos uelle uel nolle putabimus non aliter, quam Operamur, post nos uelle , vel nolle perari nos ipsi existimabimus absit a nobis procul haec impia&sacrilega opinio. Nolit una etenim operationum, ut superius cap. v I abundesuidi inu S, alibi, quum de humana libertate , disputaremus, fuse diximus, noS domino esse Deus uoluit uoluntatemque nostram , ut prius loco citato huius libri dicebamus, ita a natura liberam esse, constituit ut neque ab pso tuo conditore, plut quam eadem uoluerit, cogi possit nostrum est enim, nostraque in potestate collo catum est uelle, nolle, appetere, non appetere, assentire, aut dissentire, eligere,aut reiicere, se ui aut declinare, persequi quod inchoatum est, aut abiicere, uel iam abiectas actiones resumere,& resumptaS deponere, ac uertere, lactereque sese ad alia Nec iam sunt, uel aliquando suturae sunt unius, uel alterius generis nostrae siue bonae, siue malae actiones. Operationes, quoniam tales ab aeterno Deus illa cognouerit sed contra quoniam tales a nobis, ues sunt, ii futurae sunt, pro arbitrio scilicet, ex nostrae uoluntatis electioiae ita propterea huius, uel illius generis esse, uel suturas esse, ab aeterno, Deu cognouit. Hoc est quod ad Roma cap. v I i , dicebat Orig. Non propterea aliquid erit; quia id scit Deus futurum: sed qua futurum est; scitura De antequam fiat. Hoc enim modo rigenem loco citato exponendum arbitramur ut de rerum operationibuS cunctis, sed praesertim humanis, non de rerum naturas, ibidem ille lo-duatur cuius haec sunt ex interprete uerba Nam si communi ita tellectu, de oraeicientia, len-' iamusci non propterea tamen erit aliquid; quia id scit Deus niturum sed quia futurum est; sci-' tura Deo antequam fiat. Nam&si uerbi ratia fingimus Deum, non praenoscere aliquid; nitu- ' rum tamen sine dubio, ita erat ut puta quod Iudas proditor factus est; hoc ita futurii pro phetae prcedixerunt. Non eruo quia prophetae praedixerunt, idcirco prodidit udas: Sed quia fu- turus esset proditor ea, quae ille ex propoliti sui nequitia, gesturus erat, praeduxeruiit prophe-' tae cum utique udas in potestate habuiss)t ut incisimilis Petro, Joanni, si uoluisset sed -- esit pecuniae cupiditatemnar is, quam Apostolici contortis gloriam. Et hanc eiu Suoluntatem' suturam praeuidentes prophetae, librorum tradiderunt monumentis . Haec b Ora In com-' mentariis etiam super Genesi. Dicam, inquit idem Origenes, et am si absurdum multis soriam ui-' deatur id, quod futurum est, causa est ut Deus euenturum illud praeuideat. Hactenus ille, ius ut per exemplum quod adduxit, de Iudae prodition clariSssime patet de operationibus hu-' manis, non de humanae naturae constitutione, loquzbatur; cum aiebat. Non propterea erit ali-Quid, quia id scit Deus futurum; sed contra quia futurum est, scitur a Deo antequam fiat. In lib. Quaest. ad Orthodoxos, quaest L Ori reniana: sententia: subscripsit Iustinus Philosophus,&Martvr ex interprete inquiens Proditionis Iudas ipse fuit auctor; quam futuram sciens Deus ' praedixit, petiitcras; nec est pretenotio causa eius, quod futurum crat, sed quod futurum crat; ' causa est praenotionis. Non enim praenotionem sequitur res hi tura storem tuturam praenotio; nec ullo pacto, qui prete noscit, causia est rei tuturae. Itaque non Christus catis es proditionis;

sed proditio citus a est praenotionis Domini. Hactenus lustinus. Simili modo B Chrysiostomus

V Homil. LX super Matth. edisserens illud Luc. xv M. Necesse est ut ueniant Scandala, inquit.' Non ipsius praedictio, scandala inducere, putanda est. Non enun quia futura scandala Dominus' praedixit; idcirco ueniunt; sed quoniam omnino uentura erant; idcirco praedixit. Fodem pro ' sus modo exponere possumus illud Apost. Priore ad Corinth. I, oportet haereseScite. Ad eun ' dem modum Atticus Hieronymianus aduersus Critobolum lib. tertio contra Pelagianos inquit. Neque enim ideo peccauit Adam; quia Deus hoc iuturum nouerat Sed praesciuit Deus, quali Deus quod ille erat propria uoluntate facturus. Idem superi u EZechiele cap. II astirmat. B. Hieronymus. Idem super illis uerbis Ieremiae XXVI. Nolite subtrahere uerbum, si forte au-' diant, inquit,Non enim ex eo quod Deus scit futurum aliquid ; idcirco futurum est; sed quia su-' turum est Deus nouit; quasi praescius futurorum

275쪽

V ovM AN Tvxi igiti irrespondentes dicimus: hoste doctores ccclesiae prae santi, simos, in candem uenire siententiam . Nam & Augustitium, Mallo clesiae proceres, di doctrina insigne Theologos, qui diuinam scientiam sierunt esse piarum rerum uniuersiam, integram causam, cum illis conuenire asserimus 'ut illam affirmant esse earundem quasi effectum illi enim de rebus, quo ad earum naturas, issentias, quibus a Deo solo, secundum diuinam,&a nobis ineffabilem sapientiam suam , res sunt conditae; isti uero de rebus non quo ad naturas earum, sed quo ad operationes, quae ex earundem naturi S prodeunt, loquuti sue runt Nisi enim de rebus, atque de rerum substantiis, loquutus suisset D. Augustinus; non dixi Lset; quia ergo sciuit,creauit Creantur enim ut prus diximus a Deo non rerum operationes, sed resipis, atque rerum substantiae,&naturae; uel saltem aliquae in ipsis rebus qualitates laccidentia: quae sunt aliarum in operibus, qualitatum principia; iuxta illud Psial. L. Cormiandum crea in me Deus. Caeterum de operationibus idem sentit Augustinus quod Orig. Hieronymus, Chrysiostomus, Iustinus Malii multi . Qua propter libro quinto de Civit. Dei cap. I x, ita cribit. Sicut enim omnium narurarum creator est, ita omnium potestatum dato , non uoluntatum . Malae quippe uoluntates ab illo non sunt; quoniam contra naturam sunt quae ab illo

est. per malas autem uoluntateS,actioneSobliqua Sintellexit. Item lib. III, de Libe .arb. cap.Im,alt.

contra Euodium, Sicut tu memoria tua, non cogi facta esse; quae praeterierunt: sic Deus praescientia sua, non cogit facienda; quae sutura sunt. Et sicut tu quaedam quae fecisti, meministi: nec tamen quae meminilli omnia secilli ita Deia Somnia, quorum ipse auctor est, praescit nec tamen omnium, quae praescit, ipse auctor est quorum autem non est malus auctor iustus est ultor ubi quarundam licet malarum actionum, non et te Deus causam asseruit. Et lib. de praedestinatione& gratia cap. s. Si dicitur inquit iam Pharaonem non potuisset mutari; quia eum pi aesciuerit Deus, non esse mutandum . Resipondetur Dei praescientiam non cogere homi uena , ut talis sit; qualem praesciuit Deus. Sed praescire talem futurum, qualis suturus est quamuis tim non sic secerit Deus. Et lib. de Praedest sanctorum cap. . prae cire potens est Deus; etiam quae ipse non facit sicut quaecunque peccata. lib. a. Hypognosticon. Ideo Deus inquit9 cui praescientia non accidens est; sed essentia fuit semper, Melt quidquid, antequam fit, sicut praesicit, praedesti*nat;&propterea praedestinat; quia quale suturum sit, praescit. Haec August. Dicimus igitur de

rebus, ierum siubstantiis non ideo res, atque rerum essentias, Deum cognoscere; quia ea produxerit sed contra ideo produxisse quia illas nouerit. de operationibus autem rerum contra se habet res. Non enim ideo ea produxillis dicimus; quia nouerit: sed potius ideo eas nouit quia modo sibi, de communi lege, conuenient eaSdem produxerit,asserueramus. Et tota ratio dissei- militudinis illa est quam prius diximus quoniam rerum essentiae, non autem earundem Operationis, Deus est tota Mintegra, sola causa. Vt autem rerum non aeternarum dicebat Iamblichus, ita nos ipsarum rerum operationum dicere utcunque possumus: quod Deus sit concausa: concausiam semper illo modo mullo alio intelligendo quo pauid ante exposivimus. Non me latet, quam male congruat diuinae maiestati uox haec concausia sed cogimur illis uti nominibus,quae habemus. Non est igitur, ut addubitationem illam perdifficilem, quam prius cap. IIII tetigeramus, tandem dicamus omnimoda dissimilitudo, inter eum, qui in foro uidet hunc, vel illum, hoc uel aliud agentem: Meum, qui ex alto cuncta projectat utriusq; nempe tam Dei, quam hominis cognitio a rebus, siue ab effectionibus, ab operationibus rerum suo modo producta est. quod si non contemnenda est similitudo: responsio quoque illa non erit abiicienda ut etsi. Deus cuncta praesciat;&simul uniuersa contueatur; nulla tamen hinc rebus emanet necessitatis ratio ut ea, quae eueniunt, de necessitate, & quodam quasi fatali decreto, euenire suspicandum sit; quod non sit ipsorum eventuum Deus tota ipsorum cuentuum atque integrari adaequata caus a sed dicere liceat pars,&concausa, quatenu Sagentia cuncta pro ratione naturae uae agere ille permittit hoc est non impedit, sed adiuuat illa, ei demque ita dixerim coagit, suppetias successive serendo, Magentem ipsum in esse seruando.

Ad quem modum diuina uoluntas de euentibus contingentibus cunctis&

temerariis decernere, ac determinare dicatur p. o LIII.

276쪽

E D IN I N A PRAES C. AD THEOLOG SENT. 119

His, quae, superiori capite, dicta suerunt, euidenter fatis colligere possit nuis a entium operationes, futuro S euentus, non ita a diuina uoluntare, decret esse, ut sunt rerum essentiae, maturae Deliis nanque solo suo consi lio, sine rebus ipsis seipsa decernit. At de illisi praeter nonnu las, quas sibi archano consilio seruari uoluit non sine ipsis rebus, sed unam cum ipsis, hoc est pro rerum ipsarum natura, atque ui,4 potentia, uel impotentia, nec non pro' ipsarum ita dixerim arbitrio, uel appetitii, siue propensione, incimationeo modo quodam rebus ipsis accommodata, atque dicere liceat inclinata diuina uoluntas tandem decernit. Nam in lib. Sap. cap. MI, de diuina sapientia ita legimus Attingit a fine usque ad finem fortiter ωdilponit omnia suauiter. Attingit quidem a fine usque ad finem sortiter quatenus cuncta a suprema usque ad infimam creaturam, creat, conseruat, curat, a que administrat. creare nanque mini tuam quam culique rem Muniuersia seruare, atque protegere soliti infitutae uirtutis eli; Momitium efficacissimae; quae potens adeo Messicax sit iit solo nutu, uniuersia efficiat. Additum est propterea, a Spiritu sancto, adverbium, sortiter ridest potenter; ut illius potentia atque uirtutis, quae a fine usque ad sinem attingere dicitur, immensitatem, que nullo v fine concluditur intellige remu . Quamobrem ad Trasimundum regem lib. secundo B Fulgen- ius inquit. Hic utique cum a fine usque ad finem sapientiam attingere audimus; intelligendum N it quia cum a me usque ad finem attingit utrunque finem immensitate suae infinitatis excedit. in ille enim omnem poteli creaturam attingere; quem omnis non potest creatura concludere. Na in sicut implens coelum perseuerat immensus, sic a fine usque ad finem attingens permanet infinitus. Hec ille Disponit uero ornnia suauiter dis onit sane in quantum res uniuersis certo quodam ordine dilicibuit mirisque dotibus exornat, atque uirtutibuς quibus aliquid agere, Moperata, illae ualeant;&inprimis rem sibi similem generare, quin etiam easdem, dum operantur, adiuuat atque dirigit; no aurem urget aut cogit aut alio earum vim, rictionem inflectit; quam quo ipse sese tendere ipsi sapientia contuetur. Nempe si res id operandum cogeret aut alio, quam ipse uellent, aut earum formae, meisdem a Deo inditae naturae inclinarentur, initerentur, inste-cteret sua potetitia; non res,&rerum uirtuteS,Mactiones siuauiter, sed insitiauiter, rigide, quia uiolenter, praeter earum naturam , dis oneret a scriptura inquit dii ponit omnia

sitauiter Dilae contenta dicere disponit omnia Psed adiici uoluit adverbium suauiter ut

diuinae dispolitionis modum ostenderet suavissimum & creatarum rerum naturi accommodatissimum. Res igitur, pro earum ratione,& natura, operationes propria Deus agere sinit . unii, inquam, non illas relinquendo Ddeserendo, qui ubique praesens est; sed adiuuando, ad optatum ab eis finem singulas dirigendo. Haec, puto, significare nobis uoluit B. August. quando lib. secundo de lib. arb. cap. xa, ea potentia dixit quia fine usque ad finem Deus attingit.' numerus tartasse dicitur; ea uero qua disponitona ita suauiter sapientia proprie iam uocatur; ' cum sit utrum sue unius eiusdemque sapientiae. Et prosequendo, quae sunt in Orbe uniuersos m-' gula etiam minima corpuscula suis numeris creata,&absioluta tu ille declarat. Non ellent autem suis numeris absoluta cuncta; si eorum actiones alio torquerentur, flecterentur quam quo natura sua, suae naturae conditio naturaliter tendit; re inclinatur. Haec potest elle illa dispositio; hic ille rerum ordo; cuius in diffinitione fati meminerat prius Boethius quum fatum esse dixerat, inhaerentem rebus mobilibus dispositionem; per quam diuina prouideiatia lui quaeque nectit ordinibus. Non enim hoc loco B Thomae lib. tertio aduersius gentes cap. probamus expositionem; qui per inhaerentem dispositionem rerum duntaxat ord mem,m nil praeterea uoluit intelligi nos quippe non ordinem tantum quo uel re una ab altera procedit, uel cunctae a diuina sapientia, irouidentia emanantvi ad finem strum ordinata est unaquaeque, sedo ip sam rerum qualitatem atque uirtutem, per quam, aliarum siue rerum , siue operationum, eventuum aliae principia sunt fer inhaerentem rebus dispositionem intelligimus; qua uirtus&suauiter in re dis onitur; quatenus rei cuique, pro ratione naturae suae, certa distribuitur; luauiter in aliam ordinatur; quatenus non sui ipsius, sed alterius hoc est, efficiendae rei gratia, a Deo Opi uirtus rebus impartiatur; singulas pro uirtute sua agere, permittat agunt autetia haec; num, illa alit id,&aliqua naturaliter, aliasiponte, nonnulla libere δε quocunque modo agant; suauiter agunt; idest pro ratione naturae suae, diuino semper asis istente auxilio Hoc est illud decretum, per quod super ius dicebamus, euentus omneS, idest uniuerta cunctarum limul rerum

opera, durina uoluntate esse decreta quod ipsa diuina uoluntaS, in omnibus rerum euentibus,&ipsarum operationibus, ita decreuerit fieri ut nouit, agentia cuncta pro tempore, Meorum natura&polse&uelle facere; in omnibus inquat praeterquam in paucis, in quibus ostendere uoluit; quantum ipsa possit, si uelit, praeter,4 contra etiam vim, ordinem siecundarum au

farum4 rerum omnium a se productarum. Verum illud semper habendum praeoculis est quod prius libro quinto dictum a nobis fuit; quod peculiari modo hominis Deus procurationem ha-

277쪽

heredicitur speciali propterea quadam suauitate res humanas ills disponit. quod nobis ad Rom. VIII signiticauit Apostolus, cum dixit, Nos quid oremta S, sicut Oportet, nescire, sied spiritu in si

sum postulare pro nobis, nostrae infirmitati adiutorem; cuiu desiderium nouit ille qui scruta tur corda Non enim decreuit diuina uoluntas ut uelim, nolim, ego scribam sed sua inestabili sapientia nouit ab aeterno, is me temporibu S, hanc de diuina praescientia disputationem uelleia posse scribere:&quia nouit, decreuit; hoc est dictu, inter ea, quel ficienda erant, istam meam uoluntatem admisit nec admisit solium sed se etiam auxiliatricem exhibuit admisit autem,quia causarum ordinem, quaecunque causae illae sint, ad hanc scripturam usque non impediri intellexit,& mihi, ae spiritui meo, qui recti sis imus est, suppetias se laturam decreuit Nec decreuit simili

ter uoluiua diuina, ut annuente, uel renuente sacro Cardinalium collegio Pius 1 in sum naum Pontificem eligatur sed quia ab aeterno sanctum huius collegii desiderium nouit ideo eidem se auxiliatricem exhibere;& prudentissimum pariter ac sapientissimum sui ouilis pastorem, pro spiritus deprecatione IVM ii nobis concedere decreuit. Ita enim cuneta siue eueniant siue non eueniant stant apud diuinam uoluntatem decreta ut sunt eorum causis, S principia in natura, in Orbe uniueri disposita , quae siue ex naturae ratione , siue ex uoluntati arbitrio , electione agant; apud eandem nota, idest nuda prorsus, Saperta consi hint quae nulla FnecesSitate, coactione, sed pro cuiusque naturae ratione, libere , uel naturaliter bene uel male, ab eadem agere permittuntur, nec permittuntur solii in sed eisdem etiam , si bene in recte operatura sunt auxiliatur , nec auxiliari desinit quo usique optatum ab eis finem uel etiam optato fine quid melius denique consequantur . In benes recte agendi , diuinum decretum intelligere, non admodum difficile est, &in iis quae male, non sine crimine, & culpa aliqua eueniunt diuina uoluntas non fatis manifesta est cum mali auctor minime omnium Deus sit Veruntamen diuinam etiam uoluntatem in his, producto exemplo perbe edeclarare possumus. Lib. II. Reg. cap. X v I improbus Gemini filiuS, maledicebat Regi Dauidi hunc te nonnulli percutere uolebant, quibus Rex, Qtii mihi, uobis filii Seruiae dimittite cum, ut emaledicat; quia Dominus dixit illi, maledicere David. Hunc locum lib. te ra. lib. arb cap. XX, ecdisserens B. Aug. inquit. Noli iubendo dixit suppletu, Deus ubi obedietia laudaretur; sed quod ciuiuoluntatem, proprio uitio sitio, malam, in hoc peccatum, iudicio suo iusto, Mocculto inclina euit iterum lupple, Deus ad quem modum autem inclinauerit pauciSi aterpositis, idem August. de declaratis quiens. Nec causa tacita est, cur ei dominus isto modo dixerat maledicere Dauidi; hoc Gest, cor eius malu miserit, uel dimisierit. Haec ille quibus dicitur primum, Deu dixist e, ubi e ma die diceret Dauiditat quid est Deum dicere, nisi Deum decernere, xstatueres postea quo dixerit, declarat, cum inquit cor eius malum dimittendo, mala nanque Deus decernit, corda dimittendo bona uero, hominum uoluntates adiuuando. Quoniam autem de malis DeuS decernit, non eligendo, aut adiuuando, aut dirigendo sed tantum dimittendo a quibusdam propterea doctis, ac sanctis uiris, rite pie, catholice mala a Deo non determinari dicuntur. Vnde Damascenus

lib. de Fide orthodoxa Oportet inquit intelligere: quod omnia quidem praecognoscit Deus; Enon autem omnia praedeterminat . praecognoscit enim omnia; quae in nobis nant; id est a potesta iate nostra dependent; non autem ea praedeterminat. Haec ille. Ea minime inter determinata a Deo .

numerando quae Deus dimittendo decernit. Vt uerbis tantum ab Augustino dissentiat; qui&hona,in mala determinari a Deo recte existimauit modis tamen ut dictum est diuersis. Si res igitur ita se habet ut se habere uerissimum est: tam sua ui ut dictum est modo, res uniuersas disponit; ut de rerum euentibus nihil plus de communi lege loquendo statuat Deus decernat i quam illud, quod a suis causis proximis, siue singulis seorsum, siue pluribus simul, siue omnibus una collec is, fieri ab aeterno,&produci persipeXerit. Si rem unam quanque pro natura sua,&naturae suae inclinatione, animalia caetera pro appetitu spontaneo, hominem pro arbitrio agere permittat; alioqui non suaviter omnia disponeret, sed insiuauiter . Si&rebus caeteris, animalibus brutis, homini inter agendtim, multa saepenumero occurrant quibus ne id, quod agere instituerant, agant; sed fine proposito frustrentur . si in his, quae uel ab homine, uel a bruto, uel ab aliis causis fieri uidentur, nulla est quatenus fiuntinis, ut dictum fuit suppositionis

nece sisitas; quoniam omne quod fit, dum fit, necesse est fieri. Et omne quod est, dum est, necesse est esse; si in cunetis rerum a Deo certi fisi me etiam praecognitis euentibus, necestitas aliqua, etiasi cuneti fato, idest ex inhaerente suaui illa diuina dispositione fiant de qua paulo ante per quam diuina prouidentia suis quaeque nectit ordinibus, nisi suppositionis statuenda non est; cum qua nihilominus suppositionis necessitate, contingentiam, sortianam, alium, & temeritatem stare, ne ino est, qui non intelligat euidentissime, cum ipsa necessitas suppositionis inpecies sit quaedam contingentiae, cui dubium esse poterit; nullam ex diuina prouidentia nullam ex fato ex fato inquam quod uerelatum est hoc est ex diuina uoluntate, ex Dei Opt. Max decreto nullam ex diuina praescientia, poste similiter esse in rebus necessitatem, nisi suppositionis. Sequii urigitur, ut ii

278쪽

DE DIVINA PRAES AD THEOL SENT. Mo

lud nunc tandem collectum ac demonstratum esse intelligamus 'uod a principio probare ac demonstrare nroposueramus ii delicet xistum nihil aliud est e quam diiuna uoluntate rerum ab emroductaru inclita attoni ac propensioni apprime, dixerim, inclinatam,atq; accommodata. cum

rerum necessitate,nec non cum diuina prouidentia, & cum fato, &cum diuina praescientia sortunam casum temeritatem omne breuiter contingentiae natura locum habere poste, immo habere Quam amplisisinamum . Et praeterea argumenta illa atque illas connexioneS, Hoc fato fit,iqitur ineuitabiti necestitate Deus illud praestit ergo non potest non est per diuinam prouidentiam. Id factum eli, non eruo poterat non fieri, Maliacid genus uanissimas esse falsi sisimas, quae rudiorem ac simpliciorem lectorem decipiant. Nulla est enim in iis aliis id genus necessitas nisi illatiotuc consequentiae, qualis in illi est, Socrates currit, igitur non moueri non potest.

Aduersus ea, quae in superioribus dicta suerunt, quinque dubi

tationes tanguntur AΡ v. ζ O, dives plene quiescit animus; quoniam his, quae in superioribus di et sue-

B ruiit millia uidentur posse obiici Talis est dicebat Boethius lib. quarto de Con

sol profarua ' ista materia ut una dubitatione succisa, innumerabiles aliae, uelut livdrae capita, sucerescant. Vnum, Quonia sequi uidetur praedestinationem, ex operib praeuisiS, non autem ex mera diuina gratia, pendere. Cuius opposituli b.de Humano arbitrio, ex B. Aug. a nobis demo stratu est. Probatur. Ni si no sint merita nostra praedestinationis ca pro ratione tam e nostrorum meritorum exhibetur nobis gloriae praemiu; cum autem merita sint operationes nostrae, operationurri aus nostraru, ex his, quae piem catholice diximus, non sit Deus tota causa cum nos et, sed diuino auxilio bene operemur neq; ergo praedestinati nobis praemii erit Deus totalis causis immo noliramerita,ad causae integritatem, concurrent. Sed non aliter possiant concurrere; quam ut praeui . eritissitur ex praeui sis meritis praedestinatio cuius oppositum loco citato, id est tibi de Hii man arbitrio diffiniuimus . Alterum clim omnis scientia ut prius arguebaturo rei, ciuu est cientia, aut effectus, aut causa sit: cognitio, quam de rerum euentibus de operationibus nostris ha- C et Deus, non est ut superiori capite demonstratum suit nostrarum operationum caula; alioquin ineuitabili necessitate euenirent Gmnia, erit igitur earundem effectus. Generabitur ergo a nobis, Mab humanis operationibus, scientiae aliquid in Deo quod asserere,cum diuina excellentia, ac maiestate pugnare uidetur. Scientia enim Dei ut lib. decimoquinto de Trinitate cap. x ID, admonet August. sapientia eius est eius uero sapientia, eiusdem essentia est . Non minus ioitur absurdum est, dicere; scientiam qualemcunque, ab iis rebus, in intefectu nun produci; quam dicere, ab eisdem, diuinam essentiam generari quod non mens sola, ratio sed aures etiam abhorrent. Confirmari potest argumentum, Quoniam ut docte lib. undecimo de Ciuit. cap. xx declarauit Augustinus P ab aeterno Deus nouit, quaecunque nouit Res autem ei se habent ex tempore; qui igitur, cum nondum reserant in diuino intellectu scientiam efficere poterant

TERTIO diuinae praescientiae, eo, quo fuit a nobis, modo declaratae, ea obstant omnia, quae libro quinto de Consol profa 11 1, obiecit Boethius; ea autem uerbis suis reseremus. Neque nim inquit 9 illam proborationem inna se quidam credunt hunc quaestionis nodum pol se cil- soluere aiunt enim, Non ideo quid esse nenturum, quoniam id prouidentia tuturum esse prospexerit; sed e contrario potius; quoniam quod futurum est diuinam prouidentiam latere non possit eoque modo necessarium est, hoc in contrariam relabi partem. Neque iram neces Se clici latingere; quae prouidentur; sed necesse esse quae tutura sun prouideri. Quasi uero quaecuiusque rei causa sit, praescientia ne futurorum neceSsitatiS: an futurorum necessitas prouidentiae; laboretur. Et aliquot interpositis. quatuor mediis, contra hunc modum dicendi quem no insuperioribus sequuti fuimus,4 multorum sanctorum patrum testimonio roborauimus e it,argumentatus. Quae eiusdem similiter uerbis explicabimus . Dii, vi . Nam etiamsi idcirco, quoniam futura sunt, prouidentur; non uero ideo, quoniam prouidentur, eueniunt: nihilominus tamen a Deo, uel uentura prouideri, uel prouisa euenire, necesse est: quod solum ad perimendam arbitrii libertatem adde tu, Momnis contingentiae naturam fati S est, Θ. . Si ci D, M. Iam uero quam praeposterum est ut aeternae praescientiae temporalium rerum

euentus causaesee dicatur.

TERTI v M. Ad haec sicuti cum quid esse scio: idipsum ei Senecesse est: ita cum quid futurum noui: idipsum futurum et Senecesse est. Sic fit igitur ut euentuipraescitae retarequeat intari. Pos TREMVM. Si uti sunt, ita ea futura decernit prouidentia. ut aeque fieri ca, uel non neri

279쪽

posse cognoscat. Quae est haec praescientia quae nihil certum, nihil stabile compraehendit Au et quid hoc refert uaticinio illo ridiculo Tiresia, Quicquid dicam, aut erit, aut non Haec obie

cit Boethiu S. Qv ARTO: Qtioniam aduersius multorum patrum definitionem,&facrae scripturae auctoritate aliquam humani peccati causam Deum esse, sequeretur. Quia nanque humanaei ut dictum fuit operationis Deus causa est, licet non integra; liceat in fano seni, hoc est in eo, quo prius a nobis fuit expositum , concauis nomine uti. Quamuis non me interea praetereat, apud peritos,&cordatos, Theologos, nomen concausae Deo nude tributum, minus recte senare; inter huma nas autem operationeiuidentur esse, occidere, surari, fornicari, Malia id genus innumera; quae a Theologis uno uerbo, peccata dicuntur. igitur earundem operationum concausae t Deus Cuius ut diximus' oppositum & sancti patres, Iacrae literae proclamant, ut in tractatu de Praedestinatione abunde a nobis demonstratum fuit absit nobis ut culparum nostraru in Deum auctorem faciamuS.

Qv INTO est argumentum illud certar difficile, Quoniam ad opus, uel seipsam determinat humana uoluntas iuel determinatur a Deo si primum aliqua erit actio humanae uoltantatis, ipsa scilicet sui ipsius determinatio, cuius nulla penitus causa erit Deus , unde consequens erit, non omnium nostrarum operationum Deum esse, primam causam, Moperis adiutorern cuius contrarium semel prius, atque iterum asseruimus. Si secundum, Sequitur rursius quod alicuius humanae operationis, quoniam ipsius humanae uoluntatis determinationis erit Deus tota causa quod nihil minus iis, quae in superioribus, dicta suerunt, aduersatur. Praeterea quod magis urget, illud sequetur absurdissimum, quod cum uoluntatis humana determinationem humanae operationes insequantur omnes: ab illaque pro uarietate determinamanae uoluntatis adtionis, uariae eueniant humanarum actionum cunctarum Deus erit tota causa . Ad ab illo hu- agendum determinationes proficiscerentur nec alia,aut alio modo poterit ho G ari; quam ea, Meo modo, quo eius uoluntatem, ad agendum, Deus ipse determinauerit. Huc omnia iis , quae de sententia catholicorum Theologorum superius a nobis, fuse latis declarata & definita suerunt; insitiper&fortunae , temeritati & humano arbitrio, iniuersae denique contingentiae rationi, quae in rebus ipsis esse demonstrauimus, repugnare uidentur.

Ad primam dubitationem respondetur :& in responsione, quomodo ad praedesti

nationem praeui a merita faciant,breuiter declaratur. Cap. xv I. GX Iis, quae lib. de Humano libero arbitrio, dum de praedestinatione disserebam his dicta suere; addubitationemptimam patere facile potest responsio. Didium est enim; duplicem esse praulastinationem, unam ad gloriam ad gloriam inquam nudevi simpliciter intellectam. Alteram non ad ipsam gloriam nudesumptam,sed simplicum certo gradu. Haec distinctio eae uerbis D. N. Io. X IIII, colligi potest, cum inquit, In domo patris mei mansiones multa sint per do mum gloriam intelligo quam exhibiturus nobis Deus est, per mansiones, diuersis pro meritorum ratione gloriae gradus. Multa nanque mansiones inquit B. August. diuersas meritorum in una uita aeterna significant dignitates. Ad priorem quidem praedestinationem quae ad gloriam tantum&ad domum est, nihil humanas operationes ex D Aug.conferre diximus: sed illius, bladiuina misericordia, Mineffabilis, qua delet culpa nostras, diuina bonitas est tota causi Ad posteriorem uero, quae ad mansionem, & ad certum gloriae gradum est, humanas operationes aliquid, tanquam medium conferre, easque esse aliquam praedestinationis causam, idest causam, sine qua unon, concedimus; quamuis quod ad praedestinationem&ad gloriam nostrae operationes conserant; quod medium sint quod aliqualis causa sint ex diuina etiam gratia, diuina praedestinatione habeant ex quibus praevisis operibus, ad alium, alium gloriae gradum, pro meritorum ratione, nos prouehendos diuina pietaSita uoluit; sicut nouit nouit certe prius meritorum pondus. quam ad hunc uel illum gloriae terminum no decernat priu inquam natura, siue origine, non autem aliquo temporis interstitio, cum supra tempus, si ipsa diuinae maiestatis operatio Sed dubitabit hoc loco lector, Si ut ad domum,4 ad gloriam praedestinemur, nihil ex nobis requiratur; sed hoc unius diuina misericordiae sit, consequens est ut uel omnes ad gloriami edestinemur, salutem consequamur cuncti, uel acceptor personarum Deus sit. Vtrunque falsissimum Mabsu dissimum iudicatur. DI CAENDv est neutrum sequi. Verum qiidem illud est, quod insertur, uidelicet quod omnes ad gloriam praedestinamur, quatenus Deus omnium salutem exoptat,4 neminem uult perire, sed pro omnibuSCHRIs Τvs mortuuSest, ut Omnium peccata deleret, omnesque in beatitu

280쪽

DE DIVINA PRAESC AD THEOLOG. Sim T. i r

ouod salutem consequamur omnes: sed qui non consequuntur, per eos stetit non autem per

De um, ut nullo modo acceptor personarum dominu dici possit qui uero consequuntur, atque diuinam domum in Irediuntur, ex mera quidem diuina gratia in domum permittuntur: qtiam cuicunque dominus gratanter obtulit ex meritis uero mansitonem,&certum in domo gradum

receperunt. Sed de his lib. de humano arbitrio parte ea, In qua de praedestinacione a nobis tractatum est, diffusius kexactius dictum fuit.

Ad secundam dubitationem respondetur,4 pro responsione quatuor

prirnotantur. CAP. XVII. D scvNDA dubitationem, quae difficilis est, res ondebimus, per aliquot dicta dicimus igitur primo uerum et se omnem scientiam esse rei, cuius est scientia, uel causa, uel effectus adde, uel utrunque; modis tamen diuersi S. causa est stola diuina scientia, inedius uero omnis alia, a diuina; quae in quovis

intellectu creato reperitur. utrunque diuina quidem, respectu rerum omnium, quae a quacinaque causa agente efficiuntur humana uero respectu eorum, quae

potissimum ab homine, ex arte fiunt. Architectus nempe quia sciuit, per belle domum extruxit, e contra, quia apte domum extruxit, sciuit quoniam ab experimento, primordia sumpsit humana cognitio Caeterum ab ipsi re tanquam ab obiecto sicientiam, quam de eadem habemus, omnem immediate generari, fallii in est sed uel immediate ab ipsi scilicet obiecto, uel mediate, hoc est a quopiam modo aliquo obieetiim repraesentante. Exemplum si per diuinam uoluntatem, reuelationem , animam patris mei Philosophi, medici suis temporibus praestantissimi, ac clarissimi Marciantonii Carrarii Sirenii, cum beatis, aeterno gaudio persevi, ego nouerim habebo de eius beatitudine scientiam i quae rei, de qua est, nec causia est, nec effectus immediatus, sed mediatus, quoniam diuina reuelatione mediante.

SECvNDO'. dicimus, resistas uniuersas habere duple essh; aetcrnum unum, alterum rem poraneum, esse quidem rerum temporalium, non tantum in tempore est: sed in aeternitate etiam&in diuina essentia inqua, ut in speculo, relucentonania; eo modo, quom tempore, sin- Eula esse habent. extra nanque diuinam essentiam si tamen extra illam aliquid esse potest id est in rerum natura, in reali existentia esse temporaneum habent, in essentia uero diuiua spirituali quadam intelligentia, este aeternum res temporaneae habent. quod aeternum esse, non in tempore, sed in aeternitate, cita diuina essentia tantam consiliit. quoniam praeter Deum ut in primo libro dictum fuit, ad Marcellam Beatus Augustinus scribit quod immortale. aeternunest nihil. Si igitur aliud quidpiam a Deo uere,& proprie, aeternum esse dicitur: eatenu'aetera iam esse dicetur; quatenus Deoi diuinae essentiae modo aliquo unitur,atque identificatur. D L It ws tertio quod quidquid de creaturis, de creaturarum in tempore existentium operationibus,nouit Deus; illud non in aeuo,hoc est non innatuta angelica, non in tempore, hoc est non in ipsis, aut ab ipsis creaturis, uel creaturarum operationibus , ut In tempore extra diuinam essentiam realiter consistunt; sed ab ipsis rebus, ierit operationibus,ut in aeternitate sunt; idest ut in ipsa tua propria essentia; in qua aeuiterna, quae in tempore sunt, eo modo quo sunt, relucent; cuncta cognouit. Haec enim omnia, inquit B. Aug, stabili, ac sempiterna praescientia Deus nouit quod uerum esse nequaquam posset; si a creaturis ipsis, ut in se sunt. ut in tempore realiter, cum fluxu, mutabilitate existunt, suam cognitionem Deus assumeret; cum 'nstabiles& sempiternae resistae sint, sied temporaneae, mirrequietae; ac more labenti aquae, ita praeter fluentes, ut illorum philosophantium, qui ephectici appellati sint, inde&nomen, ' opinio sit desiumpta; qui sermonem continentes, nutibus, de aliquo interrogati respondebant; quod interloquendum rem unam quamque raptim labi existimarent. Hoc omne lib. de Praedest.&Gra. p. Im declarauitas Aug., cum inquit, MunduSquamuis pro tempore, quo factus est, coeperit; in illa tamen diuinae praescientiae luces aciendus, nullum potuit habere principium, quanticunq; tamen uel ex Adam, usq; in hodiernum diem, homines nati sunt; uel post nostram aetatem generationis sunt propas inenasicituri, apud Deum, nati sunt iam: decumo totius uitae tempore transiicrunt. in illo nihilominus diuini obtutus lumine permanentes Deus enitia, qui nec loco clauditur; nec tempore praeuenitur; omnium rerum tam praeteritarum memoria, quam imminentium scientia, plenus est nec reminiscen uoluitur m praeteridum, negsperans tendit insuturum. Et quaecunque omnino sunt quae temporum motibus agitantur; ab eo principio, in quo erat uerbum e uerbum erat apud Deum, Meia erat uerbum, usque finem omnium saeculorum: de quo fine cum diceret B. Moses Domine, inquit, qui regnas in

saeculum Misculums adhuc; nec sperantur futura nec praeterita transierunt; sed in prae lenta diuinitatis, praesente semper luce cernuntur. Hactenus August. Neque obiiciatur nobis quod imm