장음표시 사용
131쪽
De Terminis exponib. 9I Wad Grammaticam pertinentes: de Incipit , IN Desinit egimus ut Physicis gisp.
Termini itaque exclusivi lunt tantum dumtaxat solum,&c qui possunt in pro- positione determinare subiectum,Vel pis dicatum , cum determinant subiectum faciunt propositionem de subiecto excluso . vel melius exclusitio , ut Aldus tantum est grammaticus : cum determinant praedicatum , faciunt propositionem de praedicato exclusi uo, xt Aldus est tantum grammati .cus: Cum igitur terminus exclusitius poniatur a parte praedicati, si est exclus tuus respectu numeri, ut uniuersalia sunt tantum
quinque, solet propositio exponi per renaotionem termini exclusiui cum hac additione, ct non plura , de sensus est uniuersalia sunt quinqde,& non plura et si vero est ex
clusiuus rei, ut Aldus est tantum gramma ticus,exponi solet per remotionem termini exclusiui cum hac additione O. no aliud ut sensus sit, Aluds est grammaticus, no 'aliud, aut ni hil aliud,ita Scotus lib. .de exponibilibus,Casilius lib. r. Appendic. de eXPonib. c. i. RoccuS lib. 2. c. 4. & alij . Sed quamuis prs fato modo bene exponatur terminus exclusiuus respectu i meri,cuin d terminat praedicatum, non tamen bene ex- Ponitur,cum est exclusitius rei, nam si haec Aldus est tantum grammaticus ita exponatur, Aldus est grammaticus, & nihil aliud , 'sensus hic est filius,quia est homo, est animes,est quantus, albus S c. & terminus exclus tuus in ea excludit ab Aldo aliam qua- cui1que facultatem a logica, no aliam qu cun
132쪽
Cunque rem,& qualitatem; Et ideo praestat.
dicere cum Tatar.trac. I 3. com. I. f. tertio
flendum quod terminus exclusiuus rei a Parte praedicati potest exponi ratione alie istis,uel alteritatis, primo modo sensus illius propositionis est, Aldus est grammaticus, & non est aliud a grammatico, .i. aliquid non grammaticum et secundo modo sensus est, Aldus.est qualificatus grammatuca, & non alia facultate , nam exclusio ratione alteritatis excludit qualitatem eiusde . rationis, seu ei uidem generis propinqui .
. um , ero terminus exclusiuus determinati tab .ctum,Vt tantum Petrus euνrit, significat, quod alijs subiectis non conuenit illud
praedicatum, et sensus est Petrus currit, et nullus alius curri t, et notat ritar. cit. quod ly tantum ex vi sermonis excludit ea subiecta, quae sunt eiusdem speciei, aut generis propinqui ,unde sensus est Petrus currit, et nullus alius homo currit, & istius santum Aomo currit, sensus est, quod homo currit . nullum aliud animal currit, interdum tet men excludere potest alia quaecuque subie cta in uniuersum, ut si dicatur , tantu homo est risibilis , excluduntur omnia prorsuS . Etiam ea, quae risibilitatem participare non possimi. 4. Termini exceptiui sunt praten,
terquam nisi, etc. & dicuntur exceptiui, quia excipiunt illum terminum, aut adduntur,a principali praedicato, ut omnis homo praeter Petrum currit , omne animal praeter hominem est irrationale , nullum
animal praeter hominem est risibile, hinc.
133쪽
notat Tatar. cit. com. a. g, pr a scien m ἰduo praesertim requiri, ut terminus exceptiuus faciat propositionem exceptivam , uniam est, quod Ierminus , a quo fit exc ptio, supponat uniuersaliter, seu distributiaue, ita quod sit terminus communis Suptus cum signo uniuersali,vel quod sit terminuς distributus; unde ista non est exceptiu alia quis homo eraeter Socratem currit, quia excipere est a toto genere partem detrahei Te, ab eo aute , quod est particulare deinterminatum, nihil potest detrahi, unde etiaquandoque dicatur aliquis miles praeter
chillem strenuus fuit, b mater idem sonat quod ultra, &sensus est , quod non solus Achilles fuit strenuus miles. Alterum est .
quod terminus pommunis, a quo fit exceptio sub se contineat terminum exceptum, quare haec non est exceptiva. Omnis hominpraeter hunc equum currit,quia equus te minus exceptus non continetur sub ho
Termini reduplicatiui sunt inquantum .
malen Dpront, &c. & duplicem possunt iapropositione facere sensum, ut notat Din. quoL3. Η & 3.d. I i. q.x. reduplicativum, &specificativum; primus est, cum particula reduplicatiua denotat rationem, quam a ficit,esse causam, vel saltim conditione, cur praedicatum conueniat subiecto, ut homo
inquantum rationalis, est risibilis, ignis inruantum applicatus comburit; quando re-uplicaticausam,ut in prima exponitur propositio per causalem, v sensus est, quia n mo est rationalis,est riubilis; quanoo redu- plicat
134쪽
plicat tantum conditionem, aut concomi tantiam, ut in secunda, exponenda est per
.conditionalern, & sensus est, si ignis coni Imrit, est applicatus; &dat Seotus regulam ex I. Priorum c 3 s. deductam, quod particula reduplicatiua re duplicatiue tenta in fert uniuersalem, ut si homo 1ecundu quod rationale,intelligit,sequitur, quod omneTa tionale intelligit,id tamen intelligas de predicatis conuenientibus subiecto supponenti absolute,non simpliciter ; appellatur etiasensus reduplicativus, cum particula reduplicativa notat praedicatum esse de conceptu essentiali,1eii quiddilatilio subiecti. vicum dicimus Homo inquantum homo es rationatis, & sensus est, quod rationale sit de
conceptu essentiali hominis, unde exponietur per hoc, quod homo nequeat quiddita liue concipi sine rationalitate, & particula sic reduplicatiue tenta adhuc infert uniuem 'salem,t patet descendendo sub allata propositione . Porro sensus specificativus est , clim denotatur,qubd ratione illius rei, quae afficitur tali particula, non repugnet ali quod praedicatum subiecto , ut musicus , quantum musicus potest esse logicus,sensus est', quod dum habet musicam , potest ha-here logicam, & consequenter, quod Iogi Ca non repugnat muscae in eodem subiecto ; unde in hoc sensu non indicat rationem inhaesionis praedicati cum subiecto ,ue Cpraedicatum esse de essentia subiecti , sed itarum peculiarem modum considerandi subiectum, sub quo non repugnat ci praedicatum , &ideo ab his particulis specificati-
135쪽
DE tentis uniuersalem affirmativam in sesere non licet, alioquin ex hac musicus inquatum musicus est logicus, valeret inferre,ergo omnis musicus est logicus. - - CΑPvΤ XIII.
Explicantur quidam Termini in scholis frequentissimi.
ue DRimo satis frequentes sunt apudi Philosophos Termini mauriat tera o formaliter , & primum adhibemus, cum significare volumus pridicatum aliquod
Conuenire subiecto non ratione formae per stibiectum importatae, sed ratione mat viae, in qua talis forma reperitur, v. g. haec propositio, album es dulce, no est vera kr- maliter, sed materialiter tantuna, quatenus
materia, in qua est forma albedinis, s la est dulce; tunc vero eropositio est vera foc malites quando praealcatum couenit subie cto ratione formae per ipsummet subiectu importatae V .g. haec propositio album est disgregatiuum ursus est vera formaliter , quatenus albo conuenit disgregare visum ratione albedinis importatae, in quo sensu nisest vera propositio album es dulce,quia faceret hunc sensum, albedo est ratio; ob qua Iac est dulce, in idem recidunt pro per semenisecato,is pro connotato , per Connotatum
Damque materiale significatum insinuatur, per se significatum indicat formale . Secundo per se, ct pre accidens, per pri mum significanuis praedicatum conuenire rabiecto ex intrinseca eius natura, ac indi--
136쪽
gentia,non autem ab extrinseco, M accidea. tali aliquo euentu ,ut sonat ly ρer aecidens, unde haec propositio est per se vera homo est risibilis ,quia risibi litas conuenit homini ex principijs intrinsecis naturae, ista vero per accidens homo es claudus , o surdus , quia haec mere per accidens , casualiter illi obtigerunt,huc recidit Usentialiter, ty
Tertio abs te, se impliciter , is reo Riae . seu eompara ine , illud dicitiae tale simpliciter,&absolutet, quod nulla facta comparatione cum alio habet tale praeducatum v. g. Petrus,si habeat sufficiente scietiam, dicitur absolute doctus; illud vero dicitur tale respectiue,cui non conuenit tale praedicatum, nisi comparetur cum alio, V. g. homo paruus nequit dici absoluthmagnas, tamen Nano collatus dicitur m gnuS,magnus nimirum respective,& secu n-
dum quid,non simpliciter, & absolute, unis de fec- - quid coincidit fere cum menective,&contradistinguitura simpliciter . Quarto ut qών, & τ quod illud significat formam,vel quid simile formae, istud vero, quod habet formam, & ab illa accipit d nominationem, v. s. paries est id, quod est albus, albedo est id, quo est albus. lnterduetiam,vt Quod,significat causam principa-iem,ut quo,instrumentale , ita Petrus scribit, ut quod, calamus, Ut quo.
Quinto formaliter , Θ virm diter . tunc aliquid dicitur formaliter tale, quando ve- te habet in se illa*ὸ larmam , a qua denominatur talis , sic ignis dicitur sormaIiter
137쪽
calidus,quia vere habet in se calorem,a quq denominatur calidus; tunc vero dicitur aliquod virtualiter tale , quando vere no habet in se illam formam , a qua denomin tur, potest tamen illam producere, hoc modo,Sol dicitur calidus virtualiter, quia licet vere in se non habeat calorem, potest tamen illum produccre Sexto , ct potenti res dicitur esse actu, cum actu existit, dicitur in potcntia , cum non est de facto in rerum natura, potest tamen existere ; Rursus ex his , quae sunt in actu , alia dicuntur esse talia in actu primo, alia in actu secundo, per actum pri inurn intelligitur principium,& Virtus ope. randi, per secundum intelligitur ipsa op ratio,quae prouenit a tali principio, & vi tute, v.g. homo est scribens in actu primo, quando habet potentiam scribendi, sed non scribἱt, nec exercet actum scribendi,est vero scribens in acui secundo, cum in actuali
seriptione se exercet. . . ' i
- Septimo positive, O negatiue, & primum dicitur, cum aliquid est tale per forma positi uana, ita virtute imbutus dicitur positi-ue bonus; secundum dicitur, cum in sit biecto saltim non reperitur forma opposita;
sic non imbutus virtute, & carens quoque vitio dicitur uegative bonuS. Octauo in actu signato, o in actu exerci- o, primum est. cum denotatur spn ficatio termini; secundum,cum accipitur pro ex e citio significationis eiusdem, v. g. dum d: citur, Definitio constare debet ex genere, & differentia, tunc sumitur definitio in actu
138쪽
signato .dum autem actu definimus, Homo est animal rationale, tunc definitio lumitur
Nono In sense compositois in sensu ἀ-ν- se; primo modo significatur aliquid conueonire subiccto cum aliquo adiuncto , Ut Paries albus disgregat, hoc . n. praedicatu de pariete verificatur, componendo cum eo albedinem; secundo modo significatur pr dicatum conuenire subiecto seiuncto aliquo alio. ut 6edens potest currere , est vera in sensu diuiso,hoc est. 1eiuncta sessione, nain sensu composito falsa est, quia dum s det,non potest currere , qui termini tract. seq.c s. iterum examinantur, & p. a. tract.
Dccimo obiective , ct subiective ea sunt obiective in alio, quae obiiciuntur alicui, dum ab illo cognoscuntur, vel arpetuntur, sc quod cognoscitur ab intellectu, & quod amatur a voluntate, dicuntur esse obiective in intellectu δε voluntate; ea vero sunt subiective in aliquo, quae sunt in illo , ut in subiecto, a quo sustentantur sic comitio est in intellectu , albedo est in pariete , &omne accidens est in substantia: Quae vero dicantur distincta realiter,quae formaliter,&qup ratione Disp. I.q.s .art. a. ex professo di si erimus, ac etiam tract. 3. huius I. P. Bastit. cap.Vlt, TR Α-
139쪽
- . De Nomine, O Verbo. Cap. I. . . . Rist. lib. i. Periher. ante. quam de propositione agat, prius tractat de no-naine ,&verbo, utpotει quae sola a Dialectico ce-gentur eius partes, licet enim inhes termini aliquo modo significatiui,de quibus hucusque egimuS, enunciationem componere possint, tamen solum nomen, & verbum ad talem compositionem per se concurrunt, quia de necessitate re quiruntur ad eam , eo quod sine illis nec simplex enunciatio stare potest, reliqui vero fermini solum quasi per accidens propositionem intrant, quia sine illis stare potin simplex enunciatio, & hac de calua ait D.Tho. f. Per hier. leci. i. sola ista duo ibi considerari a Philosopho,ut partes orationis,seu propositionis aliis praetermissis, ita
etiam Ρetr. Hispan. traci I. ' Nomen itaque ibi ab Arist. definitur c. t. quod fit vo ignificarisa ad ρ Mettum innerem ore, euius m si 'rs separata significati
aeitum, ut excludantur voces non signifi- esuisti, & significatiuae naturaliter. dicitur sine tempore ut excladatur verbum cuive
140쪽
citium alici ius actionis, vel passionis iii tempore d notare χ ude licet notarina possiat significare tetraphic ut omnμε , ans , sempus, & aliquam terni bit differentiam,
ut praeteritio Se futuritio, vel eam connot re, ut cena,Prandauuli cinia fetori ura inunquam tamen significare possunt cum tepo- . i. importare excrcitium actiosis,uel pusionis, quae fit in tempore. dicitur cuius nulla μιν b&c. ut excludatur oratio , cuius paries separatae eandem ictinent significatisnem, quβmlaal lebatie sonituactae, non sic noli cia, nana ex si elui partes separatae possentialiquid signi te , ut partςs istius nominis Dominκου o , & mimui, non tamen illud idem sistas sicant, quod antea conluctae, significabant, ut faciunt partes orationis, unde solutio. partium orationis nec tollit, ycc mu at signification qna iIlusim; at sol tio partium nominis eti/m compo iti, aut tollir,aut saltem mutat, vi est videse in illa voce siespuisim, licet .n. Si 'guix eIus Pamres ssc IUγυωxanclem xctineant Figaificati j v in in integra dictionς, re extra n-lian ut diximus traci praecedi cH n.7 tamecombinatae in unam dictionem significant. totam hominum communitatem, quam nosi gnificat singillatim sumptae. dicitur π
- t exclud tur nomina infinita- , d Don.
homo m leo , quae non sunt simpliςiter , & absolute nomina, sed cum H, eo qu0d nihil determinatum, & cur umrugin ficant,& potius quid p0' Sit res, quam quid ait explicati eum tam dic MMx de his. quae