장음표시 사용
161쪽
expressivo iudicumentalis, eo modo, quoi dicitur sanitatem contineri in urina, quatenus est signum sanitatis animalis; Signifi-Care autem verum,uel falsum, quod proprie vocali pro positioni conuenit, est significare rem esse, qualiter res se habet,vel aliter, quam se habeat, & hoc non est solum signisi eare aliqualiter, sicut syncategorema,nccisolum aliquid simplex, ut cathegorema ,,
sed aliquod comPositum, seu aliquid, quod
est applicatio uniusad alterum per copula, quem significandi modum appellat Tatar. trach. r. totalem, M propositionalem, Vt eu distinguat a modo lignificandi partiali, de simplici, qui terminis conuenit. Itaq; me-rlius explicari non potest enunciatio, ut est communis cathegoricae,ia hypotetics,que sunt principales eius species, ut postea discemus, qua dicendo, quod significat obisctum complexum, super quod potest cadere iudicium, in quo veritas, & talsitas est, ubi per obiectum complexum non solum intelligendum est coniunctum per copulam verbalem, quae unit subiectum, & praedicatum, sed etiam per copulam hypoteticam, quae Unit propositiones cathcgoricas,inam super utrumque complexum potest. cadere iudicium verum, vel falsum; oratio. autem super qu/m tale iudicium cadere nequit, mon est enunciatio. i: Ex dictis sequitur propositionem Voca-ilem , &scriptam non dici veram, vel falsam denominatione intrinseca, sic quod veritas di falsitas sint in ipsa, sed solum denominatione extrinseca, quatenuβ subford, g natur
162쪽
Matur propositioni mentali verae, vel falsae . Et si quis aicat, propo*tio vocalis nunquasubordinatur mentali, quia vel esset,quando subieetiam profertur, vel praedicatum , vel copula, sed nullum isthnim est dicendu , quia quando subiectum profertur, intellectus non format adhuc mentalem, sed solum in ultimo instanti suae prolationis , &tunc non est amplius vocalis propositio. Respondet Tat. cit. ex longa distratatione. quam de hoc habet Doctor . d. 8 . q. a. s. Aliter ergo , quod nulla propositio vocalis de rigore sermonis est vera, vel falsa, sed solum de communi usu logicorum accipi thun ipsam, ac si omnes partes eius essent smul, eo modo quo Mathematici absolute dicimi Sphaeram tangere planum, & si s lum in puncto tangat , ita igitur de rigore sermonis nulla propositio vocalis subo di natur mentali: sed solum de communi usu, institutione logicorum utentium ea, ac si omnes partes eius essent simul. ue ue Diuiditur autem Enunciatio, tanquain species principales, in simplicem,seu carithegoricam, & in compositam, siue hip theticam a cathegoxica est, quae constat subiecto,praedicato.& copula, tanquam par tibus praecipuis, ut homo est animal; hyp thetica est, quae constat ex pluribus enu
ci attonibus simplicibus coniunctione alia Iua copulatis, ut si dies est, lux est 3 Petrusormit, & Paulus legit 3 Et quamuis Complut cit. Ruuius q. 6. Masius a. Periher. c. r.
q. s. & alii dicant hanc diuisionem non esse
generis in specios . sed inatu malogi in sua
163쪽
analogata ; probabilius tamen est esse generis iii 1 pecies ; tum quia hsc diuisio directe pertinet ad substantiam propositionis, interroganti .n. de substantia propositionis, quaenam sit, respondemus, quod est catheiagorica, vel hypothetica; tum quia ut notauit Delphinus hic,haec diuisio pines parteS attenditur, ex quibus componuntur, &conficiuntur propositiones, quae omnino
ad illarum substantiam pertinet , tum deinde quia hypothetica propositio. ut talis est oratio perfecta,quae non continetur sub sp a te optatiuae,vel interrogatius,aut alia Tum, ergo enunciatiuar; tum demum scuti herminus complexus, & incomplexus uni uoce conueniunt, licet unus significet rem compositam,alius simplicem, ita cathegorica,& hypotetica conueniunt univoce in significando veritatem, licet una sit compo sita,&alia simplexaeatemur tamen cum t cli univocatione esse analogia admixtam, inquantum hypothetica constituitur ex cathegorica,& per prius inuenitur veritas in cathegorica , quam in lirpothetica ; se
tus 2.lib. Summul.e.G. cum multis alijs At obijciunt Comhlui. non esse univoca generis in species sim, quia id repumat Arist.loc.citrubi propositionem cathegorica simpliciter unam appellat , hypotheticam vero unam tantum coniunctione, seu secu- dum quid , Tum a.quia hypothetica non est enunciatiua,non .n unam propositionem de alia praedicat , sed tantum eas adinvicem
connectiij quod est umbra quaedam, & G
164쪽
militudo propriae enuciationis . Tu 3. quia hypothetica non continet diuersam veri-.tatem,veb falsitatem a cathegoricis,ex quobus constat , Tum demum, quia hypothetica constat ex cathegorica,ergo non est species ab ea condistincia,quia una species non componit alita, a qua codistinguitur, unde potius distinguimur ut includes, & inclusu. Respondetur ad primum, quod sicut iaentibus ens simplex est magis unum ente composito ex per se actu , & potentia, sed , adhuc componium est absolute ens unum unitate compositionis, ita in propositionibus ,licet simplex sit magis via quam composita,tamen adhuc composita est una uniatate compositionis factae per copulam hypothericam , quantum sufficit, ut absolute una dicatur, & tantum secundum quid per comparationem ad aliam . Ad secundam de ratione propositionis, ut est esse enu elatinam,.i.alicuius complexi assertium
potest autem aliquid asseri non tantum per praedicationem vn ius de alio sed etiam pergopulationem .pluriu propositionum , quudiuersum 1udicium postulat , diuersam iveritatem ab illis, unde qui dicit si Petrus suderet euaderet doctus , utique Rhia quid asserit. Ad tertiam negῖtur astum ,
pium , quia hypothetica habet propriam
veritatem, & falsitatem a cathegorica di
stinctam, quia non fertur iudicium solum, de cathegoricis , ex quibus constat, sed utiam de ipsa coniunctione hypothetica
quantum ad ita esse, vel non esse , ut patet
in ista,si homo esset asinus. esset vidibilis ,
165쪽
nam de singulis cathegoricis fertur iudidcium falsum , de tota autem hypothetica
verum, quod magis infra patebit. Ad quartam si valeret, neq. binarius esset species aternario di itinctu,neq. terminus in complexus a complexo, neque homo a corpore, M partibus, ex quibus constat 3 quapropter potest una entitas simplex alteram componere specie dicti iactam,in qua habebit utiq; rationem materiae &partis, licet in se costerata sit quoddam totum , M speciem unam constituat.
xuid sit 'vositio Curae rixa, ct quotvis 16 TAm dictum est propositionem cath I goricam esse illam , qua habet θbi
ctum, praeda earum, se copulam verbalem , ut partes principales se quod additur propter alia syncathegoremata interdum concurrentia ad pro eositionis constitutionem zquae definitio ita a Tatar. exponitur tract. I. sum . cathegorica es νlla , quae explicite, veι implicite formaliter , vel a quivalenter habest subiectum is adicatum, ct copulam, tanquam principales Drtes seu i clicitur crithetorica, .i.
praedicativa, quia Praedicatum enunciat de subiecto, Sc ab ali)s dicitur simplex ue quia solum ex verbo, nomine componitur,dicitur explieite , vel implicite , propter propositiones de verbis adiectivi. , ut Deus creat, vel de es lacundo adiacente, ut Deus est, in quibus implicite solum copula Cou-c F a tine-
166쪽
tinetur, ut patet eas resoluendo, Deus essereans, Deus est ens, capiendo ei is participialiter; ponitur forminiter, vel . uiualem rer, quia etiam fi A imponeretur ad significandum tantum , quantum animai currit, tunc A esset propositio , quia subordinare tur conceptui compIcxo , cum vero propositio continet formaliter, & explicite subiectum ,copulam, & praedicatum dicitur de es tertio adiacente, qnia nimirum illa tria expIicite continet , siue pradicatum post copulam ponatur, siue ante; ut in Propositionibus de modo loquendi inconsueto, ut homo animal est. Interdum autem continiagere soIet, quod subiectum fit unica tantia. dicti o, ut in exemplo allato, quandεq. xviroratio,vi homo sapiens est bonus aliqua do etiam unica propositio ot homo,qui est sapiens ,sugit peccatum , di adhuc istae sunt propositiones cathegoricae , ficut etiam cuiuicinnius homo eu animal , est pro sitia: nam
in his, & similibus integra propositio habet rationε subiecti, & copula propositi nis iIIius, quae gerit vicem subiecti, dicitur pula minus principalis, quia ex illa veritas , vel falsitas propositionis non attenduetur, sed ex secunda, quae idcirco copula principalis appelIaturos solent autem in propositione cathegorrca quattuor considerari , quae etia suo modo in hypothetica inuiniuntur , t PC-stea videbimus: forma,materia, quantitaS,N quaIitas, metaphora translata ex phy sicis corporibus : Forma propofitioni, est
copula,quae essicit union*m praedicati cum lsubie
167쪽
subiecto secundum affirmationem, vel ne gationem, quae interdum in unica propositione potest esse duplex, una principalismalia minus principalis,ut nuper dicebamus. Materi, sunt obiecta, in quibus, vel de quibus formatur propositio , & cognoscitur Per habitudinem, vel connexionem praedicati cum subiecto . nam si sunt necessisio
connexa, ut homo est ammat,propositio est in materia necessaria: si sunt connexa contingenter , ut homo est albus , est in materia contingenti: si demum neutro modo
con Lix possunt, ut homo est lapis , est ita materia impossibili, seu remota et de qua triplici propositionum materia dantur nae regulae, quod in materia necessaria affirma tiua semper est vera, negativa falsi ut omnis homo est animal, nullus homo est animal : in remota e contra, negativa semper vera , assirmativa falsa , ut omnis homo est Iapis, nulIus homo est lapis 3 in co : ingenti vero potest vixaq, esse vera, & utraq; fa sa, ut omuis homo studet,nullus homo st
det, aliquis homo studet, aliquis homo
non studez. Quantitas est ,quae explicat extensione
vel restrictionem propositi onis i. quod sit
vel uniuersalis, cuius nempe subiectum est terminus communis signo uniuersali determinatus,vi omnis homo est animal, nullus homo est lapis ; vel particularis 3 cuius .c subiectum est terminus comunis signo particulari determinatus , ut quida hoino Grit,aliquis homo non currit , vel est indeta nita,quae habet pro subiecto ternarium cin. F 4 --
168쪽
μ8 Pars L. Instit. Tract. a. c. q.
Minem nullo signo notatum , R ideo diciatur indefinita , ut homo est animal, homo est albus , quae proinde si fiat in materia ne cessaria, Vel remota aequivalet uniuersali , nam homo est animal, idem valet , quod omnis homo est animal, & homo non est lapis idem valet, quod nullus homo est lapisi si vero in materia contingenti, aequiualet particulari,ut homo currit, idem valet, quod aliquis homo currit; vel demum est stagularis, cum .s subiectum est terminus sngularis , ut Petrus legit, vel communis fgno dentonstrativo notatus, ut hic homo currit, Ex quo Vatet quantitatem propositionis attendi solum ex parte subiecti, quomodocunquePraedicatum se habeat, undὸ ista adhuc est ungularis, Petrus est homo. i , . Qualitas propositionis est afffirmatio, Mnegatio,veritas,&falsitas, sed quia illae videntur esse essentiales differentiae, ideo diacuntur qualitas intrinseca: veritat autem,& falsitas qualitas extrinseca, & dicuntur qualitas propositionis, quia interroganti qualis est propositio , respondere solemus esse veram,vel falsam,asfrmativam,vel negatiuam; affirmans est , in qua praedicatum affirmatur de subiecto, & negans , in qua negatur, unde ad enunciationem negaritia necessario exigitur, ut negatio cadat supra copulam principalem, scii verbum praecia puli mi, & ideo si negatio sit coniuncta cum nomine, s cum subiccto , vel praedicato propositio negativa non erit, sed affrmati.ua de termino, vel terminis infinitis, quales sunt istae, Petrus est non, lapis,non lapis est 1 e homo,
169쪽
homo, non lapis est non homo, neq, si nctis gatio coniuncta sit cum copula minus principali reddit propositionem negante, qualis est haec,qui non studet, est iners ; debet ergo esse coniuncta cum verbo praec=pu dicendo,qui studet,non est iners Quid vero fit propositionem esse veram, vel falsam patet ex cap. praeced. Quaeres, an praefatae diursiones pro potationis in veram, & falsam, affirmativam, ecnegatiuam, uniuersalem , di particularem
sint essentiales, e generis in species,ucis οtius subiecti in accidentia . Res . breuitez decisionem quaesiti quoad primam diuisi nem in veram, & falsam pendere ex dicen
dis infra disp. io. q. a. art. a. an Veritas
falsitas sint essentiales, vel potius accide tales propositioni, adeoquod de vera pora mutari in fallam , & e contra, si enim res ita se habeat. planum est hanc diuisionem non esse essenti alam, neque generis in species, sed potius subiecti m accidentia 3 co-trarium vero asserendum est, fi res non ita se habeat,de quo loc. cit. Quoad aliam diuisionem propositionis in affirmativam , &negatiuam,non desunt existimantes esse accidentalem,quorum praecipuum fundam tum est, quia est diuisio penes qualit tem propositionis, qualitas autem supponitessentiam, &substantiam rei , Nihilominas dicet um est hanc esse diuisionem essentialem, ac generis In species, quia ut supradictum est, affirmatio, & negatio sunt esse tiales differentiae propositioni S , nam pr positio aliam trua relpicit essentialiter res F a tira-
170쪽
vitatem , & connexionem praedicati cum subiecto , negativa vero respicit essentiali ter negationem praedicati cum subiectos ex quo it impossib la esse ut negativa tran se at in afirmativam ,ves e contra,qura inmma e ntialiter constitutiva propositioniS, affrmatiuη est connexio, coitinctio,& vrsio
inter extrema , forma vero negatiuae est
separatio istunctio, & di isto extremorii:
ergo omnino compertum est hanc diuisi nem esse cssentialem: neque oppositu fum' damentum urget , quia ut notat Orbelitas ,
in tantum haec dimisio dici lux fieri penes
qualitatem , Nia sicut qualitas consequia tui strinam, ita affrmatio,&negatio pii Epaliter rospiciunt copulam , quae habet rationem formae in propositione : vel quiae affrmatio. & oegatio sunt differentiae essentiales propositionis , quae habent modum qualitatis. Dices bene transire propositi nem negatiuam in assirmativam, ut cum dieitur Iapis non est animaI, lapis est non an, mali haec enim est affrmativa de praedicato. infinito,& illa negatiua ,& tamen sunt e L sentiaIiter eadem propositio . Negatur P sint eadem propositio,quia in prima nega- ων anima, de lapide, & in secunda affrna turde lapide negatio animaIis, ac etiam . quicquid non est animal . Dices saltim esse' non posse diuisionem generis in species ves
firmatur narrq dicendo , quod aliquid est , N negatur dicerdo, quod non est, sed ade sic, & non csse nequit dari aliquod com- une