장음표시 사용
321쪽
Iogicus est horno, ergo nullus logicus est
brutum , quartus hcc modo . Nullum non studens est sapiens , omne vagans est non studeo ergo nullum vagans est sapies.Syl-
Iogismi cx conditionalibus hypothetidi ex
parte dicuntur , qui constant ex maiori H-pothetica, ωreliquis cathegoricis , & h rum filiorismorum duo coniti tuuntur modi, unus a positione aut ecedentis ad positionem consequentis , altera destructione ε nseqtiantis ad destructionem antecedentisontecedens in propos do cst illa prior cathcgorica .ex qua conliat maior hipothetiga consequens est posterior cathegorica invit vans cum prima hipotheticam, ut in hac propositione si est homo , est animal, ea εὐ- dicitur antecedens,e Z ani nil dicit arconseque ens positio fit per conce et onem antecedentis,sive sit a firmativum , si aenegativum destructio fit per negationem , si propositio est assirmat tua , &pe affirmationem, si est negativas exemplum primi modi i est homo , est animal, logicus est homo Argologicus est anima exeplum se- cudiui est homo,est antinal,lanis no est animal,ergo no est homo; & facile lallogisni
utriusq;modi ad cathegoricos reducuntur , na primus reducityr famedo maiore cache
goricam illi hypotbeti me aequivalentem , omnis homo est anim L logicus est homo , ergo, c- sic cria proportionaliter seclidus. ii 3 secunda spe cres hypothetici syllogismi est constat sex dia iusti uiri cuius praecipue duo assignan tar modi, unus a sufficieti partiami enumeravione c*m destructione
322쪽
α8 8 Pars LInstit. Tract. 3. C. I P.
unius Vel plurium partium pro constitutio-m remanentis, ut vel es calidus , veΙ tepidus, vel frigidus, non e S caliduS , nec tepidus,ergo frigidus; vel es mortalis,Veta teta
modus cst , dum pi opositio dii; iunctiva est
de oppotitis nori natis de eodem v cIifica- Ti,tuc. n. arguere pomum iis a positione uni ad destructionem alterius, ut numeruS , Vel
est par,vel impar it pax , ergo non est im- par; dc etiam hi duo modi facile reductitur ad cathegoricum, quem semper includunt implicitativi. v. g.isse secundus sic debet re-HUcs , opposida de eodem verificari non pos sunt, sed par , & impar stini opposita circam' merum,ergo de eodem numero verisi cari non possunt, atque ita si quis numerus estra nequit esse impar ; Et ad hanc speetem
syllogisnii hypothetici pertinet illa se
'uens , & elegans argumentatio bicomis , quae dicitur Dilemma , de qua mentionem fecimus supra c. a.Notandum tamen,quod si particula , vel teneretur disiunctim, non disiunctive,. quod tunc contingit, quando non est nexus propositionum, sed partium uniuS totalis extremi. s.subiecti, vel praedicati ex dictis c. syllogismus hypotheticus non tenet,nam sic arguere non valet, unus vel alter equus requiritur ad equitandum,hucephalus est equus , ergo requiritur ad equitandum,item hic,vel illa oculus est nocessarius ad videndum , oculus dexter est hic,vebille oculus , ergo oculu exterest necessarius ad videndum; neuter syllogiseu ub Valetina ly unus,vel alterequus hic ael
323쪽
ille. oculus, qui est medius terminus, aequia ualet sic cum praenitita sint parriculare .nuliquam est distributus, sicut non valet hic , aliquod animal est equus, homo est aliquod animal,ergo homo est e uuS.
Tertia species hypothetici syllosismi
est, qui constat ex propositionibus copulativis, cuius duo praecipui assignantur modi,
Vnus pro copulatiuis ex affrmata copula . vix g. omnis holno,ia Omnis eqnus currit.
Sortes est homo, & bucephalu S eqΗus, e .go Sortes,& Bucephalus currui, qui sullogismus duos continet cathegoricos in Da- 4 N ad hunc modum spectant regularitellsyllogismi ex propositionibus complexis is; t argumentationes a pari, sicut se habent luo ad qDatuor ita quinque ad decem , sed
tuo .surit pars dimidia quaternaxij , cxgo uinque sunt pars dimidia denarij, ia aliaeon similes . nam in huiusinodi argumenta-onrticis semper implicantur plures sylloismi cathegorici ; & hic etiam est aduer- ndum, quod si iv ct accipitur copulatim , nc non sumitur distributive,&conseque-r debet repeti ly in minori v. g. Peus, Ic Paulus sunt duo: hic homo, &hiciat x Etrus , & Paulus, ergo hic,& hic suo tos si autem subsumeretur , hic homo esti nos , ergo hic homo est duo, mali con-u Er Ct , quia medius terminus in maiore istaeiar copularim,in minore accipereturri sim. N sic non esset totale cxciimum .
Ex modus assig natur pro copulati uis: citria is, in quo ponitur una pars propo- ω ni S ad tollendam alteram , unde confi-
324쪽
citur ex negatione copulantis tum posit ne unius partis in minori ad destruetionem alterius,ut non homo currit simul, & sedet aceipiendo ly non in fronte , ut negat i tam propositionem, non autem ut infinitatterminum homo,quia sic propositio affirmativa foret de subiecto infinitato sed cumrit,ergo non sedet, unde illa maior aequiu let huic dis unctivae, vel homo hon currit, vel si currit, non sedet: vel clarius, nullius est simul sapiens , & ignarus, Socrates est sapiens, ergo non est ignarus; & hic modus reducitur ad syllogismum cathegoricu, velut secundus modus supra assignatus syllogitandi ex disiunctivis . Ex his apparet huiusmodi syllogismos hypothetic , Cuiusuis sint speciei, siue sint ex parte, siue ex
toto hypothetici, non concludere immo
diate ratione debitae dispositionis, & ali xum legum syllogismorum , sed solum meis diatὸ, eo quod implicent unum , vel plures sillogismos cathegoricos , N ad eos redu-
Cantur, cum non habeant ex se regulas logicales iam traditas.
Denique aliqui praeter syllogismum c thegoricum, & hypotheticu addunt quoiadam tertium genus sillogismi, quod appellant mixtum,eo quia sit argumentatio quε- dam ex sillogismis cathegoricis, & hypotheticis contexta , ab aliis vero dicitur si-lagismus ducens ad impossibile; constat autem ex tribus discursibus, nam primo a
cipimus contradictorium illius, quod probandum est,ia ex eo infertur aliquod ape te falsum. Secundo ex conclusione apertE
325쪽
falsa infertur falsitas eius princip0 . Ter uo demum ex falsitate illius principij con cluditur veritas illius . quoa erat proban dum; v. g. probare volumus , quod πωρ που se in sillogismo mixto, seu ad impossibile ducente , accipiendum est conti a dictorium illius propositionis . quod eric aec propositio. sentis,ex hocnferendum est aliquod manifeste falsum, g. si aliqua planta sentit, ergo delectatur. ecudo ex falsitate illius conse quentis co- ludenda est falsitas sui principii, seu ante- edentis hoc modo . at falsum est plantam 'vam delectari, ergo falsum est plantantiquam sentire. Tertio tandem ex falsitaterius contradictorii inferenda est veritas imae propositionis , quae huic contradi- rie opponebatur, hoc modo, falsum est quam plantam sentire, urgo verum est lana plantam sentire , cum regula condictoriarum ea sit,ut una fit vera altera a in quacunque materia ; sed quia hic dus sillogietandi rarus est , & valde per-xus, ipsum innuisse tantum sat erit. 1o QuaereS. quaenam sint allatae diuia
es sy Ilogismi in cathegoricum, & hyp
iCum,& cathegorici in communem,eX-toricam,modalem , &c. & unde sint pe-e P Resp. cum sillogrsinus habeat luctis materiam, & formam ex dictis c. s. alexia fit duplex,una ex qua, ut termi r Pro PS sitiones, altera circa quam. vie otiiCcta per terminos, ac propositio graisi Cata a ex utroque capite pomum
is ciuisiones, ti dividi potest sillogise
326쪽
nnis per duplices differentias, ut notat Tarar. i: thiorum q. l .g MMDitur primo, s. per formales, seu formam sillogismi conleque tes & per materiales,quae nempe luatCrlam cosequuntur, unde sillogismus ratione materiae ex qua, . L munciationu V, ex quibus
componitur , diuiditur in simplici in seu cathegoricum , & in hypotheticum , seu coniunctum . &ruisus cath goricus in communem, expositorium. ab-1olutum, modalem &c. ration e vero formae
diuiditur in syllogismum primae ccundae , di tertiae figurae idq; varijs modis,ut supra;
Denique ratione mater ae circa quam diuiditur in syllogismum demonstrativum, seu necessarium, topicum . seu probabilem, &sophisticum,seu apparetem, de qua diuisione agendum in poiteriori parte Institutionum: ex quo patet diuisiones hucusq; ali tas petitas e Te ex parte formς syllogismi,
si iurius an diuisiones syllogismi, merx his tribus capitibus peti post ut,onmnes sint effemiales. Resp. Tat. cit. videtur velle,quod diuisio sumpta ex parte formae in diuersas figuras,& modos sit essentialis, unde non tantum syllogismum unius figurs
specie dist inguit alii logismo alterius , sed etiam syllogismum unius modi a lillogismo alterius modi in eadem figura.Sed quamuis primum dictumi possit uniuersaliter admi ti, nimirum quod syllogismi unius figurae specie distinguantur a sillogismis alterius in forma sillogistica, quia habitudo medij ad extrema in unaquaque figura est esse
327쪽
tialiter divcrsa,& ideo vis inicrendi, & ii dicium illatiuum . in diuersis figuris videtur eme diueriae species, ex quo oritur alia accidentalis differentia poenes maiorem , vel minorem euidentiam illationis , ut diximus cap.9. alterum tamen dictum, quod nempe sillogismi in diuersis modis eiusdem figurae essi titialiter differant, non est uniuersali texadmittendum; sed tantum si unus fuerit a firmativus, & alter negativus quia modus
est debita dispositio propositionum inruantitate, & qualitate , at quantitas non istinguit essentialiter propontiones , sed sola qualitas intrinseca,ut affirmatio, &negatio, ex dictis tract. 1. c. 3. ergo si duo
modi eiusdem figurae ita se habent, quod
constent propositionibus in qualitate diauersis, erunt essentialiter diuersi in eadem figura, sicut propositiones ex quibus con stant , at si constant propositionibus sola quantitate differentibus,non nisi accidentaliter erunt diuersi. 111 Diuisiones sillogismi ratione mat riae ex qua in affirmati uum, di negativum , cathegoricum,& hypotheticum lunt esse-tises,ratio est, quia ex dictis trac. a cap. 3. propositio affirmativa specie essentiasi di fert a negativa,& cathegorica ab hipothetica, ergo pariter sillogismi affirmativi, Senegatiui,cathegorici,& hipothetici eodem modo differunt inter quia cqultant materia diuenis spectari,at ue ideo praestis diauisionς serunt essentiales,&sseneris in spe
cies..Diuisiones vero sillogismi in comm expositori; na,in absolutum,&
328쪽
dalem,in obliquum, & rectum, sunt accidentales 3 ratio est , quia sillogismus com . munis . ia expositorius non. differunt, ni1ixatione quantitatis propositionum, & comunitatis. ac singularitatis medi ex rupx dictis; at proposi tiones psnes quantitatem non differunt essentialiter , qui essentia
propositionis consistit in copulatione extremorum affrmando, vel negando; quan titas vero dicit exiesionem subiecti ad ea, quibus potest conuenire. praedicatio; unde supponit enunciationem constitutam,& eL
sentiam propositionis fictificantem ipsam
veritatem complexam,quae per copulationem extremorum constituitur. Item propositio modalis, &absoluta . seu dei net non differunt, nisi accidentaliter, quatenu Sin una praedicatum absolute tribuitur subiecto, &in alia specificatur modus , quo ejeonuenit ex dictis tradi x. c. . sic etia pr positio constans ex terminis obliquis tantum accidentaliter differt ab ea, quae constat ex rectis, quia idem essentialiter est sensiis utriusque, ergo sillogismi ex his proposi tionibus constituti non nisi accidentaliter erunt inter se diuersi; sillogismus vero exponibilis a non exponi bili potest interdudifferre accidentaliter tantum,interdum et
essentialiter iuxta differentiam propositio-hum, ex quibus integratus , nam exponi biolis propontio a non exponi bili differt qua-
tum est rationalis, ab ista, homo est rationalis,quia ide ementialiter est sensus utriusique,cum .ia. rationalita4 sit differentia ho-- minis
329쪽
minis constitutiva, ipsi soli conuenire potest i at si exponibilis sit de praedicato co- tingenti, quod alijs conuenire potest, Vt homo tantum currit,tunc potest essentialia ter differre a non exponibili, unde idem iudicium erit ferendum de sillogismis ex his propositionibus conflatis. I a a De vitinia diuisione sillogismi sumpta ex parte materiae circa quam in demostrativum ,probabilem, &el enchum ait Ta-tar.cit. esse essentialem, & generis in species, si per sophisticum sillogismum intelligamus illum, qui tantum ita materia pe cat, quia soyhisticus peccans in forma revera non est sillogismus. Oppositum tenet
N alij, quorum ratio est quia haec diuisio datur per differentias penitus materialςs , nam isti sillogismi eandem prorsus se a participant sillogisticam uec differunt, iliquia diuersas connotant materias, in quibus formantur, & videtur mons Scoti lib. r. Priorum q.6.quia igitur haec diuisio no datur per differentias formales , ideo negat entes esse essentialem cum Doctore ibidem. Resp.tamen facile ex Tatar.cit. quod
sillogismus plures potest habere species.
quasaam,quae constituuntur per differetias formales,. i. consequentes formam sillo. gismi, seu dispositionem propo itionum,& quasdam,quae consti tuuntur per differ
tias materiales , .io consecluente S Propositiones ipsas,quae tamen adhuc dici debent, zib N a ta
330쪽
de possunt differcntiae em ntiales, let siquidem . ssciatialis differentia actitum intelleis eius,qualis est discursus sillogisticus, praesertim peti ab obiectis ex a. e Anim. Aduerte tamen s inquit Tat. quod species .
quae constituuntur per differentias mat
riales, includunt, seu praesupponunt alias sp cies formales, nam non potest esse sillogismus demolirativus, aut dialccticus,quin
sit in modo, Nin figura ;, es id forte vult intendere noctor citi in lib Priorum, quod .s diuisio sillogismi per differentias male riales non est omnino prima diuisio , nam praesupponit diuisionem priorem datam per differentias formales uel ed quico uid sit de hoc, Scot.in illis libris si sunt eius tenue facit auctoritate,ut dicemus in q .proli.
De arte inuensendi Medium , ae bene
disputandi. 213 Via disputatio inter duos verse e tur, quorum unus arguenS , alter defendens appellatur, munera viriu'. hoc itimo capite sunt aperienda,ut disputatio bene procedat 3 proposita igitur a defendente conclusione disputa da debet argues adinvenire medium , quo eam impugnet 3 Artem ad inueniendi medium tradidit Arisa Priorum c. a 9. quae a Summulistis Pons asinorum vocari consueuit, sumpsit appellationem a ponte , ut notat Casil. lib. 3. tract.2.cap. 9. eo quod sicut pons est ratio