Institutiones logicae quas vulgò Summulas, vel Logicam paruam nuncupant. Authore mag. Bartholomeo Mastrio de Medula, & mag. Bonauentura Belluto de Catana, ord. Min. Conuent. ... Prodeunt modò denuò recusae varijs additionibus locupletatae, & in hunc

341쪽

De ane iis. meae ac bene di . 3os

inter consequens,&Consequentiam dictum est c. I .huius tract.ex quo etiam magis pate hit consequens, bene possedistingui , non autem consequentiam; Si argumentum co- stet propositione aliqua Upothetica, Vt v. g. si corpus nainrale est obiectum totius Philosophiae,etiam in lib. de anima obiectit esset corpus animatu cosequens est falsum, ergo &c.si illa hypothetica non est vera,no debet absolute negare maiorem,sed sequelam maioris, quod si post integrum argum en tum subsumeret arguens asiam adhuc propositionem,ut inde inferret aliam cos quentiam, tunc toto priori argumento c

cesso potest illa propo sitionem negare sub nomine subsumpti, vel minoris subillatae , & talis nuncupatur , quia pro maiori inseruit illi totum Praecedens argumen

tum .

Debet autem prae omnibus curare deis

fendors,ut sit succinctus in responsionibus,& qubntum fieri potest, formae argumenti alligatus,quod facile erit , fiduQ obserua bst,primn m est, ut n5 sit sollicitus reddere rationem de omnibus,quae dicit, nisi ab ipio arguente petatur , sed totum onus probandi relinquat arguenti; Alterum est,ut Seper ante oculos habeat commune adagium inter disputantes sepe nega, raro distinguemn Dame --,Πrmuni,dc secundum documentum nos monςhi tutius esse negare

propositionem , si in omniscnsu vera non sit , quam illam distinguere, nec ad distinctionem esse recurredum, nisi manifesta ur eat necessitas, aut distinctis talis sit, quae R . filum

342쪽

filum argu montationis omnino ad nersario praeeidat; per tertium vero documcntum non prohibemur concedere propositiones veras,& quae nihil obsunt, sed tantum prodigalitatcm vetat in concedendo : interduenim euenit,ut tantae liberalitatis dosen de-tem p eniteat, dum videt se ex conce fi s ab

aduersario conuictum , in qd si obiecta

fuerit aliqua auctoritas , quam n cgari non licet,eam breuibus explicare tentitur aperiendo mentem Au*oris insensu , qui tuae conclusioni mira me contradicat. Postremo munus Patroni Praesidentis disputationis est alte te totum progressunt argumenti disputatior is cc mi ichcndere,& prouide xc spontinti su ggercre Hacg tionem, concessionem δxplicationem , aut

distinctionem propositionis; ipse Vero pauca cum grauitate loquatur, certub tuum Defendentem plus honoris adepturum ex Assiliantis silentio, quam ex multiplici eius interpellatione,& colloquio cum arguente, nam ita indicab1t illum ita se gerere in conclusionum tutela , ut Assislante non egeat 3 At quia supponitur disputationis Patronuesse virum do ctum,ac proinde de suis partibus omnino certum , alia de eius munere addenda non sunt.

De Moris, seu Instrumentis scienon. I a 6 . hyamuis de Modis, seu Instrumentis sciedi fuse acturi simus dis i. IOg .per totam, attamen ad calcem huius prio

343쪽

De modis,stu instrum. ficiendi. 3 o7

primi Tractatus adiicere placuit hoc Caput de Modis, distrumentis sciendi, ut de ipsis ut pote qui praecipue ad facultatem Logicam spectant, Tyrones etiam in hac pa ita Logica aliqua praelibare possint: quare hic veluti sompendio complicabimus de hac materia , quae loc. cit. fuse dicturi su mus; nomine ita'. Modi , seu Instrumenti sciendi intelligi solet in scholis via disti cte cognoscendi id, quod ante confuse coisgnoscebatur, unde a Summulistis definiri 1 olet, quod sit oratio manifestativa alicuius ignari, siue id faciat via illationis, siue alio modo, per quod excluduntur voces sim plices,& incomplexae,quia sufficientes non sunt ad explicandam rem distinete,& expli. cito, sed tantum confuse significant,ut tr didit Arist. in proh sm. Phys. Hinc deducitur tria tantum esse instrumenta sciendi Logica . s. Definitionem , Diuisione, & AGgumentationem ,ut docet Scot lib. r.Prior. q. a. quod breui, & euidenti discursu ita suadet Tatar. quaest. i. praeamb. Logicae; motus sciensi est oratio manifestativa igno-di. hoc autem vel est complexum, vel in is plexum, si incomplex'm, vel id est essentia rei integra, S haec per definitionem explicatur, et partes eius, & M per diuisionem

manifestantur,ut v. g. Si ignoretur hominis essentia, manifestatur hac definitione nimal rationiae; si ignorentur partes eius, manifestantur hac diuisione , hom nis alia pars es AEnrma ,alia eo us,si vero quod ignoratur est quid complexum, ut V. g. quod homo si risi ιitis statim manifestatur pes hanc

344쪽

argumcntationem , Omne animal rationaleos risibile, omnis hamo es animal rationale, ergo omnis homo es risibilis , ergo sicut nullum aliud datur ignotum, quod manifestetur, ita nullus ainis datur modus sciendi

qui manifestet . Alij ad haec instrumenta sciendi Enunciationem addiderunt, &abs methodum sumendo methodum pro ordiisne, qui tu scientijs obseruari debet , ut diastincte tradantur, & sine confusione. Sed ut dicemus in quaestionibus, enuntiatio revera oon est initrumentum sciendi,quia de ratione enunciationis, ut sic, est lautum unciare unum de alio, non audem ignotu

manifest axe distincte , in quo consistit ratio modi sciendi ue nectue propositio valet hoc munus obire, nisi viris te definitionis, di- usionis,& axgumentationis, si nimirum i tua ponatur definitio rei, vel per illam eia sentia.rei in sitas pavies diuidatur, vel denique per eam discursivo procedatur ad coegniti'nem rei, Methodus autem sillo ordo inscientiis tradendis. quamuis valde iuuenmentis directionem,mon tam est inlisumererum ab illis tribus condistinctu ,quam c munis, illorum recta quaedam dispositio, ut ne dirigant cognitionem nostram, V ibi deesavabitui, maneat ergo tria tantIu esse instrumenta sciendi proprie loquendo Definiti onem, Diuisionem, & Argument tionem ,& horum quidem praeliantius , Mefficacius csse argumentatione t pote qu procedit per vim illativam ad mauacita dum ignotum , de qua quia fuse tractatum est in luperioribus,sia hic addavso Dpo oct

345쪽

De moris,seu instrumstiendi. 3os

tet,sed solum de definitione, ac diuisione 1a Definitio diuidi solet in definitionε quid rei, & quid nominis illa explicare contendit rei essetiam, & quidditatem vel peressentialia, vel saltim per accidentalia, haec

- vero non tam explicat rei essentiam, quam

ipsius nominis othimologiam, & significationem, & per hanc indicat a longe, Se confuso modo ipsam rei essentiam, utcumdcfinitur mulier, quod sit mollis aer, lapis quod isdit pedem &c. itaq. di m sia defini- tine quid nominis, ut parum explicante eia sentiam rei, definitio quid rei definitur ab

Arist. i .Topic.cap 4.& a. Post. cap. Io. quod sit oratis quod uidest esse rei signissens, .i. oratio explicans essentiam ,& naturam rei; dicitur oratio, quia necessario plures terna nos vocales, vel mentales continere debet , ut nimirum ex vi unius definitum cum

aliis conueniat , N hoc habebit rationem generis, vel quasi generis, &ex vi alterius secernatur ab aliis, & hoc habebit ratione differentiae,vel quasi differentiari sic in hominis definitione, quod est animal ratio iste, uomen animai,vel conceptus illi correspondens commune est omnibus brutis, rationalem autem animali coniunctum est differentia ipsum discernens a quocunque

albo , quod non est ipsum ; dicitur autem quod qui est esse rei significam , ut per has

particulas secernatur definitio a csteris orationibus essentiam rei non explicantibus, & ab ali j sciendi modis, a diuisione quidem, quia ipsis non explicat, integram,& totalem rei essentiam, scd partes s ab ar-

346쪽

gumentatinne vero, quia neque haec manifestat naturam rei, sed an aliqua pro post elo Sit vera,vel salsa. Quia vero per defin, Iionem potest essentia rei dupliciter exprimi, nimirum vel per partes essentiaIes, seu principia intrinsece rem constituentia, vel Per proprias pa1siones,& accidentia extranea; definitio quid rci diuidi solet in essen-.tialem deu qui uditatiuam, & accidentalem, seu descriptiuam; definitio essentialis dicitur, qu ae datur per partes essentiales, 'liqSi fuerint physicae, ut quod homo est id, quod constat ex anima, & corpore, dicitur definitio essentialis physica, si fuexint metapi ysicae nempe eenus, & differentia, erit ια finitio essentialis, & metaphysica, ut cudicimus, quod homo in animal rationales definitio accidentalis est eum essentia rei Per extranea exprimitur,& circuscribitur. ias Rursus definitio essentialis, M qui ditativa duplex est ,quaedampure Midoit xiva, alia vero per additamentum datas prisma dicitur pure quidditativa, quia omnes Partes in ea contentae directe, & per se prismo pertinent ad quid ditatem definiti, ita definitur homo, quod si animal rationale, ac pariter aliae substantiae completae, quia

arum enti tales adeo absoluuntur ab ordine ad aliud extrinsecum ipsis, ut perfecte in se cocipi possint ahsq. lla tali habitudine, alia vero dicitur quidditatiua non pu- Te, sed per additamentum data , quia ad Perfectam rei notitiam pariendam ultra

essentiales partes definiti additur in definitione aliquod extrinsecum, ad quod deta

nitum '

347쪽

De modis eu infirum. ciendi. 3II

nitum dicit ordinem saltim transcendenta-'lem, quo pacto materia definitur per ordianem ad formam, anima ad corpus a. de Aiani m. accide s per ordinem ad subiectum ex bletaph.& alia huiusmodi, cum enim sintentitates non omnino completae, sed ementialiter imperfectae in suo conceptu perfecto,& adaequato pendent ab aliquo extrinseco , de qua duplici d finitione videatu

Doctor i. Priorumq s.&4. d. I. q. 2. & d. et Q i. P.&Tatar q. i. de genere, 6. His dum. Deinde definitio accidentalis quoq. potest sub diuidi iuxta varios modos exprimendi cssentiam per extranea, nam exprimi potest per proprias passiones, ut dicendo, quod homo est animal risibile,vel etiam, per accidentia communia quidem, si seo sim sumantur, sed propria si sumantur coiniunctim, ut si dicatur quod homo est animal bipes, habens caeut erectum &c. quae definitio dicitur pure accidentalis , quia

per accidentia communia assignatur: potest deniq. rei essentia exprimi per causas extrinsecas . s. ascientem. & finalem, ut dicendo quod homo est animal creatum a Deo propter beatitudinem, quae definitio dicitur causalis extrinseca , quia datur per causas extrinsecas definito. Conditiones quaedam bonae, ae legitimae dc finitionis solent assignari , quae pra serti m ad quatuor reducuntur 3 Prima, ac, inter omnLS praecipua est , ut constet gen re,& differentia, vel saltim supplente vices illorum , quod additur ob definitiouem a cidentalem , in qua genusi , ac differentia

348쪽

proprie non reperitur, & ratio est , quam Iupra innuimus, quia ex vi definitionis de-het dcfinitum conuenire cum omnib. quae cum ipso sub eodem genere continentur ,

di ab alijs omni, discerati , quae sunt sub diuersis generib. primum habet merito gene- TiS aliud vero merito differentiae , secunda est, i conuertatur cum definito , itaue de uocumq. dicitur definitio, dicatur de definitum , Ne contra , sic animal rationale

Conuert Itur cum homine, & e contra, ratio huius conditionis et deducitur ex praec

denii,quia definitio talis eme deb , ut per ipsam definitum adaequale exprim tur, ac 1 ccci natur a quocunq quod non est ipsum, At non Sic exprimeret, nec distingueret il- Iud si cum ipso non conuerteretur,sed alijs praeter ipsum conueniret 3 vel e contra temtia conditio est, ut sit cla or definito , qua ianuit Arist. 6.Topic. cap.α .loc. i . Vbi ait

definitionem tradi debere per priora , ¬iora , & ratio huius conditionis deductitur ex ipso definitionis conceptu,ipsa enim datur ad explicandam distincte rei esse Etam,quae confuse solum, & indistincte per

definitu importatur ex prohςm. Phys. tex. 5 .ergo debet esse clarior definito. Quarta denique conditio est , ut non sit diminuta, neque superflua mon diminuta, quia tunc non explicaret totam rei essentiam, ut si defineretur homo,quod sit animal, non es set bona definitio, quia non explicatur a tera pars essentiae, quae per differentia im- Portatur; neque debet eue superflua,cuius

defectu non est bona hominis definitio, esit

349쪽

De modis, sed assi M. Heu di.

sit animal rationale mortale 3 aliae solene addi conditiones, sed ad istas quatuor facile reducuntur, & in illis virtualiter continentur, ut discurrenti patebit. Quae aute " sint conditiones rei definibilis ex plicabitur infra disp r. q. s. art. interina Σ ur 4. d. t. q. a. ubi quinqu exi Sit Conditiones ad hoc, ut aliquid possie

ars quae ponitur aliud instrumentum logicum, a Qiuisione physicanoin men traxit, nam diuisio physica est quaedi partium separatio, quae antea unitae totum consti tuebant , ut cum lignum in duas scincatur partes. dicitur diuidi ; ex hac itaque misione Dialectica diuisio sumpta es , quae est oratio totum νn Fuas partes dissuensi. i. oratio distribuendo manifestans multiplicitatem . sed confusionem totius, talis est aetus, quo mente, vel voce diuidimus rimat ut totum potentiale, in hominem ista brutum idicitur oratio, ut secernatur Rdiuisione physica, quae sit re , S: in effectu, non autem mente solum, vel voce, vent dialectica diuisio 3 additur distribuenae totum νn suas partes loco differemne, quia per hoc distinguitur ab alijs instrumentis Iciendi, nam definitio explicat ouid res sit. argumentatio qualis sit, . s. rei propriet

em,seu rei qualitatem. diuisio vero quanta res sit,seu quantitatem .i. quantum con-

elio diuisio etiam Videatur per partes explicare rei essentiam,hoc non fit per se pri-

350쪽

mo virtute ipsius , quemadmodu facit d finitio,sed consequenter; & diuersa quoq. modo id per utramq. contingit, quia de Lnitio explicat essentiam rei eius parteS coisiungendo,& totum componendo: diuisio vero id facit disiungendo it 'as , & separando, unde directe, & per se ordinatur ad exinplicandam confusionem, & multiplicitate partium totius, non autem quidditate eius. Quamuis autem varia diuisionum gens ra assignari soleant, triplex tamen diuisio praecipue traditur a Philosophis, prima dicitur totius potentialis in suas partes s die tuas . i. superioris in inferiora v. g.

generis in species speciei in indiuidua uni, uersale namq. respectu suorum inferiorum dicitur totum potentiale, quia non illa actucὀntinet,raqua coponatur ex illis, sed pote-tiata diuiditur in illa,taqua in partes subiectivas praedicando de qualibet illarii; atre radicitur totius actualis in suas partes astu les,.i. actu in eo contentas, sue hae partes integrales sint, ut manus , &pes respectu

hominis, duo palmaria reisinu ligni, siue

sint essentiales .i. non spectante S tantum ad

rei integritatem , sed essen am quoq. M quiddilatim,ut lanx partes hominis physicae ima,& corpus, vel metaphysicae antimalitas. s.& rationalitassitaq. ciuisio totius actualis in suas partes est oratio , ex vi cuius diuiditur totum, io partes quas actu Continet, secta ex quibus actu constituitur , siue illae partes sint integrales , siue essentiales,siue phy sicae, siue metaphysicae s ut si diceretur , partium bominis integrali uni

Misa alia