장음표시 사용
331쪽
est ratio connectens utrumque extremums& dicitur asinorum,quia in inuentione in
dij discernuntur ingeniosi a rudibus, nam ingeniosi pollent solertia,quam dieit Arist.
1.Post. 1 . esse subtilitatem inueniendi m Aium in non perspecto tempore,& qualibet propositione posita, & negata, extrema per illam negationem quasi interrupta ipsitIlico per mediii quasi potem connectunt 3 Et quamuis antiquitus haec ars inueniendi medium dissicilis admodum iudicaretur,modo tamen ad facilem methodii redacta est. Duplex itaque assignatur via indagandi medium ad aliquam propositionem proba dam,& syllogistice inferendam, una est generalis non determinatis regulis innixa, ted solo lumini, diiudicio intellectus, ex cuius
dictamine semper pro medio id assumenduest, quod est causa, & ratio, cur praedicatu
conueniat subiecto, unde pro concludenda affirmativa conclusione pro medio asscinedum est id, cum quo extrema identificanintur , & pro concludenda negatiua id, cum quo unum extremum identificatur,dc aliud secemitur. At Complut. lib. 3 c. vlt. M laude Sah. c. 9 hanc viam generale rei,ciam,
ut prorsus inutilem , & manifeste mine Pium petentem,nam hoc est,quod inquirimus , quid sit illud ,in quo extrema ident
ficauatur , vel unum eorum secernkur , Mquid est illud , quod est oratio causa, ut Iraedicatum conueniat subiecto. Sed saneaec est regula generalis inueniendi mediu ,
quam docuit Arist.cit. i.Post. c. vltram ibi
hominem solertis ingenij , & subtilem in
332쪽
298 Pars I. Innit. Tras. 3.c. II. lnveniendo medium a pellat , qui statim dignoscit , & penetrat propterquid conclu-
fionis & causam, cur praedicatum conueniat
subiecto, & quamuis haec via in particulari
non doceat per regulas speciales,quodnam medium sit assumendum pro hac , vel illa propositione probanda, non idcirco petit principium , sed tantum m generali docet , quodnam pro medio fit assumendum proquacataque conclusione , rc linquens deinceps explicandum per regulas speciales , quaenarn media specialias .mi debeant pro certis conclusionibus, & haec docentur ab
alia via speciali ceterminatis regulis inni xa . Altera igitur via syccialis docet inueh-tionςm certi mcdij pro certis conclusioniabus inferendis, quae in uniuersum esse possunt,uel uniuersalis affirmativa,vel uniue salis negatiua; aut particularis affirmati ua, aut particularis negativa, & quatuor praeeipuis innititur regulis ex Arist. desumptis
3 .Priorum c. a 9. Vt notat Delphinus c. de arate inuen. med.
Prima regula est: ad concludendam uniuersalem amrmativam , quod solum fit iis
Barbara, pro medio sumendus est terminus consequens ad subiectum,& antecedens ad praedicatum illius propositionis conclud dae; terminus consequens ad alium ille ducitur, qui ex illo alio infertur sic sup rius dicitur consequens ad inferius, quia ex ipso insertur, & e contra ille terminus dicitur antecedens respectu alterius, qui illuinfert, & sic inferius dicitur antecedens ad superius,quia illud infert ; in terminis vero
333쪽
De arte inu.moLac bere disp. ass
a lusibus,3c conuertibilibus, quia se muri tuo inserunt, potest quiuis respectu ali rius dici antecedens, & consequens ; igitur ad concludenda uniuersalem astirmativa debet sumi pro medio aliquis terminus consequens ab subiectum , & antecedens ad pridicatun i.qui inferatur a subiecto , Minferat praedicatum,ad concludendum v. g. omne animal est substantia sumi potest eo flui pro medio, sic arguendo, omne corpus est substantia, omne animal est corpus,ergo
omne animal est substantia, vel sumi potest aliquod conuertibile cum subiecto, .i sensibile, sic arguedo,omne sensibile est substitia, omne animal est sensibile, ergo omne animal est substantia , in quibus exemplis constat medium esse consequens ad subi ctum,& antecedens ad praedicatum.
Secunda regula , quia particularis asse. natiua concludi potest in prima, & tertia igura in secunda nequaquam ad eam co-
qudendam in prima, ae in Darii sufficit ideaedium,quo utimur ad concludendam uniersalem , quia sub uniuersali continetur
articularis,.s terminus consequens subi um antecedens praedicatiam, unde adferendum in Darij, quod ali Mod animal byaentis , adhuc inseruire potest pro 'dio sensibile, quod infertur ex animali , infert substantia, & sic arguendum erit,mne sensibile est substantia, aliquod ani-I esh scri sibile, ergo aliquod animal est
stantia . Sed ad eandem concludendam tertia figura necessariis sumendus est, medio terminus antecedens tam subie
334쪽
soo Pars I. Inflit. Tran. 3. c. I 2. etiam; quan praedicati m , unde ad conordendam eandem , quoddam animal est se stant is, in Darapti, aut Disamis conuenies medium erit hcmo , quod infert utrumque ,
. s. animal, s ubstanti m , & sie arguetur in Darapti,omnis homo est substantia ,omnis homo est animal , ergo aliquod animal est sub stantia.' Tertia Regula est,ad concludendam uniuersalem negatiuam sumendus est pro medio terminus consequens ad subieetum , &extraneus ad praedicatum, aut e contra c
sequens ad praedicatum, & subiecto extraneus , ille autem terminus dicitur alicui extraneus , quod de illo affrmari non pctest,ut homo respectu equi: v.kad concludendum in Celarent,ra Cesare, quod nullus homo est lapis sumendum est medium com sequens ad subiectum, & praedicato. extra neum, ut animai,vel risibile, sic arguendo , Nullum animal est lapis, omnis homo est ammat, ergo nullus homo est lapis, vel nullus lapis est animal, omis homo est auimal, argo nullus homo est lapis ; ad concludendum vero eandem in Camestres,vel Cela tes in directe sumendum est medium extra. neum ad subsectum, & conlequens ad praedicatum , V. g. in animatum sic arguendo, omnis lapis est in animatus,nullus homo est inanimatus, ergo nullus homo est lapis, vel ntillum in animatum est homo , omnis lapis est inanimatus, ergo nullus hon'o est lapis. . Quarta Regula, ad i iferenda ua partic lai cm negatiuam sumendum est mediu antecedens ad subiectuna, & extraneu pr a
335쪽
ato, & haec regula valet pro quacunque ura,vt notat Delphmus, unde si in prima
limus inferre hanc particularem negaturi , Miquod animai non es homo , conu ns medium erit brutum,quod est antec
is ad animal,& homini repugnat in Iesic arguetur,Nullum brutum est homo, luod animal cit brutum, ergo aliquod mal non est homo , in secivida sic in Fe- Nullus homo est brutum,aliquod anil est brutum, ergo aliquod animal noui mio; in tertia sic in Felapion , Nullum tum est homo, omne brutu est animal , o aliquod animal non est homo, ad quasulas memoriter Lenendas inuenerunt amulistae quasdam dictiones uno , aut caxmine comprehensas, quae plane ditatores suntot memoriae mandentur, qui: regulae, videri possunt apud Tat. I.PrIoi, & alios. His itaq.vijs adinueto medio a Munus Arguentis est argumentumaa proponere in laxmam sillogi sint, autu magis sapit,in enthymemate, quo ii cinatus concisius proced ', & minus ii&1tet vim latentis illationis, maiore lue respoudenti incutit di ultatem, tu
1 eum tenet aneipitem ι tum quia paraporis ei eoncedit ad Eogitandum T asum, dum autem impugnat proposita, clusionum v. go Logica ese scientia ,.d initio di sputationis aliquam in aut Matu assumere propolitionem, unde in-t oppositum eonchiSionis , qua impu-7e contendit,non uac licet statim oppon assumere in antecedenti dicedo se,
336쪽
ea non est scientia,ergo falsa conclusio , nam haec effet manifesta petitio principu , quia assumeret pro vero, vel cocusso, quod Proponitur disputandum 3 Et quamuis Tyr nibus conceda r non statim in disputati nis initio cardinem difficultatis proponere, sed liceat per quiadam veluti argumentoruse riem ,& catenam longius inchoare, vit distam cia sunt pueriles argumentationes, v.g. illud non cst a rendum, ex quo sequitur inconueniens, sed ex proposita conci sione sequitur inconueniens ,ergo Zζc.PT batur minor, tunc sequitur in conueniens,
quando sequitur aliquod falsum, sed &c.e . go &c. Viriliter ergo proponat argumentum, δι quantum fieri potest in difficultate proposta persistat prosequendo semper idemedium per 1uas causas, & principia , vel ad inconueniens deducendo, non vero diauertat ad aliud mediu, nec repetat probationem semel propositam, aut eisdem , aut aliis verbis, hoc .n. indicat ingenii sterilitatem, & valde taediosum est auditoribus. Cum vero suerit illi negata aliqua propositio, statim eam probare tenetur, itaut neEata propositio sit conclusio noui syllogismi, vel consequens noui enthymematis, ut si propositio negata sit haec Petrus eu ris, sic erit probanda, omnis homo currit, ergo Petrus currit; & omsino insulsum est ad probandam propositionem negatam i ferre ergo falsa renonsio, ut vero quisque promptus sit ad negata probandum , valdo conducit, antequam in arenam descendat, priuato studio assuestere ad singulas Pr
337쪽
Msitiones probandas , nam imparatus a dens ad disputationem non semel haeru- , atque perplexum esse cogetur,quo a val indecorum est. Si vero defendens arguetum soluerit distingvcndo propositios, tabet statim arguens parte di stinctio; negatam,quae saluat conclutionem, im-gnare vel probare,djstinctionem allatam
n va ere,sic. .sempcr Immcdialc arguet atra responsionem, quam resum cie non
Ier.antequapi impugnetur, ut aliqui fa-nt nam ex ipsa impugnatione illico con- it, tum arguens responsionem datam ceperit, nec ne 3 Licet etiam arguentierdum a respondente petere rationem
attonis alicuius propositionis, aut initiam in aliquo ungulari , si praetendat positione assumptam esse uniuersaliteram, & aliquando etiam explicationem uius distinctionis, vel responsionis, acrum quoque i ntelligentiam ipsius con-ionis ,ut eam impugnare possit in sensuendentis,&ua his casibus tenetur respos argueari in omnibus satisfacere qua ori potuerit breuitate,& claritate. a , Munus Defendentis est audita arguiti proposition e illud integre, ac fid i repetere , ad quod multum conducete sertim qu*ndo argumenta repetenda plura contra plures conclusiones o ,
are medium, quo utitur arguens coi salac,vel illam conclusione, quia cI m
ia, & intelligentiarnedii facilis est i
argumeti repetitio;interim vero dum mentum Ox integro prima vice resu-N o mis
338쪽
ea non est frentia,ergo fama conclusio , nam
haec esset manifesta petitio principi j , quia
assumeret pro vero, vol cocusso, quod proponitur disputandum 3 Et quamvis r nibus concedaxur non statim in disputati nis initio cardinςm dissicultatis proponere, sed liceat per qu,ndam veluti argumentoruseriem ,& catenam longius inchoare, vita- damnacia sunt pueriles argumentationes, v. g. Illud non si as rendum, ex quo sequitur inconueniens, sed ex proposta conclu- sone sequitur in conueniens ,ergo m. r batur minor, tunc sequitur in conueniens,
quando sequitur aliquod 'lsum,sed &ce go &c. Viriliter ergo proponat argumentum, S quantum fieri potest in dissicultate proposta persistat prostquendo semper idemedium per tuas causas, & principia, vel ad inconueniens deducendo, non vero diauertat ad aliud mediu, nec repetat probationem semel propositam, aut eisdem , aut aliis verbis , hoc .n. indicat ingenii sterilitatem, di valde taediosum est auditoribus. Cum vero fuerit illi negata aliqua pr postio, statim eam probare tenetur, itaut neEata propositio sit conclusio noui syllogismi, vel consequens noui enthymematis, vi si propositio negata sit haec Petrus eum rit, Sic erit probanda,omnis homo currit, ergo Petrus currit; & on sino insulsum ad probandam propositionem negatam i iferre eet atra renonsio 3 ut vero quisque promptus sit ad negata probandum, vales conducit, antequam in arenam descendat , priuato studio assuestere ad singulas pr
339쪽
positiones probandas, nam imparatus a cedens ad disputationem non semel haerere, atQue perplexum esse cogetur,quod valde indecorum est. Si vero defendens argu-
metum soluerit distingvcndo propositiones , debet statim arguens parte di stinctionis negatam ,quae saluat conchitionem, impugnare,vel probare,djstinctionem allatam
non va ere,sic. .sempcr immciliato arguet contra responsionem, quam resumcre non
deber. antequam impugnetur, ut /liqui faciunt nam ex ipsa impugnatione illico eonstabit , nam arguens responsionem datam perceperit, nec ne 3 Licet etiam arguenti interdum a respondente petere rationem negationis alicuius Propositionis, aut instantiam in aliquo singulari , si praetendat propositione assuinptam esse uniuersaliter veram, & aliquando etiam explicationem alicuius distinctionis, vel responsionis, ac demum quoque intelligentiam ipsius conclusionis ,ut eam impugnare possit in sensu defendentis,ia in his casibus tenetur respodens argu ri in omnibus satisfacere qua maiori potuerit breuitate,& claritate. I a , Munus Deiandentis est audita argumenti propositione illud integre, ac fid liter repetere , ad quod multum conducet praesertim qu*ndo argumenta repetenda sunt plura contra plures conclusones o
seruare medi9m, quoi utitur arguens co ἔera halac,vel illam conclusione, quia cx m
moria, & intelligentia medi j facilis est to
340쪽
mit,perpendere debet qualitatem pratani Glarum, aut anteced*ntis,si est enthymema,& illationem conclusionis , aut consequentis, si bona sit, vel malaὴ semel ex integro
resumpto argumeto praeuia tali animaduersione, repetit iterutia argumentum non
ex intcgro , sed respondendo ad singillas
aut antecedens; li sunt falsae, concedendo, si sunt verae, iistinguendoin sunt dubiae,vel aeqiai uocae, per ittendo per verbum fra feat,vel f sequid sit de Me , si sint impertitan hiates ad inferendam consequetiam, deinde ad concitisionem deueniendo, si est comcedenda, dicat,coneedo consequentiam, si neganda,dicat, nego e sequelitiam, non autem conclusionem , quia illa propositio dicitur conclusio , quae necessario infertur
ex praemissis ratione formae , & sic negari non potest sub nomine conclusioni sui auteest distinguendamon dicat, distinguo cosequentiam, sed consequetra, quod etiam in enthymemate obseruari debebio consequentia. n. cum coluistat hi ipsa ilIatione,novero in assertione veraeatis, non potest distingui, quia distinctio cadit super aequiu cationem , aut ambiguitatem propositi ias,quatenus habet diuersos sensus in signi. Mando, sed tantum negari, ut mala , & inconveniens , vel concedi, ut conueni ns,&bona; aduertat tamen nunquam distinguere
consequens, nisi prius distinxerit aliquam ex piaemissis , ut faciunt quidam inexperti, qui concedunt maiorem, di minorem ,&distinguunt consequens , quid autem inceret ater