장음표시 사용
371쪽
contingentia se extendit, ut cum cognoscItur Petrum currere,fecundo proprie,& diacit euidetem comprehensionem verae propositioiamquae nequitesse falsa, & sc solunecc stari a sciuntur 3 tertio proprijssime pro euitania cognitione alicuius veritatis neci flariae per cati: am, & sic sumitur in praescnti,ty cognoscere stat loco generis,e tenditur.n. ad quamcunque cognitionem , etiam sensitivam , additur per caV m , ad differentiam eorum,quorum co nitionem . non habcmus per caulam , ut est cognitio principioi u e cognitio a posteriori, & Peffectum additur propter q- m res est , quia multae sunt causae, sed ad scientiam solum cucurrere debet illa caua, quae est propria illius rei proxima intia posita ponitur e Lfectus, 3c qua remota remouetur , subditur quoa illias οβ -- , Quia nedum oportet ,
quod illa causa sie caula proxima, sed requiritur,quisdintellectus sciat effectum a tali causa pendere tandeirradditur, is non comistioris aliter se habere, quia requiritur,ut intellectus nullatenus dubitet de effectu , quod a tali causa proueniat, imo quod sit prorsus impossibile,ut aliter se habeat: hine scientia noltra dicitur nottia certa,euides, per causam proximam, & nata fieri per dia scursum Mogismum. g Istam scientiam Arist. I. Post. .vit. lam cernit abali js habitibus1ntellectus j &eognitionibus ,& primo differt a cognitione sensitiua,quia sensus est singularium; scienvia vero uniuersalium,quae Iub sensia non cadunt .. Secinado differt ab opinione z, quia
372쪽
336 Pars II. Inst. Tract. I. c. 2.
scientia est de necessatio , quod non potest aliter se habere, estque assensu sconclusi nis sne formidine de opposito, opinio V m est de contingenti, quod potest aliter se
habere, bc dicitur assensus conclusioniS. cuformidine de opposito . verum est tamen,
quod licet i dem l late Ilectus nequeat simul habere scientiam, & opinionem de eadem Te,respectu eiusdem,quia implicat simul existimare aliter,&non aliter se posse habere; Potest tamen idem obiectum esse scibile , di opinabile diuersa ratione , ut homo est scibilis secundum risibilitatem , opinabilis secundum iustitiam. Differt etiam ab aliis habitibus intellectualibus, quinque . n. sunt habitus intellectus.LIntellectus , sapientia, scientia prudentia,& ars,ars est circa factibilia,&externa opera, prudentia est circa agibilia in eodem principio recepta, t Venie,cogitare, &e. N isti habitus versantur circa contingentia,caeteri circa necessaria ,
quae vel sunt deducta ex principiis, ut sunt conclusiones,& est scientia, vel sunt principia,& hoc dupliciter,uel sunt principia de
monstrationis tm, & cognitio horum Vocatur intellectus , vel sunt principia etiamentium, & sic est sapientia, quae non solum principia complexa communissima coni platur , sed etiam altissimas causas con
Quia vero habitus specificantur ab actia rus,& actus ab obieetra . hinc scientia suas
conditiones, ut unitatem,certitudinem,no-hilitatem, &e.sumit a proprio obiecto, ita
Fatu. obiecti,una est scientia, di quae est de
373쪽
de obiecto simpliciori,& magis a materia sensibili abstracto . nobilior ,&cratior est ea, quae circa obi ectum magis compositum, R ininus a materia sensibili abstractum versatur; sic disciplinae mathematice certiores sui naturali philosophia pro plex obiectum magis abstractum, qualis est quantitas, deariimethica est certior musica, quia illa co- siderat numerum sinipliciter , haec numerusonorum. Et quia obiecta aba sunt disparata,alia vero subordinata ad inuicem , hinc eatam aliae scienti ae sunt omnino dispalatae . ut arithiarethica,& medicina:aliae subordinatae &quae est prior. dicitur substernas , quae posterior , dicitur subalternata , illa probat principia scientiae subaltemats,haec accipit sua principia ab illa, quibus procedit ad alias conclusiones demonstrandas sed de his omnibus fusius in quantionibus. 9 Verum quia oppositorum eadem est disciplina,& quod iuxta se posita magis eIacent, cum i gnorantia scientiae opponatur αeiuS natura, 8c causae erunt explicandae, Ut facit etiam Arist.in i .Post. c. I 2. N I 3. Duplex est ignorantia,alia purae negati onis, Mest priuatio', & carentia scientificae cognitionis,alia pravae dispositionis,M est positiua,& praua mentis affectio, qua optuamur
UpPontum Veritati,& vocatur error. Haec
causatur in nobis,vel per erronea apprehesion rivi si quis apyrehendat auri calcum , taurum,vel Per sophisticum sillogismu , ut cum quis falsae assentitur conclusioni 3 ignorantia purae negationis interdum cau-iatur ob delictum alicuius sensus a natiuia
374쪽
eate,nam caecus a natiuitate,licet possit hahere notitiam aliquam imperfectam,& c fusam colorum, nuquam tamen perfectam,& distinctam, ratio est, quia scientiam non habemus nisi per inductionem , vel demo strationem,& utraq; a sensu dependet, nam inductio procedit e x singularibus, quae sensu cognoscuntur ; demonstratio ex uniue
salibus , quae per suas singulares intelligit tur, ergo deficiente aliquo sensu , deficit scientia perfecta obiecti illius sensus. Hinc deducitur illud axioma , Nihil es in in est
Hu quod prius non fuerit aliquo modo in se dicitur aliquo modo, quia non requiritur , ut res in seipsa sensu percipiatur, sed suffcit vel per suos effectus, quomodo cognoscitur Deus per creaturas, vel per similitudinem , ut Petrus absens per Paulum praesentem eius fratrem , vel per partes , quas intellectus potest coniungere, ut qui vidit montem, & aurum, potest i ffingere montem aureum,vel aliquo alio modo, de quo Doetor in p.d4.q. I. CAPUT' III. De necessitate principiorum, ubi de modisperseitaris .ao D incipium demonstrationis defini- A tur ab Arist. 1. Post. c. a. quod sit propositio immediata, qua L non est altera prior, per ouam demonstretur, ut est haec Omne animal rationale est risibile ; quod
principium est duplex,unum dicitur dignia
375쪽
tas, alterum dicitur pofilio , dignitas est propositio immediata, &indemonstrabilis, quam necessc cit noscere . qui aliquam scietiam vult addiscere, tales sunt propositiones per se notae: dicuntur dignitates, quia propter maximam euidentiam, quam continent, dignissimae sunt .vt ab omnibus tanquam verae censeantur,vocantur etiam maximae,quia ad probandas qua plures propostiones inserui ut, huiusmodi sunt in Meta- physica De quolibet verum a F mare , vel negare: e nullo ambo similiter in Mathematica omne totum est malus sua partes ab aqualibus aer .alia demas qua remanet, suns aqualia. Positio est propositio immediata,& in- demonstrabilis,quam scire non est neccisse, qui aliquam scientiam acquirere inlii tuit ,1cd suffcit,ut a Magistro illam accipiat, Vt addiscens plutosophia non elt opus, ut sciat
diffinitiones naturae,motus , corporiS naturalis. SIC.Verum est tamen, quod positio nosolum hanc propositionem indemonstrabi-'m, siue affirmativam, siue negatiuam signit, sed etiam definiti onem,qu ae rei quidati em explicat ab' affirmatione, ne- , on)e,definitio n. & si ut in propositioneium itur affirmat, vel negat, attamen si inicies a spictetur,nullam dicit affirmatione, , di negat iORem,sed tantum genus, & diis rentiam , ut definitio hominis dicit animat rationale; dicitur quoq; definitio positio , quia in initio scientiarum ponitur ad instar suppositionis , qua postea utendum est in
in Praecipua proprietas principiorum
376쪽
3 o Fars Π.Instit. Tract. I. c. I.
demonstrationis est, quod sint necessaria εnam si conclusio,&scicntia est de necessari; s,etiam principia, quia licet ex praemisesis falsis contingat colligi conclunone Ve ram,ia ex non necessariis necessariam, a tamen id fi inmutanquam ex falsis , i& non necessarijs, alioquin effectus nobilior emet sua causa , sed propter formam stlo2istica. Hanc necessitatem, & proprietatem declarat Arist. c. . ponens tres conditiones , vel potius tres gradus necessitatis concurrentes ad constituendam necessitatem princi .pij demonstrativi.
Prima conditio, seu primus gradus necessitatis est, ut sit de omni , propositio de omni est, in qua praedicatu dicitur de quolibet contento sub subiecto , &pro quolibet tempore, ut omnis hoαο cst colora tus, ista vero omnis homo disputat. omnis homo comedit, non sunt de omni, na primae deficit prima conditio , & secundae s ecunda; unde licet ad propositionem de Omni prioristico sufficiat uniuersalitas subis' clorum, lainen ad propositionem de omni posterioristico ultra illam, requiritur unuuersalitas tempori S.
Secunda conditio , seu secundus gradssnecessitatis est,ut sit per se; propositio Mise est , in qua praedicatum per se CODuenit subiecto, non per acciden S, qua conditio ut explicetur adnotari debent quatuor modi dicendi per se ab Arist. c. .sssignati. Sed prius supponendum , quod praedicatio est, duplex alia directa, & naturalis, Nest cum
id, quod a pia te rei subijcitur, est etiam ia
377쪽
propositione subiectum , quod a parte . rei incit illi, est in propositione praed ca- homo est animal; alia indirecta,
non naturalis,cum e conuertis , quod re verixa subcst, in propositione pr&dicatur, &quod inest, subiicitur; & ratio huius est,
quia in propositione praedicatum tribuitur subiecto, illique conuenire enianciatur, ergo subiectum se tea et in propositione pLr m dum habentis, & continentis, & praedicatum per modum habiti, & contenti, ergo illa propositio erit dircibia, 8 naturalis,qua conformis erit rebus, ut se ii , bent a parteret. &vi sunt ordinatae. Rursus accipien
quod quando aliquid est in se repugnans , vel ens per accidens , non potest de aliquo dici per se . nec de ipso aliquod praedicatu per se potest enunciari, unde istae propositiones non erunt per se, homo irrationalis est animal, homo albus est racionalis, homo est animal coloratum. &c. &ratio
est,quia quod in se est repugnans, vel per
accidens,semper erit tale.Luicum flue com paretur 3 nam comparatio non tollit rei coisParatae,quod intrinsece , & formaliter illi conuenit. ergo si est impossibile , & repugnans ,via per accidens, nihil deii 1 odici--tur possibile, & per se. Uerum est tamen, quod illae propositiones, in quibus explica tur naturae horum impossibilium, vel ontium per accidens, reductive possitiat dici per se,ut chymera est impossibilis, vacuum est nihil, homo albus cliens per accidens I Li. 8 ratio
378쪽
3 a 'Pars ILInst. Tract. I. c. 3.
ratio est, quia sicut ista entia dicuntur habere propriam naturam, habita comear tione ad vera entia, di similitudinarie , ita etiam suo modo possunt in ipsi s fieri pra dicationes per se, HiS praeacceptis.ci Primus modus dicendi per se est, cupraedicatum est definitio, vel ingrediens d finitionem subiecti ,ex quo ali qui deducunt omnia praedicata, quae definitionem ingrediuntur tam in recto,quam in obliquo, siue sint de essentia definiti, siue aliquod additum,perse ρος dicari in primo modo de deis finito , unde concedunt has esse per se primi modi, homo est animal, homo constat
ex anima, Sc corpore, quae sun Nartes est
tiales hominis in obliquo de i pso praedica tes, risibile eit homo later est fit j pater, &s miles, nam homo ingreditur, ut subiebudefinitionem Wfibilis, & filius ut correlatiistium in definitione patris , N p bant ex ipso Arist qui afferens exempla primi mo- ci, ait, ut cum linea praedicatur de triangu-Ioo punctum de linea, at quamuis linea sit pars essentialis trianguli , & in obliquo de ipso dicatur, punctum tamen non est pars essentialis, nec de essentia tmeae, & solii definitionem lineae ingreditur tanquam te minus,& quid extrinsecum, ad quod esse tiatim dicit habitudinem; ergo qui λ quod libet accidens essentialem dicit ordinem ad subiectum per quod definitur,& relaturima
ad correlatiuum, istae propositiones mundin primo modo. I.a super quia non est maior identitas, quam eiuldem ad seipsum, hanc
propositionem homo est homo, in primos modo
379쪽
her. c. . ubi bonum dicit esse per se bonu,& citatur Scotus r. Pin. q. t 9. & Tromb. cuFormali itis in tract. de Formari 3 .Tandem quia naturae communes sunt do e sientia sinigularium. ci de ipsis praedicantur etiam in
Alii ux opposito non Iolum negant,liae in obliquo definitionem ingrediuntur, ad hunc modum pertinere , siue sint de el- sentia, siue quid extrin secum, verum etiam Bogant transcendentia in primo modo praedicari de inferioribus, quia non te habent ad modum formae inexistentis , pr positiones quoque identicas eadem ratione . &quia non lunt naturales, neque de monstrationi possunt inseruire . cum norioxplicent causam cur praedicatum lubi cto conueniat, de demonstratio proceda ex causis: praedicationes item uniueri aliude singularibus remouent ab isto modo , quoniam non sunt de omni, cum sint pari Culares, omnis autem yropositim er se debet esse de omni posterioristico,ncut lucu-dus stradus necessitatis praesupponit primum Num ergo propositiones, in quibus tota definitio, vel partes definitionis in remeto praedicantur de proprio definito, Vt sunt genus, & d iserentia respectu speciei,
in hoc primo modo reponunt r3 Dicimus tamen,quod proprie loque- do illae propositiones erunt per se prIm I mo di,in quibus praedicata sunt de tesscntia tu hiecti uniuersalis,sive in recto,stuc in oblis quo, siue praedicamentalia sint:, siue trai
380쪽
scendi nita, at quando non sunt de essentia, quamvis ingrocia a tur definitionem , non conficiunt propositionem per se: reductive vero ad hunc modum spectant praedicationes uniuersalium de singularibus, eiusdem de se ipso , N propositiones negativae, in quibus remouentur a subiecto praedicata Opposita praedicatis lli conuenientibus in Primo modo: explicantur,ra probantur singula ; & primo quod praedicata essentialia in recto per se in primo modo praedicetur, patet ex communi consensu , & ex Arist. hic.& ex Doct 3 d.7. q. I. I. Post. q. v. eo quia haec est maior necessitas, quae possit inter praedicatum, & subiectum reperiri, cum sint de quidditate subiecti ; & idede praedicatis essentialibus in obliquo dicendum,& de transcendentibus etiam,qua te est ens, quod vere in quid de suis inferioribus praedicatur, ut 8ocet Doctor 1
d. g.q. 3. T. & Vere ens concipitur admodualicuius formae Metaphysics inclusae in suis inserioribus quid litatiue, sicut c2tera prPdicata quidditatiua ' . . 'o Secundo quod quando non sunt de eusentia, licet inurediantur definitionem, nω faciant propositionem per se primi modi.
habetur expri Uca Doctore r. d. 3. q. 3. G.
bi negat ens in quid, di in primo modo de suis opssionibus aici, quod probat, quia
pradicatum in primo modo est de essentia subiecti, at subiectum non ponitur in d finitione passionis vel recidentis, nec coris relativum in definitione relativi tanquam