장음표시 사용
401쪽
ueniet Lunae, quatenus haec Luna, & in parriculari,sed quatenus Luna, S in uniuersali. Sec do, quando sunt pireres species , quibus secundum rationem communem conuenit praedicatum, mae cum sit incognita . putaret quis tale praedicatum illis conue iure secundum proprias rationes peculi res, ut si quis existimaret localiter moueri conuenire perfectis animalibus secundum
rationes speciales,cum tamen coueniat se- .cundum rationem comunem animalis perfecti, quae supponitur innominata. Tertio, si quod est speciei, putamus Conuenire generi, ut si esset tantum homo in Treum natura, & quis putaret homini conuenire esse
rationale, quia animal, erraret. QuoS res,vt euitemus,assignat Arist.cit. hanc regulam , ut verum uniueI sale praedicatu c
gnoscamus.Si positis omnibus non ponatur tale praedicatum, & ablatis non auferatur,sgnum est praedicatum illud non conuenire subiecto secundum illas rationes: Sed lac dum eam rationem erit praedicatum uniuersale,secundum quam primo, & conuer- uertibiliter ita conuenit , ut illa ablata ab intrinseco, &per se aufertur tale praedicatum, & illa posita ponitur, ut posita rati nalitate in homine ponitur risibilitas, Mitila ablata, haec etiam aufertur.s Hi sunt necessitatis gradus, quos requirit Arist. ad principia demonistrationis, quom ultimus praesupponit secundum, & prima j propositio .n. de praedicato uniuersali est per se, & de omni , secundus praesupponit:
primum,sed non ς contra , ut patet intuenti.
402쪽
ei. Uerum est tamen, quod non omneS --
di per se demonstrationi inseruiunt, sed solum primus, & secundus,in quibus praedicatum nunquam potest subiecto no inesse, quamuis etiam quartus possit aliquando insemire; tertius verb modus, quando exustentia demonstratur de subiecto,dumtaxat
Dices, bonitas, sapi entia &c. demonstratur de Deo, & tamen istae propositiones nosunt de omni, propter singularitate subiecti: item eclypsis cie Luna demonstratur,:nqua conclusione non adest uniuersalitas teporis 3 demonstratur etiam in hyeme esse alues,in aestate grandinem fieri , &c. quae nullam habent necessitatena, ergo falsi et est,quod principia demonstrationis debent hos gradus necessitatis habere. Resp quod uniuersalitas subiecti alia est pofitiua , ut quando subiectum est commune pluribus , subus omnibus conuenit praedicatum ; lia est negatiua , ut cum esto nihil si sub subiecto , tamen nihil est sumere sub illo etiam per impossibile , cui tamen non conueniat prydicatum: item plures dantur gradus necessitatis, quaedam . n. propositiones dicuntur necessariae , quia ut plurimum ve-vificantur, sed fallibiliter , ut quod dcntur vives in hyeme; quaedam aliquando , sed in allibiliter, utquhd tali tempore & posi- eis talibus causis eclypsis Lunae contingat I aedam,ut sint semper, & infallibi litor naturali potentia, ut quod oriatur Sol quotidie,& occidat; quaedam semper , R in fallibiliter secundum omnem potentiam , Yt
403쪽
De demonstr. propter quid. 3 6s
quod homo sit risibilis: ad arg. resp. quod propositiones de Deo possunt dici deo
ni,quatenus subiectum potest dici uniue sale uniuersalitate negatiua,quati nus nihil esset sub Deo, si effet possibile, cui uo conueniret bonitas. & hoc lassicit: aliae propOsitiones secundum quod sunt necessarie,dicuntur demonstrari, & Quo magis sunt ne- . Cessariae, eo perfectiori clemonstratione demon si rantur,& quia demonstiatio potissi-- est omnium perfectistana , & de ipsa praecipue loquitur Arist. qua propositiones maxime necessariae demonstrantur idcirco
dixit principia demonstrationis eme debere taliter necessaria, ut sint de omni, per se, tisecundam quod ipsum.
De demans ratione Proter Ruid . Ex τ' Emonstratio ab Arist. r. Post. c. Io. diuiditur in dem strationem p 'erquiἀ, seu potissimain, &in demonstra tionem, quia , prima est, quae per causam proximam, & adaequatam procedit tanquaper medium ad demonstrandam conclusio n na secunda, quae a non tali causa procedit; prior dicitur potissima, & a priori propter perfectissimum modum procedendi,&perscctissimam scientiam , quam parit: de qua Arist. c. a. duplicem dat definitionem. Prima definitio est ista , Demonstratio es Οἰων-ui sciens yeire, seu estoruisenus
hientialis,quae definitio constat ex genere,
quale est Dilui uitia ex differentia, qui
404쪽
circumsci ibit nob:s ly faciens scire , per quod a topico . N elencho diilingui tui; & conse quen tur potest dici h sc defini ci o forames, luatenus datui per causam formale, qualis est diferentia ; potest quoque dici finalis, quia datur per nnem demonitiati nis, qui cst sci sti i, propter quam est initia tuta. verum est aduertendum,quod si seir , hic sumitur lato vocabulo, ut et ad scire apost riori extenditur, sic talis definitio erit demonstrationis in communi , non demo grationis propter quid; at Arist. per scire, intellexit screntiam proprijdimam, quam supra desinierat 'nde in tex.9. it1cientiam demonii ratiuam esse ex prioribus, & causs
Secunda definitio , quae materialis dici solet,quia datur p r conditiones principi rum; tk ex definitione scient: ae illam deduxit.Ar st. est ista, Oramonstratio est tolutismus
confans ex v-ris, tr is, immediatis, notioia bus , prae ibus ,'causis conclusionis . Ab
ista definit one parum differt seeundum aliquos lia,quae i. Top. c. i traditur, eΗ Dia
nis δεικα uere prιncipiam ue sed melius dicetur hanc dἰ finitionem competere demonstrationi communi ad propter quid,& quia, ut onmis demonstratio a syllogismo LoPico secernatur, signiuia huius erit, quia datur per di tanctionem veris, inut 'ν is, napr ncipia demonstrationis Luia suqt vera, licet non prima , nec immediata : pro declaratione igitur huius defin.tionis singule
405쪽
particulae sunt expendendae. ax Prima conaitio est , ut sint praemissis vera, quia conclusio est vera, ergo & praemissae, nam licet ex falso aliquando se quatur verum , hoc est per accidens, de rati nc Dymae syllogisticae, non per se, raticinne materiae, imo quamuis conclusio 1lla socundum se specitata sit vera atta i cn ut deducta ab illis praemissis est falsa, quia ut sic includit vim illativam, & causativam pra missarum respectu conclusionis, quatenus conclusio est emtus, & praeniissae cati se Iat falsum est conclusionem veram esse effectum falsae premissae, non ens n. quale est falsum, nequit esse causa entis, quale est
Verum, quapropter hoc totum s. conclusio in se vera cum rc latione cffectus ad prε missas falsas ut causas ,est quid falsum; tura quia non ens non potest sciri, falsum est non ens, ergo nequit sciri, & illi assentiri intellectus , haec conditio conuenit etiam . syllogismo topico Dices,ex aeternitate motus quod est falsum, Alist. colligit 3 Phys existentiam primi Motoris, quod est verum. & in demonstratione ducente ad impossibile una proinpositio est falsa. Tum quia de infinito , va-
Quo, ente rationi S multa demonstrantur,
quae sunt non entia, & falsa. Res p. ad i. patet ex dustis,conclusionem Arist. de exiit entia primi Motoris sequi per accidens ex motus aeternitate , vel quod etiam conclusio sit falsa modo explicato 3 in demonstratione autem ducente ad impossibile concluditur neSatiue, depra missa falsa assumitur
406쪽
3 68 Tars II. Inllit. AE. I. e. q.
sub conditione. si esset vera , nunc autem non de ista demonstratione loquimur, sed de ostensiua, & propter quid. Ad a. de non
entibus ,& falsis datur scientia negativa, . quatenus cognoscimus infinitum non dari. vacuum nDn existere,ens rationis non esse
verum ens , sed falsum, non veto lentia: positiva affirmando de illis aliquid verum de reale praedicatum. Secunda conditio est, vi snt prime, o .mmediata, istae m. particul p. quamuis ab aliquibus distinguantur, communiter talTe pro eodem lamitatur, & in tantum Arist. appositit ly ut insinuaret, non
sumi in eodem sensi ly tramis, o prioria
tionem. ambobus tribuit; hsc igitur condiatio denotat, quod principia demonstrati cis debent este immediata, seu in demonstrabilia per aliud medium a priori , & in eodem genere, diximus a priorsi quia non osscit, quod a poster ari, & per esset tum
demonstrentur: diximus in eodem tenere,
nam potest una causa demon strari per alia alterius generis,& tamen dicetur prima,&immediata in proprio senere .& ratio h ius conditionis est, quia s principia essent demonstrabilia,&euidentia per alia, & illa per alia, procederetur in infinitum, quod est euitandum,ergo standum est ad aliqua principia immediata in demonstrabilia per aliud medium prius . &intimius subiecto. Verum in tamen quod aliqua dicuntur in- demonstrabilia formaliter,quia se ipsis sut
407쪽
beant ab aliis principi js prioribus per
rus possint demonstrari , conficiens tantenremonstrationem scit illa resoluere in priora principia ἱ quamuis autem ad perfectis-
siniam clemonstrationem requirantur principia formaliter immediata, tamen ad per- fcctam demonstrationem sufficiunt principia virtualiter immediata, aliter aulla d retur scientia stibalternata, dummodo tamen priora principia sint nota scienti, alia ter non eget demonstratio , sed conclusio topica in ipso . Huiusmodi propositiones possunt e sse tam affirmatius,quam negati-ur,assirmatiu7 prscipue erunt,qus non habent causam , eur prpdicatum insit subi cto,ut quando definitio egentialis,aut proin .prium genus, vel differentia prςdicatur da definito, & cum prima passiode definitione dicitur,& uniuersaliter quando effetius ducitur de sua proxima causa, ut homo est animal rationale, homo est animal , est rationalis, auimal vationale est risibile, setaeiscursiuum,&c. athpc M- est sensibilis , non dicitur immediata, quia potest recte
per animal demonstrari. Negatiup erunt, in quibus extrem v seipsis distinguuntur, nota per aliud medium, ut atrimal rationale noaeli hinnibile, vero, homo non est plata, non dicitur immediata, quia potest osten et per animal . Et ist7 dupconditiones co- ueniimi μεmissis iniciabsolute, M ut propositiones iunt, sequentes vero in ordinet ad conclusionem, ut principia illius. Addit deinde Arist. tres alias condiationes coninmientes principijs comp3ra
408쪽
tis ad conclusioncmb quod sit ex irioribus notioribus , eausi ue conclusonis , & primis vltiniana Lxplicat, a qua coeters proueniunt, debent igitur csse causs conci sonis, quia scire est rem per causam cogn'scere , unde medium debet esse causaidhaerentiae pi aedilicati cum subiecto in con- elusone , crgo pi semissae talem causam deinbent continuae. Pro cuius notitia communiter dicitur quod causa alia est in cogno Rendo, quae s. est ratio, cur aliquid cognoscatur, quo sensu cum per effectum cognoscinatis causam, effectus respectu causae dicitur causa in cognoscendo,alia est causa inessendo,a qua aliquid in esse cai satur, quae etiam causa in cognoscendo dicetur, si ph gipsam cognoscimus effectum s & hac est duplex formalis, seu propria, quae .s vere est causa effectus,siue physica,sive metaphysica,alia 'irtualis,ouae Proprie non est causa,
sed taliter se habet in ordine ad aliud , quod si illud causaretur, non nisi ab illa causa proueniret, quomodo incomprehensibialitas Dei ab infinitate ipsius prouenit, &quia hic definitur demonstratio propter
quid,per causam non intelligitur illa . quae solum causa est in cognoscendo, sed citam in essendo,& secundum rem , siue formalis sit,sive virtualis, ut demonstrationes. quae fiunt de Deo,verae possint demonstrationes
dici,nuod consonat Scot. quOL I. art. 2.
Sed hoe dictum de causa virtuali non
placet Amico tract. 26. q. 6.dub. I. unde negat demonstrationes de Deo,& aliquas main thematicas sub demostratione hic definita
409쪽
De demonstri propter quid. 3 7 r
contineri, eo quia causae virtuales uo sunt nisi secundum nos, non a pariae ici, ergo si .
intelligitur res ab alia causa causari , i telligitur falsum t Tum quia etiam causa Tantum in cognoscendo potust dici causa virtualis,& sic demonstratio ab ci ictu eiasci demonstratio propter quid i Tum etiam quia de principijs daretur scientia,nanI ap- Prehensio terminorum potest dici causa virtualis cognitionis principiorum , quia si haec posset causari, ab illa causaretur.
Uerum tantus rigor non placet γ si. n. per
Causa virtualem intelligitur id ,a qu pro-Prietas aliqua dimanat,& pullulat ab .ilia dependentia,&imperfectione, quo tensa
Patres Graeci nomen caulae admittunt in diuinis,& conuertitur cum princi Pio, patest pro medio assumi in vera , & propria demonstiatione yropter quid , quia sufficit emanatio illa,&pullulatio , &parum refert,o sit cu vera dependentia, Scimperfectione. Nec obiectiones aliquid valant: non
prim/,quia causae virtuales etiam a parte rei sunt tales, quatenus a parte rei unum
pullulat ab alio , unde non intelligitur falsum , si a dependentia p sciudaxur . .
Non secunda, quia causa non prouenit ab effectis,ideoque effectus non erit causa vi tualis. Non tertia, quia hic est sermo de causa inhaerentiae praeuicati cum subiecto,quq sensu apprehensio te minorum nequiudici causa principioru,neque termini pri cipiorum habent aliam causam,cur adinui Cem Connectantur,cum sint prima.& immediatriquare de ipsis no erit scientia. Uerum
410쪽
a a Pars musti Tract. I. c. q.
est tamen,quod Arist. praecipue intellexit de causa proprie dicta , unde est iere quaestio
' a 4 Ex hoc probatur,quod praemissae sint
priores quae particula differta ly pridis ,
dicuntur .n.praemimae primae,quia non habet alias priores; dicuntui priores respectit Co
clusionis e o quia causa est prior ordine , Nnatura ipsa conclusione,sicut quaelibet causa prior dicitur suo effectu. Et quia sunt causae in essendo,& cognoscendo ipsius conchisonis,euidentiam. n. ,& certitudinem conclusio habet ex praemissis , sequitur , quod notiores sint ipsa conclusione,quori probat Arist. per illud axioma. Propια qma ππ-- auia e MD,θ im malos , ut si volumus medicinam propter sanitatem, magis Vol mus sanitatem , sed assentimur conclusioni propter praemissas, ergo magis agentimur
Pro exacta tamen cognitione huius axiomatis multa solet a Doctoribus afferri,ut ipsius veritatem saluent,quampluresque co-: ditiones,& limitationes adducuntur ζ, Dier tamen dicimus,quod ista propontio est causalis. unde verjficatur in his,quae se habent, ut causa,& effectus; & fundamentum sumit ex hoc,quod nulla caula producit et fectum seipsa nobiliorem; sed semper caulatotalis,saltim ut causa,& independens est, dicit maiorem perfectionem , quam est chis,nam independentia dicit perfectione, dependentia imperis tionem ; hinc conditiones requifitae ad veritatem istius axiomatis, praecipuae sunt, quae ad saluandam maiorem