Institutiones logicae quas vulgò Summulas, vel Logicam paruam nuncupant. Authore mag. Bartholomeo Mastrio de Medula, & mag. Bonauentura Belluto de Catana, ord. Min. Conuent. ... Prodeunt modò denuò recusae varijs additionibus locupletatae, & in hunc

381쪽

secum, eo vel maxime, quod saepe sunt alisterius speciei, imo& praedicamenti. Tum quia i . Post. 3 s. praedicatio per se nonco uertitur in praeuicationem per se, sed pasesio per se praedicatur de subiecto , ergo subiectum non praedicabitur persede passione. Tum quia in tantum praedicatum per

se dicitur de subiecto, quia in subiecto est causa, & ratio formalis inhaerentiae praediacati cum subiecto, qua ratione tunc fit diarecta, & naturalis praedicatio, quando id, quod inest, praedicatur, & cui incit,subjjciatur, sed in passione non eit talis ratio, nec subiectum inest passioni, nec correlatiu inarelativo, ergo non possunt conficere propositionem perie. Solum potest in serri, o cum passio, vel accidens dicat essentialem ordinem ad subiectum , qui ordo circumscribit nobis essentialem differentiam , idcirco non subiectum, sed talis ordo ve sie circumscribens dicetur in primo modo de accidenti, & in hoc sensu intelligendus est. Arist. dum hic affert exemplum ae linea ex

Punctis constante, punctum M. cum non sic pars essentialis lineae sed terminus necessa rib requisitus, non dieetur de lanea, neq. in obliquo in primo modo . sed habitudo luneae ad punctum,ut explicans differentiam essentialem ipsius , erit praedicatum in priamo modo. Hinc colligitur, quod non sui cit dicere,praedicatu primi modi est, quod

ingreditur defiqitionem subiecti, sed requistritur adhuc, ut ingrediatur tanqua aliquod essentiale, non tanquam additum ; insuper

quod quando una definitio essentialis prs P s dic

382쪽

3 6 II. Inst. Tract. I. c. 3.

dicatur de altera eiusdem definiti , est v ra praedicatio per se primi modi, ut animal

rationale est ens subitantiale corporCum. Contat ex corpore , & anima , nam licet una dcfinitio non sit de conceptu alterius,

sufficit, ut sit de essentia definiti, pro quo supponit. a 4 Tertio, quod illae propositioneS en meratae in conclusione possint ad hunc in dum spectare saltim reductitie , probatur , non n. proprie spectant, ut patet ex dictis referendo opinionem oppositam de praedi- cationibus eiusdem de seipso,& uniuersalis de singularibus: quod etiam dicendum eu de propositionibus negati uis , quia in eis

'praedicatum remouetur , non tribuitur su-: Dieci ob ergo non possunt dici proprie in primo modo; tum etiam qura negationes ne-

'ueunt esse de e gentia, &constituere ens positivum. Restat igitur,ut solam reductiαue pertineant, quia uniuersalia sunt de eia Tentia singularium,& si ista definirentur, notas per uniuersalia , ergo istae praedicati nes erunt in primo modo, & necessariae. Sumiliter si perseitas propositionis est, quia raedicatum est in subiecto non per aliud , Itaut quanto subiectimi est minus aliud a' praedicato, tanto magis propositio est per se, unde magis est y se inolitio. mpia tota definitio praedicatur de defiatto , g si pars praeditaretur,cu no sit masor idelitas,quam eiusde ad seipsum, identicae protositiones possunt dici per se, & non niti ire primo modo. Insuper quod propositiones negativae,rstc.ad hunc modum reducantur fiatet ex

dictis

383쪽

dinis in Phys. disp. H. i. art. i. v bl cum Do istore quot. .E Ostendinaus negationes praedicatorum simplicit cr rc pugnatium alicui, quamuis constitutive non pertineant adesesentiam illius rei, consccutive tamcn speetare, quatenus necessario consequuntur ad praedicata propria essentialia , erso quia negatio urationalitatis V. g. coal equitur in homine ad rationalitatem ,quae in primo modo dicitur de homine, etiam talis negatio ad talem modum reduci debet , ut haec homo non est irrationalis o modo sit per se primi modi,de hoc sibi vult Doctor,cum post.q. xi .asserit, quod negativa propositio cst vera primo,& per se reddepende icr ah assirmativa. Et ex his breuiter diluciada fiunt,quae fuse disputant Formalistae nostri trac.Formaliti pari. 1.art. 3.de distinctio. ne Armati, circa propositiones spectantes

ad primum hunc modum dicendi per se,ubi

iraesertim contendu ut de . praedicatione identica,& uniuersalis de singulari, do quo plura Arella ibid.com. .quae omnia excini ais breuiter conciliari possunt is Dubitati tamen potest de modis it , trinsecis, an in primo modo praedicetur per se de re, cuius sunt modi, quales sunt infinitas , & necessitas respectu Dei, finitas, Se contingentia respectu creaturae, intensio ,& remissio graduum in qualitate, non. n.Via dentur spectare ad a.modum, in quo passio dicitur de subiecto,ut infra, quia modus intrinsecus intimior est ipsa passione, nec facit unum conceptum per accidens cum re,

384쪽

3 8 Pars redistit. Tract. I. c. i.

Cto,ex DOct. quot. s. C. Resp. cum Smi sine. tract a. disp. i. nu 4. bi citat 4 al. &Posnan. Ob rationcm allatam modum propriς non

pertinere ad a. modum, sed ad primum modum, quia aliquo pacto pertinet ad quid ditatem rei, quatenus perfecte, & adaequale quidditas nequit concipi non intellecto modo intrinsecos non tamen attinet ad primum gradum perseitatis primi modi, nam lin i i ra sunt rei praedicata quidditativa, quani modi intrinleci. Vnde in hoc primo

modo dantur gradus, primus est, quando tota definitio praedicatur de definito, secu-dus quado pars definitionis praedicatur de definito, tertius quando modus prεdicatur de re, cuius est modus,& ad quartum grada

pertinent propositiones, quae reductive mmoc primo modo collocantur. , . Dices, animal non est de ratione rati

risis, sed haec propositio est per se,rationale est animal, & no nisi ad primum modum reduci videtur, ergo falsum est praedicata primi modi debere esse de essentia subiecti,

rnin .prob.quia est necessaria,& non per a ridens,ergo per senum quia bene sequitur, omnis homo per se est animal,omnis homo per se est rationesis , ergo rationale per se est animal,quia ex propositionibus per se, non sequitur nisi propositio perse2 non per acci denS. Resp .ex Sco. .d.ij. q. 3- FF. quod nec genus de differentia,neq; differetia per se prsdicatur de genere,quod etiam docuit

1.Pin.q. 23. quia neutI imper se includitur in altero,aliter unum ipsorum esset tota d

finitiori licet sit necuilaria, non tamen Per

385쪽

se propter carentiam inclusionis, sed solum est necessaria propter inclusionem in te

tio in spe cie .Dicitur quoque per accides Iogice,ut innuit Doctorin 3.d.7 q. O. qua tenus praedicatum cst extra conce, tum suis biecti, non metaphysice,quasiis unu aecidat alterio et ambo tertio. Ad aliam probationem resp.Tat hic negando conseq quia non est necesse, quod si extremitates uniuntur cum medio sub aliquo modo speciali praedicandi aeu cum aliqua determinatione

noc denotante, quod etiam sic uniantur inter se;imo committitur fallacia accidentis, quatenus non quicquid conuenit praedic to, dicitur etiam subiecto conuenire , mquod praedicatum non est omnino idem calubiecto, vide Doctorem p. Post cit. plura circa hoc docentem.

Seeundus modus dicendi per se est, cum subiectum est de definitione praedic ti; sed hoe non susticit, aliter haec propotatio,animal est hoc o. esset per se, cum aniam es fit de definitione hon;inis. quod tameest HIsum,ut habet Dpctor I. Post. q 32. in ..cix.eo quia es prάdicatio innaturali', non inseruiens demonstrationi , & faciunt ad hoc quae supra diximus ostendendo hac propositionem, risibila est homo, non esse per se, Quare requiritur adhuc,quod subi ctum sit de definitione praedicatii, non Vt pars essentialis, sed ut additum. Sed neque hoc suffcit, aliter accidcns commune in se cundo modo de subiecto diceretur , ta fa-eeret propositioncm per se , non per accidens, tua Mist.bic. Iapropter exigituς

386쪽

3so Pars II disiit. act. I. . 3- etiam ,quod inter illa sit necessaria habitu-

caulae ad effectum , ita ut subiectum sit causa praedicati,quae habitudo, vi sit neces' saria,non debet esse in genere causae materialis , nam haec datur respectu accidentis communis, &qiua haec indifferens est ad formam,&priuationem recipiedam, quatum est de se,ut habet Dinor in L . y. . 7. S.&a.d a s. Cued in genere causae essicie tis,non cuiuscunque,sed. iIlius,quae per emanationem causat, & propriam resultantia nexplicauimus in Phic disp. r. q. a. qualeeu subiectum respectu propriae passionis , ea teri. . effectus non habent neccssariam connexionem a& habitudinem cum suis cau sis,qu m doctrinam tradit Scotus I .Post.q.

11. hine alij brevius dicunt praedicationem secundi modi esse , cum passio de proprio subiecto praedicatur . Ex quibus deducitur primo,quod si paGsio praedicatur de definitione subiecti , vel differentia constitutiva, talis praedicatio erit in secudo modo, quia explieite assignatur ipsius causa,ata Doctor II 3.LI 2.q. 3. B.

Secudo, quod passio in secundo modo praedicatur de inferioribus proprij subiecti , ud cum passio generis dicitur de specie, &passio speciei cle indiuiduis; licet no imm diale primario, sed mediate, di secundario,& hoc sbi vult Arimcum a Post. 32. ait Passionem generis per .accidens conuenire speciei Mion immediate: ratio est, quia iainferiorib. vere reperitur eausa illius Patafionis. T ertio ,quod passio inferioris nullo

modo praedicatur per se de superiori , ito

387쪽

mctor cit .vnde haec non est per se, animilest risibila , quia non conuenitilli definitio huius secundimodi meque ista est per se, numerus est pari linea est recta ob eandem r-tionem .Quartis,quod eassiones inferiorum lab disiunctione per te in secundo modo

praedicantur de superiori, ut numerus, vel Ein par et impar dinea et Iecta, vescurra, quoniam haec duo sic accepta, cum sint in mediat δ, nccessse est alterum incsse,se habet enim,ac si contradictorie opponerentur,&simul cum disiunctione sumpta constituunt num proprium de genere enunciabile;ide

dici potest de ista pi opositione,animai,au: est rationese,aut irrationale , quia diuidi in species per differentias est proprietas ge

neris.

Dices accidens semper praedicatur accidentaliter;ergo per accidens, non per se . Resp.si ly accidentaliter determinat inhaerens,ideii denotat praedicatum esse ens a ridentale, est verum antecedens , sed neg. Conseq. quiae bene potest aliquod accidens necessaria conuenire subiecto, si determinat

inhaerentiam 8c connexionem , negatur

conseq.. Solent hic quamplures notari dinferenti ae inter primum , & secundum m dum dicendi per se,N Quinq.enumerat Aremtin. cicae'm. .sed per hoc brevitex distingui debςnt,quod prsdicata primi modi sui de csseatu,& quid ditate subiecti,non autepraedicata secundi modi & ideo illa sunt priora subiecto, ut constitutiva illius : ista vero sunt posteriora,ex quo oritur alia difffcretia , qua hicassignat Lynconiens.quod P si prae-

388쪽

3 si Parsuran. Tract. I . . I. praedicatum primi modi est causa subiectiqRὸntum ad esse , quia est constitnetivum i eius;sed praedicatum secundi modi est ca -satum a subiecto,quia dimanat, & pullulat

, ab eo . .

iγ Tertius modus communiter dicitur , quod non it modus Braedicandi sed modus per se effendi,& varie explicatur a Docto ribus ἱ Quidam .n. dicunt em modum per se essendi , hoc est solitarie existendi, quo sensu potest etiam conuenire accidetati , quando non est in subiecto, quam expofitionem recipit Doctor quot.9. A. Alij hunc modum per se essendi magis coarctant, Vt excludat modum essendi in alto,ut in ista Tto, siue actu, siue aptitudine, quo sensu competit tantum substantijs tam primis, quam secundis. Alij adhuc magis coarctat, . t excludat modum essendi in alto,non

tum ut in subiecto, sed etiam ut in inferi Ti, quonioso tantum primis substamijs c petet , nam secundae sunτ in primis tanquain inferioribus, unde A ist. de istis tantum exemplificauit. Zab. vero litati de propos. necess contendit hunc esse quoque modii per se praedicandi, reavi esse, seu existere per se dicatur de subsantia in propositi ne de secundo adiacente, eo quia Logica non considerat modos effendi Vii sum reales,sed modos intentionales, & praedicandi, qui demonstrationi inseru3 nne, quatenus per se esse enunciatur de Fubstantia

in propositione , quae omnia probabiliter sustineri possunt.

1ε martuo modus per se ab aliquibus

389쪽

appellatur modus non per se praedicandi. feta per se causandi: at Arist.in tex.& Docta

I . Post.q. s a. esare illum enumerapi Per modos per se praeclicandi sun datum tamen super modum per se causandi, & ut ait Doct., quando in subiecto includitur proxima ratio inhaerenistiae praedicati, licet inter ipsum subiectum,& praedicatum non sit necessaria habit

do,sed contingens, ut cum dicitur, volutas ult,iugulatus lutedit et ex quo deducitur contra Caiet. hic non sumi causam , & effectum potentialiter, sed in actu . nam si potentialiter sumerentur, esset in illis necessaria habitudo, nec a secundo modo differ ret, ut si diceretur, voluntas est volitiva, calor est calefactivus, haec .n. praedicata Sut aptitudines,& passiones subiectorum ι de

quamuis effectus in actu cotingenter uniatur propriae causae in actu quoad esse, per se tamen vinitur quoad causam, quia ab idiis essentialiter dependet, & hoc sufficit ad constituendam propositionem non omnino per accidens, sed aliquo modo per se . D ducitur etiam per caugm hic intelligi non intrinsecam . & essentialem , quales sunt

aversa,& forma respectu compositi.quia Hae pertinent ad primum modum, sed exisinni ecam,sive effciens, siue formalis, fina- Iis, aut materiasis sit: etenim forma accid talis, ut albedo dicitur causa formalis e

trinseca hominis albi , pro quan eo non est de eius essentia , & iste modus secundum Scotistas habet tres gradus; primus est, quando effectuo formalis praedicatur do

390쪽

subiecto mediante sua causa formali .ut homo albedine est albus, albus M. est effectus. formalis albedinis, & ipsa mediante dicitur de homine.: Secundus, quando actus egrediens a sua causa formali praedicatur de enfectu formali illius causae illa inediante, dalbum albedine disgregat , interfectum interfectione intexi jt, interire .n. est actus interfectionis, sicut disgregare est actus a bedinis, & cffectus interfectionis est intem' fectum esse,ut album est effectus albedinis. Tertius, quando effectus praedicatur de suo immediato principioo i intellectus intelli- sit .voluntaS vult. At hic oritur diffcultas, uuia tune qua

rus hic dicendi modus nonvidctui differrea secundo, nam supradictum est, quod cum .vasso praedicarix de definitione subiecti, ut cum dicimus, quod animal rationale estis bile . haec est propositio secundi modi dicendi per se, sed in hae propositione eia fectus praedicatur de suo immediato Prinsipio productivo, na risibilitas est effectus, animal rationale eius immediatum principium productivum Arso hic quartus modus non videtur differre a secundo Lynco-niensis hic videtur concedere Pod primus, re quartus dicendi modus inuicem conia dantur in quibusdam eorum gradibus sTrombetae vero tract. Formal art. 3. f. pro Aeclaratione , ut assignet horum modorum discretionem adinvicem ita discurriri prDdicatum aut est intra conceptum formalem

subiecti, aut extra, si primo modo , sic est praedicatum pertinens ad primum modum dice