장음표시 사용
411쪽
iorem perfectione causae respectu effectus requiruntur. Prima igitur conditio est, ut causa sit totalis,&per se respectu illius estectus, qua ratione non valet, compositum estens in actu propter formam ergo forma est magis in actu, nam compositum est ensin actu subsistens,forma est actus Informas, nec forma est totalis causa actualitatis coia positi,sed etiam propria entitas : similiterno valet, csi influunt propter motu , crgo, motus magi sin fluit o quia motus nocis pse causa influxus sed p accides, di instrume-tilis Secunda, ut praedicatuim quo fit copa ratio conueniat formali ter tam causae, quὶ effectui, unde no valet,aer est calidus prop, ter Solem, ergo Sol est magis calidus i Petrus odio habet peccatum propter Deum, ergo magis Deum odio habet; nomo deambulat propter sanitatem,ergo sanitas magis deambulat.Tertia,quae ex prima deducitur,. ut id,quod effectum denominat talem, ausetur a causa quatenus tali,qua ratione non valet, domus est alba propter sdificatorε, ergo aedificator est magis albus, quamuis ip- fi etiam albedo coueniat , quia albedo aedificatoris non est eaula. adbedinis domus is Quarta Hubo forma,in qua comparantur , suscipiat magis, di minus, . hinc non sequiatur, Petrus est homo propter Franciscu,e go Franciscus est magis homo , Filius in diuinis spirat Spiritum sanctum propter Patrem ,ergo Pater magis spirat se adem quoaly magis,& minus non necessario dicit Iemper intensionem,& remissionem graduum ,
λὲ aliquado maiorem perfectionem qp -
412쪽
ad modum habendi talem formam, quirus magis independenter , & a fortiori, ut si
aer ut quatuor calefaceret lignum vi ctu tuor,si inferretur, ergo aer est magis calid',
ly magis ito dieeret maiore intensione caloris in aere,qua in ligno, quia ambosunt ut quatuor; sed perfectiorem modum possicendi,quia magis independenter, & nobi , liori titulo possidetur calor ab aere,quia est causa, quam a ligno. Cu his conditionibus intellectum illud axioma semper est verum in quocunque genere causae , ut bene hic
aduertunt Tatar.& Io. de Magistris. .
Dices,tam obiectum, quam species ii sus sunt intelligibilia, di tamen non sequiatur obiectum intelligitur propter speciem, ergo species magis intelligitur 3 insuper siparer,& filius essent parui, non sequitur filius est paruus propter patrem, ergo paterest magis paruus:ite concluso est finis pi
missarum,ergo sunt propter conclusione, ergo conclusio erit magis euidens,& nota. Resp. speciem nec esse causam totalem intellecitonis obiecti,neq; cocurrere,quatenus
est intelligibilis,ut Quae,sed potius ut Qua repraesentandorabiectium, unde deficit prima,& tertia conditio. Similiter secundo exmplo deficit prima conditio,paruitaS .n. cumst defcctio,& negatio,non est effectu&perse,sed per accidens productus: DcInum tertio exempIo deficit tertia c onditio , nam concluso ut finis non causat in praemissis noscibilitatem,&euidentiam , sed appe
413쪽
tapite amarentur , magis esset amata concluso.
a ue Sed circa noscibilitatem principioiu
duo fuerunt errorcs antiquorum ,quOS r
scrin re ij cit Arist c. 3 nam aliqui negaruesciri posse , aliter scirentur per alia principia.&scin infinitum , alij dixerunt sciri per dem onIstiationcm circularem, ut .s co cluso sciatur per principia , bc haec deinde Per concItitionem,hinc non est in infinitum procedendum . Primum errorem ,qui aeuia Mens est, non consutat Arist. sed tu soluierationem ipsius, nempe quod quamuis sistitia principiorum non si nobis indita a n tura. R intellectui nostro congenita , e quia intellectus noster est tanquain tabula rasa,in qua nihil est depictum, dicuntur tamen lumme naturae cognosci, & no per alia principia, quatenus percipimus sensibilia per sensum . ex sensu fiunt imaginationes,&phantasiniata, ex quibus ciscitur mem xia,& ex multis memorsis experientia, tandem ab experienta plurium singularium colligit intcllectus propositionem uniuersalem,cui vi luminis naturalis,& inditae ines, nationis a natura clarum,& certum prs tassensum ,& in hoc principio acquieiciti tellectus non procedens ulterius , sed potius ex eo coIligens conclusones,vndcaon est cognitio scientifica,& per causam, sed asmplici apprehensione terminorum Origi natur.at de notitia primum principiorum plura vide disp.3.Mct.q. a. Secundum err Tem respuit, quia cum aemonstratio circu
414쪽
a caula ad effectumnc vexo diuina Via , primo aposteriori. 8e ab effectu aecundo a priori a causa; fi omnia per clamonstrationem propter quid scirentur ,itaut dare tur circuius m demonstrationibus idem es.set notius , & ignotius natura respectu eiusdem,quod contradicit;probatur sequela,nam demonstratio propter Fid proeedit a notioribus nazusa, & in se, quae land principi aiad ignotiora natura, quae est eoaclusio,ergo si principia deinde per e clu- fionem demonstrarentur demonstratione propter quid, iam conclusio esset notior natura,& in se respectu principioru qua propter non cst admittendus circulus, sed regressus, ita ut cum principia demonstramus
per conclusionem , talis oemostratio no esspropter quid,&a priori,sed quia , di a posteriori per effectum nobis notiorem , sed ignotiorem natura, ad causam noriorem natura, & nobis ignotiorem ue Notiora nobis, lana sensibus propinquiora , ignotiora afensibus remotiora , quoniam nostra cognitio ortum ducit a sensibus , & quia eL febus ut plurimum sunz propinquioreSsenfibus, causae vero remotiores intendum m. S e contra se habeat, ut patet de Sole,
qui propinquior est sensibus quibusdam eis fictis ipsius in visceribus terrae) illi erant
vobis notiores,istae ignotiorem notiora natura e conueris,quae sunt minus kasbilia, ut uniuersesia, ignotiora natura, quae sunt
415쪽
De demonstr.propter quid. V, 7
agitur ex. professo. 26 Ex his patet definitio demonstrati nis materialis, & Coditiones praemissarum , ex quibus aliae coditiones orititur, ut 91 sint necessariae, cessitate in praecedeti cap. dein clarata,quae a doctoi ibus ponitur potius ud passio conueniens praemissis ratione terminorum x quibus constant, quam conditiarpserim At praemissae sunt; item, quod sine ex per se inhaerentibus,. ex uniuersalibus ,&aeternae, non quidem aeternitate incompte xa,ut est Deus, sed complexa, v v nimirum sint propositiones aeternae veritatis; &tandem ,quod sint propriae,non communesIn 1
principia alia sunt propria,qui ad propria,
determinatam scientiam spectant , alia non propria,vel quia aliena omnino,& asturius scioliae,ut principia Geometriae respectu Medicinae,uel quia comunia omnibus zaut pluribus scientus, principia ergo de bent esse propria, non aliena , quia causae Riat determinatae ad certos effectus, ergo effectus per proprias causas , & non per quascunq; demonstrari debent; non debenuesse communia, quia isti non faciunt seire secundum quod ipsum, ut dictum est supra, nisi per terminos speciales , & proprios cuiuscunq; scientiae contrahantur , ut hoc principium,si ab squalibus aequalia demas,
quae remanent, sunt aequalia, est commune Geometriae linea coimderanti, & Arithmeticae,quae est de numero , potest fieri pro
prium Arithmetics, si dicas,si ab aequalibus
numeriS,&c.proprium Geometriae,si ab aequalibus lineis,&c.Ηine si scientiae sunt di
416쪽
sparatae,non licet descendere de g enere ira
genus .hoc est,non licet per principia unius scientiae ostendere concIusionem alterius . quia scientiae suam unitateni sumunt ab Obiectis,& obiecta harum scientiarum funt Omnino diuersa, & distincta , at si scientiae sunt subalternae, licet quodammodo tra kedere de genere in genus, quia conclusi nes subaltern antis inferuiui pro principias in scientia subaltemata propter subordinutione obi inorum. Haec omnia tradit vi M. v. Post.vR ad io .cap.
α 'T monstratio Quia est ilIa,quae a no causa propria, Sc ad aquata prCcedit ad demonstranaam conclusionem , qua ratione dicitur,demonstrationem propter- quid facere scire propter quid res sit, nam Perfecte quietatur intullectus per ipsam , demonstrationem vero Quia solum facere scire,quod res sit, nam licet euidenter demonstret praedicatum conii enire subiecto, non tamen per fecte quietatur intelIectus , sed ulterius procedit ad inuestigandam Propriam caulam. Multipliciter autem potest fieri haecdemonstratio,Primo quado per effectum demoliratur causam csL; circa quod est not. quod effectus quandom e li cum sua causa
conuertibilis e tunc ex negatione , vel asinfirmatione effectus potist concludi nega-
417쪽
de progredi per demonstrationem propter
Muid a causa ad ef editam, ita se habent risibile & rationale ; quandoqmon est conue
tibilis; sed inadaequatus, vel quia excedit causam, si potest ab alia produci , ut calor respectu iguis, qui potest a sole quoq. generara, Vel ouia exceditur a causa, ut si cis ctus quanoo est, semper a tali causa proueniat,non tamen semper ab illa causetur, ita se habet respiratio respectu animalis, nam pisces sunt animalia, non tamen respirant, sic sensibilitas respectu viventis, animal.n. est causa respirationis, S ratio viventis est causa sensibilitatis, non tamen sum causae adaequatae: ab effectu, qui exceditur a ca sa,potest fieri demonstratio affrmativa, ut relpirat,ergo est animai,non tamen negatiua,non respirat,ergo non est animat:ab effectu vero excedente causam potest effici demonstratio negat tu ut non est calor, e go non est ignis, non vero affirmativa, est caloriergo est ignis. Haec demonstratio discitur quoque demonstratio a posteriori, quia procedit per aliquid posterius in re , qualis est cffectus in ordine ad causam.
Fecundo, quando per causam remotam , R non propriam demostratur effectus , per causam remotam intelligitur causa inaciaequata,& tunc si excedit effectum, a negatione causae concluditur negatio effectus, ut non cst animal,ergo non resparat: si exceditur ab effectu, concluditur afirmative apositione causae ad positionem effectiis, est ignis .ergo est calor .Haec demonstratio potest dici a priori, quia procedit ex prior
418쪽
sus, quales sunt eausae; hinc quando Aic
tur demonstrationem propter quid essa a priori, & demonstrationem Quia a post xjori,anthonomastice hoc debet intelligi , quatenus omnis demostratio propter quid est a priori omnis demostratio a post a tori est demonstratio Quia , non tamen est uniuersaliter verum , quia datur demo fratio a priori, quae non est propter. quid , .sed Quia, & dumonstratio Quia , quae nomvst a posteriori.
Dices datur causa remota ,a qua per demostrationem propter quid proceditur at effectum, ergo falsum est demonstrationem Quia procedere a em' remota: i ante Prob.haec est demonstratio propteri quid , omne animal rati on ale est i i sibile , omnis homo est animal rationale, ergo omniS hO- ,
mo est risibilis , di tamen inter animal ra. tionale, & risibile mediat cile adnarratiuu, Mod est causa proxima risibilitatis; & vniis uersaliter quando est ordo inter passiones, di effectus,itave posterior a priori prou niat.Resp caulam remotam possie sumi dupliciter, vel vidistinguitur ab immediata , di proxima , quo sensu animal rationale erit causa ne mota risibilitatistest adaequata, di conuert bilis; veὶ vidistinguitur ab inadaequata, di non conuertibili , quom
do animal rationale non erit remota carusa risibilitatis , in hoc sensu sumitur in de finitione demonsi rationis Quia, unde negatur antee.cum sua probatione Ierum est tamen, quod aliqui per causam remotam utra
me intelligunt, unde negant demostrati
419쪽
nem allatam esse propter quid, sed opposita sententia elt communior, & est quaestio
Tertio, potes fieri a signo aliquo naturali, quod necessariam habeat connexione cum alio, quia inuicem se consequuntur , non tamen 1e habent ut causa, &effectus, unde dici solet a concomitanti, ut est flebile, ergo est risibile, & hic modus, quamuis expresso non ailignetur ab Arist. tame, quia est certus,euidens,&necessarius, qua
ratione haec propositio, flebile est risibile, non cit omnino accidentalis, sed reducibulis ad secundum modum perseitatis, 'uatenus risibile dicitur de homine , qui datur
intelligi per ly flebile s hinc poterit dici
modus demonstrativus reducibilis ad modum arguendi a non causa. Ad istum moduquoque reduci potest Inductio, quae est a particularibus sumienter enumeratis,quae 1unt posteriora, ad uniuersale , quod est prius. Declonstratio vero ducens ad impossibile est reducibilis tam ad demonstra tionem propter quid, quam ad demon strationem inita, nam si procedit a causa proximaAit demonstratio propter quid , ut si equus est rationalis, est risii bilis, si vero a a. tali causa non procedit,erit demonstratio Quia,ut si equus est risibilis, est rationalis . a. et Ex his deducitur demonstrationen propter quid , demonstratione, Quia dita ferre multipliciter, nam illa procedit semper a causa proxima, adaequata,& a priori . ista vel a causa re muta,& in3daequata, et
posteriori: illa pertinet ad scieatiam subab.
420쪽
ternantem, quae , cum sit superior , reddie ausam principiorum scientiae subalternatae. & ea probat a priori , ista vero lpectat ad scientiam subalternatam, quaei spiu S ab effectu procedit: illa nobilior est, quia fim pliciter magis facit scire, & secundu qu odapsum. Insuper deducitur demonstrationualiam esse affrmativam, aliam negatiuam ssed illam perfectiorem esse,quia demostratio afirmativa. non indiget propositione negativa, at demonstratio negativa indiget affrmativa propositione,quia ex puriS negati uis nihil sequitu'sic etiam demonstrat o ostensiva dignior est demonstratione ducente ad impossibile, nam ilIa procedit ex propositionibus veris, ista saltem ex una falla. I andem colligitur, quod inter figuras fillogismorum tertia non est apta demonstrationi, nam 'lentia est uniuersalium stertia autem figura particuIariter concludit ; secunda quamuis possit inseruire d monstrationi negatiuar, aptior tamen est prima figura , & inter omnes modos primus est aptissimus, nam prima figura non indiget alijs , sed aliae figurae indigent Prima, qua ratione nobilior est c steris; &Primus modus concludit uniuersaliter a firmative, quo modo concludere debet deis monstratio propter quid .
as T Raecipua dissicultas eonficiendi de- A monstrationem consistit in inue tionc