장음표시 사용
91쪽
dies contrariatur nocti, quatenus tempus significat,sed ut significat aeris illuminationem, & nox illius priuationem, & haec etiaoppositio non est contraria, sed privativa, nulla item in quantitatibus discretis contrarietas reperitur, ut patet discurrendo per singulas. Est solum aliqua dissicultas de magno, & paruo, multo, & pauco, breui,& diuturno, quae contraria videntur 3 sed facile occurrit Arist. quod si haec aliquam videntur habere inter se contrarietatem, plane eam non habent, ut quantitates, sed ut relationem fundant, dicimus .n. aliquid magnum. & paruum, multum, & paucum, non per se, & absoluth, sed per comparationem ad aliud. Et adhuc falsum est ista esse contraria, alioquin de uno , & eodem
contraria enunciarentur, idem .n. tempus
est breue, & diutumum , idem monS magnus , & paruus, ijdem homines pauci, Zemulti comparatione diuersorum, non igitur sunt contraria, sed potius relative opposita. Altera quantitatis affectio, quae ei pariter communis est cum substantia , est non suscipere magis, & minus, hoc est non posse intendi,vel remitti, quamuis bene suis Icipere possit maius,& minus,quod est nimgis, & minus extendi. Tertia tandem, quε propria censetur in quarto modo,est ut secundu ipsam dicantur res materiales aequales, vel inaequales in magnitudine. vel multitudine, vel durat ione, ita tamen ut lyseeundum quam dicat rationem fundamentalem , & non tarmalem, ut Scotus docet quol. 6. formaliter namque res dicuntur
92쪽
aequales, Vel inaequales per ipsasmet relationes aequalitatis, & inaequali tatis.
i. a 4 inalitas definitur ab Arist. per suum
coneretum, ut sit accidentalis forma abj lutis siecundum quam subiectum denominatur quale ; cuius quattuor assignat species subalternas. vel potius modos, ut Doctor explicat . dist. 6.q ro. N. quarum prima est
habitus, & dispositio, haec est qualisas de facili mobilis a subiecto, ut virtus in adolescente, ille est qualitas de discili mobilis , ut Virtus in sene, unde habitus, & dispositio differunt tantum secundum perfectum, N imperfectum, & ideo non duas, sed Vnam tantum faciunt specie qualitatis, quia perfectum, impe is cetiim non variant speciem , & in hac specie ponia a tur qualitates omnes, quae suum subiectum aliquo modo praeparant, Sc disponunt ad operandum, vel patiendum , siue sint corporeae , sue spirituales, qua ratione inquitar st. habitum po se dici dii politionem,quatenus ad Op randum disponit; unde ad hanc speciem reducuntnr habitus omnes , tam corpori S ,
quam animae ex actibus acquisiti, & pariter omnes species impressae,tum sensibiles, tum in te ligibiles, quae licet proprie non sint habitus,sunt tame habitui similes, quatenus pereas excitamur & disponimur ad operandum . Secunda species qualitatis continet omnes facilitates, vel dissicultates natui ales ad agendum, vel patiendum , de diuiditur in naturalem potentiam; Vel impotimiam; quq sunt duae inter se essentiat lcr distinctae qualitates ex nullo actu a
93쪽
quisitae, sed a natura ipsa congenitae, undEnaturalis potentia est quaedam congenita qualitas, & ex naturali complexione alicui innata, per quam ipsum redditur naturalia ter potens ad aliquid agendum, vel ad alicui resistendum, ut durities quandam naturalem potentiam significat, qua durum est naturaliter potens ad secanti resistendu, ut non facile diuidatur L & quidam naturalem habent potentiam,& promptitudinem ad cursum, ad luctam, ad palestram, &c. Ex quo patet error ponentium in hac specie omnes potentias animae visuam, audiatiuam,&c. & omnes proprias passiones, quia hic non sumitur naturalis potentia pro facultate indita a natura , qua potest quipsimpliciter facere, nisi talis activa virtus realiter a suo subiecto distingueretur, nam sic ad hanc speciem adhuc pextineret, Vt dicemur in quaestionibus seu qua potest siefacere, i. prompte, di expedite, ut Dqctor
notauit in a.d. IS.qan. P. Naturalis imp 'tentia e contra est quaedam congenita qua litas, & a naturali complexione indita, per quam ipsum redditur naturaliter imp tens, seu ineptum ad aliquid agendum, aut alicui resistendum, ut mollities naturalem fgnificat impotentiam, qua molle natur
Iitex impotens est ad sectioni resistendum, di in quibusdam est innata quaedam desidia, di ineptitudo ad pugillandum,ad saltandu,&c. unde in hoc differt haec secunda qualitatis species a prima , quod in ista ponuntur facilitates naturales,&ingenii ε adoptaxandum, di in illa facilitates acquisit p, v C 3 sunt
94쪽
sunt habitus 3 & ideo in hac specie reponit Delphinus noster in sua Dialect. cap. de
Qualit. vires omnium rerum sublunarium, ut plantarum,lapidum, metallorum, & mineralium omnium, nam tales virtutes reddunt ea, quibus sum ingeniis, potentia ad aliquid agendum, aut alicui resistendum :ac etiam omnes Coelorum influentias prς- ter motum, & lumen.
aue Insuper tertia qualiret, species est
passio,& passibilis qualitas,qus tantum ac cidentaliter inter 1e differunt secundum perfectum, & imperfectum, passio .n. ei qualitas illico transiens, ut rubor ex Verecundia proueniens; passibilis vero qualitas
est magis radicata in subiecto: & sub hac
specie omnia continentur sensuum externorum obiecta,ut lux, lumen, coloreS, dores, soni, sapores,omnes denique tangibiles qualitates frigiditas, caliditas &c. qui omnes ideo dicuntur passibiles qualitates, quia in hac specie reponuntur, ut nat2 sunt immutare sensus nostros, & eis passionem aliquam inferre, imprimendo nimirum in sensibus species sentibiles, & cum eis em-ciendo sensiones ι & ad hanc speciem reducit Delphinus cit. omnes tum corporiS, tum anims passiones amorem .s. Odium ,
gaudium, tristitiam, dolorem, iram,iimΟ- rem, spem, dic omnes item actus, seu op rationes facultatum organicam, siue ino ' ganicarum, ut sensiones, imaginationeS, appetitiones, intellectiones, & volitiones,co quia sunt actus ultimi non ordinantes potentiam ad operandum, & ideo potius 1pe-
95쪽
spectant ad hanc speciem, quam ad prima,
eis Doctor utrumq. admittat ut probabile quot. i 3 cc. Arist. vero solum ponit exempla de qualitatibus sensibilibus, tanquam de manifestioribus, ait Doctor ibidem. Quarta species est forma , & figura, qugio proposito pro eodem sumuntur prodispositione nimirum,& terminatione qua titatis , unde in aliqua re figurata possumus considerate tria .f. ipsam rem , ex qua constat, ut lignum- & quoad hoc pertinet ad genus substantiae, quantitatem eius terminatam linealiter,& superficialiter,& fiepertinet ad genus quantitatis 3 tandem tem. minationem,uel dispositionem quantitatis, quae dici solet forma, & figura, ut rectit do, curuitas, triangulatio , quadrangulatio,&c.& hscconstituit hanc quartam speciem qualitatis, in qua proinde ponuntur omnes figurae arti ficiales, & naturales,tam
animatorum , quam inanimatorum. M net tamen Doctor .d. I. q. . S. &d. Ia.q. .
I. in rei veritate figuram quid absolutum importare non posse, cum figura ultra qualitatem non dicat,nisi relationem termin rum includentium partes ad seinuicem, po , nitur tamen species quaedam qualitatis, quia habet modum denominandi, & prs dicandi qualitatis, absolurum nempe, & sine expressa relatione ad aliud, homo namque denominatione absoluta ita dicitur a putichritudine pulcher, sicut ab albedine albus; ita Doctor quot. Ig. I. 36 Affectiones qualitatis tres assigna tur 3 Prima est habere contrarium, frigidia
96쪽
Pars I. Insit. Tract. I. c. s.
ras namque caliditati contrariatur, albedo nigredini, , quae tamcn non omni competit qualitati, nam nec colores medii adinvicem contrariantur, cum sub eodem genere non maxime distent,quae maxima distantia est de ratione contrariorum, nec species sensibiles,aut intelligibiles contrarium habent, nec lumen, cui cisi opponatur tenebrae hac tamen no est oppositio posititia,qualis eias e dc bct contrarietas, sed tantum priuat ua . Sectinia est, quod suscipit magis, & minuS, una .n. qualitas est magis intensa, quam alia, Vnum v. g. calidum habet Plures caloris gradus, quam aliud, & idem in di perso tempore est modo magis, modo minus, calidum ; haec autem proprietas Monconuenit qualitati in abstracto, non . n. Vna
albedo dicitur magis albedo altera, quia Cum per abstracta nomina denotetur qui ditates, & essentis rerum consistant in indiuisibili, hinc est, quod qualitates in concreto tantum suscipiunt magis, & minus, di secundu gradus indiuiduales, hanc tamen affectionem ait Arist. non conuenire omni qualitati, quia nec quartae speciei, nec qualitatibus in abstracto, sed quartae speciei aliquo modo etiam.conuenire potest, quia unam lineam dicimus esse magis,vel minus, curvam alia. Tertia affectio, quae propria censetur qualitati in quarto modo, est secundum eam aliqua dici simiIia, vel dissimulta, sicut secundum quantitatem dicebantur aequalia, unde duo alba dicuntur similia, rubum, & nigrum dissimilia, ita tamen ut lysecundum notet rationcm fundamentalem,
97쪽
non vero formalem, quia haec est ipsa relatio similitudinis, vel dissimilitudinis. C A P v T UII. .
ne Praedicamentis respectivis.
a Elatio est Meldens, quo nares adri aliam refertur, seu quo una res a tiam e picis, qua ratione solet appellari re spectu s, ut Paternitas est relatio, quia est id, quo Pater refertur ad filium, vel respiacit filium, & ideo Relativa, quae sunt con creta relationis, definiuntur in illa, quorsi esse est ad aliud se habere: in quibus tria considerari debent, id, quod refertur , id quo refertur,id, ad quod refertur; primum appellatur subiectum, quatenus est illud,in quo recipitur relatio dicitur etiam fundamentum, ut Petrus, qui fundat paternitatem in ordine ad Paulum; secundum aut est quo formale,aut fundamentale, formale est ipsemet relatio , v. g. paternitatiS,H damentale est ratio fundandi relationem, . g. potentia activa generandi in Patre ue teristium est terminus relationis, & dicitur cor velatiuum, ut Paulus filius. Relatio alia est realis, alia rationis, haec fit ab intellectu iure, γε relationem a parte rei fundare non potest, ut v. g. in Deo in ordine ad creatu-vam; illa reperitur in re secluso Quocunqrue opere intellectus,vCin Creatura in or ine ad Deum 3 ad quam tres requiruntuP
quod extrema sint realia,quod sint realis
98쪽
ter distincta, & quod inter ea ex natura
oriatur extremorum, non vero per actum
intellectus, & haec sub diuiditur in aptitudinalem, quae respicit terminum non actu existentem, sed aptitudine,& subiecto realiter identificatur, ut sunt propriae passiones 3 & actualem, quae respicit terminum actu existentem,& haec rursus subdiuiditur, alia .n. est suo fundamento realiter identificata, ut relatio egentialis dependentiae Creaturae ad Deum, alia realiter a fund mento distincta 3 quae adhuc duplex est,intrinsecus adueniens, quae necessariis ponitur extremis positis in quacunque distantia,ut similitudo; & extrinsecus adueniens, 'us non resultat ex sola extremorum positione in rerum natura, sed ulterius requiritur debita eorum approximatio, unde quid extrinsecu exigit, ut insurEat, & tales prPseserunt respectus vltima lex praedicamenta cito, Passio,&c Ex quo sequitur ad relationem de quarto praedicamelo quatuor
xigi conditiones, quod sit relatio realis 3 quod sit actualis, nam aptitudinales pertinent ad praedicamentum sui fundamenti, quod sit a fundamento realiter distincta ob
eandem rationem, unde quae realiter fundamentis identificantur dicuntur relati nes tpanscendentales,non prεdicamentales,& tandem, quod sit intrinsecus adueniens, nam extrinsecus aduenientes spectant ad ultima sex praedicamenta. Relativa similiates, quae sunt concreta relationis , alia sunt
secundum esse, quae de principali significato relationem preseserunt,& absolutu com
99쪽
notant, ut Pater, & filius, unde secundum totum suum e sse ad aliud dependere dicum turi tanquam ad terminum 3 quod notanter dicitur,quia licet accidens ut sic habeat dependentiam ad subiectum, non tamen tanquam ad suum terminum, & hse sunt relativa huius prφdicamenti: alia sunt relativa secundum dici, qui de principali absolutum important, & relationem solum connotant absoluto, annexam, visci entia,qus principaliter qualitatem import i, &connotat relationem ad scibile, & idi o adprςdicamentum absolutum spectant, Vtraque vero relativa a:ia sunt mutua. alia non mutua, illa sunt, qus adinvicem referuntur relatione reali, ista, in quorum , no est relatio realis, & in alio rationis,nec est dependentia reciproca hinc inde, ut Creator, di creatura , Et rursus utraque alia sunt squiparantis, quε in utroq. extremo fundamentum ciusdcm rationis habent, ut similitudo, squalitas, alia eis quiparantie, qus fundamentum habent diuert rationis, ut Paternitas, & filiatio , quε tandem alia sunt superpositionis, ut Dominus erga seruum, alia suppositionis , ut seruus ad
Dominum. 1 g Affectiones Relativoru quinque enumerantur . prima est, quod in relativis, tiacet non in omnibus, reperitur contrarietas,
ut inter virtutem, & vitium, simile. & dlias mile ; sed hoc non cst vera affectio relaiatiuorum huius pi Nicamenti, nam virtus, N vitium sunt rclativa secundum dici, Nquamuis sinule, dissimile, siat relativa C 6 secun-
100쪽
secundum esse, tamen contrarictra non cruuenit illis per se, & formaliter , ut relativa
sunt, quia ratione relationum tantum relative opponuntur, sed tantum ratione funis damenti, .i. contrariarum quaIitatumri in
quibus fundantur. Secunda est, quod quε-da suscipiunt magis, & minus ratione fundamenti, ut simile, & dissimile, quae su dantur in qualitatibus 'suscipientibus ni gis, & minus, solemus etiam dicere magis,& minus aequale, vel inaequalet verum venotat Delphinus,id impropriε dicitur, nam aqualitatis , & inaequalitatis fundamentu ,
quod est quantitas, non intenditur, aut re inmittitur, sedextenditur, & fit malox, aut minor, ia ita fit maior, vel minor inaequalitaS, non magis, vel minus inaequale. Sed quamuis ita communiter explicentur haeduae relativorum proprietates ; adhuc tamen valite probabile est contrarietate propriam competere quibusdam relativis secunduna essu eti 1 formaliter secundum effere latiuum 3 ac etiam quasdam relationes posse magi s, & minus suscipere etiam in suis formalibus cutita tibiis & non in fundamenti S tantum, ut ex professo dicemus infra disp. 3. q. ii. declarondo haS proprietates. I ertia, quae competit solis, & omnibus, relativis, est dici ad conuertentiam, .i. quod unum dicatur mutuo in Ordine ad aliud, siue hic ordo sit realis, siue rationis, vi si dicimus Dominus serui dominus, dicere etiam valeat semus domini serutis,
scienota scibilis scientia ,scibile scientiat scibile; ex quo patet falsum esse, quod mulpidicunt