장음표시 사용
171쪽
QUE cum ita sint,patet motum in immobili esse, id insi quod mutatur. Est
actus huiu ab ipsis motiuo.Motuit quot actus non alii quisquam est.
Propositu est in his querere in sint mouens motu de morus nunquid monas in mouente verin moto collocetur,sed probat ex definitione motus ipsum in moto costitui . Est enim inquit motus amas u prosi licitur a movete in mobili.Si ergo motus est actus mobilis & uniuscuiuso ac tus in eo eu cuius amis esse dicis notus inferit in mobile,sed mobile mouetur ergo motus erum moto.Et prorsus in eode actus in in quo fuerat verusi aliquis actus mouetis poteria est ut inquit attame ipse alter no est ab eo actu qui rem mobili heret nem seiungitur dissociatur ab eo. sed in eode est, qvi sane fit a mouere dc moto inest. Nd enim censendii in ut alius quidem fiat amouere & alius insit moto sed unus sit quemui cu moves mouet efficit dc mobile mouet.Unus igitur viris p actus est reus ina subiecto,sed no ratione queadmodu ita iv astendet es&desceris dentes vriundem spaciu quamq peragant alio ascenderes ceperunt iter alio* descendBeruit, de motu dicendu est unus quide acta, rubiecto est, diuersis tame habitu de cosideratione habeatur qui prosecto cit a mouente capit intuta fioo appellatur quu vero a moto patietem passio nacupatur qui siue iactio dicatur in pauete residere cospicimr quonia arens efficit in patiente.&passio adhue multo magis inpatiente consistere intueri libet. Sed cu nec dicit rationem adducit qua probat motum non esse unum viris p actum, sed duos . Nam alius est actus activi S alio actus passivi quod quide costat argumeto diuerseru nominii di finiu actus enim actui appellatur saruo dc passivi passio.Ite opus&snis factionis est factu&passionis passum.Sed quorumi fines disserunt principia eua disserunt quaobrem duo actus erunt ni duo motus si ergo dumi vel alter quida in movete erit de alter in moto vel urerm fit in moto. Alteru nan ip sectionismembra constitui supponicv no potest dico.Cut uterq: in mouente quoniam perspicuum est huius suppositionis absurda.Nam si utrem in movete esset.accideret aute et mouens duos motus λαtinerti & id se mouetur no habere motu quod quide absonum in modu m est.Si ergo alter eorum cosidebit in altero ceu factio in faciae 5: passio in patiente, ecotrario fieri non potestssivi siti passio in agese di factio in patiere alioquin Guens esset no patiens sed ages, similiter ages no agis sedpinens.Si ergo ut di imus, factio relidebit in agente & passio in patiente prorsus necesse est. Deadmodum patiens motu tanq proprium actu in seipso tenet it eua moves teneret.Si igitum mouens in seipso motu habebit,vel mouebitur, vel no mouebitur etsi migrabit re mouebiciaci accidet ut omne u mouet etia moueaturSi quide omne moueris suimet amam instipis rene Pquide plane salsum est. Na amatem estimes ciet & cibuspaniis esuriente aegrameasinu que in me ecotra no cietur mouetur p. Quod si mouens no mouebitur aliqd habebit motu & non mouebit quod rasurdu profecto est. Vnde si viros p actus in moto α patiete collocabimus, prima. quide incomodu absurdum sequitur ut alterius peculiaris actus alteri tribuatur. nde seque tur ut duo motus se a staecieue disserentes in unu*eunde finem tenderentquod qui de fer nequit.m fieri potest ut quippia moueatur duobus motibus diuersis specie qui tentatad disse, retes se as,quadoqdei de queat moueri in locusmulae alterari augeri&d scere. Atqui duoe . motus disserentes mecie in una ct eandem is a tendere pervcnirem nequeunt. quonia iiduo motus vel ex diuersis principiis in una oc eunde si ducutur vesex elae uno p in ide & mu penueniat. Siquidem ex differetibus qrii omnino ex cotrariis in toti aria Brmas tedunt arm omnia
mutatio constituta est inter contraria, sequetur incommodum viduo ei de unisusnt contraria
quod quidem absurdumest quando qui devni semper unu eontrarium re respondet. Quod Sex eode inoo principio ad unaeundem fine moriis tenderint per eade media etiam fluent quo. niam semper muraliones que ab eode in idem coieridunt per eade media transeunt ceu mutati ex nigredine in albedine semper pers cum m ii fit & aquae in aere muratio per medi si vaposte proaucitur Ac de omnibus aliis simpliciter dicenda tist quare fieri no potest ut duo differentes motus ab eode principio in eunde finem veniant.Sumaum igitur cocludamus non posse actus ita esstitui ut unus vicissimm altero Pilaeexterm in v tantum nnm enim ex viris p dico. exmovete δ moto unus actus proficiscitur alioquin ex hac suppositione sequereriar quide abs da.p imum enim inquit, sequeretur idipsium absurdust paulo prius diximus ut due speci . disseretes unu Meunde ara haberet queadmodu.nalbi Nealidi n3eptunus Acide actus ita cclsentaneu&no ab re est ne* aeetis & patientis eud em actu esse. Deinde inquit, sumus p vnux actus erit eua ambulauo dc adisicentia redem erui,& adhucgenerali visaelio dc passio eMemAti
ipse quom astu sunt.Quod si hoc coctate ame &pali eciem erui, qd quidem est ipsum age
172쪽
re securrisi actu. Na quum ducto dealbatione&d minam ipsum acta dicam.Sed quum dixero albeicere S moueri inquiad agere secundu actium vel monita ita unusacide actus sit αipsum agere per actum unum*idem erit. Si autem hoc concedatur agens etiam v nus Δ idem erit.lgitur preceptor discipulo sui doces adistenti de facienspatienti, de erit,ergo acc.det precepto
a quatenus docet adiscere dc agentem qua agit pati quod quide absurdum est . Preterea quod quide ipse in dubitatione no adiecit, velut iam idipsum posuerit in priori suppositione in qua dicitur si duo essent amas veru tame in Blutione tu hoc ponat ranu absurdu,idipsum perist intergo unus S ide actus in aliquo erit velatim mouente vel in moto sed illii in mouere esse absura dum est alioquin esset motu sine motu, α aliquomodo mouebitur sine motu . Si aute in moto statuetur rurius idem absurdum emergit ut alterius actus peculiaris alteri tribuatur& in uno quoi no esse propritium ulcuiuspactu. Hoc igitur modo in ambigat aduersus definitioneminem persoluit dubitationes.Ad suppositione quide in qua supponitur duos esse actus factio. nedc passione dc ad absurda incomoda que illi accidui nihil respondet appterea qd nem vera est suppositio & absurda que vita deduci,sunt elechi dc no dubitatio. Sed alia absurda que alteata suppositione sequuturin qua dici unum actu esse in viris p persoluit qm eadem suppositio ipsi videtur vera esse arcu exoluit prima ratione in qua habe ur alterius actu alteri tribuere qua posuit in dubitatione tanq sequente prima suppositione, in qua dicebatur si duo essem actus devmi inmoto, in lutione autem perstauit eam tana consequente ea in qua dicebatur si unus erat actus& idem moro esset.Na ut diceba nihil respondet ad ratione que refellit suppositioncm in qua destum duo essent actus,quonia nem ipsi ridetur vera esse suppositio.Resi candet igitur ad altera & inquit nihil incomodi etiam si alterius actus alteri tribuatur immo necessariu est in his que sunt ad aliquid. Porro posuimus a principio mouens de motu de numero illorum esseque ad aliqd reseri r . Exepli gratia actio patris in alio de no sustipitur u in filio siquide actio Patris no abscinditur seiunginaro a filio,sed in ipso filio est costinua que quide cum ortii trahat initia a patrae residet cosistiti in filio ita etia actus illius per cadore facit in quota alio no sascipiturq in albefacto εἰ preceptoris doctrina in alio nisi in discipulo recipitur de generaliter agcutis adlio suscipitur iis patiete.Nihil enim al:ud patitur patiens si id se ages agit siquide tu agit agessimul patiens patiatur Si ergo quod efficit agenshoc idem patiturpatiens,& quod pannir panes in ipso Odet patiente nam in patiente passio statuitur. Ergo quod essest agens hoc in patiente erit.ynde syllogismus in prima figura conficitur,quaobrem si factio actus est facietis ipse erit in Patiere. Nccesse nam est ut eoru que sunt ad aliquid actus alterius in altero sit. Cei secuduabsurdum.Respondet quo dicebatur id incommodi sequi ut duorum disserentium spetie unus idemque actas esset. Inquit ergo id in quibusdam neque absurdum esse dico. sin his que sunt ad aliquid quando qutae aliud erupotestas aliud vero actus eiusde potentiae. Uerii unus est eoorta actus subiecto sed no ratione. Una enim est dealbatio quatenus albucandore efficit de albefactum albescit, ide etiam est Theorema quod docet praeceptor di adiscit discipulus igitur doctio Theorematis una est qua docet magister discipulu eruditi S discipulus docef.Noenim aliud doctio eruditioqi est qua ipsa adistentia aut susceptio discipline a praeceptore, similister et discipliria que eiae subjecto sunt ratione aute discrepant.Q ueadmodu ascensius d descensus & ex theo his ad athenas prosectio εἰ mathenis ad thetas reuersio que prosecto unu iter unum spacia habet sed ratione proficiscendi diuersam sicut etia ab infimo loco sursum migratio de ex alto Ioaco ad deorsum delatio. Na hinc caepto itinere ascensus est illinc vero descesius ita etia. in ame dc Paucte reperitur quonia utriusq: eade unam actio est,sed qua capit initium ex agente actio qua ex pauete passo similiter ex discipulo disciplina ct ex magistro doctrina eruditio*. Et hoc merito accidit quado quide nihil aliud agens agat sita st est potestate patiens igitur actus agetis ideerit ac mus potet te patielis Unus igitur est v triuis actus subiecto sola rati lom habitu difieis rens.Denim ad ultima ablu duresposum assen,qm dicebas si unus essetvmuis actus doctio eruditionique in discipulo suscipitur eade esset qdsi hoc datur praeceptor HE erit discipulo. Acthocitam resp5det no oportere vidisciplina doctrine eade sit qmiam id absurdum valeret ut d cere discere ae docentes de adiscentes eade essent. Nam si prorsus de quoad omnia veluti v estis de tunica eade sunt ita doctio de disciplina essent oporteret seo absurda,que diximus. Sed quu noti quoad omnia ecte sunt.sed subiectoeederatione aute di fieretes, no necem est ut praeceptor sittae cum discipulo nem doctrinam disciplina, quoniam etiam cum ascensus d descensus ibi eocto unu sint tamen no sunt ideascendere ac descendere nem ascendens de descedens . lieneq; cu'mis Intercapedo unum iter ex athenis ad thebas de econtra ex thebis ad athenas iam proficia Ioan Gram. P iii
173쪽
is ex athenis ad thebas ide erit tu ipso reuerti ex thebis ad thebas nem proficistem ex thebis ad athenas idem emi cu eo qui redit ex athenis ad thebasa Ioc igitur modo do strina discipline eadeerit. Vnde ne poportet vidiscerect docere net do soc adiicens eadem situ& videturnem do,ctrina ct disciplina quoad omnia proprie eede erunt, ted duntaxat secundu subici tum quodsido na & disciplina sunditus no sunt rede ne P docere di discere nem praeceptore & discipulaeade latebimur. eria antecedens cocessit domina. ande esse disciplinae qui deinde remellet e sequens tanq falsum dico. s. ut docere S discere docens αἰ discens eade sint sed cole quens nem a principio cocessit dicens nel doctrina disciplinae eande esse, quonia neqi definitione rede sunt, sed subiecto Quapropter nullum inccmodum suscipitur si una esse utrius p actum concesserismus qui ab agete proficiscitur dein panente subsistit quare si actus mobilis motus est quimusci ide monui fit & idem e st in mobili productus a mouente ac mobile est morum igitur in mommotus sedebit 6 no in mouente. Etiam patet id quod dubitatur. Na dubitatur nunquid motus
sit in mouente vel in moto v et in viris p. Na actus est huius ab eo qui mouet. Preterea ostiai rurex dii initione motus ipsum esse in moto & non in mouere. Est.n.inquit motus actus moti amouente pi oficiscens. I nde etia persectiore motus definitione nunc tradit quonia complectitur etiacausam actus.Nainquit actus est mobilis amouente proueniens prior autem definitio erat motus est actus mobilis quatenus mobile estin qua no aperit a quo huiusmodi actus producaturo: fiat sed ea quae modo proponitur idipsum ostendit oliui quot actus no alius est.Si. nanotus actus est mobilis a mouente no igitur alter est motiui actus ab eo qui est in mobil sed unus S ide perficiens quide subiectum dico.Lmotu, qui fit a mouente.m mouere mobile est motius actus sed mouere mobile idem est cum moucri mobile quare.
AMBO nato actum esse oportet. Est enim hoc quidem motivum,quo potest, hoc
autem mouens,quo agit. At iplius mctalis est activum. Quare perinde amborum unus est actus. Ati unius ad duo,ec duorum ad unum idem est interuallum, Nut accliue,at' decliue . Hec enim unum quidem sunt,at ratio non est una. Similitet res habet oc in
hilae quorum alterum mouet,alterum mouetur. Cum dixit non alium esse modulam idcirco inquit hoc ipse no dico ut utrum ipserum non habeat alique actum. Et quod motu habeat actum perspicua est quod vero mouens habeat aliquem actu impresentia probat, α inquit est.Est enim motivum quatenus potest mouere, mosuere aute est agere.Si moueris inquit aliquando mouedi potentia itum habet et aliquado agit per eam, patet ut mouens etia aliquem actum habeat quo potestate molivum fit aetii mouens. Modo acnuum sit circa re mobilem. Quapropter simili ratione utrius p actus est. idest & si moauens agit tame nequaq aliter agit u in mobili quatenus mobile actu movetur quare si in mobi, te agitia actus monui est ipse mobilis motus unus igitur erit utrius p actus. Et st mirum non fit unum eunde pactum esse duarum rem qui sola ratione dissere dc ductus vocatur nominibus exeptis perluadet fidem facit. Inquit namqucadmodum idem est unius ad duo dc duorum ad unum interuallu. Vnum quide α idem subiecto, nihil enim interest aliquid unum ex duobus ad unum moueri do econtra ex uno ad duo.Uerbi gratia dicere qua rationem habet unii ad duo nihil disseri si contra dixerimus qua rationem habent duo ad unu . Vnde solo habitu rationem disserunt sed subiecto eade sunt.Sed.quamsi est unii interitalium ac spacium tamen hahiructa derationem discrepatiNa duo ad unum hab et proportione dupla at econtra. sv nu ad duo habet rationem dimidii ad duplum. Similiter etiam qui astendunt & descendunt habitu rauonemo disserunt licet unum sit diuersorium unal intercapedox unum migrandi iter.
E XIS TIT autem hoc loe o dubitatio disserendi facultati paccommodata. Necesse est enim actum aliquem esse ipsius actiui,etia ipsus passui. Est enim actio quidem illius,paso uero huius.Et opus finisue illius actio,huius affectus.
Disseredi facultati accomodata dicit pro hocssidigna discusione quadam disputatione quas persuadenda sit α ratione α solutionetractada. ue est igitur dubitatio mediussidius hecvinuquam videatur taedicta unum esse unius pactum , sed utri . oportet quenda peculiare acta tribuere qui ab altero sit alienus atm distinctus ut quom nomina indicat que in disserat unius, cuius p acita tribuuntur,aliud.n.ractio est aliud aut e passiosisserunt etiam effect dia facti nis finis
174쪽
ris finis est factum passionis autem passum.Si ergo nomina actum di fines disserunt certe di ipissi actus erum inter re distincti.
SI Uiuit ambo sint motus, sint0 diuersi, in quo nam sunti Aut enim in patiente, ec
co quod in euir stat ambo,aut actio quidem est in agente passio ucro in patiente.
Inquit si duo sunt actus v et viri s vel v nus in mouente lunt vel vir ψ α v nus re sidc in in mois NMVerucut dixi qtros in movete esse no supposuit. Sed poterat hoc eum modo enici diuisio. Si duo lum actus v et v mo sunt minus qui iam a lese vicissim disserant vel unus ex vimit prois ficiscitur vel eoru alter motus est alter vero nequaq, sed hanc tertia diuisionis partem no suppo, nil mcdico,vel alter eoru motus est alter velo nequail, DKO uaw dubitationem non ponere actus tanq sunditus diuersos a motibus, leta inquit motu ec actum ide esie v t hoc modo habeat
dubitatio aliquid verisimile ae id a facile suaderi potest, in hunc modii procedit apud Aristo.ipia diuisio cu sint mouens S motu vel horu duo actus duci motus sunt. Na idem sunt actus ocminus vel unus actus S motus vitiis inest Quod vero duditatio actu oc motum in ide redigat ex his que hoc in loco inquit perspicuu est,cum dicat si igitur ambo minus sunt, in reliqua vero diuisionis parte inquit si unus erit actus in qua accipit idem esse actum cum motu. QUOD si hane etiam actionem oporteat appellare,nomine lato conuenitent. Quonia ex discnmine differentia nominu probauit duos actus esse eo quod alter vocavir fiso ster aure passio.Ut ne quis dicar,no voco agentis patienti it actu diuertis distinebrii no,
minibus ut ex hoc impellar vigeratque ipsisa duos esse rateri ac nominare. Nihil enim apud me differt etia paventis actum factione appellare qui est unus ae lde cum patientis actu. Et quoniariel inueniretur generaliter in usu graecorum nomen diiciplinae proinde ad hoc inquit. Quod quamu eicie nominibus eos actus ille appellaret prosecto illa no erunt sinomina sed equivoca, quo a actus patientis,no susciperet de itione actus agentis alioquin erit agens patiens N ecotra patiens agens quamobrcm natui ae actuum simul diuiderentur cum ipsis actibus distinctis sic si uno de e em nomine viriurii actus ille appellaretur.
A T uero si hoc est,motus profecto in eo quod mouet entiride enim est,in eo quod
mouet, di in eo quod nicuctur ratio .Quare aut omne mouens mo lauar, aut aliquid
Inquit si duo extiterint motus quoru alter in mouente residebit & alter in moto,queadmodii Rasu motus erit in moto ita etia in mouente erit. Vt ergo Hrimouetur habet in seipiis nainu uti Particulare actum ita eua mouens habebit in seiplo motu veluti proprium motu. Eadem quo Peratio est de viro Si aure motus in mouente statuitur aut mouebitur aut non mouebitur,sis quidem ad titur illud moueri oportebit quoque admitterevi omne mouens statim moueatur quod quidem salsum est ne v enim appetibile mouet dc mouetur neq; primu movens moueatur ut videbitur explicabiti in octauo libro.Si autem non mouebitur iusurdum erit ut motum possideat di non moueatur.
QVOD si ambo, amis insid passio in eo est quod mouetur ac patitur,d hec duo doctio disciplinaue s int in ipso ἄscente, primum quidem actus in uno qum cuiusq; no
tat.Deinde ablardum est duobus quippiam monstras simul moueri. Erunt enim altera dones quedam unius due,ati ad unam forma Attici nequit.
Cum supposuisset altera esse inmo ted Maera inmoto eo.cst mouetur impresentia statuit utrum moni in eo st mouetur,dc inquiti Accidet igitur doctione de disciplinam factione 6c passionem esse in eode quod mouetur.Si aute hoc conceditur primum incdmodum absurdum* seMquitur in actus alterius in altero collinetur. Deinde accidet ut duo motus disseretes sme in unuec eundem finem tendant ac ducatur quod quide fieri nequi quonia nunq due alterationes in mam dc eandessimam tendere dc peruenire queunt ut dealbatio de talefactio in albedinecomis grant,alioquin si ex disserentibus in eandem formam morus differentes tenderent id absurdi staquetur ut duo mi aduersentur contrariat sint.Nam mutatio non ex quovis temere,sed ex suo contrario fit,siquide motus semper ab uno eodem in unu dc idem per eade media motus sana
175쪽
per fiat.Etenim semperexi hebis ad athenas per eademedia filiami gratio ut per eadε eonfinia diuersoriam S reliqui motus ua se habent . Sed quispia contra ratione ambuere poterit quoniasi quis moueatur ab eodem ide per easde intercapedines is etiam diuersis in He moueri poterm, erbi gratia sint statuanturi duo termini diametri circuli. Et moueatur aliquis ex viro p termino in alter v verum per diametru unum motum conficiat alterum per semicirculia quamobrem differentibus motis dico. s. motu orbiculari & motu recto ab eode in idem moueretur.Ire moueatur quid pia in code medio acris statuto signo di alter motus fiat a terra qui capiat ide aeris signualier motus a caeli culmme defluat ad ide ligni Hinc enim liquet ex diuelas initiis motibus. que diuersis ad una finem motus cotendere, quare. At prima igitur dubitatione respondet imo primis de naturalibus molibus impresentiasermone fieri.& non de his que ab anima proficisculur. At fieri no potest ut aliquid in motibus naturalibus quod recto moeu cietur in orbi feratur. Nam de si exhalatio ignita succensio punacu proximo vicino aere ab uniueris in gyruscinorbem rapitur non tamen secundu naturam mouentur,sed supra natura excelentiu me.Vt etiacorpora animalia cum grauia sint secundu natura motu nempe obliquo no a natur a cientur. sed ab anima fieri ergo no potest ut ide.moueatur motu orbiculari & motu recto naturaliter.Naignis non potcst aliter cosequi ac supra occupare locu nisi per motu rectum de eunde ad rectos terminos vel equales illum ex quo in quod ducente, si enim formica posset ex eode in idem per diametru S circumferentia moueri, ii duo motus no essent specie diuersi, sed esset via solii que ocius de minori temporis interuallo S longiore peragitur ut siquis moueretur ex nigro in alba interdit is minus teporis intcrdii maius consumerer alteratione quom habita vel tardiore vel velociore aut mometanea, hoc etia modo assero fieri in his motibus. Si describeretur in*lano circulus*quispia per diametrii cieretur & alter per circuserentia ad eunde finem certe ii non diuersis
motus speciebus mouerentur.Sed utrisv mouerentur eodemotu obliquo, queadmodum etias quis per immensum ain ambitu terre moueretur no diceretur in orbem moueri alioquin hoc
modo cuncta animalia in orbe duci moueret diceretur quonia in superficie que circum ambit terram mouetur & animus amplius efficere hunc motu obliquum nodiceretur sed quid ducearet secsidu hoc ea que circulo mouetur. No ergo sunt hii motus diuersaru sperum quippe utrisque ab eadem virtute fiant , disserunt aute sola intercapedinis longitudine.Sed quid multis ipse moror,nem id quod in syllogismo accidit probatratione dico. Lhoceade conclusio potest ostea dialiis at aliis propositionibus,redemestrationeque ostensiva appellatur S duces ad impocibile.insuper & ea que ostenditur demostratione ut aiunt ostensua potest aliis atm aliis ni veristum etia falsis propositionibus coeludi ut etiam ipse in sumitoribus dixi.sed constat in by llogi Amino sint naturales motus, sed instrumeta ad ratiocinandii ac recule logices at de naturalibus motibus modo sermo est Heliram ad prims dubitationξ responciemus. Ad secunda dico his admissis fieri no possie ut ex diuersis principiis in alique finem naturale unum S eunde aliqua proficiscatur. Naintermedius terre ac caeli locus nem grauium nem leuium est finis sed iter via grauium S leuiam, quoniam S viae ex contrariis in contraria per eadem media sunt ut exalboin nigrum utario&ex nigro in alba per eademedia verbi gratia per fuscu&intermedios colores.
A T unus ne actus erit. Atrationis finis egreditur,diuerserum specla duorum unum
amam, ndcmque esse. Ad aliam descendit ut suppositione in qua dicitur unu&eundem esse actu moventis Sillius
P mouetur. inquit ergo non oportere supponere ut utrius agrariis scilicet &patientis unus sit actus quoniam ut inquit absurdum ac sine ratione nupponitur stauritur duarum rerum spe cie differentium unum & eundem actum esse.
E T si idcm doctio disciplinaue. Et actio at passio docere etiam Ndiscere id eritta agere ait pati. Quare necessario discet omnia qui docet, patietur qui agit.
O uatuor hec seriarum se habent docens, doctio docere,& erudiri.Et est eruditio finis que inotroducit domina. Verbi gratia ut ipsum aedificium est quod quidem aediscatores perficere nitatur, ita etia rei aeruditio est ipsum theorema quod animo inseritur ingeritur . Docere aure dedoctio eade esse videntur tamen eade proprie no sunt. Disserunt inter se, quonia doctio manis stat indicaris morum ipsum dc actum per se at docere respectum responsum pseu modii actus
preceptoris ad discipula significat queadmodum enim se habent motus di mouere ita se hinc
176쪽
doctio&docm&simpliciter samo &farere.inquit si duoru dim.cdocentis&discentis & simpudient, sed si nec sunt inter se eadem ciea que deinceps sequutur eadem erut videlicet docere dc micere unae amaeret hoc maximum incommota docentem qua doceret a distere&a entem tu dem absurduest. Prcierea si unus & idem actus esset in mouente
AN salicitius actum mahoesi abstudini est.Est enim doctio domis
Hoe in loco Iuit dubitationes&tadema prima morditur in qua dicebas in alterius a stri ita se habent omnia que sium ad aliquid sed videtur hanc solutionem ponere veluti respona
est collimri.m in hae supposivone dit sequi hoc absurda ut alterius actus sit in altero.
m. ii di Σ ' sequk Nndem suppositionem in qua diis
Talis&huic costitui meo quΨmouetur. Nem enim proris verae restimat
IN aliquo tamen est,&non incisus,sed est huivisce in hoc. Tmonem quesitoru esse. Naedoctor per te neminem doe do adiis di
sed motu illum theorematu qui in animo distipuli fit α suscipitur tanta&si presente distinu quidpia preceptor narrauerit&no ingeneret quippia animo distipuli nimiseere temetor Hoc igitur nivo doctrina erit no simpliciter quesitoru Theorematii in aec o exactam docto incognitio, sed ea suasio que rationibus preceptoris disicipulo innascitur& in ritur Te
du ha disciplina vocarur. Quando autem sumimus exo T. ἔα:
proficiscimur, at simpliciter quoties ab esse is ad causam redimus reuertimis Aise lidis vocatur quum vero econtrario incedimus talia doctium voc-
NE QV E quicqprolatet unum duorum eundem esse,non ut idem habeat esse. SED ut id quod est potentia ad id quod est actu. Ne necesse est docentem di
uaere,& si pari,at pagere idem est,non ut ea ramenque rationis eiusdem simi ut uestim enim ac tunicam ut uia una ex thebis athene, ec ex athenis thebe petuntur, ut di mica dirimus. Sive hm inquit quod ipse hoemodo explico,scilicet nihil prohibere ut unus sit duoru specie
merentiu actus veru non secundum omnia unus, sed quemadmodii unum est id inest pote ι- α u.Na potestate gramaricus literamis deinde actu fit gratanscus qui unus et idem tainino est,ratione tamen oc diffinitione n5vnus quonia aliter definimus ipsumcu est potestatemmaticus ocaliter euactu est. Hoemtur modo inquit fieri posse,i unus duoru sit ves igitur hoc inquit,vel ut iam diximus quonia horum differentisi specie potest esse unus & idem actus,
aua sunt ea aue diuinare At tum muc, mair m enim no dixit u duoru unus est actius quonia
tiui scilicet doctoris actus appelletur doctrina&huius scilicet disicipuli disiplina erat viridem ema disciplina: eadem st si hoc ceditur orieterea hece edere que hoc sequuntur scilicet amere o distere eadem esse si autem hoc admittitur accidet docentem omnia discere. Ipse igitur solutionem an it resoluendo quum aposterioribus initium faciatia ad priora reuertatur. In t no enim necesse est si docere idem esset vi hoc quod huiusmodi vocabulo explicamus ducere, ut doces preceptors dis quatenus docet quonias hoc modo idem essent ea subiecto
177쪽
ει ratione ies esse vim imur sami si vero non ita idem sunt sta veluti do via ex thebis ad athenis
de ex athenis ad thebas necesse non erit ut idem sint ratione sed ino subiecto.
NON enim eadem his omnia compenant, que aliquo modo stat eadem. Sed hisae
dunt at quorum est eadem ratio. Non est necesse inquit si aliqua eade esse affirmarentur ia omnia que eisde insunt vel eadem costquantur ut ipsit eu eadem sin Sed illa secunda naturam eade sunt,quibiu definitio eadem esuinpresen autemnos dicimus fatemur docere dc discere eadem esse non definitione hac enim differant,sea subiecto quamobrem no est necesse si hoc modo eadem ut docens praceptorque etiam discat.
A T nes si doctio ec di Eplina sint idem,idem erit ec docere ae discere,quemadmodum net u interuallum sit colum que distini unum,idem p est ab hoc ad illud, ait ad
hoc ab ilio distare. Retrocedit regredituro ut dixi ad id st prius ostendit quonia non oportet ut si docere de distere ide essent mox docent 4 preceptoremo discere. Sed cu ipsa dubitatio induxit docere discerem idem esse eo quod accepit doctrina eande essecu disciplina. Impresentia inquit ne i hoc necessario sequi. Ecce enim none intercapedo ex thebis ad athenas dc ex athenis ad thebas una at* easdem tamen hinc distare dc illuc accedere,vim illinc proficisci oc huc cocedere non eade lunt.H igitur modo net quonia doctrina eade esset ea distiplina necesse est ita docere discerem idE esse.
OMNINO autem ne doctio proprie id est quod disciplina in actio idem quod passo,sed motus cui hcc insunt.
Ouoniά eo quod supposuit doctrina eandem esse rudisciplina cetera absurda deducebatur prius quide concessit doctrina eandem esse indisciplina de ostendit non necesse esse ut docere dc discere ide sint, pretirea nel si hec eade essem oponere ut docens de magister quatenus docet ipse discat. In presentia aute explicat nem doctrina eande esse penitus G disciplina, sed illud idem ineuitanqsubiecto inesti pia doctrina 6 disciplina. Vt ne pascensus&descensus sunt ide sed scala cui iide insunt .Porro ipse motus dico.Lipsa ambulatio de peta transsario,ipsaproprie ea Hest quippe que una dc eade definitionE sumptat . Atqui ascensus di des es qui insimthuiuia modi motus velut suo subiecto non proprie ide lunt quonia horu definitionesdisserui d motus cui hec insunt unus est, mota appellat mutatione ipsam que fit a doctrina in discipulo. apta enim una eadem est,que cum festur ad docentem doctrina vocatur cum vere respicit discipula appellatur disciplina.
NAM huius in hocschuius esse actum ab hoc diruersum est ratione.
Quod diuersa alteram sit doctrina a disciplina secundu definitione demonstrat.Inquit enim alio modo definimus actu huius in hocicactu efiicientis in pariente, 6: huius ab hoc idest acta' patientis ab iplb efficiente productu. Nam alterii definimus eseam profisi stetem a motiuo dc perficientes id st mouetur,oc alteru similiter dicimus illius actu quod mouetur a mouente productum.Hec igitur ab Aristidieta sunt .Quereisorte aliquis si vere asseratur de omni movete dc de eo quod mouetur,ut motus sit solii in motoLeo P mouetur de nequaq in mouente in alteratione quidῆ dc in auetione 2 reuera mouetur no est agens, sed paciens. Na albescit id st albus fit aenon id re efficit alba. Item augeturno augens,sed id quod adolescit idest no agens sed patiens tamen motui secundu locum in quo aliqua mouentia eo omouentur mouet,non videbitur hie latino c5uenire adaptarim posis. Na si casum eo mouersiccensione ignitam p exhalationem quod mouetur quomodo no dicimus mouens per idipsum quo mouet moueri atm duos esse motus aliani quide mouentis alium aute illius quod mouetur ite alium caeli motu esse dc alia quo ea que hic sunt mouetur taliter vel taliter ab illo motu alterata Qua obre duo actus α duo motus no solum ratione sed etia subiecto erunt, licet iuuensio moueatur eode motu quo mouetur mouens queadmodum etia vestas unacta eo in quo est eode motu movetur.Veru non eodemotu duntaxat quo caesi moti sunt counua dc proxima mouetur sed etia generaliter omnes alterationis motu subeunt. Na ab eodem s.lis motu ad locu quo ipsa rapiuntur in loco et a talite vestaliter
178쪽
vel taliter alierantur. Ad hanc aut edubitationem breuiter respondeo illud non dixisse Arist. vi
mouentur.Sed tulit vim ciendi a movete indita mouetur dic si piam vim Sami quo etiam potestate mobile moueturn principua mouente capit. sed finem S dictionem tanq solana in moto adipisicitur,siquide ille tu in eo quod potestate est introduoctus idipsum no relinquat=d velut mouens perficiat. Persectio autem est rirtutis acredide est motus. Na penitus aggreditur theorema.Et si nullus scit quid distat sed quardo i pia aci o susicepta in discipulo aegerit ipsum laboriosam v:rture quam nititur assequi illa affire o um 6c eunde actum e e qui a propiore exordiu sumit dc suscipitur in distipulo mouetoe ipsum ac perficit id quod est inpotentia.qui profecto residci in eo quod mouetur de non in rate, quoniam per i Psum mouens non mutatur. μ'MJ
QUID igitur est motus,d uniuersaliter,&per partes etiam diximus. Non est enim obscurum quonam pacto ques species ipsius diffiniatur. Alteratio enim actus cst alicrabilis ut est alterabile.
Primum enim definiuerat motu esse actum rei potestate quatcnus tale est deinde quia Potestas sumebatur pro habitu, exactius diligentius definiens motu dixit illum esse actum mobiolis qua mobile est. lnquit igitur iummatim uniuertaliteri quia antedicta definitio generalis est ex qua peripicuum est dc unaaquil speciem motus detinim posse. Na dicemus ali eratione esses My viri quMςnu alter ait μα Rugumentatione aestum amniciatabilis quatenus auctile est Statione qualemus ductile est.2edcu dicet quid est motus summatim de sigillatim diximus quoniam nequs dixit definitiones paruculanii motuum que ipsos explicet quonia ea definitio generalis est cuim particulari motui adaptari idcirco subiunxit.Non enim obscurum est quomodo definiatur unaquei species eius.Hec coniuncto enim reddit eauiam, perinde diear ob id dixi per partes quonia ex assignata reddita* uniuersali motus definitione manifestuerit quomodo etiam unaque sp species motus definietur.
E NIM V ER Ο nouus hoc pacto etiam dissimetur, si potentia activi atin passivi
ut tale est,actus esse dicatur,dc simpliciter,dc per singulos,ut edicauo,uel medicatio. Modo eodem, ec de ceterorum motuum unoquoq dicetur. mon 'ex M motu clarior luculentiorqi assignari potest quonia est actus actiusad passuu . Nma actus activi ad passivu est ipse motus vel ut paulo ante diximus est actus mobilis a motivo.Conuenit aure hee diffinitio etia singulis motibus 5 no solum speciebus. In quit enim allicatione esse actumaedificatiui de aedificantis quatenus tale est 6 de aliis similiter vicendum est. Hecautem definitio quia ostendit unum em acta mouentibus de mori ob id etianoc modo definiuit ipsum.Nam si motus est actus actui 6c passivi duoru igitur est unus actu
C V M autem scientia naturalis circa magnitudines, motum, tempusin uersetur, quorum unumquodque finitum,aut infinitum esse necesse est. Principio huius libri diximus duo ee de sibus agit philosophus in hoc libro. sde motu dc deindelinito qiuadmodum in tequentivolumine de tepore loco re vacuo sermonem facturus est. Cum i tur iermonem de motu absoluit de dixit quid sit minus de in quhus ipse conlpiciatur de quor sint 'ecies motus ceteru hic proponit disserere de infinito. Et quemadmodu consueuit in omnibus sere problematibus quesitis. Hoc etiam modo hic facit imprimis ostendit interioni pro Polito. huiulce operis opereprecia esse ut agat de proposito problemate. Et hoc in loco dispuaraetus de inlinito si sit an secus. Et si sit nunquid substantia vel accidens habeatur de in quibus timetur esse phabeat. imprimis patefacit sermone de infinitophilosopho facitisuesse ut breuibus eos qui philosophie sese adiutjunt ad capescendii naturalis cotemplationis habitum cupi dos eniceret. Quod igitur sit necenatius naturali sermo de infinito dupliciter ostendit. Primum ex omnium rei se one quas phisicus conspicit cotemplaturip quonia quecun Q res vel finita vel in ita est deinde argumciso eotii omnium qui in philosophia aliquid quoquo modo cc. mentati sunt, ii non modo de infinito disseruerunt sed etia idipsum statuere rem principium que igitur uam res que cospiciuntur cosiderant urs a naturali de quibus sermon faciti nilui
179쪽
esse magnstucline motum 6e tempus de his enim omnes philosephi disseisit. Hee autem omnia' prorsus necesse est v et finita esse vel uafinita, ait similiter magnitudine motum S tempus finita vel infinita esse.Nade v noqu ol hora, hoc quesitum ti aetari solitii est. Q uamobre si naturalis hec v ult cognoicere buscipiet protecto horu, diuisionem qua diuiduntur in infinitum de finitu. verum fieri nem potest ut diligenter exactem hec cognoscamus si no calluerimus quid sit prorsus infiniiu,at v si prius no cognouerimus an penitus sit vel no sit. Q uod uero in opere de natura ratione de infinito recte percunctari debeamus argumento coniecturem tant cuneti veteres qui cu aliquem naturalis cotemplationis sermone attigerunt no solum infinin1 esse dixerui sed etiamt dipsum tuque sunt princi pium posuere. Sed de infiniti sententia comunibus propiis ud scriminibus inter se maxime dissentiunt,omnes enim naturalesanisinu posuere principium.
eru non principiu per se sed Per accidens quippe qui aliud esse aiunt principiu per se eeu aere vel ignem vel aliquia aliorsi aut omnia.hec vel aliqua vel intermedia quibus infinit si quis p a cidere fatebatur. Q uapropter per se quide prmcipium sorte erat aqua v et aer vel intermediu. Sed quia accidebat aqua vel aerem magnitudine infinita esse ob id per accidens cotinere ratione principii dixere. Plato aute& pithagorei infinitu statuerunt esse principiu per se , cum ipsi infinitumnem terra ne* aere vel ignem aut aliquid aliud corpus sed aliquomodo per se substatia infini. tam substatia participatare ac natura quod infinita est dixere qua etiam principi u dccausam eoru que sum posuerunt. Ueru dissentiunt inter se mi hagorei & Plato.quoniam pithagorei nomerum dixerunt esse infinitum,numerv.f.non illa a materia seiunimi nem incorporeu,sed alia quem sensibile qui est omnium sensiliu elementum S principiu. Quoniam ii omnia sensilia ex
numeris tanqex principiis prouenire arbitratur. Hinc sumpta occasione aiunt omnia in numeπrum coierenda esse qui &naturae sonte quaternitate instituerunt ii preterea infinitu non stolum
in lensibilibus collocarunt,sed etia extra caelii esse dixerunt,qui illud nem quale sit nem inivsui esse posset determinarunt. F lato aute infinitum collocari in sensibilibu principium omnisi senis silium esse dc ipse assentitiSed extra caelia nihil esse omnino ne p corpus nem incorporeu inquit tamen ipse infinitu non soluinueniri in. sensibilibus affirmat sed etia in ideis esse,quas nem intra caeli ambitu ne sp extra coiineri autumat, quonia nem omnino corpus sunt ipse idee.Sed pithaagorei quot numeru parcm infinitum esse assensere Plato aute duo infinita statuit que magnuoc paruu appellauit dissentiunt igitur plato & pithagorei a phisicis naturalibusue eo quod illi infinitum substantia esse posuerunt.Naturales aures ruere infinitiam accidens substantie. Quois circa illi infiniui principium per se a uirati sunt. Naturales vero per accidens. V inde fit ut accidat Platoni de pithagoreis quide asserere infin vi parte esse infinita quoniam infinitu aiunt esse per se substantia. Et cum pars substantie sit substantia ita etia pars infinitti infinitum. At naturalibus id minime accidit.Lasserere parte infiniti infinitu esse.Na uniuerso aeri vel igni de est parti i finitia aecidcre putat. Ceteru eum naturales no exrguo distrimine inter se discrepant quaq id omnes cossentiat infinitum. cvel magnitudine vel multidine dari cunistina naturales diuiduntur in hie duo alii. n.sectantur magnitiadine infinitu alii ero multitudine.Sed que sit in eos dissensio cum explicabimus verba videbimus. Sciendii est e piragores quEadmodu metaphorice de allegorice numeroν doctrinam tradidere ita et i 1 reposuere collocauerem allegorice inter principia infiniatum. Quod vero ita sit ex eisde contextibus Arist.trahere possumus. N inquit eos dixisse numerum pare esse infinitu quemadmodu imparem facere finitu.Nimim omnia coponuntur ex finiato&infinito.Quemadmodii ergo in numeris qui usi ad denarii summΞperueniunt alisi alte. tius res signa esse dicebat. Na appellabant quinariu numepe ius p opterea st denariu numerus eque bis diuidebatur numes quom quinarium nuptui trahuebat propterea quod ex primo numero pari duo.Ld primo impari.Liria variis numeris rmatis numia seipsos perficiebat aspis milatur aure numerus par semine impar aut e masculo. Quonia igitur ex hac numerope tot unactione fiebat numerus quinarius illum Gmodum nuptiis prolim habMe aptissimii appellabat di sub prete xtu numeroru qui sunt rei alterius signa alia rem significabat. Ut ergolaumeros repealian signa instituebat ita etia assectiones ipsoR. Equidem signu materie asserebant esse ipsum numerii parem dc signum forme ipsum impare, ex quibus in unu colunctis conni x sed res fiat de nascuntur assimilatur inqua materie numerus par propterea quod ut numerus par diuisioni aptus est&impar ipsi res diuise ita etia materia est diuisionis re interminationis ca &sorma finis eo terminationis ob id certe dicebat numem pare infinitum esse qtra par est ess sectionis in infiin istum. Na ipsa bina incisio inicit sectione magnitudinis in infinitum. Materia autema infinitia est
propterea quod magnitudinibus omnibus dimensionibus terminatis ac interminatis subiicieci causa
180쪽
ta eausa est sectionis . Veril qeptato qua paries pilagoreo e defendit ν ea in asseuerauerit vanaieriam esse infinitumen ipso verboμ contextu Aiso.indicat. inquit Alatoduo infinita dicit muria θ paruum. Quod vero magnum &paruum materia Plato appellauerit mulas aliis in locis ab Aristoteledictum lique qui praesertim in primo huiusmodi operis libro inquit apud Platonem haec duo magnum α parmum rationem materie tenere,& voetatem latine.
ET SI non omne quoduis necesse est aut infinitum esse aut finit n.
Quonia ea quae tractantur c5siderantur aphisico diuiduiuur infinitu& infimissiVerum haec diuisio no est illa generalis in habitu di priuatio Sola enim diuisio per corradictione omnibus tu his quae sunt tu his quae no sunt cogruit,ob id insit osa quae a phisico cosiderantur dis vidi secari in finiture infinitu.Et sinoola quae lunt infinita vel finita habeanturmam in his diuisio secudii habitu de priuatione fit in quibus prorsus oportea priuari e & habitu inveniri. isi uiualet diuisioni secunducotradimoniailam veluti quispia diceret hominu alii uiderit alii ceci sunt,is certe coplexus est oes homines Uri quicunt homo apius idoneuis est ut vissim capiat vel cecitatem. Haec ergo diuisio secudu habitu&priuatione equi ueter uisioni perconis tradictione.Attamen si diuularet hoc modo canum alii vidci alii ceci iunt diu sio minime oesones coplectetur propter catulosa aec igitur dixi quonia singula quae a naturali considerantur suapte narura quae sum mox diuidi in infinita vel finita,quocirca dixet necesse est in quaecum aphisico tractant finita sint v lifinita disi ipsa diuisio nocoplecticola quaesumae esse possunt.
V Τ affictum repunctum. Talium enim fortasse nullum necesse est in horum altrico collocati. Ad navitiam sane philosephu de infinito si sit,nec ne,ec si sit Auidnam
sit contemptici petunere uicitur. Asi one inquit ceu albedine vel imgredine S simpliciter qualitate. He sane nem sinite nevitave sunt ne prorsus magnitudies sunt .veru adiecit fortasse,quonia interdia disi sommulta alaedo dc exigua quae ut viximus in libro Nicamelose multa dici soles p accides & no νια in eo albedo multa cir in magna supticie est.Hoc moetia qualitas innira diei potent vel finita qa supficies cui test vel finita v et italita re dripuctu cita dici posset isini tu no eo O murriperagi onmisit sed quoniano habet terminii queadmoduiblemus tirculu infinitia dicere
eoqd terminus no clauditur.Et vesicinnita coteriumno het diuisione vel numerucum insisnitos in re flos contineat. Dicit autem in horum altero.s.finito ves infinito.
ATQUE Eentis huiusce conreptationem de ipse pro a esse: hoc signo patet.
Oes enim qui digne talem philosophia tetigisse putatur,de infinito sermonem secetur. Acoes ipsum ut principiu quoddaeotuque sunt posuerui. Alii quidem per se:ut stib--tiam: non ut rei cuis accidens,ut staghorici ait Plato.
Ad hanc scientia. Lnatuicile cum ondixisset ex ipsis rebus sermoneti Tnito Dipue spectarenue demostratide ex uiuoc testimonio veteMPcipue isignumarissimorii philosophorun . . t. i
VER VM pitaghorici quidem insensibilibus ipsum ponunt. No enim separabile ''
ipsum numeru laiant,ec id quod est extra tu inlinitum esse Gebant.Plato autem exua quide coetu mi corpus esitane s ideas putabar, propterea quod nes uisa sunt ipse.Inlinitum tamen ec initiisibilibus,ta in illis esse ceviebat.
Pitaghores nume e qde simpla n5 asserebat innitum ee sed numege par ue M abiunctum id in no icorporeum lepaiul cino a sensibilibus auriamat sed inipsis vesivi: e clemetum statuunt,m et extra Gum ee fateris,laqua asseruerri aliqd Uinitum extra uniuersum est ambitiaee siue illud vacuum silves potius forsita corpus Uqde nos is rates vivere dicunt,queiam dum Aristo.et dicit cui irursus costare potuit hec ad illis allegorice missice Sela disputatam Hir ωSiquideno suspicans cogitcto caelu plarari re hoc modo Unitamundu huci edi innoxis rates vivimus.Sed illi irsita vim summi opificis Finitu tetigere cuius ope eue datu ε suac pmanere. Sed extra celsi eade ee no stam locu sed scem substalia itelligera e dest ab essu statia corpea liberata at in aliena. Plato et cuid iunisu in idcis collocaret remi finitu vitiuae in riso in iliis statuit eo qd hct vim que hicinnemur in infinitu es ete Nucereo ae ea inc