장음표시 사용
251쪽
1ro IMpER Iu M. Cap. x III. o ratis- aequaliter fruλntur, non tamen beneficia ne eorum a pace omnibus aequalia sent. Nam alii qua quis- plus, alii minus bonorum acquirunt. rursus alii plus, alii minus consumit, tun munt. Quaeri igitur potest. an debeant cives in publicum contribuere, prora-r tione eorum quae lucrantur, an eorum quae consumunt, hoc est, an personae taxari debeant, ut pro ratione opum contribuant, an res ipsae, ut contribuat qui que pro ratione eorum quae consumit. Sed si consideremus ubi pecuniae conferuntur pro ratione opum, ibi eos qui aequalia lucrati sunt, non aequalia posmi dere, propterea quod alter parta per parsimoniam conservat, alter per luxuriam
dissipat, ideoque beneficio pacis aequaliter gaudentes, civitatis onera non aequa liter sustinere: & ex altera parte, ubi res ipsae laxantur, ibi unumquemque dum rem privatam consumit, partem civitati debitam pro ratione eorum non quae habet, sed quae beneficio civitatis habuit. eo ipse quod sua consumit, imperceptibiliter persolvit: dubium amplius non est quin prior ille modus pecunias imperandi contra aequitatem, & proinde contra ossicium imperantium sit, posterior autem rationi & ossicio eorum consentaneus.
Adpse XII. Tertio, ossicere paci publicae ς - diximus, ritudinem animi quae oritur
252쪽
Ca XIII. IMPERIUM. 2rrex ambitione. Sunt enim qui cum sibi reis. prae caeteris sapere, & magis ad res ge- duce eo rendas idonei videantur, quam ii qui ditisses rempublicam in praesemita admini- premere. strant ; virtus Ra quantum civitati prodesse queat. quando aliter ostendere non possunt, ostendunt nocendo. Quoniam autem tolli ex animis hominum ambitio dc honorum aviditas non potest, o cii imperantium non est, ut in id incumbant Possiant autem praemiorum & pcnnarum constanti applihatione facere, ut homines sciant, viam ad honores non esse per vituperationem regiminis praesentis, neque per factiones,lc auram popularem ; sed per contraria. Viri boni sunt, qui consulta patrum, qui leges juraque servant. Hos si honoribus ornari, factio-ses vero ab iis qui summa imperia ad mitinistrant, puniri lc contem tui haberi constanti tenore videremus, parendi quam obstandi major ambitio esset. Accidit tamen aliquando, ut, sicut equo propter ferociam, itae civi contumaci propter potentiam blandiendum sit. Sed ut illud sestaris, ita hoc imperatoris jam pene excussi est. Loq uim ur autem hic dejis quorum authoritas dc potentia integra est Horum ossicium esse, inquam, obedientes cives fovere, facitioibs quantum possunt imperio premere . neque enim alio modo potentia publica, nec enim.
253쪽
zrr IMPERIUM. Cap. XIII. sine ea civium quies conservari potest. Et Iactis- XIII. Si vero factioses homines cones disso ercere, multo magis factiones ipsas dis-τ-. sel vere dc dissipare ad ossicium pertinet.
imperantium. FACTION EM autem voco, multitudinem civium, vel pactis inter se, vel unius alicujus potentia, absque ejus, vel eorum qui summum imperium obtinent, authoritate unitam. Est itaque tanquam civitas in civitate. sicut enim unione hominum in statu naturali fit civitas, ita civium unione nova, fit factio. Secundum hanc definitionem, multitudo civium qui externo cuicunque sive Principi, sive civi, simpliciter obedituros se obstrinxerunt, vel qui pacta aut foedus inter se mutuae defensionis contra omnes homines fecerunt , non exceptis iis qui summum potestatem habent in civitate, factio est. Etiam gratia apud plebem si tanta, sit ut per eam comparari exerci
tus possit, nisi obsidibus, aut alio pignore publice caveantur, factionem continet. Atque idem de divitiis privatis dicendum est ,. si sint immodicae ; quia
pecuniae obediunt omnia. Siquidem ergo verum sit, civitatum inter se statum naturalem de hostilem esse, . Principes qui factionem*ermittunt, idem faciunt, ac si hostem intra moenia reciperent.
mod est contra civium salutem, A
254쪽
Cap. XII. IMPERIUM. 2r 3 propterea etiam contra leges naturales. XIV. Ad locupletandos cives necessaria duo sunt, labstr & parsanonia; conducit etiam tertium, nempe terrae ' ' quaeque proventus naturalis ; est au-''
tem & quartum; militia, quae rem ci-
vium quandoque auget, saepiu4 Vero at' eralitia tenuat priora duo sela necessaria sunt. βοωhtur. Potest enim civitas in insula maris com oe qaibus stituta, non majore, quam ut hiuita- sumtustioni locum praestet, sine semente, sine coiscean pistatura, s la Mercatura dc opificiis D in ditest ere. sed non est dubium, si habeant territorium, quin ditiores eodem numero, vel aeque divites majore num m esse possint. Quartum autem, nimirum militia, in numerum quidem olim venit artium lucrativarum, sub nomine sive Et genere humano ante constitutionem civitatum
per familias disperi, justa di honorim ca habita est. Est enim nihil aliud pro datio, qu m quod parvis copiis geritur
bellum. Et magnae civicates nominatim Romana Atheniensi spoliis belli, ve- .ctigalibus externis, & territorio armis acquisito, ita aliquando rempublicam
auxerunt, ut tenuioribus civibus non modo nullam pecuniam publicam im- . .
perarint, sed etiam pecuniam 8c agros viritim diviserint. Hujusmodi autem
diVitiarum incrementa in rationes mi e. . nime
255쪽
ar4 IMPERIUM. Cap. XIIICnime referenda sunt. Est enim, q uod ad lucrum spectat, militia sicut alea, qua plurimi rem suam labefactiant, paucissimi ampliorem reddunt. cum ergo tria tantum sint, proventus terrae dc Labor parsimonia, quae conducunt ad civium locupletationem, circa ea tantum versabitur ossicium imperantium.
Ad primum utiles erunt leges, quae favent artibus quibus terrae ae aquae pro ventus reddantur meliores; quales sunte ficultura & Psatura. Ad secundum utiles sunt i es omnes quibus ignavia prohibeatur, industria excitetur, ars navigandi sper quam commoda totius mundi selo pene labore emta in unam civitatem comportantur,) item mechm nica sub qua omnes excellentium opificiorum artes comprehendo, dc sis
tiae mathe micae, nauticae & mechanicae
fontes,in honore habeantur. Ad tertium utiles sunt leges illae, quibus sumtus tam in cibos quam in vestes, de universim in
res omnes, quae usu consumuntur, immodici prohibeantur. Quoniam autem leges tales ad fines supra dictos utiles sunt, pertinet etiam in ossicium imp
X V. Libertas civium non in eo sita est, ut legibus civitatis exemti sint, velut ii qui civitatis summam potestatem habent, non possint leges ferre quascun-qup
256쪽
Cap. XIII. IMPERIUΜ. arsque volent. Sed quoniam omnes motus&actiones civium legibus nunquam cir- .la,
cumscripta, sunt, neque circumscribi propter varietatem possunt, necesse est , e ratis ut infinita pene sint, quae neque juben- commotur neque prohibentur ; sed facere vetaμm. non facere suo quisque arbitrio potest. In his unusquisque dicitur sua frui libertate , atque in hoc sensu libertas hoc loco intelligenda est, nempe pro j uris naturalis parte ea, quae civibus a legibus civilibus permissa, ec relicta est Sicut aqua ripis undiquaque conclusa stagnat&corrumpitur; undiquaque Apertae panditur , εc quo plures exitus invenit, eo liberior fluit: ita quoque cives si nihil injussu legum facerent, torperent;sic omnia dissiparentur: dc quo plura legibus indeterminata relinquuntur , eo majore fruuntur libertate. Utrumque extremum vitiosum est: non enim adactiones hominum tollendas, sed dirigendas , inventae leges sunt; sicut neque ripas ad sistendum cursum fluminis , sed ad dirigendum Natura ordinavit. Mensura hujus libertatis ex bono civium 8c civitatis capienda est. Quare cantra officium eorum qui imperant, relegum ferendarum autoritatem habent, in primis est, ut plures leges sint, quam ad bonum civium dc civitatis necessario conducat. Nam cum de eo quod facere vel
257쪽
1is IMPERIUM. cap. XIII. vel non facere debent, saepius per rationem naturalem, quam per scientium legum homines deliberare seleant; ' ubi leges plures sunt, quam ut earum facile meminisse possimus, Zc per eas prohibentur eavi uae ratio per se non prohibet 8 necesse est ut per ignorantiam, sine ulla prava intentione, incidant tamen in leges, tanquam in laqueos, contra libertatem innoxiam, quam imperantes civibus conservare lege naturali obligantur. uas XVI. Libertatis civitati innoxiae, Zesingulis civibus ad beate vivendum ne- Nisu- cessariae, pars magna etiam est, ut poenae mentis nullae timendae sint, nisi quas praevid P aut exspectare possint. Praestaturi autem hoc, ubi vel nullae omnino pin
ἡὰ Ξ, tiae legibus definiuntur, vel majores defi-
in ' nitis non exiguntur.Ubi nullae definiuntur ibi is qui primus legem transgressus est, poenam exspectat indefinitam, sive arbitrariam, supponiturque metus ejus infinitus, quia mali infiniti. Praecipit autem lex naturae iis qui legibus civilibus non sit iciuntur, per ea quae diximus cap. articulo i I. ide6quq silmmis imperantibus in ultione, & poenis 'sumendis, spectandum esse non malum praeteritum, sed bonum futurum : peccantque poenarum arbitrariarum aliam mensuram habentes, quam utilitatem
258쪽
publicam. Ubi vero poena definita est, sive lege piaescripta, ut quando verbis disertis ponitur, sic facit, sc patis , tum sive praxi, ut quando poena, lege non praescripta, sed carbitraria ab initio) determinata est postea per punitionem primi delinquentis, aeque enim transgredientes aequaliter puniri jubet . aequitas naturalis:) ibi poenam, quam
quae lege definitur, majorem exigere, contra legem naturae est. Finis enim pu- .nitionis est , voluntatem hominis non cogere,sed formare,& talem facere,qualem eam esse cupitis, qui poenam statuit. Et deliberatio nihil aliud est nisi commodorum 8c incommodorum faeti quod aggredimur , tanquam in bilance ponderatio, ubi quod praeponderat, ne- cessario secundum inclinationem suam procedit. Siquidem ergo legislator poenam minorem crimini appendit, quam
ut libidini metus praeponderet, libidinis
supra metum poenae excessus quo cri- mea committitur, legislatori attribuendus est, hoc est,summo imperanti ; ideδ-que si punit majori poenae, quam ipse i gibus praefinivit, punit in alio quod pec-ica vir ipse.
XVII. Etiam ad innoxiam 8c neces contractatibus libertatem pertinet, ut j*di
quae jura legibus sibi quisque concessa habςt, iis sine metu frui possit. Frustra j γμ
259쪽
enim est uum ab alieno legibus distin- tui, si falso judicio, latrocinio, vel furto
rursus confundantur. Contingit autem
falsa judicia, latrocinia,& furta fieri, ubi
judices corrumpi possunt. Metus enim quo homines a male faciendo deterrentur, non ab eo oritur quod poenae statuuntur, sed quod exiguntur. Futurum enim ex praeterito aestimamus, quae ra-rd fieri solent, raro exspectantes. Si igitur judices muneribus, gratia, vel etiam misericordia corrupti poenas lege debitas saepe remittant atque eo modo improbis spem faciant impunitatis , bonis civibus a sicariis, latronibus, veteratoribusque obsessis, neque conversari inter se, neque omnino se movere liberum erit; imo civitas ipsa diffolvitur, de redit cuique jus se ipsum suo arbitratu protegendi. Praecipit igitur lex naturae stim-mis imperantibus, ut justitiam non modo ipsi exerceant, sed etiam ut judices ast positos, idem facere pinnis cogant, hoc est, querelis civium aurem praebeant , dc delegent, quoties opus est, j u- dices extraordinem qui de ordinariis cognostant. CAruae XIV. De Legibus 9 Pereatis.
260쪽
Cap. XIII. IMPERIUM. 2IOIv. Divisio legum in Divinas m Humanas p. Divinarum in Naturales o Positivas , in naturalium in leges singulorum hominum , Gentium. v. Legum Humanarum, id G , ciuilium. dimisio in sacras , seculares. vi. In Distributivam vindicativam. v et r. Distributiyam vindicativam non esse species legum, sed partes. v I I I. Omni legi poena appens intelligitur. I X. Pracepta . lecalui de parentibus honorandis , de homiciadio, adulterio, furto, O falf. testimonis , leges civiles esse. x. Imposibile esse lege civili quicquam jubere contra legem natura. X I. Legἐessentiale es, ut eognoscatur o ipsa γ legislator. Ei I. Unde cognoscatur legislator. at II. Ad cognoscendam legem necesaria funa promulgatio interpretatio. x I v. Legis civilis dioso tu scriptam non scriptam. a v. Leges naturales non esse letes scriptas , neque Responsa Iurisprudentum, neque con-
suetudinem esse leges perse, scdper consensim
summaepotestatis. x v I. Peccati nomen latissi-mὸ acceptum quid significet. xv I I. Peccati Desinito. xv r I I. Disserentia inter peecatum infirmitatis , malitiam. x I x. In Τηogenere peccati contineatur Atheismus. xx. Guid
sit crimen laesae Majestatis. XXI. criminet a in satis non leges civiles sed naturales violaxi. XXII. Ideoque non jure Imperi i, f d iure belli puniri. xx r I r. Obedientiam nam
recte distingui in activam oe passivam. T Ex ab iis qui vim verborum minus morose pensitant, aliquando cum te. consilio , aliquando cum aliquando cum confunditur. Confundunt