장음표시 사용
271쪽
rio IMPER Iu M. Cap. XIV. cui, aut ad quid tenetur , obedire non potest, dc perinde est, ac si non teneretur. Non dico necessarium esse adessentiam legis, ut vel hoc vel illud perpetuo cognitum sit, sed tantum ut cognitum semel fuerit: quod si postea civis obliviscatur, vel juris quod is habet qui legem fert, vel ipsius legis, id non imp
dit quo minus teneatur obedire , cum potuerit meminisse, si voluntatem obediendi,prout naturalis lex jubet, habuisset.
Uis .e4- XII. Cognitio legislatoris dependet ς' catuγ ab ipse cive ; nam sine consensu & paeto legislator. suo proprio, vel expressbvel subaudito jus legislationis conferri in neminem potuit. ExpreM,quando cives ab initio, formam regendae civitatis inter se constituunt, vel quando promita suo submittunt se alicujus imperio ; vel saltem subaudito, ut quando utuntur beneficio imperii, dc legum alicuj us,ad protestio
nem 3c conservationem sui adversus alios. Cujus enim imperio concives nostros obedire postulamus bono nostro, illius imperium legitimum esse, ea ipsa ipostulatione confitemur. Ideoque ignorantia potestatis legum ferendarum obtendi nunquam potest. unusquisque e-nim quod ipse fecit, fecisse se cognovit: - γο- XIID Cognitio legum dependet a legislatore, . qui eas promulgare debet;
272쪽
Cap. XIV. I M P E R I U M. et araliter enim non sunt leges. Est enim lex legislatoris mandatum ; mandatum au' gem nece tem est declaratio voluntatis. non ergo saria funa lex est, nisi voluntas legislatoris declaretur ; id quod fit promtdgatione. yatio In promulgatione autem duo constare debent, quorum alterum est, ut is vel iiqui legem promulgant , vel habeant ipsi jus legislationis, vel id faciant autoritate ejus vel eorum qui habent. Alterum est ipse legis sententia. Primum autem quod leges promulgatae procedant ab eo qui summum habet imperium, . constare, hoc est sciri accurate &philosophice loquendo non potest, nisi ab iis qui ab ore ipsius imperantis eas accipiunt; caeteri credunt; sed credendi rationes tantae sunt, ut non credere vix sit possibile. Et in civitate quidem Democratica, ubi legibus ferendis Q unusquisque interesse, si velit, potest,qui .
absens fuerit, praesentibus credere debet. Sed in Monarchiis 3c e risocra-tiis paucis mangata Monarchae dc Optimatum praesentibus & coram audire conceditur , illis paucis necesse erat potestatem facere, ea caeteris promulgandi. Et sic Edicta di Decreta Prin- Cipum esse. credimus, quae pro talibus . vel scripto, . vel voce eorum quorum id munus est , nobis proponuntur. Sed tamen cumcredendi causu habeamus has.
273쪽
IMpERIUM. Cap. XIV. vidisse quod princeps, vel curia summa talibus confliaris , scribu , ' aeconibM, Agidis, de similibus argumentis ad voluntatem suam declarandam constanter usus sit ; quod nunquam authoritatem illis detraxerit; quod de iis qui hujusmodi promulgationi non credentes legem transgressi sunt, poenae sumtae fuerint ue non modo qui sic credens obedi- verit edictis te decretu per illos editis, ubique terrarum excusatur, sed etiam qui non Credens non obedi verit, punitur. Nam permittere ut haec constanter fiant, satis manifestum lignum , di declaratio voluntatis ejus qui imperat, satis perspicua est; modo mitulin lege . edicto seu iscreto contineatur, quod summae potestati ipsius imperantis deroget. Non est enim putandum , eum velle potestati suae a quibuscunque mi nistris suis quicquam detrahi , dum voluntatem retinet imperandi, Mntentia vero legum , ubi de ea dubitatur , petenda est ab iis quibus a summa potestate commi sia est Causarum cognitio , sive judicia. D icine enim nihil aliud est quam legra singulis casibus interpretando applicare. Sibus autem id munus commissum est, eodem modo cognoscitur, quo cognoscimus qui sint ii. est autoritas leges
IV. Ruse quibus commissa promulgandi,
274쪽
Cap. XIv. IMPERIUM.X IU. Rursus lex citilis, pro duplici modo promulgandi, duorum gene- WyMrum est: Scripta, & mn scripta. Per scriptam intelligo eam quae voce sive signo . aliquo alio voluntatis legislatoris indiget ut fiat lex. Legum enim genust 'omne di natura Zc tempore coaevum est generi humano, dc propterea inventione literarum di scribendi arte antiquius. Non ergo i gisoriptae necessaria est, sed vox ; haec sola ad se
illa ad recordationem legis adhibita est. Nam ante inventas literas ad memoriam adjuvandam, in metra redactas cantitari solitas esse legimus. Non . scripta est ea, quae non alia indiget promulgatione praeter vocem naturae, sive rationem naturalem, quales sunt seges
naturales. Lex enim naturalis, quam-
quam a civili distinguatur, quatenus v luntati praecipit, tamen quod ad actio- nes attinet, civilis est; exempli gratia, haec, Non concupisces, quae pertinet tantum ad animum, lex naturalis tantum est; haec vero, Non invades, ta naturalis,& civilis est. Cum enim regulas praescribere universales, quibus omnes futurae
lites quae forte infinitae sunt, dijudicari possint, impossibile sit, intelligitur, in omni casu legibus scriptis praetermi
sequendam esse leg m aequitatis natu
ralis, quae j ubet aequalia aequalibus dis
275쪽
xr IMPER Iu M. Cap. XIV. tribuerer atque hoc, vi legis civilis, quae poenas etiam de iis exigit qui scientes devolentes leges naturales facto transgrediuntur.
X V. His intellectis, apparet primum, leges natκrales , quanquam in libris Phino, u-losephorum descriptae fuerint, non esse res se ip- ob eam rem vocandas leges scriptas ; ne-tas: neque que scripta jurisprudentum, esse leges, re*Vm ob defectum autoritatis summae; neque μη ρr' etiam Rellono prudentum, id est, juaeride' μ o , nisi quatenus consensit summae pO 'n .ὸ. consuetudinem abierint. tunc
ἡ- δε autem inter leges scriptas habenda esse ;υνιρεν propter consuetudinem iesam , θρdρὸν quae vi sua legem non constituit sed
Uensium propter voluntatem summi imperantis; semma quae ex eo arguitur, quod entiam, si, totestatis. ve aequam sive iniquam, in consuetudinem ire perpessus est. XVI. Peccatum significatione latissima comprehendit omne actum, rictum, lati F- dc contra rectam rationem. Uaeceptum, nusquisque enim media ad finem quam quid si- sibimet ipsi proponit,ratiocinando quaerit. si ergo recte ratiocinetur, hoc est,incipiens a principiis evidentissimis texat discursum ex consequentibus continuo
necessariis progredietur itinere directis. simo, aliter deviabit; id est, faciet, dicet, vel conabitur aliquid contra finem proprium : quod cum fecerit, dicetur ratiocinan. Peccati
276쪽
zap XI R. III PER Iu M. Fcinando quidem errasse, actione verὁ &Voluntate peccasse ; nam peccatum ita se quitur erratum , sicut voluntas inteE Dum. Atque haec est vocis acceptio generalissima, qua continetur omne δε-ctum imprudens, sive contra legem, ut, alienam domum evertere; sive non contra legem, ut propriam, super arenam aedificare. X V II. Ubi vero de legibus sermo mecas; est, ibi pereati nomen aristius est, signi- de tis. sicatque non omne factum contra re etam rationem, sed illud tantum quod culpatur, atque ob eam causam malum culpae appellatur. Nec tamen si quid culpetur , peccatum statim, aut culpa dicenda est , sed si cum ratione culpetur. aerendum igitur est, quid sit cum ratione eulpare , & quid contra rationem. Ea est natura hominis, ut unusquisque
id quod ipse sibi cupit fieri, bonum, quod
fugit,malum vocet. itaque di versitate asefeetuum contingit, ut quod alter bonum, Maer malum I & idem homo quod nunc bonum, mox malum, & eandem rem, in se ipse bona , in alio malam esse dicat. Bonum enim dc malum delectatione dc molestia nostra, vel ea quae nunc est, vel quae exspectatur omnes a stimamus. Quoniam jam prospere facta inimicorum quia honorem,rem,& potentiam eorum augent) dc aequalium
277쪽
propter certamen honorum moti uomnibus, adeoque mala dc videntur, dc sunt; seleantque homines, malos putare, hoc est , culpam attribuere iis, unde sibi malum advenit, fieri non potest, ut quae facta culpanda, quae non culpanda sint, consensu singulorum quibus non eadem placent & displicent, definiatur Possunt quidem convenire in generalia quaedam, velitii furtum , a lterium, a similia, es
se peccata ; tanquam dicerent rarati omnes vocare ea quibus nomina imponunt, quae in malam partem accipi solent. Sed non quaerimus an furtum sit peccatum;
quaerimus quid furtum dicendum sit, de sic de caeteris similibus. Siquidem igitur quid ratione culpandum sit, in tanta diversitate censentium, non sit mensurandum per rationem unius, magis quam alterius, propter aequalitatem naturae humanae; neque ratio ulla cxsistat praeter Ruiones singulorum,. dc rationem civitatis sequitur quid sit ratione culpandum , definiendum esse a civitate; ut cuia pa, hoc est, PECCATUM sit, quod
quis fecerit, omiserit, dixerit, vel voluerit contra rasionem risitatis, id est contra leges. X VIII. Facere autem aliquis potest contra leges per infirmitatem humanam , etiamsi eas implere cupiat, tamen cjus factum, ut contra leges recte culpa-
278쪽
Cap. XIV. IMPERIUΜ. a 3 culpatur de dicitur. Sunt autem qui leges negligunt, quotiesque i cri impunitatisque spes apparet, nulla pactorum di datae fidei conscientia retinentur, quin eas violent. Horum non
modo faeia, sed etiam ingenia adversa legibus sunt. Qui per infirmitatem tantum peccant, etiam quando peccant, miri boni sunt; hi vero etiam quando non peccant, mali sunt. Quamquam autem utrumque, dc aEhio dc animus, legibus repugnet, disserentibus tamen appellationibus, repugnantiae illae distinguuntur. Nam actionis irregulariatas , injuste factum ; animi,&-, injustitia dc malitia :Illa perturbatae mentis infirmitas; haec animi sedati pram . . XIX. Si quidem autem peccatum non sit, quod non sit contra aliquam legem. neque lex ulla sit, quae non mandatum ejus qui sium mum habet im- 'perium; neque quisquam summum im hὸνωψ.perium habeat, quod non sit ei nostro consensu delatum: quo modo peccare dicetur is qui vel non exsistere Deum vel non gubernare mundum aflirmaverit, vel aliam contumeIiam in ipsum evomuerit Z Dicet enim, se voluntatem suam Dei voluntati nunquam subjecisse , ut quem ne esse quidem opinatus fuerit. Et
f myuam visio sua eri mea esset, ideoque
279쪽
138 IMPER Iu Μ. Cap. XIV. que etiam peccatum ; numeramdam tam messe inter precata imprudentiae, sive ignorantiae , quae puniri jure non possunt. Oratio haec eo usque admittenda esse videtur,ut hujusmodi peccatum,quamquam sit maximum damnosissimumque,referri tamen debeat ad peccata imprudentiar ; sed ut per imprudentiam aut ignorantiam excusandum sit, absurdum est. Punitur enim Atheus sive a Deo immediate , sive a Regibus sub Deo constitutis, non ut subditus punitur a Rege, propterea quod leges non observaverit ; sed ut hostis ab hoste, quod leges noluerit a cipere ; hoc est, jure belli, ut Gigantes Hostes enim inter se sunt,quicunque neque communi imperanti, neque alter alteri subjiciuntur. Reserri tamen debeat ad peccata imprudentiae J Duod helymum non ad injuintiam , sed ad impruderetiam retulerim, a pluribus reprehensum est: imo anomussis in eam partem accetium , tamquam e theu non satis acrem adversarium me ostenderim. Objiciunt praeterea, quod eum Deum esse rasione naturali
Diri posse dixerim alicubi , eonfieri deberem, peccare eos, saltem centra D m turae , itaque non imprudentiae tantum, sed etiam injustitiae reos esse. Ego vero ita e q-theis inimicur sum , ut legem aliqua juxta
280쪽
Cap. XIV, IMPER Iu M. 239 juxta quam condem me eos injustitiae
passem , ct diligentissime quaesiverim ermehementer cupiverim ; sed cum nutam invenemim , quae sivi proxime , quo nam ne , tantopere Deo exoliri homines ab ipso ρο-l pellarentur. Deus autem de Otheo sel Ioquitur, Dixit insipiens in corde suo: non est Deus. Itaque peccatum eorum in eo genere, coincavi , in quod genus ab ipso Deo relatum fuerat. Deinde e theos hostes Dei esse ostendo a Nomen autem hoclis , quam injusti , aliquarido atro-
eius esse puto. Pol, remo juge ct a Deo, i ct a summis imperaritibus eo nomine puniri posse confirmo , itaque pecca um
hoe nusso modo excuso neque extenuo autem Deum esse ratione naturalit sciri posse dixerim, ita accipiendum est,t non tanquam omnes id scire posse putav , rim; nisi quoniam ratione naturati quam proportionem habeas Sphaera ad Olindrum, invenit serchimedes, ex eo sequi putant, quemlibet ex vulgo idem invenire potuisse. Dico igitur et si ab aliquibus Deum ese , lumine ratianis sciripti' ; ta
mem homines in voluptatibus, mel dimitiis, mel homoribus, perquirendis continuo occupatos , item homines qui recte ratiocinari, nori solent, vel non valent, vel non eu- rant, denique insipientes , in quo numero