Elementa philosophica de ciue, auctore Thom. Hobbes Malmesburiensi

81쪽

ria in

LIBERTAS. Cap. III. actiones innumerae injustae, θc ifus ustinesse. yustus autem horno dicendus est . qui justa facit propter praeceptum Legis 1 injusta non nisi per infirmitatem;

Injugm qui justa facit propter poenam legi adjunctam; injusta per animi iniquitatem.

VI. Justitia actionum distingui vulgo solet in duas species, commutativam& distributimam ; quarum priorem sitam esse ajunt in proportione Arithmetica , posteriorem in Geometrica Illamque versari in permutatione , venditione, emtione , mutatione, mutui redditione, locatione, conduetione, caeterisque, si qui sunt, actibus inter se contrahentium ; ubi si aequale pro aequali reddatur, nasci inquiunt Iustitiam cra utativam. Hanc vero circa dignitatem. & merita liminum , ita ut si cuique tribuatur majus ei qui dignior, maius ei qui minus dignus, idque proportionate , oriatur justitia Asbibistis. Agnos o hic distin Exionem quandam aequalitatis : nempe ut una sit aequalitas simpliciter, veluti quando comparantur intei se duae res aequalis pretii , ut libra argenti, cumia unciis ejusdem argenti: altera aequa litas secundum quid, ut clim centum hominibus distribuendae sint mille librae , sexcentae dentur sexaginta homi-

82쪽

Cap. III. LIBERTA s. εχ nibus, de quadringentae quadringenta; ubi non est aequalitas inter 6oo dc 4oo; sed est in eandem contingit aequalitatem

esse inter numerum eorum quibus distribuuntur, unusquisque eorum aequam Iem partem auferet; unde dicitur aequalitas eadem res est cum proportione Geometrica . Sed quid haec ad justitiam ' nam neque si res nostras vendamus quanti possumus, injuria ulla fit emtori qui id voluit, de petiit; neque si de meo distribuero plus merenti minus, modo id dedero quod pactus sum. neutri fit injuria. Id quod testatur ipse Servator noster Christus Deus in Evangelio. Non istitur est ea justitiae distinctio, sed aequat itatis. Negari tamen forte non potest quin justitia sit aequalitas aliqua; nimirum quae in eo tantum sita sit, ut cum aequales natura omnes simus, alter non arroget sibi plusjuras, quam alteri concedat . nisi id juris sibi pactis acquisitum sit. Atque haec contra distinctionem illam iustitiae, quamquam ab omnibus pene receptam , dicta sint : nequis injuriam aliud esse putet, quam fidei, sive pactorum violationem; prout supra definitum est. VII. Vetus est, molenti mn si inju- Volintiria. Veritatem tamen dicti liceat principiis nostris derivare. Factum enim tu in

sit id, quod quis injurium sibi putet vo

83쪽

tia , de

lenti: ergo, volente eo, fit id quod per pactum non licuit. Sed volente eo fieri, id quod pacto non licebat, pactum ipsum per articulum i s. capitis praecedentis fit irritum ; jus ergo faciendi redit ; fit

igitur jure; quare iniuria non est. VIII. Legis naturalis praeceptum tertium est, Ne eum qui fiducia tui tibi prior benefecerit, eam ob rem, doteriore conditione eo patiaris, sive ne accipiat Disquam beneficium , nisi animo nitendi ne. ὰautem dati merito podniteat. Nam absque hoc, contra rationem fecerit , si quis quod periturum videt beneficium, prior contulerit ; atque eo modo omnis sublata erit inter homines beneficentia de fiducia , unaque omnis benevolentia ; n que esset inter cos quidquam mutuae opis nec ullum gratiae conciliandae initium. Ex quo status belli necessario mansurus est, contra Legem naturae fundamentalem. Quoniam vero Legis hujus violatio , non est fidei sive pactorum violatio': supponitur enim nulla inter eos i ntercessiste pacta:) ideo neq uenominari selet; sed, quia reipiaciunt se mutuo beneficium dc gra tia Irri, G R A T I T U D o appellatur. I X. Quartum praeceptum naturae est, ut unusquisque se caeteras commodum prae'

get. Quod ut recte intelligatur, animadvertere oportet, esse in hominibus ad

84쪽

Cap. L LIBERTA S. I 43, societatem ineundam diversitatem inge- 1

niorum ortam a diversitate assee tuum, .

haud dissimilem illi quae reperitur in la

pidibus ad aedificandum comportatis adiversitate materiae e . figurae. Nam ut lapis qui prae figura aspera ic angulosa , plus loci caeteris aufert quam ipse, implet, neque prae materiae duritie, comprimi vel secari facile potest, nec compaginari aedificium sinit, tanquam incommo- stycitur : ita homo qui prae ingenii asperitate , retentis superfluis sibi, necessaria aliis adimit, neque prae affectuum contumacia corrigi potest, i caeteris molestusque dici Q- ' i. let. Quoniam jam unusquisque noni re modo , sed etiam messime naturali. 7 totis viribus in id incumbere suppo- i. 1. 'itur, ut necessaria ad sui conservatio nem consequatur; si quis velit pro superfluis contra contendere , illius cul-

si Orietur bellum: propterea quod illi

seli nulla certandi incumbebat necessi- tas. Facit ergo contra naturaef - ' dumentalem. Unde sequitur, quod o- . stendendum erat) praeceptum naturae - esse , ut unusquisque se caeteris praestet commodum: Qui verb Legem i hanci violat, i ommodus dc molestus dici po- . test. Cicero tamen commodo opponit inhvmmnum , tanquam ad hanc ipsam s luem adspretans. a

85쪽

Iex natu- X. Legis naturae quintum praecptuirira quin- est, oportere alterum alteri , si ta cautio-ta, de mi- ne juturi temporis, praeteriti veniam, pse fericor- tenti ex paenitenti, concerire.' Henia praeteriti) sive remissio offenci , nihil aliud est quam illi , qui cum lacesserit

ad bedum , iacti poenitens pacem Orat,

pax concessa. autem conce a non

poenitenti, hoc est , animum hostilem retinenti , vel futuri temporis cautionem non danti , hoc est , non pacem sed opportunitatem captanti , non est pax , sed metus: neque igitur a natura praecipitur. Caeterum qui poenitenti de de futuro cautionem adhibenti , nolit

ignoscere, ei pax ipsa non placet, quod

est contra legem naturalem. nata- X I. SeXtum Legis naturatis praec ν exta, ptum est, Inbustione, sive Poenis, o quid ρα- ctandum esse , non malum praeteritum, sed futu- bonum futurum: Hoc est, infligere pin-mmi nullo alio fine licitum esse, niti ut

ipse qui peccavit. corrigatur, vel alii

supplicio ejus moniti nant meliores. Hoc autem ex eo primum confirmatur, quod unusquisque lege naturali teneatur alteri ign'scere ; modo cautum priosii de futuro tempore, ut articulo praecedente ostensum est. Praeterea , quia ultio, quatenus solum praeteritum consideratur, nihil aliud est praeter triumphum, , gloriam animi, quae ad nullum

86쪽

Cap. III. LIBERTAS. 43 Ium finem dirigitur; nam praeteritum tantum contemplatur, sinis autem futura res est:) qnodque ad nullum finem dirigitur, Vanum est: Ultio , ut quae futurum non ctat, a vana gloria pro- ficiscitur, ideoque praeter rationem est. At laedere alium praeter rationem , in troducit bellum, & est contra legem naturae fundamentalem. Est igitur Iegis naturae praeceptum, In ultione non esse respiciendum, sed prospiciendum. Vi latio autem Legis hujus, CRUDELIT As solet appellari. XII. Qitoniam autem signa omnia Lex natu odii di contemtionis , ad rixam & pu- -'6gnam maxime omnium provocant, ad- ma, com

eo ut plerique vitam . nedum pacem fρ' η amittere, quam contumeliam pati malint; sequitur septimo loco, lege naturali praescriptum esse, nequis vel factis, mel verbis , vel vultu , vel ri . alteri ostra at se illum melodisse, vel contemnere. Cujus legis violatio CONTUMELIA Nominatur. inamquam autem nihil frequentius sit, quam potentiam erga minus potentes, ic nominatim judicum adversus reos scommata atque opprobria, suae neque ad rei crimen , neque ad

judicis sertinent ossicium; hujusmodi

tamen homines contra legem faciunt naturalem , dc pro commeliosis habendi sunt.

87쪽

M LI BERTAS. I Cap. III. 18x natisa XIlI. Quaestio uter duorum homi-MOciata num dignior iit, non ad statum naturae ;via, eontra sed ad statum civilem pertinet. Osten-ρpeν- sim enim antea Est . Cap. I. articulo 3.ώiam. Matura omnes homines aequales inter se esse, ideoque inaequalitatem quae nunc eli, puta a divitiis, a potentia , a no--bilitate mireris , profectam eme a lembriet iij. Scio , Ab istitelem,libro primo 'Politicorum , tanquam fundamentumetotius scientiae politicae assirmare, ii rivinum alios a natura factos esse dignos' qui impcrent, alios'qui serviant, tan- quam Dominus id servus nsin conseii su- hominum sed aptithdine. , hoc est. scientia vel inscitia naturali distingue- rentur. Qiiod fundamentum non modo contra rationem ut ostensum est shpra sed etiam contra experientiam est. Nam neque pene quisquam inge, . nio nia stupido est , of non rectius a iitretur sibi mot ie , quam aliis regendum si adere Neque si contendant inter se sapientiores, idc robustiores, sunt illi his semper aut saepe superiores. .Sive igitur natura homines aequales inter se sint, agnoscenda est aequalitas ; sive inaequales , quia certaturi sunt de imperio , n e starium' est ad pacem eουγ- utpro aequalisim habeantur, di propterea lexis naturalis octavo loco praeceptum est , Ut nutuquisque nasuma

88쪽

XIV. Sicut necessarium erat ad unius L/x-- cujusque conservationem , ut de qui bus iam' inibi su is cedoret , ita non nos minus nece1Iarium cst ad eamdem conservationem, ut quaedam retineat , nimirum corporis tuendi frucndi aere libero. aqua, & caeteris omnimbus vitae necessariis. Cum igitur a Deem ineuntibus multa jura retineantur Communia , multa etiam acquirantur propria dictamen legis naturalis nonum Oritur, nempe ut quaecumque jura i v se quisque sibimet ipsi postulat, eadem etiam

unicuique concedat caeterorum. Alioquin aequalitatem praecedente articulo agni-

tam frustraneam facit. Quid enim aliud est aequalitatem persenarum agnoscere in secietate ineunda , quam aequalia ipsis ' tribuere, quos alioqui secietatem inire

ratio nulla exigit AEqualia autem aer Bhus , idem est quod proportionalia proportionalibus tribuere. Vocatur observatio hujus legis Modestia ; violatio autem . .: violantes latinis ire odita dc . immodesti nuncupantur. XU. Decimo loco , imperatur ἔσω

naturali, in imus visique in jure aliis dis tura δε-- tribuendo utrique pateti aequalm si praebeas fimo de Lege precedente prohibitum est , nobis plus juris per naturam arrogemus quam

89쪽

rea aere. quam caeteris concedimus. Potamus

pilouem minus, si volumus ; etenim id ali-m -- quando molestiae est. Sed si quando χω - νεμο. aliis distribuendum a nobis' sit . prohi- bemur hac lege, ne uni plus vel mi uus P . indulgeamus quam alteri. Nam qui uni' prae altero indulgendo naturalem aequalitatem non observat, facit in eum qui posthabitus est contumeliam. Est autem

Iupra ostensum, contumeliam esse contra leges naturales. Praecepti hujus obstru tio AE Oa i TAs, violatio acceptio personarum, Graecis uno vocabulo συμ--λ - οι appellatur. Tex muι- XVI. LX lege praecedeute colligiturrae undeci- undecima , Legiae disidi non possimi comma, de muniter feripates) utenda esse, id ει bendi si qua titas rei permittat quaintum quisei' ςρ μ' que metu. Sin quolitas rei non perimittat, ' tum pronito, ct proportimate ad Gmerum utentium. Aliter enim nullo modo servari potest aequalitas illa, quam praecedente articulo a lege naturali imp ratam esse demolistravimuε- . .

XVI 1. Item; si neque dividi, neque communiter haberi potest, lege n doctina, institutum est quod sit praece-

desin. ptum duodecimum ut ejus rei usus vel dilidem iustemussi, vel uini tam tum sorte a judidi . candus , utque in alterm usu sorte ρορ-lle, Pis ad menaeum prior sit, judicetur.

Iam hic quoque aequalitas heetanda est ,

90쪽

cta la

let '

Cap. III. LIBERTA s. η' est, alia autem inveniri praeter sortem non potest. X VII l. Sors autem duplex est: vel crbitraria, naturalis. Arbitraria illaCst, quae fit consensu contendentium. Et rima ιν sita est in casu mero, & forte, quod a tia , de jurat, fortuna. Naturalis est,. rura, Graece κληρονομ α , quasi sorte tributum dc Prima occupatio. Itaque σquae neque dividi, neque communiter haberi possunt, cedunt Primo occupanti ; item Primogenito, ea quae patris fuerunt. nisi pater ipse I ru illud transtulerit prius. Sit igitur ea lex naturae decima

tertia.

XIX. Legis naturalis decimum qua rhilum, praeceptum est, Pacis Medictoribus ra δεetinapi cessandam esse Incolumitatem. Ratio e- quarta , Dina quae jubet fincm, jubet citam me- de Inc dia necessaria. Primum autem rationis tum me die tamen, Pax est, caetera sunt ad Pa mediato cem media , sine quibus Pax esse non potest ,.sed nec sine Meditatione Pax, nec sine Incolumitate meditatio haberi potest ; Est ergo dictamen rationis, hoc εst, lex naturae, Pam mediatoribus praestandam esse incolumitatem. X X. Porrd, quoniam , etsi homines Im natu- in omnes has, &, si quae aliae sunt, radicimaturin leges consentirent, easque stude-qvknto arent observare . dubia tamen , & con- δε troversiae quotidie orientur, de legum C ha-