Elementa philosophica de ciue, auctore Thom. Hobbes Malmesburiensi

91쪽

L IBERTAS. cap. III. harum ad facta applicatione: nimirum pplican quod factum sit , sit contra legem necne, quae quaestio juris dicitur:) ex quibus sequetur pugna inter partes, utrimque se lae s esse existimantes. Ad Pacis igitur conservationem quia aliud in hoc casu remedium aequum excogitari non potest) necessarium est , ut ambo dissidentes in tertium aliquem consen o tiant, cujus sententiae de re controversa staturos esse , pactis mutuis se obligent. Atque is in quem sic consensum est, Arbiter vocatur. Est igitur legis naturalis praeceptum decimum quintum, Oportere . Mirumque, de iure inter se disceptantium, μbmittere se alic res tertii arbitrio. rex - X X I. Ex eo autem quod Arbiter Syeν -- Ddex a disi eptantibus electus sit ab dε et terminandum controversiam , colligi

tur, oportore Arbitrum non esse unum

p ex ipsis disceptantibus. Nam unus' uis

fraoneau- prVsumitur, bonumsibi naturaliter, sesua. D in propter pacem tantum , & per accidens quaerere ; idedque non posse' aequalitatem illam, a lege naturali praeceptam , tam accurate observare quam faceret tertius. Continetur itaque in lege naturae decimo sexto loco, neminem

iudicem vel Arbitrum esse debere suae ipsiu/

rex U- XXII. Ex eodem sequitur decimo, sieminem ambitrum esse

92쪽

vortere , cui commodi vel gloriae spes alia mi , A qua apparet major ex victoria unius partis, bitror H quam alterius. Par enim ratio militat' se

hic, atque in lege praecedente. ος XXIII. Quando vero de ipso

controversia oritur, nempe an factum

sit necne, quod factum en dicitur, D-gis naturatis per articulum is ) ut issetis. Arbiter Mue utrique, id est squia con- dicatari tradictoria assirmant) neutri credat. Lex n Tertio igitur, vel tertio & quarto, vel t ira δε- pluribus credere oportet; ut de facto, quoties aliis signis sciri non potest, sen-' tentiam ferat. Lex igitur decima octava

naturalis, arbitris ec judicibus facti injungit, ut ubi signa certa facti non apparent , ibisecundum testes, qui utrique parti 'midentur aequi , sententiam re ut. λ' XXIV. Ex supra add acta arbitri de tiae natu- finitione intelligi porro potest , nullam rarita- pactum vel promisum intercedere, inter ψ- ma πινει sum O partes quorum arbiter eonstitutus est , estu mi teneatur in gratiam alterutrius partis pronunciare; neque cujus Ci' ' teneatur , ad id. pro unctandum , quod ae- quum est, vel aequum me censeo. Obligatur quidem arLiter sententiam illam ferre, quam censet esse aequam per legem naturae , quae recensetur articulo

I s. Cujus legis obligationi nihil est quod addi possit ex pacto. Frustra igitur esset paetum tale. Praeterea si sen-

93쪽

ssima

contra,rrapulans, ea qua

rationis usum impediunt.

Regula , per iηgm12 LIBERTAS. Cap. III. tentiam iniquam ferens , aequam eam csse contenderet, nisi pactum tale invalidum sit, maneret controversia post sententiam latam ; quod est contra Ase

bitri conflitutionem, qui ab eis ita electus est , ut invicem obligaverint se , prorata habere sententiam, quam ille pro

nunciaverit. Arbitrium ergo lex natu-

liberum jubet esse id, quod fit secun

dum praeceptum ejus decimum no

num.

XXV. Porro quandoquidem naturae nilaal aliud sunt, praeter dictata rectae rationis, ita ut nisi quis recte r tiocinandi facultatem conservare con tur, Leges naturae observare non pos sit , manifestum est eum qui volens stiensque ea fecerit, . quibus facultas rationalis destruatur vel labefactetur, v lentem scientemque Legem naturae vi lare. Nihil enim interest, utru praeter ossicium faciat quis, an id faciat volens, quo minus ossicium implere possit. Ratiocinandi autem facultatem dc- struunt vel labefactant homines qui faciant ea, quibus mens de statu suo naturali deturbatur, id quod manifestissime contingit Ebriis ct crapula gravκtis.

Peccatur ergo vicesimo loco contra legem naturalem Ebrietate.

XXVI. Dicet fortasse aliquis, qui viderit praecedentia praecetta Mi Μίεμ a

tincto

94쪽

Cap. III. LIBERTAS. 33tificio quodam ab unico rationis , nOS ad nostri conservationem & incolumi- cognomtatem hortantis , dictamine derivata, adeo dissicilem esse deductionem ha-qμ- f. rum legum, ut exspectandum non sit,

eas vulgo cognitas fore et neque ideo obligare. Etenim leges mia cognitae. . non obligant, Immo non sunt Huic respondeo , verum esse , spem, metum , iram, ambitionem, avaritiam, gloriam inanem , & caeteras perturbationes animi impedire, ne quis leges naturae pro eo tempore quo passiones istae praevalent, cognoscere possit. Caeterum nemo est, qui non aliquando se- dato animo est. Eo igitur tempore ni nil

illi quamquam indocto de rudi, scituest facilius; unica scilicet hac regula, ut cum dubitet, id quod faeturus in

alterum sit , Iure facturus sit naturali, necne , putet se esse in illius alterius loco. Ibi statim perturbationes illae, qtiae instigabant ad faciendum, tanquani transatae in alteram trutinae lancem , a faciendo dehortabuntur. Atque haec re- gula non modo facilis, sed etiam dudum celebrata his verbis est, Quod tibi fieri non vu, alteri ne feceris. I σesna-XXVII. Quoniam autem plerique homines , prae iniquo praesentis com sant in modi appetitu , praedictas leges quan-λλο intumvis agnitas observare minime apti te notan-

95쪽

s LIBERTA s. Cap. III 'sunt; si sorte aliqui, caeteris modesticiis

res , illam aequitatem commoditatemque, quam ratio dictat, exercerent, ca

teris non idem facientibus, nihil minusquam rationem sectarentur. Neque e- nim pacem , sed certum di maturius' exitium sibi compararent, cederentque observantes non observaratibus . in praedam. Non est igitur existimandum; natura, hoe est, ratione obligari homines ad exercitium earum omnium , in eo statu hominum, in quo

non exercentur ab aliis. Interea tamen obligamur ad animum eas observandi,' quandocunque ad finem ad quem ordinantur , earum observatio conducere videbitur. Ideoque concludendum est, legem naturae semper ec ubique obligare in Foro interno , sive conscientia , non semper in foro externa: sed tum selum- modo, cum secure id fieri possit. Ληιι ι- ΕXercitium earum omnium , dic. J ... Imo inter haae Leges aliqua sunt a quorum in statu naturali omisso, modo id Pacis,

mel fui conservandi causa fiat Legu κaturalis adimpletia potivs vi fetur , quammiolatio. Nam qui omnia facit contra om- ' nia facimtes, eripitque rapiemtibus, aequum

facit. Contra autem , id facere quod in pace modus est θ modesti hominis, in bella ignavia est, ct sui proritis. Sunt Mutem

96쪽

Cap.IU. LIBERTAS.quidem exercitium de sinit. Nam quid ebri

tos , Pisie crudelitas id est, vindicta quin futurum bonum non respicis ad pacem

vel conservationem cujus quam hominis cm-

ferre possit, non inteLigo. Breviter , in statu naturae, uessum se Injustum non ex Cactionibus , sed ex consilio ct conscientia agentium aestimandum est. Lllud neces ri- , quod studio pacis , quod sui conservanaei causa fit, recte fit. Alioquin omne damnum homini ligatum, Legis naturalis violatio atque in Deum injuria es.

XXVIII. Quae vero leges conscientiam obligant , violari possitnt facto, tur Munon selum iis contrario, sed consentaneo: siquidem qui facit, contrarium putet. Quamquam enim actio ipsa se-,D-cundum leges sit, constientia tamen

contra est. XXIX. Legu naturae immutabiles aeternae sunt , quod vetant, nunquam licitum esse potest: quod jubent, nun quam illicitum. Numquam enim μ' bilia. pe .a, ingratitudo , pactorum violatio , sive injuria) inhumanitas , contumelia licitae, nec contrariae his virtutes illicitae erunt, quatenus pro animi dispo- sitionibus intelliguntur , hoc est, qua tenus in foro conj cientiae spectantur, ubi

97쪽

s6 LIBERTA s. Cap. III tempore sequae, alio iniquae; dc quae

l uno tempore cum ratione, alio contra rationem sint. Ratio tamen eadem ne- Cue finem mutat, quae est pax & defen- ta, neque media; nempe animi virtutes eas, quas supra declaravimus, quae-

que nulla vel consuetudine vel lege civili abrogari possunt. l Misit aer XXX. Patet ex hactenus dictis, natura quam faciles observatusint quippe quae conatum selum sed verum dc constantem requirunt, quem qui se praestiterit, eum rei te possumus J V si TUM appellare. Nam qui toto conatui ad id tendit, ut omnes actiones suae sint secundum praecepta naturae , clare osten- . dit, animum se habere leges eas omnes

adimplendi, quod est omne id ad quod

obligamur a natura Tationali. Qui vero

. . totum id praestitit , ad quod obligatus

: - - erat, iussω est. Zm natu. XXXI. Legem naturalem eamdem ratis ea- esse Cum lege morali , Consentiunt om-dcm eum nes scriptores. Id quare sit verum, vi- morali. deamus. Sciendum igitur est, bonmm&malum nomina esse rebus imposita ad significandum appetitum, vel aversio- nem eorum a quibus sic nominantur Appetitus autem hominum pro diversis, eorum temperamentis, consiletudini-

bus, opinionibusque, diversi sunt; ut videre est in iis rebus quas sensu percipi

mus a

98쪽

Cap. III. LIBERTAS. 3 mus, puta gustu, tactu, olfactu: sed multo magis in iis rebus quae pertinent ad aettones vitae communes, ubi quod hic laudat, ' id est, appellat bonum, alter vituperat ut malum ; immd saepissimuidem homo diversis temporibus idem& laudat dia culpat. Haec dum faciunt, necesse est oriri di seordiam de pugnas.

Sunt igitur tamdiu in statu belli, quam '

bonum & malum prae appetituum praesentium diversitate , diversis mensuris metiuntur. Hunc statu m facile omnes, dum in eo sunt, agnoscunt esse malum ;& per consequens , pacem esse bo nam.

Qui igitur de bono praesenti conveni rauon poterant, conveniunt de futuro; quod quidem opus rationis est , nam praesentia sensibus, futura non nisi Ra- . . tione percipiuntur. Praecipiente ratione pacem esse bonam, sequitur eadem ratione, omnia media ad pacem necessaria bona esse, ideoque, qui ratem, fidem, humamitatem , misericordiam, quas demonstravimus ad pacem

csse necessarias) bonos es sie mores, sive habitus, hoc est, virtutes. Lex ergo eo

ipso, quod praecipis media ad pacem .

praecipit bonos mores, sive virtutes. Vo

catur ergo moraues.

XXXII. Quia vero homines exuere non possitiit appetitum illum irratio- fit, natem, quo bona praesentia quibus, quid quis.' C arcta

99쪽

,t LIBERTAS. Cap. III.

diis consequentia , multa adhaerent μου improvisa mala) prae futuris appetuunt, delege factum est, ut quanquam consentiant

naturali omnes in Iaude dictarum virtutum, i ηρ' sint men dissentiant adlluc de earum natura, in quo nenam unaquaeque earum COI uitat. Quoties enim cuiquam duplicet Phli,n. - bona actio, ei actioni tmsonitur

phiae ei - nomen alicujus vitii vicini; similiter

cavis - nequitiae quae placent, ad virtutem aliquam referuntur. Unde evenit, eandem aes ionem ab his laudari de virtutem appellari, ab illis culpari δc vitio verti. Neque huic rei remedii quicquam a Phialosephis hactenus inventum est. Cum cnim non observarenτ, bonitatem actio num in eo sitam esse, quod in ordine ad pacem; malitiam in eo, quod in ordine ad discordiam essent : moralem Philosophiam condiderunt, a morali lege alienam , di sibi non constantem. V

luerunt enim , naturam virtutum in mediocritate quadam inter duo extrema

sitam esse , vitia verb in ipsis extremitatibus: quod est aperte falsum, nam audere, laudatur, dc nomine fortitudinis pro virtute habetur , quamquam extremum sit , si causa approbatur. Quantitas item rei quae dono datur, sive magna, sive parva, sive media sit, non facit liberalitatem , sed donandi

eausa. Neque injotitia est , si cui de

100쪽

Cap. III. L I B E R T A S. meo plus dedero quam debitum est. Sunt igitur leges naturales sum Philosophiae moralis: cuj us praecepta hoc loco ea tantum tradidi , quae pertinent ad

conservationem nostram , contra pericula quae a discordia oriuntur. Sunt autem alia praecepta naturae rationalis, ex quibus aliae nascuntur virtutes, nam & i Temperantia praeceptum rationis est, quia intem derantia tendit ad morbos dc interitum. Item fortitudo, hoc est, facultas valde resistendi in periculis prae- sentibus, quaeque dissicilius declinantur quam superantur; quia medium est ad conservationem illius qui resistit.

XXXIII. Naturae autem quas voca- Lex na

mus Her, cum nihil aliud sint, quam 1μηMἰς conclusiones quaedam ratione intellectae, de agendis & omittendis; lex autem, proprie atque accurate loquendo, sit Tatio ejus qui aliquid nera vel non fieri

aliis jure imperat: non sunt illae proprie

loquendo leges, quatenus a natura pro-- cedunt. Quatenus tamen eaedem a Deo plura μ' in scripturis sacris latae sunt, ut videbi- cra. mus capite sequente , Legum nomine

propriissinae appellantur. Est enim scriptura sacra in omnia maximo jure imperantis Dei oratio.