장음표시 사용
131쪽
Domine Dominus noster, quam admirabile est
In Hebraeo huic Psalnio talis praeponitur titulus, ad victoriam super ha ghithith Psalinus David. Quod autem addi*r super haghithith, alij instrumentum musicum intellexerunt ab urbe Gath, quam nuncupamus Geth, denominatum: vel secundum alios, istud instrumentu fuit agnominatum a Getheo, quod Dauid adinvenit ipsum,dum habuit victoriam de Goliath qui cognominabatur de Geth. I. Regu cap. I p. & in memoriam illius tantae victoriae diuino auxilio partae, imposuit hoc nomen alicui mirifico musico instrumento, cum quo laudes Deo decantarentur, in recognitionem istiusmodi benescij. Alij vero Hebraei interpretationem nominis ghithith sequuti, torcular Latinei dixerunt: unde pro titulo, Septuaginta & Hieronymus legunt In finem pro torcularibus Psalmus David. Meminerisque propterea totum tempus gratiar & septimae artatis in qua sumus, fuisse figuratum per septimum mensem qui pud Hebraeos dicebatur mens & tempus torcularium, quia tunc colligebantur & torquebantur vindemiae in torcul ribus. In quo septimo mense praecepit Deus celebrare tria festa, scilicet festum tubarum, in memoriam secrificij ipsius Abrahae: festum propitiationis, decima die,& festum tabernaculorum,decimaquinta, ob memoriam peregrinationis per desertu, quando filij Israel habitabant sub tentoriis. Et voluit Deus illa tria festa celebrari unoquoque septimo mese, maxime quod mysteria illorum trium festoru erant complenda in hac nostra septima aetate. Nam in ista septima artate fuit immolatus Christus, figuratus per sacrificium Abrahae: quo in tempore fuit congregatum ouile Dominicum ad unum pastorem,& contusa atque diffusa tota vindemia sacrae Scripturae, necnon & sparuim vinum Euangelicum,repositiumque in promptuario Ecclesiae. P de re totum tempus gratiae,& tota illa septima aetas dicuntur se- :rtimus mesis mundi, & tempus torcularium spiritualium: . quae
132쪽
torcularia, voces sunt omnium Prophetarum, quae tuc impletae sunt, quando vitis vera clauorum ferramentisl,lantata est,& in ligno crucis posita,lancea percussio eius Ioan. i, atere tantum vini in his torcularibus fudit,ut non in Iudaea solum,sed in uniuersi tetra nomen Domini mirabile clamartitur. Qua e sic psalnius propheticus est de regno Christi, uti Apostolus abVnde satis declarat in Epistola ad Heb. cap. 2. Et hac de causa nunc a nomine incipit demirationem suam Propheta,dicens, Domine omnium, per potentiam ac gubernationem, Dominus noster, secundunt receptionem S cultum, valde admirabile est nomen tuum in uniuersa terra, hoc est in creaturis quae infinitae sunt. Nullus enim susscit omnes creaturas agnoscere, in quibus es admirabilis. Quis enim aut naturas rerum terrenarum, aut maris ambitum, aut immanis huius aeris dissusionem, aut ornatum rerum caelestium susticienter possit dignoscere, quae Dominus incomprehensibili sapientiae suae virtute disposuit 3 Est insuper terra vivorum, scilicet cae- p lacorum:terra mortuorum, videlicet infernus: & terra viventium &morientium,utpote hic mundus r& in his omnibus est nomen Domini admirabile & gloriosium. Nam quod pro nobis homo factus est, quod mortuus & quddtesurrexit, ac in caelum ascendit, ubique est diuulgatum ac mirandum. Porro ipsium Dei nomen & admirabile de ine fabile esse arbitrati sunt Iudaei: iuxta illud Exodi cap. 6 ,' Nomen meum Adonai non iudicaui eis. Vnde desiderabant antiqui patres aduentum Messiar, quatenus Deus re nesaret mundo hoc nomen suum. Esaiae 6 , Vtinam dinrumperes caelos, & destenderes ut notum fieret nomen tuum,&e. Sic Filius factus homo, dictus est Verbum Patris, quod Patrem mundo notum fecerit, quemadmodum vox seu loquela solet aperire quod animo mentEque clausum gestamus. Et dum ipse Filius habitu inventus est Ut Psilip.
homo, tunc notum fuit nomen Patris hominibus. Filius Ioan. II. siquidem, Patrem refert, Sc rellativa sunt simul natura. Idipsum vero nomen Dei apud Hebraeos non est nisi trium literaria, quia tamen una earsi geminatur, ideo quatuor li- rarum, seu tetragrammaton clicitur, ut idem nonae unum
133쪽
sit&rela, sed quod unum est, adessentiae unitaten quM
vero tria, ad trinitatem respicit personarum. Tres igitur
huius nominis literae, tres diuinas designant hypostasest nam prima quidem, scilicet ' Iod, quae principium interpretatur, rectissime Patrem in diuinis insinuat: qui qumi an ullo sit, aliaeque personae ab eo emanent, principium sino principio dicitur. Secunda vero, scilicet ri He, quae Esse vel Viuere significat, Filium in diuinis aper me innuit,
per quem omnia quae facta sunt, esse coeperunt: & quicquid factum est in ipso vita erat. Tertia autem, scdicet a Uau, quae copulatium dictionem, E T, denotat, Spiritu Sanctum optime exprimit: qui quum sit amor Patris & Fi- iij quo se vicissim amant, recte copula, id est nexus utriuiaque nuncupatur. Et harum literarum sola secunda geminatur, ad insinuandum solum Filium, qui secunda est in Trinitate persona, duas habens naturas in una pcrsona. H. aec quoque geminata litera n He, Ultimo loco ponitur, adsignificanditi quavis tres personae diuinae sint ab aete no, tame incarnatio factu est nouissime in tempore. Verum enimuero quoniam Messias & perfectus Deus & perfectus homo futurus erat, idcirco Prophetae ad insinuanti utrius. que naturae ipsius veritate eu qua loq; Deu, nomine tetra- gramaton, siue alio diuino nomine, qua loq; hominem, seu aliis nominibus humana natura designatibus, appellat. Sed quia salus humani generis no nisi per Deu humanitati hypostaticae unitu fieri debebat,ideo nome i E s v s uod Saluator interpretatur, Inter caetera nomina ipsi Messiae attributa, est illi magis proprium magisq; coueniens: quu non sella utraq; natura, diuina scilicet de humana, quae in Messia ipse hypostatice uniendae erant, coplectatur: verum ipsam quoque humani generis salute, quam ipse operaturus erat, apertissime insinuet explicat quoq; creatione, redemptione, & glorificatione. -dquide nomen vocatu est ab angelo, Matthaei ca. I, Votabis nome eius i E s v M: ipse enim 1alitu faciet populit tu a peccatis eom. FIoc ide praedixerat Abacuc, Ego aute in Deo gaudebo, & exultabo in Deo I su meo: Rabbinus etiam Issaccados, qui te ore Cosulum Romanoru fuit resertGalatinus Antoniu Consule allo-
134쪽
1 uens, haec de ipse nomine inter caetera scripsit, Quia Mesas homines salvabit, vocabitur Iesuali: Gentes aute alterius nationis, quae fide eius sectabuntur, vocabuleum Ix-s v M. Nee in q, quis dicat in sacra scriptura tres alios hoc nomine i E s v appellatos fuisse: Iesium scilicet Naue, qui Deut. t. 8c fuit fortissimus,&filios Istaei ad terra promissionis antro- Eccle. duxit: Iesum Sirach, qui fuit doctor sapietissimus, suis ut te &. 49.&gitur in Ecclesiastico)teporibus sapietiarenosas: & Iesium Agg. i. dc Iosedec, qui filii sacerdos sanctissimus temptu Domino ae- 2.dificas. In quibus plenissime ipse Messas antesignatus est. Na arbitror no improbabile esse hos tres nuqua fuisse nomine Iesu vocatos. Siquide ut peritis linguae Hebraicae c5- stat unusiqui'; eoru no Iesua, id est, i a s v s, sed Iehosiua, quod loge aliud significat , appellatus est: na Iesua siue Iesus, ide est quod Saluator: Ieho sua vero, Deus salvabit,interpretatur: ut inde pala innueretur unu tantii venturu filisse Saluatore, qui Deus & homo futurus esset:&Deus quide, ut saluare posset: homo vero,ut pro humani generis salute morte ob eudo,diuinae iustiti. e satisfaceret, quae ipsunt satisfactore eiusde generis cupraeuaricatore esse requirebat. Caeteria effacacia istius nominis patet etiam Marci cap.
Is, his verbis, In nomine meo daemonia eiiciet, linguis loquetur nouis, serp&es toll&, & si mortiferii quid biberint,no eis nocebit: super aegros manus imponet,& bene habebunt. QuaequidE ligna nasc&e Ecclesia necessaria fuerunt,
ut fides miraculis nutriretur. Fide aute nuc firmata, iam amplius ista necessaria no sitiat. admodu colonus radicata sua arbore ei ultra no timet, cui tenellae adhuc, specircu-
dat, Sc quam nouella pluries irrigat. Porro de isto nomine ita loquitur Petrus, Actoru cap. , Non est in alio aliquo salus, nec nome aliud est sub caelo datum hominibus, in quo oporteat nos saluos fieri. Quare dispelatione Spiritus Sancti in primitiua Ecclesia baptisabant Apostoli in nomine
Isis V, Actorum cap. V.cum ut ipsena nome amabile &cuctis venerandii redderetur, in quo etia signo sensibili Spiritus Sanctus super baptisatos destedebat: tumis implicite A .rs in eo tota Trinitas designabatur & inuocabatur: quia sicut tota Trinitas creauit nos, ita &saluauit. Vnde & Saluatori. iij.
135쪽
Pater,&saluator Fili',&Saluator spirit' sanctus,no tres Saluatores sed unus Saluator, una ses', una vita aeterna.Na H inquit Augustinus tametsi in Diuinis,liberis verbis loquantur philosophi, nec in rebus ad intelligenta difficillia inis offensione religiosaru auriu pertimescol, nobis tamequi fideles sumus ad certam regula loqui fas est, ne verborum licentia etia de rebus quae his significatur, impiam gignat opinionem. No enim dicimus duo vel tria principia, quum ae Deo loquimur, nec duos vel tres deos, quum det
Patre & Filio & Spiritu sancto loquimur, licet singulum
quemque Deum esse fateamur.Verutamen potissimu Filio idipsum nomen Saluatoris & i E s v s tribuimus, quia peripuam humanitate assumpta, facta est nostra redemptio de salus. Sicque seruauit sibi hoc nomen,in cuius prolatione ipsum adoremus,sicut voluit eligere crucem, vim illo ligno eum percolamus. At si magis quaeras unde sit admirabile istud nomen in uniuersa terra,respondetur, --niam eleuata est,&c.
ealis. De magnificentia Messiae disserendo, imprimis illa ex
ox verbis Pauli i. ad Corinth. patet, quum ait, NO pr di camus Christum, Dei virtutem & Dei sapientiam, quippe qui mortuus mortem vicit, quique callide diabolum decepit: & vere in eius morte fuit Dei virtus δc sapientia, ut scilicet salus sit ex Deo,n5 ex arbitrio cuiusquam. Et per istorum persectam fidem peccata remittuntur, daemones pelluntur, & quum res exigit, miracula sui: quae omnia quum magna sint, vere & magnificentiam quandam complectim tur. Tum demum ipsam Christi magnificentiam nunc isi his quatuor stare dicemus, utpote in omnipotentia quae in
Ioa. rr. & miraculoru opere patuit, ut dum suscitauit Lazarum &cae- M ait. s. & teros de morte ad vita, caecu natu illuminauit, imperauit veI.uc. r. iis & mari super ipsum ambulatio,& Discipulos, quado naIoan. s. uicula fluctibus operiebatur, liberando, ac demit sepultus,' ait. r . portas Limbi confregit, ipsum spoliauit, Sathana alligauit, Matth. 17 α morius d resurgens terram tremente habuit, sole & luna' & ι8. obscurari
136쪽
13s scurari vidit:quemadmodum in eius natiuitate non solii Luc. 23. omnia terrestria, sed etiam caelestia dederunt signum ipsius magnificentiae. Nam illico facta est multitudo caelestis exercitus, clamantium Sc dicentium, Gloria in excelsis Deo,&c.& Angelus annuntiauit gaudium magnum pastoribus. Lucae cap. 2. ac noua stella apparuit in caelo, quae Magos ad Matth. 2. I E s v M adorandum, perduxit. Deinde haec magnificentia etiam sapientiam complectitur, quae profecto patuit & in legis nouae editione,& in Ecclesiae constructione. Praedixe- ΕΩ. 2.rat siquidem Esaias, quia de Sion exibit lex, & verbum Dei de Hierusalem. Hoc autem de Iege Moysi non potest intelligi, quum I ex ipsa Moysi non exiuerit de Sion siue de Exod. rs. Hierusalem, sed de monte sina in Hierusalem. QiPrere- &zo. stat de lege Messiuae intelligendum, & ipse est Patris sapientia, qui legem nouam condidit Hierosolymis, qui & hominum conditor est, quibus leges traditae sunt, & omnium quae in caelis & sub caelis sint ni premus opifex. Eamobrem& decens & dignum fuit ut in descensu suo maiora & meliora ad dandum sibi seruaret, quam fuerant ea quae per Moysen in monte Sinai tradiderat. Vti & in hominum principatibus ita fieri videmus, quod Reges & Principes
in suo aduentu optima quaeqtie ciuitatibus largienda sibi reseruant, tum ut honorabilioribus largitionmus honorabiliorem suum reddant aduentum, tum ut se gratiores ac iucundiores ciuitatibus & regno faciant. Quapropter mirum non est si ad suum aduentum Dominus ipse perfectiorem legem dandam seruare voluerit , sicuti &cunctis iustis atque electis caeli apertionem. Ad haec istam magnificentiam adornat misericordia quin in eius incarnatione, morte, ac passione luce clarius patuit, dum Deus dignatus est homo fieri, & crucem pro omnium salute sit-stinuit. Ipsa enim saluatis fuit aeterna& non tantum tem
poralis, seu certis temporibus duratura: uti fustilla Isra- gradet de AEgypto, & de captiuitate Babylonica: sed ista ma- ignificentia super caelos omnesque creaturas eleuata est, 'quando CHRIs TVs resurgens a mortuis sedet
ad dexteram Dei Patris . Postremo magnificus factus est Saluator iustitia & iurisdictione, quam resurgens ha-
137쪽
Natth. vl- buit, eui data est omnis potestas in caelo & in terra, ut intimo. nomine I E s V omne genu flectatur, caelestium, terrestriuPhilip. z. & infernorum. Quare hinc satis apparuit quis descendetit,quii & a quibusdam visum est, & a caeteris creditum quo aiacenderit. Insuper Messas valde est mirabilis propter opera sua mirabilia & magna. Nam ex ore infantium,&c.
Ex ore infantium σ la bentium perfeci h Iau dem,propter inimicos tuos,ut des,uas inimicum
ultorem. Licet per seniorum Prophetarum doctrinam multa sint
quae Domini contineant laudem, tame hunc versiculum in Evangelio completum, ipse Dominus esse declarat, clam tibus pueris, Matth. cap. ar, Hosiana siue ut nos loquimur, - Osanna, media vocali litera elisa filio David. Nec ρienum a vero aut hyperbolen putes etiam lactetes proprio ore intersuisse tunc diuinae laudi tametsi plerique propterea arbitrentur in his pueris diuina ope usum rationis & loquel acceleratum quum lacusq; ad trienniu apud Iudaeos fugeretur, ut mater Machabarorum testatur 2. Machab. cap. 7.
qua aetate infantes ambula',& quum aliis maioribus infantibus ad Christi laudem, Deo faciete, concurrerunt, dicctes, Osanna, id est, obsecro salua in excelsis: quasi non solum a perfectis, sed ab incipietibus praedicetur Christus Deus atque laudetur. Et ex his perfecit laudem, quia si soli persecti essent in Ecclesia, non consuleretur humano generi, sicut nunc, quum & minimi nondum capaces cognitionis rerum spiritualium nutriuntur fide temporalis historiar, quae pro salute nostra post Patriarchas & Prophetas ab excellentissima Dei virtute atque sapientia etiam suscepti hominis sacramento administrata est in qua salus est omni credenti, ut authoritate commonitus praeceptis inseruiat, quibus purgatus unusquisque,&in charitate radicat' atque fundatus, possit cum sanctis non iam paruulus in lacte, sed iuuenis in cibo comprehendere latitudinem, longitudinem, altitii&Ephes. 3. nem & profundum caeli, scire etiam supereminentem scietitiam charitatis Christi. Insuper Christus hIc non Q pueros Hebraeorum vocat infantes & lactentes, sed
138쪽
etiam Apostolos&caeteros Discipulos. Nam sicut in fas 3c lactes nescit loqui, nisi prout mater docet, &quod facit loqui ita ipsi Apostoli ac Discipuli non a se loquuti, sed per Matin. io Spiritum Sanctum, qui in eis loquebatur. Vnde ipse modus quo mundus credidit si consideretur, incredibilior inuenitur, ineruditos liberalibus disciplinis, & omnino quatum ad istorum doctrinas attinet, impolitos, non peritos grammatica, non armatos dialectica, non rhetorica inflatos piscatores Christus cum retibus fidei ad mare huius se- euli paucissimos misit, atque ita ex omni genere tam multos pisces & tanto mirabiliores quanto rariores etiam ipsos
Philosephos cepit: ut patuit in Dionysio Ariopagita. Hos Act. et 'itaque Apostolos nunc Propheta infantes appellat, quod fuerunt primitiis, infantia, & exordium Ecclesiae: nominat etiam lactentes, quia Christiis ut nunc dictum est lactauit eos lacte suae sapientiae 3c praedicationis, quum ante essent idiotae ac ignari: ita ut ipse non per Philoibphum piscatorem, sed per piscatorem lucratus sit & Philomphum S Imperatorem. Sed quia talia facta sunt ad condemnationem filiorum Isiael, ideo sequitur, v T destruas inimicum:& hic Iudaeum nominat inimicum, quia selum Deum
Patrem honorificat, & non credit c M R i s T v M Dei filium: qua in re condemnatur Ioannis cap. s, Qvj non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Si enim minor crederetur Filius, Pater inhonoraretur, , et quod inuidus nollet eum genuisse aequalem, vel infirmus i non posset: dc sic non esse Deus conuinceretur, quia impotens. Protinus addit Propheta ultorem etiam destruendum. Ultor dicitur Diabolus, quia diu in iustitis executor. se Hunc C H R I s T v s primo suo aduentu destruxit, idololatriam pessiindando , qui licet nunc adhuc foris tentet,
tamen CHRIs To I Esu adiuuante, noli haedit illius.
Cuius rei signum sorte fuit quod dicunt Hebr. aei, in nocte qua egressus est populus istaeide AEgypto, omnia idola& templa AEgypti destructa fuisse, siue motu terrae, siue
ictu fulminum. Istud praecantatum Ioan . cap.r2, his verbis, Nunc iudicium est mundi, nunc Princeps huius mundi eti-
cietur foras. Nonnulli etiam hic legunt pro hoc voc
139쪽
t 38 EXPOSITIObulo cultorem desenserem: quod ad omnes haereticos de
center aptatur: qui dum se putant Scripturas mala interpretatione defendere, inimico animo sanctis probantur dogmatibus obviare, & veritatem calcant, cuius se defensores falso asserunt. Qtas tu Domine I A s V C H R. Is r g confudisti &desti uxisti, quum te aspirante, ad fidem tuam venerunt paruuli, & idiotae caelos rapuerunt: Philos hi autem, Legisperiti, ac Haeretici cum suis literis ad imferna demersi. re sequitur, Quia iam videbo, &c.
Merito istud de militante glorificanda intellIgitun Eeclesia. Haec domus Dei maioris est gloriae, quam ruerat illa prima lignis & lapidibus caeterIsque pretiosis rebus , metal lisque constructa ,ut vera st A ggaei prophetia, Magna rit gloria domus istius nouissimae plus quam primae: & hoc
quia CN Rrs TVM praesentem habet. Haec igitur domus ad nouum pertinens Testamentum, tanto utique maioris est gloricae, quanto meliores sint lapides viiii, quibus credentibus, renouatisque construitur: & tunc maxima eius apparebit eloria, quum dedicabitur. Tunc enim vere non venient nin electi, de quibus dicit Apostolus , Sicut elestit nos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe architectus qui dixit, Multi sunt vocati, pauci vero electit non. de his dixit qui vocati sic venerunt, ut de conuiuio proiicerentur, sed de eleetis demonstraturus est caedificandam domum hanc, quae nullam deinceps formidabit ruinam. Nue autem & hi quando replent Ecclesias, quos t. an qua in area, ventilatio separabit non apparet tanta gloria domus huius quata tunc apparebit quando quisquis ibi eris, semper erit. Itaque hic praeuidens Propheta C H R I s T I sapientiam& in nouae legis editione,&in huius Ecclesiae decore, nuccaelos appellat libros Euangelicos, qui non immerito cae- .li dicuntur, quoniam eum continent qui dixit, C. Hum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum. Esaiae cap. 6 s. Apostoli vero opera digitorum Dei nominantur, quandoquidem opere spiritus sancti qui digitus Dei dicitura
140쪽
dieitur instructi ac illuminati, & per eos nobis diuina tradita sunt. Nunc vero pluraliter scriptum est digitorum
propter plura dona eiusdem Spiritus Sancti: quamuis sit v-nus Spiritus, sicut in una manu plures digitos habemus: simul ut intelligamus legem nouam ac libros diuinos cooperatione sanctae Trinitatis perfectos. Unde humanitas v-nita verbo fuit semper immediatum de coniunctium instrumentum diuinitati talia agendi, quemadmodum in miraculorum opere patuit. Nam in legis positiuae editione, Deus Pater, immo tota Trinitas loquebatur per humanitate Fi-Iu, quare & ad vocem Filij suscitabantur mortui, mitesce- Matth. Lbat mare,obediebant venti, instruebantur Apostoli, & ad Luc 7. de
satum eius receperunt potestatem dimittendi peccata. Ioan . II. Caeterum nunc per regium Psaltem augmenta &immi- Matth. i nutiones suas quas patitur Luna se visuram hic dicit Eccle- Ioan. 2 o. sia, ut modo crescat fido multorum, modo martyrum morte aliquibus imminuta videatur. In hoc maligno seculo, in his diebus malis timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis, eruditur, sola spe gaudens:multi reprobi miscentur bonis, dc utrique tanquain sagenam Euangelicam colliguntur: & in hoc mundo tanquam in mari utrique inclusi retibus indiscrete natant, donec perueniatur ad littus, ubi mali segregentur a bonis: Matth. 13 & in bonis, tanquam in templo suo sit Deus omnia in omnibus. Subnectit deinde Dauid stellas, iustos Sc probos
designanst de quibus r. ad Corinth.eap. is. Stella astella in claritate differt. De Sole autem nunc non meminit: nam
ouum h1c dicat Lunam de stellas quae tu fundasti, sic Ecclenam passione Christi fundatam explicans,& Christus istiussit Ecclesii sit sel, quam totam illuminat, neque propterea
seipsundasse dicedus est. Sed quonia inquit Propheta)ista omnia videbo, ideo Admirando dico, Quid est homo, Sce.
Quid est homo, quod memor es eius,amflius ho-iuisis,quoniam uisitas eum '
Ne putares m de dignitate primi hominis Prophetaloquatur,&homine &filiu hominis apposuit, ut intelligetes sprimu deutilitate,& deinde pro exaltatione humani gene- r