Viginti septem Psalmi interpretati authore Adriano Lametio Henencurio, doctore theologo, ambianorum decano, & Nouiomensium archidiacono. ..

211쪽

mur, quasi nunc Propheta praeuidens mala quae praecederet aduentum Messit, ab his per Christum nunc liberari petat,& reuocet a falsitatibus seculi, ad eloquia Dei, ubi salus. In initio siquidem quod tempus alii artatem aurea appellant

vita hominu sine cupiditate agitabatur, sua cuique satis placebant. Tunc ius bonumque non legibus magis quam natura valebat, & illa tempora talia reperiuntur, quinus pulcherrima atque optima fuisse praedicatur quaeuis Respublica, optimis moribus,sine bellis, magna concordia generis humani, sine litibus, sine querelis: quae Saturnia tempora nominatur. At discordia & auaritia & ambitio & caetera secundis rebus oriri sueta mala, statim ex abundantia succes

serunt, ex quo tempore maiorum mores non paulatim, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu atque auaritia corrupta est,ut merito dicatur genitos esse, qui neque ipsi habere possent res familiares, neque alios pati. Tunc coepit altera aetas argetea dicta, sub Ioue, quum bella pullulasceret,& curae,& fraudes,& odia. Tertia fuit aenea, quugenus mortalium totu undique bellis concuteretur, cruentique essent omnia. Quarta est Heroum semideorii, quoruanimi iustitiae quidem erant dediti, sed insano ardore belligerandi flagrabant. Quinta appellatur ferrea, in qua nullus malorum est modus, cuncta sese velut effractis carceribus in genus humanum simul effuderunt, apertae fraudes, aperta odia,&capitalia bella, caedes, rapinae, incendia, vastiationes, immo unicuique imprimis cura filii si diuitias augeat, quae quotidianis effusionibus suppetant: per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Sufficit obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis, atque ut eoru patrociniis quieta inertia perfruantur: diuites pauperibus ad clientelas & ad ministerium sui fastus abutantur: populi plaudant non consultoribus utilitatum suarum, sea voluptatum largitoribus : non iubeantur dura, non prohibeantur impurat, Reges non curet quam bonis sed quam subdiatis regnEt: Prouinciae, Regibus, non tanqua rectoribus morum, sed tanquam rerum dominatoribus,& deliciaru su rum prouisoribus, serviant: ebsque no synceriter honoret,

sed nequiter ac seruilitor timeat. Caeterum de suis vel cum suis

212쪽

suis vel cum quibuscunque volentibus faciat quisque quod

Iubet: extruatur amplissimae atque ornatissimae domus, ubi oppipara couiuia Dequeretur:saltationes undiq; c repetrille sit publicus inimicus cui haec: felicitas displicet quis quis eam mutare vel auferre tentaverit, eum libera multi audo auertat ab auribus, eueriat a sedibus, auserat a uiuenatibus.In hac igitur tara colluvie morum pessimorum, quasi times Propheta subito exclamat prς magnitudine pericul , petens saluari. Itaque studiose discutiamus hocprincipiuPsalmi. quado magno schematu decore formatu est. sanctum enim dicit abesse de mundo ubi tanta maloru reperta est multitudo:& hic modicum pro nihilo computatur. Et quemadmodum in area prae palea non videtur a longe grana: sic opinio est, abundante iniquitate multorum, nullum esse bonum. Quae fuit in Helia, quando dixit, Domine re- 3. Reg. I, lictus sum solus. Atque idcirco nunc petit Propheta a Deo ut salvet mundum deficientibus iustis ex falsa doctrina. Nam vere deficit sanctitas,si deficit veritas in hominibus: quum utraque in hoc conueniat, qudd mortalem Deo conformat, quo tota est Sc veritas &sanctitas. Proinde qui declinat a mandatis, ita dicitur mendax : sicut &qui de cit ab articulis. Ioan . cap. I 8, Ad hoc natus sum, & ad hoe veni in mundum ut testimonium perhibeam veritati. Omnis qui est ex veritate, audit voce meam, &c. quare sanctus merito vocatur qui est in his, iustitia stilicet Sc veritate, bene ordinatus. Tametsi Sanctus quum apud Graecos duplici dicatur nomine Omest nimiru, ut hic,& αυιο, utraque enim dictio sanctu significat consequeterin duplici sumi potest fgnificatione. Ille auto proprie οτιος dicitur, qui pietate de religione colit, quq ad Deu periinet: αγιοςvero ille, qui per semita virtutu diuinitatisefficitur particeps, atq; utraq; nuς pr senti literae quadrat. At intuedui plurali numero propheta dixit veritates quum una sit veritas qua illustrantur animae sanctae: sed quonia multae sunt animae in ipsis, multae veritates dici possunt, sicut ab una facie multae in speculis imagines apparent. Et vere haediminutae sunt: nanque ante aduentum Christi siue Prophetae siue Patriarchae, siue reliqua membra diminuta erant, donec caput eorum, quod

213쪽

est Christus adii enit. Vel ea veritas diminuta est, quIa cr ruit fauitas scribis & Pharisaeis sacra Biblia deprauantibus, aliis Deo relicto ad idola confugientibus, superstitiosaque sectantibus. Vnde sequitur, Vana loquuti sunt, dec.

Vana liquuti sunt unusquiseque adproximiUusi: labia dolosa in corde, ct corde loquuti sunt

Proximum hic, omnem hominem oportet intelligi, quia nemo est cum quo operandum sic malum, & dilectio proximi malum non operatur. Imprimis vero vana loquuti sunt fabulosi Poetae: nam ista est fabularum garrulitas,aether tribuatur Iovi, aer Iunoni, mare Neptuno, terra Plutoni. Et ne ipsi quoque sine coniugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina, uti & Ioui Iuno uxor. Nam scut inferiore caeli parte, id est, aere inquiunt Iuno

tenet, ita inferiore maris Salacia:& terrae inferiore Proser-l ina. Ecce quomodo quaerunt quemadmodu sarciant fabuas, nec inuenim. Si enim haec ita erunt, tria potius elemeta mundi esse non quatuor, eoru veteres proderent.Vt singula deorum eoniugia diuideretur singulis elemetis. Deinde quem locum tenebit Vesta, quam non nisi ignem esse perhibent pertinentem ad focos, sine quibus ciuitas esse no potest 3 & ideo isti virgines solere seruire: quod sicut ex τί gine, ita nihil ex igne nastatur. Ignis enim siue viperior fiaue inserior, utique ignis est, puta quia diis milis, numquid in tantum ut ignis non sit 3 Et inferior ignis quid aliud potest esse quam ignis tametsi non sit tam purusiac elementaris. Ex his igitur coniice vanitatem in istis mendaci j vatibus. Insuper & vana loquuti sunt hi protei Philosophi, diuinorum criminum eonfictores : nam quas illi obducunt tenebras quos inuehunt metus quas inss. ammant cupiditates suis figlinetis virtutis semina a natura nobis indita corrumpunt t&hi quidem quum magnam speciem doctrinae sapientia que prae se ferant, audiuntur, leguntur, ediscuntur&anhaerescunt penitus in mentibus. Quum vero accedit codem maximus quidam magister, populu , atque omismis undique ad vitia consentius multitudo, tum plane inficimur

214쪽

cImur opinionum prauitate a naturaque ipsa desciscimur. Accipimus enim deorum cupiditates, solutam lasciuiam, cruentam iracudiam,& innumera ilia syncerae virtutis inimica. Unde recte noluit Plato corrumpi his figmentis animos ciuium: Socrates quoque iuste censuit expestendam a ciuitate poesim , quae affectu' inducit parum viriles: licet illam retineat quae mascula est & casta. Porro: quid vanius

sitit, quam homines corvi &.corviculae vocabus, vitae consilia modcrari. Hoc augurio bi ait Apostolusnseruientes Rom. i creaturae potius quis Creatori . Quid pr. aeterea vaniuscu m ex astris omnem hominis fortunam siue prosperam sue aduersam metiri8 Nam nouimus geminos eodem tempore & conceptos & natos, non Qtum actus &. peregrin tiones habere diuertas, veru metiam dispares aegritudines perpeti, moribusque&conditione differre. Cuiusce rei s

crum exemplum legis in Genesi de Esau & Iacob. Nihil Gen s-

quippe in rebus humanis videtur voluisse natura esse tam Iimile, quod non aliqua proprietate secerneret. Quid refert an ex eisdem prima illa duorum corporum animorumque compago seminibus oriatur 3 Sibi quisque firmatur, i quisque componitur, & duo pluresve fratres nascuntur fato singulprum. Frustra igitur ut verbis Augustini utar affertur nobile illud commentum de figuli rota, quod reston disse serunt Nigidium hac quaestione turbatum, un- de & Figulus appellatus est. Qu um enim rotam figuli vi quanta potuit, intorsisset, currente illa, bis numero de a-

tranaetolinquam uno eius loco summa celeritate percussi deinde inuenta sunt signa quae fixerat desistente motu non paruo interuallo in rotae illius extremitate distantia. Sic inquid in tanta caeli rapacitate, etiam si alter post alterum tanta celeritate nascatur, quanta rotam bis ipse percussi, in caeli spatio plurimum est. Hinc sunt inquit) qumcunque dissimilia perhibentur in moribus casibusque ge- . minorum. Sed haec ratio omnia Genethliacorum scita Seplacita euertit. Nam si tam multum in caelo interest quod constellationibus comprehendi non potest, ut alteri geminorum haereditas obueniat, alteri no obueniat, cur audent

Astrologi caneris qui semini non sunt, quum inspexerinto. iij.

215쪽

constitutionem caeli ac syderum pro eis talia pronuntiare quae ad illum secretum pertinent; quod nemo potest coimprehendere , & momentis annotare nascentium mobrem sufficiat Mathematico, effectus qui pendent a causis naturalibus praedicet, ut defectus de incrementa Lunaeralios autem euentus ex sela causa libera, ut est hominis voluntas , profluentes, relinquat Dei arcano designandos. Nam etiam si detur multum in nos virium potestatisque habere sydera tamen illud quicquid est hominibus incomprehensibile fit: quum momenta, in quibus astrorum positus necesse est collocare, certo deprehendi non possint, Scsyderum incitatissimus cursus tarditatem nostrae considerationis anteueriat. Ecce vanitatem quo loquuti sint stulti philosophi, ignorantes se totos ab uno Deo, Saluatoreque nostro Iasu cir Rrs To pendere: in il- Io solo sita esse seta omnium, ab illo selo petenda. sed quoniam haec talia etiam & falsa erant quippe ubi de vanitas ibi & falsitas nunc ait David, In corde & corde loquuti sunt: ut sic duplicia fuisse istorum susurronum corda d monstret, qui de corde in corde loquuti sunt mala, & scelus quod corde conceperunt, protulerunt Ore, perfecerunt in opere, sub typo consulentis, occultantes venenum perimentis. Sed disperdat Dominus, ct e.

Disperdat Dominus unmersa labia dolis oe lis

Dam magniloquam.

En iam sequitur sententia generalis, sicut selet lege se ciri quando unus peccat, 3c uniuersale malum seueritast ro inuigat ac condemnat. Verum enimuero nunquid ma- edicendo praesentia scripsit David 3 absit: quia non est mos sanctorum maledicere: sed annuntiando quod futurum est, dixit, non optando, sed prophetando. Labia vero dolosa, sunt haeretici &superbi philosophi, qui nunquam erubescunt nec considerant quid, sed quantum dicant:& saepe in tantam veniunt opinionem eloquentis,ut Qleant dicta e rum , cirratorum esse dictata. Liberatus credo est mundus ὶ periculo, &hereditariae vel Centumuirales cause de

216쪽

barathro erutae, si semel ad Ecclesiam sese transtulerint, intendunt oculos ait Hieronymus) rugant frontem, iactant manum, verba tonant, cui & eloquentia Tullium, argumentis Aristotelem, prudentia Platonem, eruditione Aristarchum, multitudine librorum Chacenterum, idianum scientia scripturarum, omnesque sui temporis putant vincere tractatores. At certe non est grande garrire per angulos de medicorum tabernas, ac de mundo ferre sententiam: Hic benedixit, ille male, iste scripturas nouit, ille delirat, iste loquax, ille infantiissimus est. Nam ut de omnibus iudicent, cuius hoc iudicio meruerunt Contra quemlibet passim intriuiis strepere, & congerere maledicta, non crimina, scurrarum est Sc parastorum. Vtinam meminerint dicti Apostolii. ad Corinthios striben- i. Cor. i. tis, Placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes, non in sapientia verbi, ut non evacuetur crux C H R I s T I. Nam imprimis presicatio Christiana non indiget hac pompa de cultu sermonis: ideoque piscatores, homines imperiti, electi sunt qui euangelizarent, ut doctrinae veritas ipsa se commendaret, teste virtute: ne hominum versutia& calliditate humanae sapientiae acceptabilis videretur, non veritate. Sic sultam fecit Deus sapientiam I. Cor. r. huius mundit nam putans sapere, inuenta est imprudens. Quod enim impossibile iudicabat, possibile declaratum est, Deum incuriosum aestimans. Est aliquid hac asseveratione stultius, ut fecisse dicatur mundum,& curam eius non agere Zut quid secit, si non ad illum pertinet quod fecit 3 Sed quia vident quosdam feliciter mundo frui, quosdam deprimi, & bene agentes despici, malevolos gloriari: idcirco incuriosum mum esse crediderunt. Si tamen animaduertant seposito odio diuinae legis, possunt videre causam istam a nobis terminari, qui Dei iudicium expectamus, in quo depressi exaltabuntur,&violenti humiliabuntur: quia non est personarum acceptio apud Deum. Ecce quomodo non bene in Ecclesia Christi loquitur lingua magniloqua tumens ornatu verboru & rationibus sumptis ex apparetib',secudusensum dutaxat innitens, quae sibi aliquid magnae potestatis

assumit, nec intelligit a Creatore datum, dum euentus rer' o. iiij.

217쪽

sibi putat esse subiectos. Sed ne in bono linguam magni loquam potuisses accipere', praemisit David, Labia dolosa. Atque certe isti magniloqui ne stulti videatur prudentibus mundi, in sapientia hominum, Christum praedicant duplici

genere: ut & eloquenti studeant,& ea quae mundus in nobis stulta iudicat, euitent. Quare neque incarnatum Dei filium,&de Virgine natum docuerui, neque carnis suturam

resurrectionem: quia mundi istud si pientia ratio stultum iudicauit. Quapropter inquit Apostolus) non cognouerue

homincs, per sapientiam carnis, Deum, putantes hcc debere coli quae viderentur. Et idcirco placuit Deo praedicationem ordinare qua illis stultitia videretur, ut credentes quae

illi diffidunt salvi fieret illis damnatis. Vicissitudo ergo liceest per quam Dei consilio falsum a vero damnatur. Et iustὸ interim disperdendi sent, Qui dixerunt, linguam nostram

magnificabimus, Icc.

Q tu dixerunt linguam nostrum marai Pubimus:

tibia nos,u a nobis sunt,quis noster Dominus esti

Illos describit qui nimia loquacitate turgentes, gloriam suam exaltare pr sumunt: iactant se de potestate labiorum, quasi non a Deo acceperint loquacitate se extollunt, & ponunt in sua potestate quod a Deo se accepisse non putant. Nam quando in re qualiter disserenda magnum habent ornatum elegatiam. splendori inque sermonis, hec omnia eis vires sunt efficacissime ad animo; extollendos. Sic enim putant per famam in aeternum vivere, & semper inter homines magnificari, quemadmodum ita sibi repromittebat Ouidius, tum talia scripsit, Iamque opus exegi, quod nec Iouis ira, nec ignes, Nec poterit ferrum, nec edax abolere vetusthsr' Quaque patet domitis R oin ana potentia terris, Ore legar populi, pόrque omnia secula fama', si quid habent veri vatum praesagia vitiam . Denique eo tandem pergunt illoru medacia, robur lingue duplicitas sermonis, ut neque Deum timeant sed evanesicut in stultis cogitationibus suis, dicetes, Quis noster Domin estὶ & putantes esse sapientes, stulti fiunt. Sapientes enim se arbitrantur

218쪽

se arbitrantur, quia rationes physicas inuestigare putant,

scrutantes cursis syderum,& qualitates elementorum: dominum autem horum spernentes. Ideo stulti fiunt, quum si haec laudanda sint, quanto magis creator illorum 3 Solent tamen sios nicos, suique venena verborum lenocinio obtegere, afferentes quae ad persuadendum plurimum valenti tametsi tota via a veritate aberrent. De quibus scripsit Apostolus ad Rom. Per dulces sermones, & benedictiones se- Romducunt corda innocentium: hoc modo unusquisque poetarum qui putantur apud nos dissertissimi calicem aureum

temperauit,&in calicem aureu venenu iniecit idololatriae,& venenum turpiloquij,Venenum eorum dogmatum quae animam hominis interimunt, venenum falsi nominis scie-tiae. Ista scribo, non quod dicam elegantiam sermonis indignam Christiano: fateor quidem illa simul eo ire in unum posse, vivere quis Christianus sit,& eloquens: quales fuere

ex Graecis Basilius, Gregorius Nazianzqnus, Crysostomus: ex nostris, Hieronymus, Cyprianus, Ambrosius, Hilarius. Est enim elegantia sermonis, orationi'; cultus res talis,ut bonis & malis hereticis,catholicis comunis sit, qua S bene quisq; uti potest bonis enim, catholicisq; viris maximuest ornametum ad virtutum persuasionem, insectationcmq; vitioru utilissima: quia si haec alicui haeretico contigerit, euad fallendum potentiore reddet. Nam venustate sermonis, qtiasi quibusdam blanditiis, lectoris animum in suam sententiam trahit. Atque ideo his dixi, ne scilicet selo sermo ἀnis splendore, tanquam aureo poculo intoxicato quis allectus, dogma venenosum ebibat. Mirum enim in modum. delectant sermonis splendor, orationisque cultus: verum minime reficiunt, nisi sub illo verborum suco, aliquis selidus verae doctrinae cibus lateat. Nam sermonis elegantia. videtur mihi vellit condimentum ut cibus auidius sumatur. At solum condimentum in conuiuio apponere. est irritare famem, non prandium parare: quia si oratio fuerit rebus &verbis copiosa, & ornata oppipare, certe erit conuiuium, cui adstare nullus merito dedignari poterit. Insuper hielectorem admoneo ne praesentis iis scriptis omnino Gentilium libri deserantur, quoniam in multis nos docere posΘ

219쪽

sunt: quorum eognitio est admodum necessaria ad sacroruLibrorum intelligentiam: dissinitiones & diuisiones habemus a Logico & Metaphislao: rerum proprietates ostendit Physicus, ex quarum cognitione multa in Scripturis a scondita nobis reuelantur. De Moyse dicitur, quod doctus fuerit in omni sapientia AEgyptiorum. Augustinus libro x.de doctrina Christiana, asserit Gentiles timorias plurimum conferre ad intellectum scriptura: sacrae:ostenditque ex earum ignorantia aliquos circa Scripturas errasse: necnon troporum & figurarum cognitionem esse omnino ad Scripturarum sensem capescendum necessariam , quae a Grammaticis & Oratoribus petenda est.Demum eodem libro cap. 4o, de omnium Pnilosophorum doctrina sic ait, Sieut AEgypti; non solum idola habebant, & onera grauia quae populus Ithael detestaretur de fugeret, sed etiam vasa Mornamenta de auro S argento &venem quae ille populus Exod. a. exiens de AEgypto sibi potius tanquam ad usum meliorem clanculo vendicauit,non authoritate propria, sed praecepto Dei, ipsis AEgyptiis nescienter commodantibus ea quibus non bene utebantur) sic doctrinae omnes Gentilium, no solum simulata & superstitiosa figmenta, grauesque sarcinas superuacanei laboris habet quq unusquisque nostrum, duce CHRIs To, de secietate Gentilium exiens, debet abominari atque deuitare)sed etiam liberales disciplinas osui veritatis aptiores,& quedam morum precepta utilissima

continent: diq; ipso uno Deo colendo nonulla vera inueniuntur apud eos,quod eorum tanquam aurum & argentu,

uod non ipsi estoderunt, sed de quibusdam quasi metallisiuinae prouidentiae que ubique infusaeMeruerunt,& quo peruerse atq; iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur. Quum ab eorum misera secietate sese animo separat Christianus,debet ab eis auferre, ad usum iustum praedicandi E- . uangelii,vestem quoque illorum: id est, Hominum quidem instituta, sed tamen accomodata humanae secietati, qua in hac vita carere non possumus, accipere atque habere licebit in usum conuertenda Christianum. Haec Augustinus. Ex his itaque hoc solo lectorem admoneo, ut quum per Gentilium libros spatiatur, caueat ne dum fores in eorum campo

220쪽

Ampo legere voluerit, a spinis pungatur. Quorum stultae de vanae pnilosephiae tandem Deus pater mederi volens, facit quod sequitur, Propter miseriam inopum,&c.

Propter miseriam inopum m gemitam pauperil nunc exurgam dicit Dominus.

Hla signiscatur amor diuinus ad releuandos pauperes, satisfaciendumque de*derio inopum. Inops vero iuxta Graeci nominis ethymologiam, is dicitur qui a statu suo decidit: que & nos dicimus,sine opibus: iuxta illud, Inopes facti sunt diuites. Pauper vero iuxta eandem Graeci nominis estymologiam, is dici potest quiproprio labore neces sarium sibi vicium parit:cuiusmodi ruEre omnes qui primi fidem suscepturi erant, quippe qui bonis omnibus priuati, propriis manibus necessaria sibi omnia parauerunt:tamet-sstpenumero promiscue alteru pro altero accipiatur. Sed nunc Dauid testatur reuelatione ac pollicitatione quam habuit de Saluatore mudi. re in hoc & sequenti versiculo subtiliter Patris & Fiiij inspiciendae personae sunt, ut nobis intelligentiae cofusio possit auferri. Intelligamus aute nucquae sit pietas Creatoris, quando propter miseria inopu Getillii, videlicet qui nec lege nec Propnetas habueriit, & ge milupauperii, id est Iudaeoru bonis spiritualibus caretium,

clarificatus est Dominus i Esvs CHRIs TVs, ne eius fideles diuturna ista tribulatione vexaretur. Verutamen ta-

qua hactenus sederit Deus pater quiescedo ab opatulatione praedicta, iam dicit, Exurga:ad similitudine surgetis ad ope feredam:& manifestabor in Filio. Apparet siquidem & manifestatur Pater in Filio. sicut ipse in Euagelio dicit, Qui videt me videt & Patre. Vna enim virtus & indiscreta mai stas amboru. Et quonia neq; logissime disseredu erat istius modi auxiliti, ait N v M c,no in fine quide mundi, sed tem, pore gratiae, quod no in priori populo feci. Ad lepus tametardavit Messias venire, ut ostEderetur quatus rigor vindi- Oae Dei, qui tantos patrii clamores sustinuit, antequa adredimendii Redeptor mitteretur:& interim retardatione tali

beneficii creuit illius desyderium:atq;, sic homo prostratus suam & ignorantiam & infirmitate agnouit. Et ne in lego