장음표시 사용
381쪽
haereret. sanctus enim amor impatientiam non habet Falsus rumor cito opprimitur & vita posterior iudicat de priore. Fieri sane non potest ut absque morsu hominum, vitae huius pericula quis pertranseat, malorumque selatium est, bonos carpere, dum peccantiu multitudine, putant cuia pam minui peccatorum. sed tamen cito ignis stipula conquiescit, & exundans fama desticientibus nutrimentis paulatim emoritur. Propterea nunc in Deo sperans ait Ecclesia, A viro iniquo eripies me:& virum iniquum appellat abolum aut si mauis scismaticum, qui peruersi dogmatis grassatur iniquitate .Ecce quomodo sposus sponsam co- trahos omnes infestissimos hostes ita munit, ut porta inseri non praeualeant aduersus eam. Propterea iponsa inquita Confitebor tibi in nationibus, &c.
propterea confitebor tibi in nauioribus, Domine
Illativa coniunctio refert qui accepit Ecclesia a Deo be nescia, & propter Daec repromittit consessionem laudis nomini eius. Laudabo te ait) inter credentes nationes Gentium. Nam ipsa erat Gentiu numerositate dilatada. r s A L-n v s vero hic significat opus quod facimus: unde quu Autissimo ita spondet, Psalmum dicam nomini tuo trantudem est acsi dicat, Bene operabor, ut latius innotescas bonis operibus meis. Ille enim Deum vere & persecte laudat, cuius in laude lingua de vita concordant:& quando bona quae loquitur, agit. Et haec duo ad unius Dei laudem atque di-
Ieaionem conuertere debemus, a quo cuncta esse cognoscimus. Sic Ecclesia & bona docet, dc mala dedocet: sic laudando & operando conciliat auersos, remitas erigit, nescientibus quid agatur , quid expectare debeant intiamat. De Davide praeterea iterum verba faciendo, pra sens illativa coniunctio FRor Tll REA , denotat exal- rationem Dauidis ordinatam diuinitus ad hoc, ut ex ipsius regio semine nasceretur Messias, Saluator non selum Iu- i. Tim. 2. daeorum,sed & Gentium. Et propter hanc tantam gratiam,di. . Deo ait, Confitebor consevione laudis & fidei te in no modo te Deum non colunt. Quid autem can-- raturus
382쪽
riturus erat,subiunxit, Magnificans salutes Regis eius,&e.
Magnificans sedates Reis eius, oe faciens miseericordiam Christo suo David, oe semini eius usque in seculum.
Tria continet hic versiculus. Primum quὁd Deus est magnificans salutes Regis sui,hoc est ipsius Dauidis, Re- .gis ab eo constituti: secundum est, Et faciens misericordia I. Reg- is uncto suo Davidi,per Samuelem. Et haec misericordia te tio loco extenditur ad semen Dauidis, apponedo Vsque in seculum, ut intelligas quod demisericordia aeterna praesta-da Dauidi & semini eius loquitur, quam constat no nisi pecMessiam adimpleri. Perpendamus autem qualem Psalmum superius dixerimus, qui magnificet filiu Altissimi toto orbe terraria. Deus est qui magnificat, ut admirabiles faciat salutes quas eius Filius dat credentibus. Confert enim eis salute corporalem, spiritualem Sc c testem. Facit etiam misericordiam c H R r s T o suo David, quum ex semine eius excitat regnum quod imperet in secula seculorum.
INPsALMUM XVIII. A Eli enarrant gloriam Dei, opera manuum eius annuntiat firmamentum.
Titulum sic vertit Hieronymus. Victori Psalmus David: 3c huius intelligetia satis patet ex supradictis. De argumε- to autem istius Psalmi licet plerique existiment ipsum con
tinere vocem Prophetae de C H R i s T o loquentis mos tamen nunc etiam ad literam accipiemus comparatione esse
notitiae diiunorum quam habemus excetiis, ad notitiam diuinorum ex lege diuina. Atque hoc pacto Psaltem agere da
excellentia supernaturalis legis,comparatione notitiae naturalis diuinorum, quam imprimis ex caelestibus corporibus venamur, quando in eis maxime apparent diuina opera, & conditiones deificae, utpote incorruptibilitas uniuer-μlisque causalitas. Neq; intelligas Gesos narrare, & am
383쪽
tiare loquendo, sed materiam narrationis de annuntiationis praebendo. Quippe super humanum opus, & ens entium imprimis lucet iis motibus & naturis astrorum, atque a magnitudine ac pulchritudine creatarum rerum, quasi proportione quadam earum artifex consideratur. Sed dum c li enarrantes tum gloriam tum opus Dei, pariunt notitiam
succeriue volubile & imperfectam de prima causa, ipsa Domini lex interim non solum perfecta, animam restitues, illuminans, sapereque faciens, sed etiam obseruatio eius dulcis ac cum mercede est. Quare Dauid hic gratias agit pro receptione istius legis Israel dilecto datae,quasi non secerit Altissimus taliter omni nationi: sed in hoc osten sit & suam infinitam sapientiam, de suam indicibilem misericordiam, qui aegroto generi humano ita protinus adfuit. Ante enim
receptionem Decalogi , vsqueadeo obsescata erat naturae lex ut testante Paulo ad Rom. s.) peccatum non imputaretur, quum lex non esset:& per legem cognitio peccati. ad Rom. cap. 3 Haec enim lex naturalis quae per Moysen partim reformata, partim authoritate firmata, in vitiis cohibe- dis cognitum fecit peccatum, non quod lateret, sed ostendit peccata quae sunt, non impune futura apud Deli, ne serte quis ad tempus euades, legem euasisse putaretur,& istud est quod lex ostedit. Nunc igitur Deo laudes cantat Propheta, pro lato suscepto beneficio,persection Emque istius modi legis multis metaphoris explicat . Nec obest quod Paulus aὸ Rom. cap. io . utitur quarto versiculo huius Psalmi scilicet In omnem terram,&c. ad asserendum praedicationem Apostolorum auditam ubique terrarum ' quoniam constat Apostolos uti quandoque scriptura insensu mysuco, Ut patet Ioannis cap. 19, Os non comminuetis ex eo. Quando enim clare apparet alterius historia sensus liter iis asserere licet Apostolos mystico sensu uti. Sic autem n accidit. Nam liquet ea quae hic dicuntur de caelis, verificari de ipsis corporibus caelestibus: quemadmodum praeceptum de non fragendo os scriptum Exodi cap. 12. aptatur agno qui immolabatur. Itaque secundum historiam, Caeli cum caeteris creaturis suis, gloriam Dei narrant. Ad Rom. cap.r,
Invisibilia Dei per ea quae ficta sin, intellecta cospicio uti
384쪽
Et mirum imid opus hoc ordine patet: quippe caeli agunt
in haec inseriora, motu, lumine,& inquentia. st, ut cui corrupta prima intelligentia corruperentur alij orbes, lib. 11. Metaphysicas & corrupta luce deficeret lumentita corruptis caelis haec in seriora corrumperentur ob ordinem essentiale. Et terra recipit influEtias a motu planetarum de stellarum,quasi mundus iste inserior regatur lationibus superioribus,Planetae a primo mobili: unde necesse esse plures motus ipsorum caelorum. s quidem caelos intellia gendo caelum esse corpus sublime,luminosum actu vel potentia, incorruptibile, per natura circundans regionem elementarem)nune ita distinguimus: videlicet,unum sit c
Ium sydereum, aliud cristallinum, aliud empireum. Prima est partim diaphanum,& partim actu lucidum: Stellae enim sint actu luci,,reliquae eius partes sent diaphanae. Secundum prorsus est diapnanu,utpote aqueu siue cristallinum: se dictum a soliditate & diaphane itate, ad similitudinem eristalli, quod est aqua solida,& istud dicitur primum mobile, seu aquae quae per caelos sent. Tertium est omnino lucidum, Empyreu nominatum, no a calore, sed a persecto Iumine: & hoc dicimus authoritate Strabi, Beche, &Baλlij, quddest locus beatorum a principio creatus, & statim
angelis repletus, ut sicut damnati in tenebras ultimas abi-funtur, ita beati remunerationem quae pro dignis operius redditur, in ea luce quae est extra mundia, quietis domicilium sertiantur. Fitque locus beatorum spirituum,ut exterior claritas conueniat interiori, & ut nobilissimae creaturae, nobilissimus assignetur locus. Testante siquidem Basilio, ministrator spiritus non poterat degere in tenebris,
sed in luce & laetitia. Caelum sydereum a doctoribus in octo sphaeras diuiditur: scilicet in firmamentum & septem
orbes planetarum. Firmamentum duobus motibus mo uetur, uno ab oriente in occidentem super polos mundi, vigintiquatuor horis, uno quoque die suam complens reuolutionem,&ssio motu rapit secum omnes sphaeras inseriores , etiam ignis & aeris regionem superiorem, quod ex motu Cometae patet: aliter mouetur super polos Zodiaci ab occidente in orientem, centum annis uno gradu,
385쪽
complendo In triginta sex millibus annorum unam reuolutionem, quam aliqui nominant Longum annum Platonis,& iste motus est proprius firmamcti. Primum vero motu qui Raptus dicitur habet asphari a superiore, primo scilicet mobili, cuius ille est motus, quemadmodum corpora cras ora Sc inferiora per subtiliora & potentiora reguntur quodam ordine, testante Augustino lib. 3. de Trinitate. Et hoc primum mobile quod aliter Caelum cristallinum appellamus uniformi suo corpore & motu qui vίgintiquatuor horis unoquoque die completur est causa conse uationis rerum, quemadmodii firmamentum cum sphaeris planetarum suis motibus & diuersitate existimantur princisa 1 3 & pia generationis & corruptionis. Quae tamen omnia a Dei Rom. 1 . Voluntate proxime pendent, ut ex creaturis creator intelligatur: & quantum suam creaturam dignificauerit,perpendamus: qui ut inquit Augustinus, super Genesim, ad litera se mundu ordinauit ut Spiritum praeficeret omni corpori: Hebr. t.' & quemadmodu congruu erat angelos deputari ad ministerium hominu, hac aevique ratione congruum fuit eos ordinari ad motum dc regimen caelorum: quando in hoc deministrant homini viatori,& diuinae subseruiunt maiestati.
sed & ut sciamus quia hoc est Firmamentum quod Caelum Gen L scribitur in Genesi, Et appellauit Deus firmamentu caelut quod quide dicitur firmamctu, non propter stationem. sed
propter firmitate aut terminii aquarum intra ressibilem. Ex iis vero istis operib , & a magnitudine speciei & creaturae, facile potest creator hominum videri. Sap. cap. 13. ipsaque immensitas diuinae potentiae, sapientiae & bonitatis comprimis in istis ostenditur. Porro ad Christum nostrusingula haec reseredo, iuste Euagelistae in quibus Deus tan- qua in caesis habitat exponut gloria Domini I E s v :&cae-Nalach. li facti sunt Apostoli, habetes in se sole iustitiae, & merita in ι.COr. i s. modii stellarii pro varietate diuerso spisidore radiantia. Do ctrinae eorum lignis approbatae, sunt firmamentia, siue quia
crux quae firmamentu est aeternu) opere manuit tantorii Ggnorii tritiphauit & vicit, siue quia gloria Dei, illa qua salutracti sumus. Neq; existimemus praesenti dicto sieut quida sentit Deus tanqua Praestantiore caneris homine suis manibus
386쪽
bibus secerit:nam infirma est ista& non satis elimata sententia: omnia enim verbo fecit. Quippe licet opera Dei diuersa narrentur,in quibus homine ad imagine sua iacit, tamen omnia per ipsum facta sunt, & sine ipso factum est nihil. Atque quu scriptu est, Opera manuit tuaru sunt caeli:certe quoa veroo fecit, sapientia secit: quod manu fecit, virtute fecit Christus vero est Dei virtus, & Dei solentia: proinde omnia per ipsem facta sunt, & sine ipso factum est nἱ-hil. Quare Dei sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonas: non Plum quippe homines sed etiam tu .. sos si tamen sumus ipse fecit nos, & non ipsi nos. In stuper. o P E R A manuu eius referri possunt ad ea quae Christ' se cundu homine gessit, puta ad ipsius natiuitate, passionem, di mortem, quae omnia vera enissi Apostoli facti Ama mentum S piritus sancti, ad aras usque defenderunt.
Dis diei relictatuetinam, oe nox nota indicat scientiam.
Paria paribus retulit Psalmographus, quia ex ordine teporum, ad Dei magis notitiam perueniamus. Ex successu siquidem dierum dc noctium, hyemis & aestatis, incremcω- rum & decrementorum dierum ac lun. ae, miranda apparet Dei & potentia &. sapientia, omnia in numero, pondere &mensura regentis.Sic propterea soli data duo ibistitia: ipse 'uoque ab . aequinoctio vernali ad solstitium aestiuum asten cens, & inde ad aequinoctium autumnale transiens, atque postea ad solstitium brumale perueniens, tandisinque ad aequinoctium vernale redies, quatuor anni tempora distinguit. Luna vero certas suas coniunctiones de oppositiones ac Eclipses ad caudam & caput draconis habet. Ipsa denique post aequinoctiu vernale vespere plena procedes, pas- vitalem terminu facit. Ecce isto ordine lationis solis ad nos si pulchra vicissitudo temporis ad opera & quiete mortaliuconvenietis: atq; interim infirmitati hominu prouisum est, ut circueute sole diei nocti', vicissitudine, propter vigiladi & dormiedi vicissitudine potiantur. Et ne nox indecora i remaneret, luna custderibus co latur eos quibus operadi nocturna necessitas incumbit. Simul euaseruit animalibus
387쪽
quae lucem diei ferre non possunt. Istis demirandis plasma
toris sanctionibus satis cogitur creatura suo creatori glo riam de honorem dare: sicque videtur quodammodo ipsi:
DI E s eructare, hoc est significare, I E R B v M, hoc est madatu Dei. Quod de huiusmodi nimio ordine ab eo costit si est sed pulchre hie appropriatur diurno tepori Eru3atio verbi: nam diurnu tempus congruu est ad ami docedi,&discendi eloquio humano:nocti vero appropriatur I Di kARa scientia, quia nox magis comoda est ad aliquid meditandu&excogitandu. Pro Christo insuper huc versi tu accipiendo, memineris queadmodu in mundo elemen' tari,dies & nox sunt ex latione seu absentia solis super te ra, ita in Ecclesia quae dicitur mundus mysticus nox fuit ab Adam usque ad Christu facta propter peccatu Ads: dies v ro incoepit a baptismo & praedicatione Messiae: nam tunc
Malach. ipse sol iustitiae protinus misit lumen Euangelicu, & influxum diuinoru sacramentoru iuper uniuersam teream: vnde ad Rom. 13, inquit Apostolus,Nox praecessit, dies autem appropinquauit:aiei comparans huiuste rei scientia, & noassimilans istorum ignorantia. Verutamen sicut in nocte non apparet sel, sed tantii caelum stellatu, in quo dignoscu-tur stellae, quarum aliquet supra reliquas diem propinquum pramuntiant, cuiusnodi siant venus & Lucifer. Ita Chri stus in nocte legis veteris praemisit Patriarchas & Prophetas,tanquam stellas praedicentes aduentum ipsius, & hoe pacto nox Patriarcharum & Prophetarum indicauit nocti Malacb. Synagogae scientiam aduentus Christi, qui fuit verus sel,& Ioa. s. ortu suo pellens δc fugans omnes tenebras noctis Prophetiae, & per quem omnia quae latebat sub umbra & litera usteris Instrumeti, manifesta & clara reddita sunt. Atque ipse Christus verus dies, eructavit verbum Euagelicum diei, hoc est coetui Apostolorum iam in die gratiae existenti. Et quomodo ipse Christus dies est,sicut dicit Ioan. 8, Ego sum lux mudi se Apostoli dies sunt. Matin .s, Vos estis lux in undi. Quado Christus loquebatur Apostolis, dies diei eruct bat verbu, 8c ipse duodecim qui se ni horς diei, Ioan. tr. ipsi duodecim erat Apostoli. Nox vero dissicultas Scripturarum in Prophetis intellecta, tandem indicabat stientiam
388쪽
noctis veteris Instrumenti, qui tamen maxime profuit. Nepe, testante Augustino, nonnulla verba scripturarum obscuritate sua ad noc valuerunt, quia multas intelligentias pepererui,&dum ipsa mysteria per cis RisTVM & Apostolos suerunt mundo manifesta, hic appellantur Verbum: queadmodu hic etiam nominantur scientia, quado in ut ro Synagogi ante Christum adhuc clausa tegebantur: nam ut scientia in intellectu clausa, no nisi per verbu manisest
tur, ita ista per solii Verbu, C H R. I S T V M, mudo reserata.
Quare inquit Augustinus nil aliud est Testametum vetus, niti occultatio noui, & nouum Testamentum nil aliud est nisi manifestatio veteris. Sed quoniam singula qui supradicta sunt, iam cunctis patent, idcirco nunc subnectit David, Non sunt loquelae neque,&c.
Non sunt loquela η hue sermones, quorum nou
audiantur uoces eorum. Est Hebraicum idioma , eeminatio illa pronominum,
ORVM, Eo Ru M.vem ordo sic sat cu interrogatione, No sunt loquelae neq; sermones eoru , quoru no audia-tiir voces Nam quum nulla earum rerum, quae anima carent, audiatur vox quia scilicet nullam habent credere etiaquis potuisset, quod nec loquela, nec sermo eorum audiri possit. Sed imprimis declarat David ubique terrarum intellecta esse ratione caeloru t&sERMONEs, hic pertinere possunt ad comunes narrationes, L o QI E L AE ad publicas suasiones. Antiquoru vero monuincta probat quatuolim de domi & foris astrorum scientia recepta sit. Sic huiusce rei causa quondam sacerdotes AEgypti omnibus mu- di negotiis curisque postpositis , rerum naturas causas lusac rationes syderum contemplando, nunquam mulieribus se miscebant, nunquam cognatos &' propinquos, ne liberos quide', videbant, ex eo tempore quo ccepissent talia rimari, atque humores corporis qui nascuntur ex otio, de ex masione unius loci, nimia victus castigatione siccabant. Habuit Iudaea Essenos, astrologis non imperitos, qui istius philosephit amore quotidianum ieiunium vertebant in naturam. Apud Indos sapientes fuerunt Brachmanae nuncu,
389쪽
pati,quorum princeps Hierarchas nominabatur,eo tἴpore quo Apollonius Thianaeus discedi visendiq; desyderio eis se contulerat,quem narrante Hieronymo in throno se dentem aureo & de Tantali fonte potantem, inter paucos discipulos, de natura, de moribus, ac sydem cursu audiuit docetem. AEthiopia Gymnosophistis & famosissimam solis mensam tutata est in sabulo. Deficeret me tempus si per
reliqua vetustatis superbacre testimonia curreret oratio. Nulla certe, ut credo, unquam natio extitit, quae non suos
vates, suosque seper hoc studio philosephos aliquando demirata sit, nee improbabile est astrorum scientiam Abrahae a Deo fuisse reuelatam, qui primus eam docuit in AEgysen. ix. pto, quando orta fame in terra Chanaa descendit in A Egyptum ut peregrinaretur ibi. Quid mirii igitur si postea caesis, syderumq; natura totus audiuit mundus Neque etiae praesentia Christo suisque discipulis non quadrant, quos in Acto. i. die Pentecostes dono linguaru ditauit, & omnibus t inguis loqui secit spiritus sanctus, ita ut linguas omniu & intelligerent & loquerentur: siue quia ipus tantum lingua sua Hebraea loquentibus, quisque tamen linguam suam, in quinatus erat, diuina id praestante virtut intelligebat: ut que- admodum per rebellionem ad Deum, primlim diuita sunt Iinguae in turri Babel, Genesii. ita per Spiritum sancta
mundum ad Dominum reducentem, iterum unitae sint. Et tunc veteri errore sublato, unum confessionis redditum est
labium . de quo sophoniae cap. 3, Reddam populis labium
electum, ut invocent omnes nomen Domini, & serviantes humero uno. Nec est cur hanc sophoniae authoritatem
eu Talmudistis interpretemur,qudd sicut ante linguaru dicen. v. uisione in turri Babel facta, uniuersa terra unius erat labii utpote Hebraei ita in resurrectione generali omnes homines una loquentur lingua Hebraica videlicet) qua & primi parentes in Paradiso loquebatur,& qua elem omnes in statu innocetiae loquuti fuissent, si ipsi primi paretes in gratia Dei stetissent. Nam istud Iudaicas fabulas redolet, c5sultiusq; fieri puto, si nue Spiritu vivificante magis q litera oe-1.cor. 3. cidentε sequamur. Naquado ad antiquit e5semonis Domi- Philipa. ni eloquium reuertimur,& in nomine i 3 s v omne genu sectitur.
390쪽
flectitur,& omnis lingua confitetur Dominum I E s v M in loria Dei Patris,tunc recipimus linguam quam ante per-idimus. Et hanc Apostolos primos Ecclesiae doctores tam 2 longe tamque late loqui fecit spiritus Sanctus, quod in omi nem terram exivit, 3c cael.
In omnem terram exivit sontis eorum, est inst
Vniuersalitas describitur ex omni terra& finibus orbis ut intelligas ubique inu seu fama caelorum peruenisse. Na
omnes nationes accipiunt regulas ac mesuras operusitorii,
mensium,an norit, aestatis & veris, a caelestibus motibus, ne-nue ulla tam barbara gens est, quarta 5 visu saltem percipiat . . manifestas disseretias diei ac noctis,aestatis&hyemis. Adi Apostolos vero hunc versiculum reserendo : hic Spiritu Sancto reuelante videt Propheta Euagelium ubique terr ruper eos annuntiandu'Ad Rom. cap. Io. ex hac litera impletum esse probat Apostolus. Sed interim no parua surgit quaestio, si Pauli argumentu emcax recipiendia est,quii notia literati sed amystico potius sensu arguat, quod tantudem est quasi a tota disiunctiva, ad eius alteram partem aliquid probandu assumeret. Nos tamen nunc etiam a mystico se iv hoe esseax argumentum recipiemus propter authorita-tε dicentis, que scimus Spiritu Sancto inspirante loquutum esse. Na repromittit Christus, Ioan . cap. 14, Quum venerit Paracletusque mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omne veritatem. Sic ad Galat. ex allegoria de duobus filii, Abrahae, probat Paulus duo testamenta, de Actoriim cap. 3. Ex hoc loco Deutero . ea. 18, Prophetam de gente tua, & de fratribus tuis suscitabit Dominus:ipsum audies: satis quidε ostendit Petrus Iudaeos c H R I s To obedire, tametsi is
Iocus ad literam de Iosue scriptus sit, si glosse interlineali hoc in loco credendum est. Verum enimuero nunquid igitur ex praesciui litera accipiendia est nunc Euageliu ad omnium aures peruenisse Quid de insularibus dicemus 3 nu- uid de c D R i s το audierunt Certe Marci cap. vltimo e Apostolis scriptum b. abemus, Illi prosecti presicauerunt ubique. Sed cur non dicedum apud Marcum ob certitudine. B. iiii.