장음표시 사용
151쪽
ad illas,ita positim is probare propositi
ne veras; sed non euidentes ex aliis veritatibus necessari', tali lantibus, ad aras
habet necessariam connexionem . Haec omnia vera,&clara per se sunt ubinfert Scotus, at veritates necessa a Meuidet te accipiuntur vel ala Nisa,vel ab edechia, sic veritates neces lariar, sed non euidentes, ut sunt conclusiones necessariae, poscsunt probari, vel per veritatem nociali imenidentem deduci iniex causa,vel per veritatem necessariam euidentem dedi icta
ex effectu; si primo modo,liabetur demostratio propter quid, si secundo indulo habetur demonstratio quia sita quod in demonstratione propter 'uid ostendimus
conclusioneni veram, sed non euidentem ex veritate nec aria, reuidenti dedi cta eccausa in demoniliatione qui stendi avis conclusionem veram , knon euidelitem per veritatem euidentem deduccam ex dilectu. Hinc patet,cur sim ista
tum d ta species demonstrationis, loc
, ultimum principale ad M.uoi demonstrationem potissimi appellat propter quid . dicit enim,quod de initio si ibiecti est medium in dena mitratione potis finis,at d finitio subiecti est medium in demonstratione propter quid ergo propter quid est demonstratio potistima, ita secundum Scotum nulla clh differentia inter demonstrationem propter quid, potissimatri; sed cum est propter quid, est etiam potisssima. Cur aulcm solum detur demonstratio ex causa ad enectum, ex effectu ad causam est: quia solum inter ias datur esisentialis connexio ,&vis illationis.
N.ta Notandum est autem, quod duplex est
dum causa,&eflectus, scilicet causa remota,&effectus remotus, sic possent esse aliae duae species demonstrationis;vna per causim remotam, alia per offectum rem
tum de hac prima loquitur Plutosoplitis
in cap. 1 .primi Post. eam appellati inritistrationem quod; unde ait quod duplex est demon str.Itio quod una per Est clum,alia per cauoiam emotaria, hanc tacesit per causam remotam,ait fieri nin D in secundit figura,ratio ill quia cau- s. ead effectum non est nccessaria connexio, vade posita causa remota, non ponis
tu restectus, sic solum in seciliada figura sit;quiae conuerso negata causa remota,remouetur il ectus, sic solum tabet
locum in secunda ligura, in qua conclusio est seni per nega diua,ut pater per CXCmplum adductum ibi, quDd est hoc redu-ccuna in figura Canaesh cs. Omeae respirans est animal, nullas paries est animal ergo nullus paries resipirat Ecce causiam TCmotam, ille Ethesis animal nam esse aninia non est causa proxima respirat di, sed remota quia sunt multa animalia
non respirantia, Vt quae carent pulmondcausa ergo proxima est pulmo: sed quia tales cmonstrationes sunt viles ideo indiagra. ae sunt nomine Em 3nstratiosus similiter demonstratio ab spectu remoto,est
adeo plena desectuum,quod illa in scientijs non venit in usum nam ab et Tectui
moto non possumus procedere ad cogastionem catis a temotae, iiiii prius lilibita causi proxima; haec de causa Aristoteles de ea ne nunt quidem verbum ficiti Solum ergo sunt duae species demonstrationis , una per causam proximam , quae
est propter quid , ,habet omnes conditiones cnumeratas ab Arist. i. Post 1. g. cap.&dicitur potissima demonstratio. Altera ab et Iecm proximo,quia blum lil- ter causam proximam, istectum proximum eae essentialis connexus,& haec dicitur demonstratio quia, Ex quo appa Di ret,quod illa tertia species Em Unit Tatio m e. nis adinventa a Themistio ii Ili est admitata a . tenda,quae vi ipse ait,est non ab effectu ad A. causam, neque a causii ad et Tectum, sed mimabeflectu ad effectum,. ab aequali ad cana aequale non a priori, neque a posteriori, muri&haec it qtrando duo effectus aequaliter rara prodeundabe Idem causa: tunc enim ait ipse possumus unum ostendere per ait rum;vt exempli gratia febris putridaliabet duos cffectus alterationein pulsus, certum calorem in aegroto Unde si quis ex eo, quod est in aegroto certus talis c
lor,inferat: ergo est inaequalitas pulsus: iquod erit demonstratio ab aequali ad a, quale diuersica duabus primis Sed iure
confutatur haec species ab omnibus fere, quia in demonstratione requiritur connexio necessaria,quae taliun est inter causa, vi effectuin modo illi duo effectus claretvnuet non
152쪽
umis nota sit uasa alterius no habent in cessarium connexumis c quod sint simul semper, quod posito uno, ponatur alterum est cx accident non prouonit, necessaria, Minterna natisra eorum, sed ab trinseco, sci licet a febri;quod si illi eis inis ita se habent, quod unus dependeat
ab altero,tunc se halioni ut causa,&vteffcchis, non ut effectias,&efficctus. Hanc G uti eande sententia secuti sunt omnes Graecidia expositores, Latini,qui omnes dicunt, lini tuod datur tantiam due species cmonstrationis,una quo Osicdit,quod est,alia, propter quid si,vt diximus. Contii matur atrie haec positio primo P -- testimonio Aris .cap. io. . Pos .ubi colligit omnes species .lchion strationis, Mea rum discrimen assignat, retamen enumerat solum demoliratione propter quid , qui. i. Et confirmaturi quia Arist. ibi diuidit demonstrationem quia, initias partes,scilicet in demonstratione, quia per causam remotam, Min demonstitatione, ii ia,abiit citi: ergo si daturalia species emonstrationis ebcbat illam assigna re:neque sol imio in loco de alijs speciebus demonstrationi non facit menti nem, sed neque in ullo alio loco habetur specialis tractatus, qui tamen requiri videbatur.
Opiniones aduersariorum adductititur. cap. VI.
Vermes tame, de eius sectatores cotr.iriana opinionem sustinet, asserunt tres esse demonstrationi species, una,quae ostes adit, 'tiod est tantum,ut demonstratio quia,alia, qui eos euit propter quid est solum;no autem, quod est,ut demostratio propter quid ,quam Etiam appellant demonstrationem caulae,& alia,
hostedit,quod est, repropter quid est
simul; hac appellant demostrationein litis sit nam, demonstrationem simplicites,in sic sunt tres species demonstrationis, quia,propter quid, iotictima: abres Sectu prodit demonstratio quia a causa mei dii plex proii enit, scilicet demonstratio propter quid in demonstratio potistimari, sic demonstratio propter ciuies est duplex alia,prepter quid Thil fiat. Io. D. Scoli.
solum,&alia potissima Tota itaque dic fictilias inter Aucrimem, eius sectat res,& Scottiam, Graecos,ac Latinos omnes, est,an domonstruio propter quid, potissima, sint duae species demonstrationis, qtiartim potissma sit excellentioi demonstratione propter quid ,vc potius illa sint una. ta eadem species de monstra tionis. Idcicasserunt Scotus, Latini , Griaeci ullud Aucrimes, resccbatores eius. Cum itaque Atierroista dicant demonsi rationem propter quid,&potistimam, esse duas species demonstrationi S, dcci rant etiam dist rentias, proprer quas istae species ab inuice distinguantur: sed circa assignationcm increntiarum risi contieniunt. Aliqui dicunt, quod sunt di fierentiae, turbu dii tinguiat Uripi una Est ra-itione medij undo dictatu, quod mediunt in demonstratione potis lima est senipercausa formalis: sed in deliadstratione propter quid medicina est, vel causa efficies, vel materialis,vel in alis, nu quan imrmalis Secunda est ratione terminoru;vnde dicunt, qtiod Cmostratio porissima semperiit in terminis uerribili biis, sed propter quid ,noit in Ic inusias conta Crtibili bus;Tertia est, quod demonsti alio potissima,ostendit qucrd est &propter tu i cst simul sed domo stratio propter quid ,oste est solii propter quid citum autem quod est. Haec opinio tribuitiir M. Antonio I nuar,& Thomitano Aliqui alij, ut BE nardinus Petrella, lib. 6 suam in logica rudisputationum, et . adducit quattuor coditiones;prima quod in poti II ma,m iuest solii causa sormalis, in propter quid , omnia quattuor genera;Secuda,quod potissima, termitti stit reciproci,ut mediucum efffectinita propter quid vero, nequaquam, Tertia,quod in potissima, mediues causia est nota natura , nobis inam dirue periensium, dine demonstrati ne quia sed in demonstratione propter quid,medis, Vcausia est nota solum natura,non nobis sed venimus in cognitionem illius auste,semedi per demonstratione quia:vnde solum illae caum, que nobis innotescunt per demonstrationcm , quia ' efficiunt demonstrationem propter quid ,no potissimam, sed causae,quie sunt notae natura, nobis immediate, ab iter amic
153쪽
absque demonstratione, iiii estici lint demoni rationem potissima. Qu.ma,quod demonstratio potissima tacit stare quod est,&propter quid est sic itis tacitduobusrutr:esitis, sed propter quid lacril Ire solum quid est, non quod eli, quia iam citur quod est, per c monstrati nem , quia quae seni per in talibus praece din Aliqui alit,ut Balduinus in sua tiae-
Teres sitione de regressu, tuas tantiam, ut vide- nil dici elotitias prim ZEscr.Uionen etsi quia in densonstratione tis lima, nCdulmis notum natura, hi bus primo&immedin b. absque dem inlitati net, qui id, sed in demonstratione propter qui .l, causa,&medium est notum sol cinariataria, non nobis nobis vero innotescit per demonstratione, via; Secunda, qUOdd Instratio potii lima, facit scire quod
est, Atii est simul sed propter quid, Facit scire stilum propter quid si &d
sumitur, acquiritur ex priori; nam ex eo, quod medium in demonstration potissima,est notum natiua unobis, illa demost Vitio facit scire quod est propter qui Pesti in deinostratione vero propter quid ,qtita mi: dium , causa est nobis ignota, licet sit nota natiira, non facilici-r quod est, scd solum propter quid estiquod est autem,innotescit iactas per demonstrationen quia m. Is dii ferentias Auermis ex vatijs locis Averrois colligant. Prima ratiolpro laac opinion qua putant validis Ilanam, est hae Demonstratio, quc ostendit solum quid est,di fibri a demonstratione, quae ostendit quod est, sisecundum omines sunt due species,ergo etiam illa , quae ivlum ostendit pro pter quid est, debet esse alia species a deis monstratione, quae ostondit, quod est solum,&ab ea, quae ostendit, quod est, propter quid est, propter eandem rati nem; sicuti enim demonstratio, quia, stendit solum quaesitum quod est ita propter quid, ostendit solumi ucsitum pro pter quid est potissima vero utriique , sic realiter istae species distinguuntur ab inuice,Eldaaec disteretia desumitur a quesitis Secuda ratio desumitur ex auctoritate Aristanti. I isti text.r 8. ubi ait, quod certior, inpraestatior est scientia illa, qua cognoscimus, O cu propter quid, qua il-
la, qua cognoscimus quod solii, vel propter ii duo tu ergo videtur, quod Arist.etiam ponat tale distinctionem inter species demonstrationis, qualem illitas lignauertit. Tertio Ni .in . n. tex. 3 ait,
... euenire intcrdum, ut cum cognoscanius rem est et quaeramus solum propter quid, euenire etiam aliquando , ut inani sella ambo simul fiant , ita videtur quod tres species demonstrationis admittat v-nam,qua solum scimus quod est aliam , qua sulum scimus propter quid est te tia, qua scimus utrumque Beti nardinus Petrella lib. s. suarum disputatio nuru I gicarum,cap. . multa dicit proco firmatione huius opinionis, ex quibus piaeter supra dicta duae rationes tales colligi possunt Pi ima, illae sunt diuersae specie S d monili monis, quae habent diuersa in dia, Miuersias causas a demonstratio propter quid,& Vmons hiatio potissima, Irum
habent diuersas caulas diu erici me t Pedia,eivo Iuno probatur exArist. 1. Post tre at x. I. i. Physicorum ex ri ubi ait
Arist. in monstrationem propter quid ingredi quattuor geri a causii rum,&ita colligitur quod demonstiationem pro pter quid ,rngrediuir quartus modus dicendi per se qui proprie est cauta efficies; at demonstrationem potissimam ingreditur solum primus,&secunia is modus dicedi per se, excluditur tertius, munitus ab Arist. I. Post. c. . Secim da rati , Η 'Sunt quaeda causae,qua ignotae nobis Sur Ghabenteriectus notos, in his fit demostratio quia, selum scint etiam quaeduim causae ignota nobis, tamen no Laenatura , ex his solum postlimus facere scire propter quid uaon autem quia ,denique sunt causae notae natura,&nobis. Ex has possumus facere dranonstrationem potissima,
quae tacit scire quod est, ii opter quid
est, ergo cu sint media triplicia tres quoque demonstrationet species dantur
confutatio huius opinionis cap. III. V Erum cum omnes hcconditionesco inmentitia sint,&apud Arist ut supra dichum est,tantum duae spectus d mostrationis detur propter quid &quia,
&propter quid sit potissima: praecipio
154쪽
DEMONSTRATIONIS THEOREM A X. st
denUnstratio, facile est omnes has differentias, quibus nituntur ostendere potissimam, propter quid eis diuersas species reijcere,&confutare; ego tamen breuibus ago , quia plura deliis quilibet legere potest apud Tabarellam de speciem lius demonstrationis caep. tribo sta, vir puli has omnes egregie confuratri OIntramqm primam differentiam hanc unicam tionem adduco idicunt quod deinOustra tio potissima, solum fit per causam formalem propter quid vero,per alias m sas nunquam per tarmaletn, Intra clei nistratio propter quid fit precausam simi malem,ergo haec differentia est nulla, & sic non sunt duae species demonstratio
tinetere potest quod causa formalis siti- Onota nobis, effectis autem illius,ut putii accidens aliquod sit nobis notum, taperte si erit Aristoteles in primo de Anima, tCX. II. tunc percisectit in possumvcnire In cognitione causae formalis demonstratione quia;&hoc facto possum rectredi uper illam musim demonstrare effectiun propter quid , runcerit demonstratio proptetr quid , non facit scire quod de effectit,quiaria illud est noti mi , sed facit scire solum propter quid est sic no est potissima demsistratio,&tamencst perimicam forinale ergo non est bona differentiai Hec omnia ine sunt i hac rati':)e,admittiatur ab Averroistis; natam admittut regressia AliasionC vice de apud Zabarellam loco citato. tha fiei' se cundam di Terentia, quam diccbantcsIe .ra teriminoru reciprocatione in portuima , non aute in propter quid .In omni lcimo ratione i qua praemii sui immechatae est terminorii reciprocatio, sed in minstratione propter quid, cauta ut v cant intum sunt propositiones immedia-Le,erg, in illa sunt termini reciproci sergo nulla est haec se da differentia;maior probatur:quia causa cur termina sint reciproci ,est,quia immediate unus sequitur ad alturii, ut causa ad effectum proximus,ideo enim posito homine ponitur risibile, quia homo est causa diximaris blisi&quado scintimmediate,sunt de omni, per se,&smindum quod ipsum. Exuivibus conditioniblisi uitur reciprocatio terminora idem enim est propositio immediata,quod propositio de oram Dse, sisecundum quod ipsum,quia illae coditiones de .cap. I. st. illuce dem conditiones secundi cap. sed magis illatum
declaratiuq est ergo vera maior; minor
est concessa ab omnibus inam clarum est quod Emonstrarione propter quid,non in 'reditur caula minota, quia illa facit
demoniti atronem quod , veparet ex Io.
cap.primi Post .ergo si tunc causa proxima ingreditur hanc demonstrationem, ut etiam ipse uerroes concedit , si uitur quod eius propositioncssint immediatcsna cum effectus proximus demonstratur per causam proximam de subiecta in aliqnavi nonstration necesse est, uod propositiones omnes sint inuri ratae saeuam isequitur, quod in demonstratione propter ud,termini sunt couertibiles,ers: deTuistrati, pter quid, est potistima, sic una species demostrationis Itint.non duae. Alias ration videa
pudet arellam,ut supra Praeterm a Impiantur causa , effectus reciproci, ei sectus sit nobis notus, tunc poterurus in remessu riari efferamnocte ie causa , Serit demon mario propter iud tantii, secundinia eos, tamen erit in terminis conuertibilibus, ergo non est bona differentia. Contra tertiam differ Ua, qtia' Con
clesumitur a medio erat, quod media iras. in demonstratione potissima est notum natur i. inmisi sed medici in demostra tione propter quid est notumarum solu , non nobis, re in hac differentia amixtine innituriir; ideo iaci emtata clara erit nostra positio. Ex hac etiam patebit cons ratio alterius conditionis se lutatus, scii Cet quartae,va ex hac desumitur Arguo itaque in laetinc modum. Illa est demostratio potisi: nia, homnii, numeris absoli ta quae habet omnes conditiones asi ignatas ab Aristotele in 1.capit.& .primi Poster scd haec Oditio medij, quod debeat
esse notulia nobis, natura, non ponitu
inter illas, ergo no est coditio necessaria ad potissimam demonstriuionem, conseque ter cum tum liaec disserentia,
natur interpropter quid, potissima de
155쪽
quitur quod sit de monitiatio potissima: non ergo dii fert propter quid , a potiss-ma,maior probatur. Alioquin Aristoteles ellet diminutus: hoc autem non est dicendum, neque illud dicerent aduersia- ij; Minor probatur, coditiones astigia atqin delinitione demonstrationis . cap.
sunt istae quinque; quod praeutilita sint ver immediatae, priores,notiores,&cause conclusionis; declarans autem illam coliditione notiores, ait duplex esse aliquid
notius natura,& nobis, simplicat se intelligeres, quod debentes le notiores natum,non nobis; sic enim est demostratio quia conditiones autem de quarto cap. sunt declaraturae uiarum hin nullo dira ferunt; non ergo est inter conditione d monstrationis potissimae, quod mediuinsit nobis notius, natura, sed solii, quod
sit notius natura,conditiones aurum praemisi rum sunt conditiones med ij, ut patet ex textu,&alijs capitibus. Nec valet abs conam tim Averroistarum responsio, d
quido Aristoteles dixit principia esse no-
ti Ora,int ilexit esse notiora natura, no- , in bis non aute sol uia notiora natura, quia elici demonstratio est opus nostrum, prO-tur prer nos inuentu naudeo debent illa principia esse notiora etiam nobis non valet inquam,quonia Aristoteles apte ait debere Et se notiora natura solum, reddit rationem: quia suiu cauta,causae autem sutptiores, iotiores conclusione natura;
quod autem dicunt principia demonstrationis debere esse notiora nobis, qui I demonstrario propter nos et adii utenta .
Respondeo, quod ista responsio proti nil ex quadam deceptione, ut optimeo tauit Zabuella: quia credunt,quod nota natura,non sint nota nobis sed sint nora nature, quasi natura sit quaeda vis cognoscens: nos vero illa non cognoscamus; sed decipit in rur quia Mnota natura mota nobis, sitiat nota nobis, led aliqua dici turnota na Tura, lura sunt nota nobis eo ordinC,q l natiira procedit, scilicet cognitione distincta: Mideo dicuntur nota natura,id est nobis orcia ne distincto, quo natura procedit. Alia vero sunt nota nobis, lailla cognoscimus ordine fuso, oppinsito ordinitiati irae, eo modo, quo nos procedimus ad cogninoncni rerum: non
ergo valet, debet medium demranstrari, ni potis imae esse noti naturai, Mnobis: quia demostratio est inuet propter noS, nam etia nos concedimus, quod est notum nobis, sed cognitione distincta Praeter ea forti arguo. Est unpostibile, quod idem medium sit notum natura, hetia nobis, siue ordine distincto, ordine cd-fuso,ut illi dicunt esse inedita demonstrationis potitii me, quia vel illud medium est causa, vel effectus , si Est causa ,estim 'possibiles, quod fit notum nobis ordine confvsb;quia tio eadem sunt nobis nota, ct natura: si est effectus est impossibile, vlit nobis notu ordine distincto, propter
eande rationem. Preterea istanteliace
rum responsione, dc monstratio propter quid non esset propter nos, neque ullo
pacto utilis,quia illa solum per illos pricedit per inedium notum natura tanturi
ergo nullo pacto tale medium esset nobis notu Fortasse dicent per se estigia tum, sed nobis fit notum per demonstrationem,quia,confuso modo: at ut est niedium in caemonstratione propter quid
est notum natura . ntra, si Ergo tali modo, scilicet distincte est ignotum nobis, sequitur, quod talis demonstratio nobis est inutilis, secundum siet, quod est euidenter abliudum . Itaque dicendum, quod uando Aristoteles ait premissas, tam
tum esse notiora natura, intellCxit, mediii repraemissas esse nota,natura, id es nobis distincto modo Glic clamonstratio propter quid ,cum habet hanc conditionem cum alijs est potis lima: quo in do aurem veniam iis in hanc cognitione: distinctam calice, dictum et in limre τέ , male de regressit;venlinu enim eri mul remistam collationem et iectus ad causit in . s. Bernardinus Petrella lib. 6. lii artim di Regmsputationum cap. ii respondet tris rati Byenibus: primo, quo di illii misit,aed demo tre stratio propter quid ,habeat cati a immediata:immo dicit,quod rit per cati Sam
diatam, quia in talibus semper est cautacati sata:vnde propositio minediata e sit illa, in qua neduni nullulast medium inter medium passioncm; sed etiam roqu ritur, quod nul iuria fit,nediu inter causa, usubiectum. Sed critra,conditiones prinis his cipiorun demostrationi sunt conditio tu .
156쪽
rius med ij, ut et lancipi e Putielia fatetur ilico miri mo, ergo cuia dicit principiae te unaudiata: dieit inedium de
cum scimus pallionem propter causam
esse ab illic, nihil inpedit quin propositiones conicae ex tali medio sint inme-cli .itae. Quod etiamula immediate iiiiii subiecto, probo ciui in demonstratione
propter quid propositiones debent este
per se minor aute necessario es sempermirtino in odor at conliat, quod propinsitioneScieptim modo dicendi per se, sunt imi ne latae, quia in his pr.edicatu, vel et tota delinitio, velis iis definiti ruriri ibie hi ae nec defvitio, iteque par
res defitutioni sunt demonstrabiles de de innio per aliquun visam,quia saxio
quid ei non demonstratur de eo, cuiuscit, ut probat Aristoteles in 1. Post licet 1 posteriora illas ad intie laue possimus , utino loco dicam; edui emo est,mbatio, qine laciat propolitionem mediata, quia sic etiam prima principia declaratur Uiltaque inclemonstratione propter quid, causa sit immediata de musi per sic parimo modo insit subiecto,eit diceta,quod etiam sit potissima intrabem tonari S con ditiones potis singae, de perfectit lunae demonstrationis. Dataliam responsionem:
de inquit, quod demonstratio propter quid, potissima, non habent principiae
nota eodem modo,quia potistima habet
illa nota per sensum absque ulla demonstratione quia, sed demonstrati proptet quid dii ut nota per demonstrati nem quia . Contra, vel ista vir intelligit, quod Ili demolliatione potissima princia pila lint nota nobis sensu,tdest coitas inodoo hoc eget maximum absurdum;vel intelligiti quod sunt nobis nota distinche, Sstunc eode modo nota sunt in utraque demonii ratione,ut die tum est,quod invelat diceres, quod intelleatis noster percia piat hanc o,gnitione distinc sta principit rum immediate ex sensu, hoc falsum est: quia cognitio distincta, habetur nonn cessario post confusam confusa autem
orig i tu in nobis quidem per minit eis.
rium seni iuria at tame sensu, ciuitas os ei idei e non potest Nuia adtri Tecti ii sentibi te se extendit te intelle rusi ne ilantet
deuionstratione, quia illas caiisas ad inuenit, sic indem acta facta lari illa coit time et Oechus Idae iii Si disti em nos, .uissim, lic progreditur ad c erreoni r.Hidam et lectus per cat an tucit illa principia Veriam illud profecto est, quod principia dilhiiacto rari locognita , quadoque pilani et selim ma probriur, sed hoc siic intelligitur,quod sensa copro
spondet etiam, quod falsuli est, in innaden niuatione Dropter is id , principi me securidum quoci ipsum, v c patet quado posita causa ponitur eis chil S,DIn e couersitanam inlus potui hileta demi strat hi propter quid, qti est uelamo Erlis Itissimae,ce exemplificat de igne,&i luminati ae nam posito iure ponitur illum
natio, non e coli tersis, sic per ignem ta- quam per cari iam p. ill imu demothrare illuminationem; hae cnon Clitici nothratio potissi axi, quia termini sonuiuat pareS, neque reeiprocantur. Ad hoc argumetum, tam sponsionem respondetur ex mrith. a. Pol et .a CXLusO .usquc ad y . ubi
dit in texi qui . quod cum c.tuc. Est immediata semper effiectus, o Quis iccia procantur. Vnde ad propolitum, cu ipsi dicunt,quod dem stratio propicr quid, est per immedia tam de proximam causam neque enim dicere polliini, quod sit per caulam remotam: quia sic est demonstratio, quod sequitur, quod an ipsa fiant termini reciproci ad exeinpia illi quod
posito igne, ponitur illiunt natio, ndi co- uerso Ici pondeo ex aeminet Arist. Post. textu O . ubi aperte soluens dubitationem, cur itii loque non videatur causa reciproca i cum effechia, ait, quod est , quia non assignamus propria causa pro prio efficitu, neque tucina probleina uniuersalo, sed assignamus passione generis
alicui speciei illius gentris, que ad modii euenit in propositis exemplis nasium l-
157쪽
mtio non est propria passio ignis, sed alicolas viiii ier saliora; iuod est genus ad i-griem, dei asini, quod fisi san est igno tum, hi iacili,quod non est reciprocatio. Coufutati, quarta disserentia , ct rationes pro guerroistes soluuutur. Op. IV.
es,, Duerius, tuna talis ferentia, qtiae
. h. dei mai tura quaesito,argiliti trita oec dictis in pra cedenti cap. Cum de re iis Dran Erlit inprop ter qui cri&potillima lint,n Pinet species demonstrarionis, habeatu eadem principia, o medium, eandem conclusionein parere est necesse e lic non possumus dicere, quod p tillima facit scire quod, propter quid,
prie. Nullae demonstratio potest ostendere propter quid Metellectu, nisi etiam istendat quod est de illo effectu, ergo si demonstratio propter quid , ostendit doeniectu propter quid ,Etiam os re dit quod
est Antecedens pmbatur quia quaestio iquid est, includit si est:&lecundum propria natura quid est, prestipponit quod est. Sed forsan diret, quod iam erat Tio tus esit ideo talis cognitio per demonstratione propterriti id, ia Sacquiritur. tra, qua do scimuS rem per causam,quod est,rtinc scimus perfecte,&distancte sed custimas re,no autem pCr causam, scimuse fusc. Ad propositum cum ante demostratione propter quid , scimus de re dest, scimus csifus Picum vero habemus demonstratione propter quid tunc scimus distinete. Ecce quod clamonstratio propter quid ,fatat scire, qtio est licet prius quoquo pacto,id est costas scirem . est. xko Bernardita Petrella loco supra citato,Pri . Cap. ix. hi rationibus respodet; ad primi quod nulli tres est roboris, quonia ipse probauit ellio filii Terentia a medio sumptast vera dii scretia, S propterea ex illa colligitur haec vitima , ita sicuti nos ex il-inis cc litionis destructione desti uximus hane lain arari,ille ex ostructione illius, ei nitari Planc vltimamri sed cum nos iasu prat tenderimus illiu conditionem e se nullain,& rationes Petrellae in resposione refutauerimis ,remanet haec nostra
positio clara,e haec ratio in suo robore. Ad se dam respondet,quod demostratio est ad inuenta propter nos, ut illa messi ante cognoscamus illud, quod elimo
bis ignotum hic fuit scopus sapientum, qui demolistratu nem actitationeaul;
si ergo quod est,prius notu nobis si al isurdum est dicere, quod illita per domo
stration acquirranus; nam si est iani'
notum, quom hic demonstrationem: innotescit in quod dicitur, si est, uic ludi in quid est,intelligendum est, quod noupossumus quaerere quid est, nisi prius scia
Ditis, quod est,non autem, quod cognoscendo quid est , cognoscamus etiam quod est Corra hanc responsionem acci A g. pio pro argumeto, e sic reriecio Sapien etiam te ad inuenerui demonstrationem, ut diremus distineta,q, vel ignorabamus omnino vel tantum confusi, modo scieba imus; sed sic est retiodo dei non stratione propter quid , Sycatis a tantu uenimus intcognitionem illinetima deici lectu,quod est, ct pilus Ignorabamus disti iacti m do, licet confii Se sciremus ,ergo dem sistratio propter quid, facit scire quod est; maior no potestimari: neque enim diceret, quod demonstratio ad inueta sit propter indignitionem confusam minor etiam patet;quia licet per sensum cognoscam, dest ectus est, tam equo ad nos scio per causam, scio confusis modo, neque suim om
Ad primu pro Aduersirijs negariar illa differetia scilicet cydemonstratio prospiapter quid M sit edat scitum propte quid, Ati. demonstrati, ditissima, quod est, e pro roili.pter ciuid est,quiaria dixi, quod haec di ferentia est nulla Ad seculi lata iratione a sex Aristiores e textu i g. pranii libri Post .a . . respondeo, quod Aristoteles ibi ridi m viniaret .n FVmbria, sed inquit selii, i, praestantior est illa scientia , qua cognoscimus simul suod est i&quid est, quam illa, qua solum cognoscimus, quod est nihil aliud dicit, hoc autem ni in nobis obest non enim apponit aliud membrum,ut illi dicunr, scilicet, quod scientia qua cognoscine, quod propter quid simulisit praestatior scientia, qua cognoscimus sinsu propter quid est;i o hec denio stratio non habetur.Ad tertia dico, quod Aristo
158쪽
tara ibi ait quo aliquad stimus quod fectum,&rationem adducit; qtua riuus Ad
veritas non euidens,probatur per vetatatem euidelitem deductam excalila , clex et Tectii;nam ut etiam Soltus ibi diuit, contingere potest, quod effectus sit in ilii notus pei experien Lui , tamen nescio propter quid, sic ex iaccognmon Ex perimentali habeo cognitionem aucMus veritatis euidenter de illo ei sectiis, ex hac veritate deducta ex hoc effectu pol suin diocedere ad cognitioncm Caulae avnde per multam inquisitionem sic sole- Adest solum,& tunc quaerimus vlterius propter quid;sed quadoque contingit, quoadiun quaerimus an sit, simul cognoschmus propter, iud , quia dum quaerimus, an sit in nimus causam propter quam restit,hsic unu scinnus utrumque Modo ex hoc non habemus, quod quandoque sciamus taluin propter quid, ignoremus quod est.Ad aliud Petalellae dico , o uod Aristoteles arti vii ues o qcta m
uomenera causarum ingrc id Rim e vi mdiu ni mis
stratio . sed omni, causia quae t med in in demostratione propter quid Ese nota natura,id est nota nobis distineto modo,o sic est eadem,qtieest medici in demostratione potissima ,sed raeciquae pertinet ad medit demonstrationis; cimus habetur in quaestione de medio demonstrationis.
Demonstratio quia, siue ab enectia debet dici demonstratio
Ixplicatur, es comprobatur propa stum. ap. X dictis a Scoto quaestionera quodli. t.in initio,ut supra diximus, ita de
de causia proxima, demonstratur ex vetatate euidet dodlicta ex effectu pi Qxim in omnis autem sullogismus in quo est connexus necessarius propositionum, huc ritatum est vela demonstratio. Unde AN-stoteles in primo Post .adiiuienit tot conditiones in demostitatione propter quid, ut quod esset ex veris,primis, ceruci id essent de omni,per se, caeteia ut essent necessariae , nam cum principia habent illas conditiones sunt necessaria, de illatio in illis est vera, iecessata .r, alia die in demoni tr.itione ab effectu ad caui imis latio est necessiric, ut dictui Iest,sequitur, quod demonstratio sit vera demonstratio,quia est necessaria ranon eaon est tamen ita excelles sicuti C in
EX dictis a Scoto quaestione . quocii materim, ii bet in initio,vclupra diximusta de demonstratio propter quid,' tria non parere essi , meciebus demonstrationis Io rit tam nobilem scientitam:nobilior elum
cuti sumusalici potcst quassenserit Sco cognitio est cum scimus per veritates tu de hoc ovaesio, licet illud ex prosesi ductam ex caula,quam cum imus peri on tragauerit Eodem etiain habe verita tot deducta ab effectu dicet utili et retinem enicacissimam ad tuenda que sint connexus necessiarius .POstia in USsuam opinionem,Ait,quod duae sunt spe itaque in hunc modum argumentari. I te is cies demonstrationis,scilicet demonstra syllogismus est demonstrario , qui est, mi itro per causamo demonstratio per es euidenter veris. necessariis viserent rh. a.
159쪽
Inclusonen a veram , demonstratio ab
ectu est huiusmodi ergo. Maior probatii L quia non alia de causa demonstratio Propter clii lill demonstratio, nisi quia
est ex voris euidentUrs iecellario in te ventibus Concliti iraticiar cum enim hahent omnesilliis conditioneS,st intuere L iriae causa coiaclusionis Minor probatur,quia propositiones demonstrationis,
quila,nilar experientia note, cognite habent etiam n celi argutia connexi m cum veritate dcinditiata,quia ab et Sectu pro ximo ad causam proximam est neces N. Titis connexiis, ut patet . ix mplo Aristotelis in io. 1.primi Posterioria, quod est hoc Omne non scintillans elh prope, Planeta non scintillant,ergo Planeta prope sunt maior est propositio vera dedi icta ex ei sectu scilicet ex non scintillare, quod est medium, similiter, ae minor , quae nobis ambae experientia notiae sunt
per has vetata te probamus hanc veritate de Planetis, quod prope sunt,quae est veritas pertinens ad Causam mam prope ess est causa non scintillandi. Notami limest autem his, quod illae duae propositioncs maior minor sunt certissim P,quia nota sit in t experientia,ex qua generatur scientia I in illis etiam est cuidens illatio quando viali sumitur sub altera, sic apparet, quod talis svllogicinus ei demonstratio vera lima. Hanc opinionem sequuntur otianes Latiui , m
egna Avicennas tamen contr.itiam pari cinoppo tutatii est dilabus rationibus prima est sitam cc; Omnis demonstratio Cit argumen- ferare tum necessaritim, Constans ex proposi-i qm lionii biis necessarijs at syllcigiliantis ab ec
H. 3 's yllogisnos appellamus demonstrationes, qui sunt necessarij, ex propositioniblis necessat ijs minor probatur in demonstratione abit octu accipimus ecfectum hie pri pratim accidens inherere subiecto fer hunc enectum probamus causiam inesse siubiecta at 'tiod refcchiis in hereat stibicct ncces lario , est nobis ignotum quia non pol iimus hoc scire certe , nil cognoscamus c. itisam batis enim est ratio clicaccillans proprium no
cessario insit subiecto ergo dosnon limi ab effecti non est ex certissimis,&necessariis,&sic non est demonstratio. Secuta Secum
do sies. Demonstratio est syllogistinis 'cioris scite; at hic syllogismus ab et sectit non tacit scire ergo non est demonstrati , maior patet ex definitionemrmali demonstrationis assignata ab Aristotele secundo cap. pinni Postquar est,Deanon stratio est syllogismus faciens scire, mi- Dpmbaratro definitione scireri nam
scire est rem perillusiam cognoscetreii at . . i.
in tali demonstititione nonidcimus per causam, sed per ectinam Tergo non Est demonstratio . Ad primum argmen istumsad minorem dico, quod actapiariis, i quidem etainurelahqrere si ibiecto: Ed mam. cum subinfert, quod hoc est nobis ignorarium,quia solum hoc scitur per causam et dico quod scimus per experientiam talem effectum inesse tali subiecti,, licet nosciam us per cati sum experientia autem Est certior cognitio,quam si sciremus per causam: est Etenim iacti, Matie ex perieria: ideo tales propositiones notae experientia sunt ei tisicine itin lalnen tum scientiaram.
Contralia responsionem potest quis obis. diceresquod non valet, quod i heir emis itis.
ila sint notae experientia quIa non omnUS propositiones notae experientia sunt, cessariae, eitantialeS: nam Cuperi Entia noti im est omnem Cortium Cist nigrain,
non tamen h. aec propositio est necessaria, sed accidentalis.Respondeinquod expe Resis rientia notum est Comum sie nigrum , o. sed non est,norum hanc elici proprict tem Cortulasse nigrum;immo scimus e perientia, quod est ei accidens commune;non enim stili Corvo competit nigre-do,sed alijs,modo in demonstratione ab effectri , quando ab e echu procedimus
ad calicam,Cxperientia notum est tale accides esse propriu tali subiecto, ita quod illi soli, stan rcopetit, haec cognitio est certissima,& fundametum scietie, unde cum experietia est nobis notum, maliquod accides inest alicui subiecto soli, scirper,certiori modo scim ,qua si sciremus per causam, licet non sit nobilior;
unde ex talibus ex poeten iij fit scieria,&t uis cognitio quivalet eognationi per
160쪽
causani.Ad secundu argumentia negatur minor, id probatiorem dicitur,quod du plex est scientia linicie acceptas 'arg modo sumpta, prima est cognitio per causam certam, at secunda est cognita ce
ta, sed non per illam , ideo non ita perfecta; tunc dico,quod syllogismus ab effectu non parit scientiam primo in do dictam,tamen parit scientiam secundo modo dictam,que pro tanto potest dio scientia,quia est cognitio certa
e uir conditiones; prima,quod notitia principiorum scienti se subalternantis sunt causa notitiae scientia subalteria tara, secunda, quod conclusiones subal ternatae sum diuiniae a conclusionibus
e ei C Cotus in primo Sent. In prolCgom, in Theolossa sit scientia Z 3 dist.2 .que. I .musta de his scientij dici ride inulta etiam supponit aquam communiter concessia, scd praecipue duas condi tiones habere dicit,prima, quod notitia princi poeta scientiae sub alternantis debet dux causa notitie principioru scietiesa,
alternatae.Secudii, quod coclusione sub- . ii ternatae sunt diuersea coclusionit, .sub alternantismo. n. sunt de ijsdem coclusio Mibriquiasiit diuerse .Supperaddit,quod
ad hoc ut aliqua scietia dicatur subalternata mitillicitii subiectii meitis tineatur aliquo pacto sub subiecto alteri scietiae,sed requiritur,quod sumat principia ab illa scientia superiori ad proba lustias conclusiones Addit insuper j maioris momet est, quod nil refcra, neque spectat ad subalternationem, si principitaliquod in aliqua scientia perfectius, ct rius coemoscatur ab alia comuniori scie-tia,quam illamet scietia, in ita est principium,quia hoc no facit scientiam clarius cogno celem subalternate sibi scientiam Ct,lcumis cognosce teni illud principiit;
exemplia alia,Metaphysicus cognosces
distincte, iidditate lineae,persectius co--iroscet aliqtio principium immediatusnee, quam Geometra obscure,&in cofuso cognoscens intae quid litatem, non tame per hoc Metaphysica subalternat sibi
Geometriam, ut communiter conceditui;Haec,& multa alia dicit, qu aequotua apud sectatores D.Thomae suspetata Iut, vi cognoscantur esse vera,oportet videre
quae clatcdditiones, q sit natura scient arti sub ternatarum secundu quod det illis locutus est Arist. Tres coditiones ex Tres
plicant naturam, seconditionemscretia condirum subalternaria:Prima est,quod subie triuiractum scientiae sub ternatae sit sub subie-cho scieti subalternantis, quae colligitu ex texi .icio.&ioi .primi Post. sed clari et his ex tex.co duenim ibi docet Arist quod iis in dieiijsno debet fieri transitus de vn.Lscieti ad alladia quod quaelibet scientia debet habere sipria principia excipit ab
hac regula scientias subalternasu dicit nim ibi,q, quadosat scietiae eiusde cognationis,& eiusde generis, tunc habet principia comunia sed quado no sunt itis de Cnationis, sed diuer no sui tame om
nino diuerse ed ut eMusica, Arat metica,eode modo se habet, ac si esset eiusde cognationis, lolum differant in hoc quod scieti superior habet iupter quid; inferior vero habet solo quia, latione adducit: quia subiectu interioris est id , quod subiectum superioris; solum differt in hoc,quod est a teratu, id est differt sic tum hoc stibiectu inferioris a superiora ,
quia est colatrachum per differentia accidentalem ad illam sistriorem scientiam, adeo quodio est mutatu illud subiectu, sed solum alteratum in scientia inferiora. Ex eo itaqtie ex cc lligitur,cauod subiectum scientia subalternatae est sub subie scientia subalternantis' colligitur etiam secunda conditio scientiarum sub- alternarum,quae est,quod subiectium inferioris addat differentiam accide talem subieci: o superioris , illud contrahat per illam differentiam Tertia conditio est,quod inferior accipiat principia a superiori,scilicet ambahernante , quia in eodem l .ut dixi,ait in talib. scientijs ,
quae sic sunt cognatae principia esse ea em,solum intercede e hac differentii quod