Philosophia naturalis Ioan Duns Scoti, ex quattuor libris sententiarum et quodlibetis collecta (Filippo Fabbri)

191쪽

omne demonstrabile sit definibale, propterea verum est, quod Atistoteles prinponit, an idcin sciri possit per definitioncm, per demonstratione iri, sed posti a concludit in tex .ry.postquam ad ullam que partem multum disputauit,quod nopotest idem sciri per destitutionem, per demonstrationem iuratio est in hoc posita quia definitio non ostendit aliquid de aliquo,sed illud est demonstratio,definitio vero solum significat declarat quid , propterea non est instrumentunoti ficatiuuinu proposuit autem hoc in quaestionem, quia aliqui cxistimabant,

quod idem possit sciri per desinitionem . Ad s. dc per deinon strationem. Ad quintam dico,quod Aristoteles . Metaph. tex. .ndait scientiam acquisitam definitionciliepiae I tantiorem, ut videre est in textu sed

dato, quod hoc dicat ibi, vel alibi,ssensus est,quod illa cognitio,qUae est per definitionem,est omnium praestantissima,quia est cognitio essentie rei, tamen hec cognitio non labetur vi definitimus,sed rati ne demonstrationis a signo,vel inducti rus, dennitio solum significat essentiam, Add. non autem notificat. Ad sextam dico mi Metaph. tex. 8. primo de Anima loqui contra AntiquoS, unde saepe accipit proposit ones ab illis concessas:& Lux liqui eorum iudicabant definitioncm parere scientiam, propter hoc dicit, quod omnis scientia acquiritui,ves per demonstrationem, vel per definitionem tamen cum ipse loquitur secundi uia propriam men(Cm,nunquam dicit, quod definitio pariat scientiam est enim ridiculum diuccre definitionem patere scientiam, sed sine rationet A. I. Ad rationes Balduini p. et,quod tranos nillil cocludunt.Ac prima nc granus, quod omnia,que tractitur in logica,t educantur ad definitione tamquam ad nobilius instrume una, quod aio prob.itur nisi auctorata tib Averrois malesrielitatis,&Ada qua, non sustinemus. Ad sociida falsa est maior, minor maior est vela talum iusti enj realibus in qua b attenditur nobilitas ratione subiecti, sed in logicis instruia metis,in quib. consi si .Hur nobilitas penes vim illationis, Mellicacitate coclud di,no est vera insi olito autum sit se

mo de denaristratione aedesinitione,qlle sunt logica nitruanent a minor etiam errfalsia uia desinitio no norificat substantia, neque utitur causa formasi, cum ipsa

iid, latur medio, sed ir a in medium in

monstratione potissim. sic definitio reducitur ad demonstrationem, ut pars

THEOREM A XVII.

Omnia per demonstrationem cognosciamus, scilicet tam substantiam, quam

Expovitur propostium Theorema, comyrmatur, et declaraturquid sit de infitio caput unicum.

uis ex dictis:nam si criniti Ovio est Mi.

instrumentiana logicum,&nobis non nomitificat sit statiam, quodnam ergo instrumentum ei it istud quod nobis notificat

substantiam Respondeo absolute, quod eapsper solam viam ratiocinatiuam venire fle. postiumus incognitionem tam substan tiae,quam acci sciatis, quia sola instrui ne-ta,quae liabent vitia illativam, ex noto ad ignotum possunt noti sicare nobis, s rere cognitionemri duae autem sunt species methodinum, sitit argumentationis, instrumentorum notit cantium rem ignotam i scilicet metii us coinpositiam, inciliodus resolutiva, methodus

copositiva est syllogismus procedens per causa ad fleetist,methodus resolutiva est syllogismus procedens ab eflectu ad causam,methodu coposititia i ad diuiditur iplures species, sed methodus resisti: nua

diuiditur in duas species,scin demostratione: quia,hi inductiones modo, te due methou sui ficiat,probatur certa. gnoscedis,duocnuri sunt ii a nobis cogia sci positat, scilicet substatia, Macciden5, accides cognoscitur solum per causast priam, quia accidetia comunia non sc tinet adicientiam, sed stilum accidentia propna, haec autem solum cognosci possunt per causiam propria. Vita solum possitnt cognosci per demo strationcm Pr

pter qtud,ut abunde dictu est supra. Substantia

192쪽

COGNOSCUNT VI a THEOREM A XVII. es

stantia autem non potest cosmosci per illativam, quia reducitur ad syllogistimo, causam, quia non habet causam, solum hex singularibus notis inducit cogniti Q eroo cognosci potest per effectias, ideo nem uniuersalis ex eo enim quod aliqua ' est notificari solum per demonstratio praedicata experimur inesse multis singuncin quia,&per iiiductionem, quae pro laTibus, inserimus illa ineste uniuersali; cedunt ab effectibus d causam, cogno unde via cognoscendi praedicata essenti cur scitur autem substantia hoc modo Sub lia speciei,est accipere prae cata, tu costantia perfecte cognoscitur,cum cogno petunt omnibuSindividui Sillius speciei., scitur eius definitio,definitio autem tunc solis indiuiduis illius speciei, ut dicere copnoscitur, habetur, cum habentur sic. Franciscus est rationalis,Antonius estptaedicata quidditatiua integrantia ipsa rationalis,Socrates est rationalis, sed isti definitionem haec utem praedicata es sunt homines, ergo omnis homo est ratio sentialia non possunt cognosci per demo alis;ecce quod inductione cognossennus strationem propter, lud quod patet ex radicata essentialia speciei, sic veni- Aristotele in secundo Posteriorum , ubi mus in cognitionem definitionis lisbstanos tendit uod quid est non posse demon tia per inductionem. Ex his patet industrari de eo cuius est. Reliquum est ita etionem ducere nos in cognationem sub-.que quod a posteriori siue per aliquos ec stantiae, quia inductio ducit nos incogni-fectias, reper accidentia substantie eo timem praedicatorum substantiae uniuergnoscana , ut ait Aristoteles primo de salis, ex eo quod noscimus illa prae carae anima,texturii accidentia magnam par inesse singularibus illius uniue salis c tem conferant ad cognoscendum quod gnoicimus aute illa praxlicata quiddit quid est,& sic per sis ua venimus in coetii titia esse illis singularibus ex effectibustionetin praedeto tortim stantialium singulari uin , ita per cxperientiam, consequentCrqiudditatis essetitiae sub limus incognitione substantiae singui stantiae, qua est causa illorum acciden ritum, ex cognitione substantia singulatili, uti Scit Aristoteles inri Physi qui per rium, posce imi inductione venimus me nectus pruni motoris, praesertam per cognitionem uniuersalium sit bstanti arci; motum venit in cognitionem essentiae pri adeo,quod experientia est radix, sun-ini motoris; alibi saepe ide coit.Qtio Mametu scientiae, praecedit in ilictione; inodo aurem propositiones dei Monstra tande hic est ordo nostra cognitionis a Itionis ab et Sectu sint verae, re neces Iariae, iunt singularia in rcru naturata ista pro- dichim est inqtuestione de regressu c. i. ducunt litos effectus per suas propriasethc si1 .Et in Theorematerii Possi unus etia sormas substantiales, cognoscimus es' re p. dicet e pronim quod propositiones de re tu illoSEX, iuntia, illos incipimus examostrationis ab effectii sunt necta si uri in ire, comparare ad sum calisa pUr quia illis constant exiti tu in causa pro expetriciatii, , sic venimus in cognitionc xima, inter quas est concaeus necessatius, caussiru illoria effectuuman illis singula- sed talis connexus notificarii rex perietia; ribus ieinde inductione causa illas, unde permultum CXamen et lectu, , scol Grinas, quq sunt in singularibus concit latione eius ad causam, cognoscitur cau- diuitis irre sie uni ers alibi is,ut species, i distincte Venaemiir etia praedicata esse thri, facimus propositiones uniuersia tialuiaec definitione substantiae per indivi des, luc postea sivit principia Demonstractione qua est species ipsius inethodi re tionis, lula exemptu ex Arist. I Posr.cap. solutiuar,ut docet Arist.in 1. Post. textu Io.Omne noscintilli vis propccst, Pl:ii Cp.e infra posuiure enim refutauit opto rea: non scili dillat,ergo Planeta propc Mat.nionem Platonis,qui dicebat desinitione maior, e L minoi experientia notae tunc adinveniri via diuisiua,ut patet i ex . s. quia enim experientia compistunt C sit ,

docet duusionem c inductione, sua ibi quod iam stella, quando est prope, non appellat via compositivam esse utile Di scintillat, similite illa , illa, sic basio enim sola nihil probat, quia non liciae alijs,inductione facta est haec proposi- miliatiua, sed inductio habet vita reo maior, omne sidus nos tantillas pro-

193쪽

pe est, eodem modo nota facta est minor; per hanc doenon strationtan colligitur hoc praedicatum det Planeta esse pripe nos, quod est praedicarii in essentiale ingrediens citis desinitionem, vel saltem gerit vicem praedicari essentialis, quia iudhabere possumus essentiatio rein aliud exemplum;volo probaresquod homo est rationalis,dico sic: Omne animal quod proficit in cognitione , est discursiuum liomo proficit in cognitione ergo homo est discursitatis, siue rationalis maior est

in terminis euulens, minor patet ductione; ecce quod per demonstrationem quia in uestigata praedicatum essentiale, de quislditatiuum homini S,Ergo Experietiari inductio, per in ilictionem fiunt propositiones nitiersales, quae sunt principia demonstration tim a posteriori, de ita per demonstiationem qui , intitatigamus praedicata estantialia substantia constituentia definitionem ipsius et vide Theoremate 88. deinde postea fit regre

sus ab illis causis distincte cognitis, ad illos effectus. Tani S inductio, Die sola cum diuisione susticit modo, quo explicat Aristi

pio genus horninis notissimum, ut quod est substantia, Meinde diiudo illud dicens: substantia alia animata, alia inani mala cognosco quod homo est si ibi antia animata, quia inductione fundata sit per experietiam video quod Socrates est animatus, Petrus est an unatus, dic de alijs , ideo concludo, ergo homo est ani

ta , quod ex Aris . tele iiiii emio Metaphylicae experientia dii bro b arte quia

experientia versatur circa singularia, ut singularia sunt ir vero versatur circa fingularia,no, singularia sititit, Cedit sunt uniuersaliari, experimentulia Enim viatim fit ex multis Umorijs p.raticularibus, ut uia recordor hoc reu barbariim pilrga ce coleram in lin &in hoc occ. it hoc experiment tina, qti id te librat, artim pH in atcoleram presist ido tantum in conside ratione retibarbari, Olcrae , ut singultaria sunt abs lite vlla abstractioste naturae

uniuersalis Ars vero sit ex illis singularibus, quatenus intellaetus procedit vlt

rius ex multa collatione illorum si irraulatiunidi conditionum adinvicem, ad c gnitionem alicuius natum uniuersalis in illis singularibtis, quod fit institimcnto

inductionis; haec enim ex multis sin milaribus eodem modo se habentibiis si igitvnitier sale, hoc entiquod Aristote es in eodem proemio dicit, arrem, si uci scientiam fieri ex experientia,experientia ergo

est fundamentum scientiae, se ipsam probatur principia demostrationis quia,

in qui biis assumitu reflectum inesse cat sae, de subiecto,&etiam eadem experientia proba in propositiones singulares in ductionis, quae similiter asylumunt et se

ctus in eise suis causis, vel proprijs subiectis .Ex hoc etiam apparet, quid sit de rinitio, oritu dem existimo, quod det initio substantia nil aliud sit,nisi quod da principium, quod appellatii suppositio, ut a

perte Aristotelet pronunci. iiii In Prim Polt. tex. ubi ait, quod dei initionita' idam positio cit , resfirmatur quia CD idem inodocilis cognitio acquiritilr, qu . docuit Arist. vli Cap. 1. Post . acquiric gnitionem principiorum; nam sicuti Experientia principia cognosci tui, ita derinitionis cognitio mediante cxperietia ha

tae si ut propos idiotac, dein initiationis obeli echir, qua venimus ti cognition uel .r dicatoriunturentiali ipsi ibi liciae, ut dicitia est sit prata Sitniliteri ut uic ittar inductione, ut dictilina est adeo quod non eli litorandum qui modi ipsa iit instrumetum logi im , cani ni vitati licet, sedes , icina sirit illium diri tina sie illi candi, veluti cetere

ficat tir te de ii illi inest ibilantiae, tu es, laeti pi icipium demonstiatioriis, est enim meditim , loquendo vero de definitione in conantuni ad definitionem substantiae,&accidentis, elidicendu quod et in strii mentia in si miti candi ut ceterae voce simplices, vae complexi, Gita: nus propitum des initi nise si in strii mentum significandi, diri rentiaraci ipsam

di ferre ab alijs vocibiis ei si situ reqtiiddita rein iei distincta; perlicii

disterentiam litteri ab aliis vocibus, re maxime a nomine: quia Caetera: O, plexae non significant qtud litat m,Cru,

194쪽

COGNOSCUNTUR.

laetinen vero Dulicat quid litatem, sed

in consilso. - . .

Ex hoe patet etiam , quod et a nati Ocit ut imus sis,pus demoniti Aioni Smam scopus demo strationi rumor te sui diei definitio perfecta accidentis, citii.i est tota demostratio si lato stlane terminorum

disserens scopus ic monstrationis qui ,

c si de iis in substati ei ius pq ea est prinici Pi lm in demoni tr.itione propter 'ii id nihil enim tandem scire quaerii uis pera nitim erat. filictgistic I niti scite omne scibile per rationem, scibile auton est dii

ergo scimiis iti id sit substandi , qui l

nem ficietiam possibilem, Aut cimus. Vnde Aristoteles postqtiam in i Posterioris maxima iii parte docilat qUD- modo desinitionem accidentu tu perde-

ruonstrationem propter quid inuestigare possimus in secundo tex. usquenda . locetano omodo ta nitionem substanta qua est ii lemon traui priori inuestigare possim is, Iocet iiii laeposteriori praetcet alios in tutos lata , . v su- pra dixitDUS.

Sed quo ad dretiod dirimiis demo cito is strationem quia,Ostenti &mi estiga- γ re definitionem substantiar, arguit Petrei irema clioc modo Demonstrario tua, ostendit blum principia demothraciorias propter stridi quandoriunt ignota,ndautem praeda ta quid litativa substantiae, ergo demonstratio, tua, non poteth notiti care quid litatem substantiae. Respondeo, quod haec obiectio confirmat meam sen re tentiam: quia si demonstatio, quiaHistedit principia demonstrationis propter atii istaec sunt ipsummet medium, ut diximus in Theoremate de medio denion strationis, medium est definitio subiecti, vidi clunae in eodem Theoremate de medio demonstrationis,ereo demonstratio, uia, sum ostendit principia propter iii id, ostendit praedicata quid ditativa,&, upsam definitionein subiecti, quae Est sub alia Sed si tra, definitio non potest de-

monstrari de detinato per ullum syllogissso, ii rilia , e 1. Post Respondeo, quod hoc dicit Arithoi de demonii ione propici quid, no tamen negat hoc hen posse per

etio

THEO REAIA XUIII. si

demonstrationem, si tua,&lpeae inductionem: immo ira r. lib. Posteriorum , t dictum est, iocet definitionem venati non posscsula diuisione, line composilitone, quae est inductio, ut ibi manifestat. Sed tahic est aliud dubium: dicitur comuniter, itio lagere de clesinitione, pertinet ad XI ta phesi et hoc est verum, ut videre est apud ipsi i md Metaphys . ubi longo sermone tractat de quod quid est rerum, O oo non pcrtinet ad logicum agere dc d

ui Breuiter respondutur, quod definitio sola considerarii ra Logico a Metaphysi rast.cta, scd diu Erso octo Pro citius intelli gentia et totam luna', und definitio nopotest considerari, quod filia D non considetvtur quid ditas , ilice explicatur per definitioncm, nec potes co siderari quid-ditas, quod simul non cosideretur definitio, quae est vox complexa explicatim qitiduitatis, quia sunt simul maxime cinexa ad propositum dico, quod et physicus confidei atmiri dilitate rerum, conseqtienter considerat desinitione, sed primoruin iditatem, secundario definitionem , logicuti conuersis considerat principaliter definirionem, ut est vox co-plexi, sed secundario quid litatem explicatam per definitioneiadi ratio huius est: quia Metaphysicus agit de omni Ente utens est, de sic agit deqti id litate, Messen

tia rerum incommunis logicus aut Una cosiderat in strii menta explicantia ros, ut sim nomen, vel bum,oratio, taci de etiam

considerat instrumenta oti sicantia guttilis arsum, ut est syllogismus, desinitio pertinet ad instrumenta primi generis, hoc modo non est ino,nucniens, quod definitio elicatur insti timentii in logicu, sed secundo inodo et inconueniens comiarii nitor avicina in si timenta logica illa sola dicuntur, quae sunt ii hirsua,&h ire nivn iis .ititiam , c illa principaliter consideranti iri logica, e proprie logica in strii menta diointi tr.

195쪽

THEO REM A X VIII.

Facilior modus nostiae cognsthmis est

nonna ordinis doctrinae.

Opinio Scoti, Paliorum. Cap. I. Communiter omnes dicunt, ordine

doctrinae esse trabitum inIstrumenta leni,quo docemur parte citiusque disciplinae conuenienter disponere, hordinare, sed quaenam sit norma, tegula conuenienter disponendi partes scientiae, in

ua consistit tota esstentia ordinis est val

dubiummam si ignoramus normanu, regulam fecitndum quam partes scietiat,vel scientiae aed inuicemdebent disponi, ignorabimus, an partes illae sint reclc dispositar,vel non, ignorabimus verum ordinem, ideo his temporibus non

uis controuersia orta es inter viros dictas de hac norma, Scotus de hac re parumloquituriquia suo tosirpore non vertebaturin dubittin unde simul cum uerme, tistotele sustinet, quod haec norma sit ficilior modus nostra cogrutionis,&exiitimat tunc partes scientiae tale recte dispositas climprimo loco ponuntur illae partes,quas iacilius addiscimus vi ex quibus iliciliore aditum habemus ad alias partes scietiae indipiscendas non itaqtienati iratis ordo i Terta sed facilior, melior nostra cognitio erit norma orstinis doctrinae. Hac este opinionem Scoti desumital ex I. Sent. est. 1. quaestioneseciuida, via loquitur te primo cognito, nam secundum argumentum pro sua opinione est hoc. Meta

physica ordine doctrinae est ultima scientia, stamen ipse agit de principiis omnium aliariun scientiarum, est enim veniti Reginas aliae scientiae non Hobant propria principia,sed relinquut noemunus Metaphysicae, quae probat principia aliarum scientiarum Philostiphia natu visis itaque ordine doctrinae est prior si ergo quaeratur quam Aristoteles primo

loco ipsiam proposuit,certe non est dicedum, quia naturalis ordo rerum hoc e positi labat, qtii naturalis ordo rerum expostularet,quod primo ageretur de Me

taphysica, quae agit de principij prima)

omnium rerum Communissimis, non de

Physica,in qua agitur de rebus sensibiliabus. Dicen d tam est ergo, quod hoc factu est, qina Phalosophia naturalis est facilior, t quae est de rebus sensibilibus,quas facile addiscere possumus, postea ex illa cognitione ad Meta Physicam a cendere quisque potvit tacite . Ex hoc deducutur ergo, quod norma recti ordinis doctrinae est facilior nostia cognitio, tu quod cum primo tractamus res faciliores cognitu , ascendimus ad difficili iras, 1 uamus ordinem rectum doctrinlicci non seruetur ordo .aaturalis rerum rhaec est intentio Scoti.

Mercenarius lianc eadem opinionem O g. sustinet in suis Dilucidationibus, si in niore la lib. i de Methodis,cap. Mer-Mercenarius adducit has rationes.A cen ristoteles i.Ph . tex. .assignans ordinen es'. procedensit in principijs Uentiae natura i r Iis,ait ab uniuersialioribi is esse incipien-dtim Grationem huius adduces,inquit, quia imi nobis notiora,ergo ordinis norma est facilior nostra cognitio, non ordo naturalis rerum. diipis quis dicat illam

propositionem pertinere ad viam doctrianae,&enre conclusionum syllogismi de vi, facti in 1. s. ex hoc impugnat quia

tunc mistoteles praetetmisisset ordinem doctrinae, quod tamen non est dicendu et Pimcrea,vt patet, ibi loquitur de ordine doctrire non devia Seoanda ,si ordo dori. Acctrinea naturali rerum ordine esset desumendus, debuisset Pluilosophus prius agere de plantis, quam de animalibus,

quia plantae sunt communiores, priores, tamen voluit agere prius de animalibus,quia sunt notiora,vt dixit in lib. de longitudine,&breuitate vitae,ergo Ter 3 ti Philosontius .Metaph.tex. I.ait principium doctrine non semper est prini pium rei,sed unde quis facile addiscere pomi ,Crgo norma ordinis doctrine est facilitas nostre cognitionis. Zabarella alias rationes adducit Pri mas norma ordinis doctrineesset nati ci ratis ordo rerum,sequereriar dari miti O . -.dinem compotitiuum,sed conseque est

falsum.Probatur nsequenti a quia nonanibus rebus principia, simplicia sui priora natura et lectibus ergo indomitio

196쪽

ORDINIS DOCTRINAE EI EO REM A XVIII.

'niuscumque rei erit incipiendum a ratio dicendum est,quia haec ciniatas,

raram . Vibesse. prima est, communissina aliarum is

rus compositis, sciolum composi Rationibus sic arguat primo Mentia

sitas consequentis probatur; quia omnes cognato,ergo debent repres,eo admittunt ordinem resolutatium,&Ariastoteles multa scripsit ordine resolutivo, ordine partium debent umram et ,

Z., ut libros Priorum,o Posteriorum Analyticorum Ilibros Philosephi timoralis &1lios Secundo illa est vera cauta alicuius rei, qua habita conquiescimus at si ur ramus ab Aristotele in Proernio Physic rum , qua de causa prius vult agere de principijs rerin naturalium, aliquis dicat uia illa stant priora in ordine naturali,non conquiescit nus,sed adhuc quaerimuS,quare vult agere prius de his,que ordine naturali sunt potiora Unde cogiturre poder quia faciliore, umeliorem co'intionem habemus seruando hanc ordinem, haec Ergo causa scilicet modus facilioris nost cognitionis,quietat intelles rδ. tiam nosti m. ertio hoc positio confirmatur ex multis locis Aristotelis, ubi cara

ergo naturaligordo rerum est norma ordinis doctrin.C. Secundo semper principia, uini plicissima primo tractantur, ut in .Pirysicorum patet, ubi primo deprima materia , mrura in communi a t,ergo.Tertio Metaph'sica dicitur prima Philoshphia, quia elide primicentiabus secundum naturam, unde licet ordianamur a Phylica,uon tamen dicitur Metaphysica vi ima,sed prima.Quarto omnes trachiantes dei Iasibu sumper critat naturae ordinem, vel originis, vel dignitatis,Aristoteles seruauit ordii in dignitatis, ideo incepit a visu, Ma nobiliori ,

Plato, avicennas seruauertat ordinemori rinis idtio pertractauerunt prius de tallti reo ordo naturalis rerum,siue ori

P Sernit ordine nature, sequitur taci ginis,sive digilatatis est norma ordinis re

Ad ratione pro opinione, qua sequutur tacotus,ad primam Aser ararii, de r. Physicorum tex. . licita uod illa non estim viciens ratio,neque primaria, scilicet, quia ex univcrsalium cognitione facilius habeamus cognitionem aliartii rerum naturalium, ted priniaria latio est, quia sunt priora, ideo illis cognitis facilius aliae res cognoscuntur . Ad fecundum cle Plantis, Mad omnes auctoritate Aristotelis, in quibus probatur quod quando que praeterivisit ordinem aratu nil in re rum,.secutus est ordine nostrae facilio initio primi Rhetoricorum ait, primum is cognitionis,dici siquod hoc factum est igitur qui situm est secundum naturam, ex accidenti, quod nihil, fiet tiari imitat, quod natura primum est,ae in i Phusico 'uod ut Nurimis,&in reb.grauibus egitrum s .est enim secundum naturam ct de rebus secud ordine naturale rerum,liore modum nostre cognitionis,sitaiti dixit faciendia esse in s. lib. Metapli rex. I. ubi ait principitiar doctrinita non semper

esse principua rei, sed unde quis facilius addiscete potest. Habes multa alia apud

Hnes

avia

innnia prius dicentes,ita circa unu quodque speculari Min libro de sensu, tensili. De reliquis primum dicamus, ac pii-mum de primis,uin secundo dc generatione animali iam c. .nunc a primis incipiendum est, prima autem sunt perfecta, Ad primam rationem Tabaret lares sponde quod ordo natura: est duplex, scilicet compositivus Gresoluimus, ideo noli sequitur, dabitti solium ijdo compositiuuS. Ad secundam ratione inquariquod,

reeiusmodi sunt, quae animal generant, a causa propter qua conquies linuS,clidi eorumq principiti homo . lib. de Ani quado dicimus quia hic est ordo naturae,ma teX. 3s.primum de alimento, gene unde si qui quaerat cur Aristoteles prius Ad r

agit de

197쪽

agit de principijs Respondet , quia illa

sunt priora hillis ignoratas non possumus alia scires, re tua sunt priora in ordine ipsarum rerum est causia quietans

intellectium nostrum . Ad auctoritatemissam des.Metaphysice rex. I ait, quod

ibi Iahilo phus loquuta devia doctrinae,non de ordine doctiina'.

confirmatio prioris opinionis, et confutatio clivis ecundae Cap. II. Exum haec opinio non est sustinem

tates superius adductae pro prima opinione, precipue ex ratione deducta ex Scoto, ex prima ratione Mercenarii, nam aperte Aristoteles inu textu primi Phusicorum ait se velle agere prius de viai uorsalibus,quia illa notiora sunt,ut probat in c. textu,&in illo .ergo norma illius ordinis est facilior cognitio,non ordo

naturalis rerum, neque enim dixit Aristoteles se velle incipere ab uniuersalibus. qiua illa sunt priora secundum naturam; sed quia sum faciliora nec solutio, quam affert huic argumento, est ullius valoris, quoniam dicere, quod liaec non Cit pnaecipua ratio, quod Aristoteles luc non assignat primariam rationem, sed secudariam et dicere Philo phum cis valde inconsideratum in re tarn principali, nam ubi aggreditur nobili si in .ini scientiam, si reddens rationem ordinis

Adde,quod si Philosophus non existimaret hanc esse pr. Couam rationem non l.iboraret ostendere per tres illa rati,ia de quarto,&qui litorem tu, quod uniuersalia sunt nobis notiora, q, ideo iure ab vnniersialib. est inchoandum. Acuduargumentum etiam est Esric ire, neque valet dicer quod quando iistoteles ordi nando parte scientiae, saepe propo ure partes faciliores cognitu hoc fuit per accudens,quia non est arbita an dum Aristotelem aliquidissicere, ae maxime uidens contra rectitudinem, Mitari epe: eo mavis quia saepe adducit laanc rationcm ta- iis ordinis, quae est nostra Lacilior cogniatio.Tertia est etiam pra omitibus esticax,

de responsio quam si Pris quod ibi scilicet inqimato Metaphvsices textu prim intelligat de via doctrinae,et tomiuno falsa:quoinam Volo aristoteles ponit vatias acceptione pri icipij,utandem ait.

quod uno modo dicitur,unde res moueri incipit,secrandi uia quam acceptionem solenius dicere principium viae, unde inci .pit via. Deinde ponit aliam acceptionendi principi j,quae est,quod illud dicitur principium, etiam a quo facilius re cognoscitur, laxemplincat ut principium mctrinae,non a primo rei principio aliquae-do est lachoandum, sed unde facillime

uis addiscet ecce quod aperte loquiture ordine,non de methodo, demon, stratione, quia inquit,suod doctriti. inchoatio aliquado non siit a primo ita principio, modo inchoare peiuste ad Ordinem,non ad viam do Tiniae,& hoc magis patet: qtii inferius in eo te capitido paulo postponit praeter alia signinculon principij, etiam hanc, quod principiunt quando lite accipitur pro medio demonstrationis, his verbis Praeterea, cum C gnoscibilis res est, principium hoc quoque dicitur ut demonstrationum suppositiones aenon ergo in priori loco loquitur de methodo,sed de ordine. Ad quarta in resipondet,quod do plex est ordo naturae, compositivus, icisolutivus, ideo etiam datur ordo resolutivus Hec responsio est vana: quia si natura procedit ex ordine copositivo,&res,lutatio,iusi adsit ali alia norma eramus perplum quem ordinem seruare debeamus , et ergo die radiim , quod datur norma cluae is nostra faciulior cognitio, quod ipsemet Iatetur coactiis ration dum dicit,quod uno vel altero modo imitamur naturam pro varis Sinstitutis nostris. Ad ultimuia ait, veram missis normaelie ordinem naturalenrietum;&hanc est si inficientem ad uictandumno,. Sed contra ranc responsi.)ncia supe Notarius argutum est,id ad rationes Ricolominei et respondendi uia,&pros,lutio Adrane notandum, qnod licet quandoque, ut pituimiam in scient ijs ordo docti uiae,

sequatur ordinem renim hoc non eue

nit,quia ordo naturalis rei sit norma vera 'ordinis dochrina , sed quia facilior nostra cognitio tunc postulat, ut disponamus rei secui tuu illum oudinem, ut puta,

quia illa

198쪽

ORDINIS DOCTRINAE THEO REM A XVIII. os

qtita illa Priora secundum naturam sunt ita necessaria,quod non potest haberic

gnitio de alijs posterioribus si prius illa declarentur, ut exempli latia non possimi Jojui,nec cognoscor inlaetum, nisi prius cognoscamus elemeiata, idcoprius agit de chementis, qi iam de laedo, per ioc respondemus ad mlata auctoritates Aristotelis, quod quando ait incipiendinia elsea prioribus secundum hturam, hoc ellicit propter nostram Pac lirarem cognitio:iem; luando etiam omittit ordinim rerum, id facit propter nostram faciliorcm cognitionem. Ad rationes;ac prima dico,quod pt bat nos debere scire res eo modo, stilo in ter se dispositae sunt-3c ioc cocedo quia

res sicuti se habet ad esse, ita ad cognosci; unde si iiis cognoscendo hominem non sciret, quod cor est prior pars, sed existimaret Ise pede ,haec non esset scietia rectari oportet enim quod ego cogno canires in eoo line, cluo sunt, non in opposito ordine, sed non propter hoc sequitur, quod ego in addiscendo has res non poscinia Incipere a pacto rei,quiae est mihi, rior, per quam facilius possum venire incognitioncm rei,& deserere ordinem natiualem rerum. Adieci indam rationem

P rum dicendum est, quod id lachu est pmpter

nosti ain faciliorem cognitionem. Ad terti.ND, responsio patet cxprima ratione Scoti,nam hoc argii mentum facit pro nobis,non pro ipso, quia Metaphysica dicitur prima Philos Iphia,quia itide primisentibus,&tamen non locatur in primo

loco, sed post Physicam, unde inscribitur ab ordine quem obtinet, Metaphysica, si ergo ordo doctrinae semper debet sumi ab ordine rerum, Metaphvsica primo lo- co esset collocanda, non Physica .Ad quar his . tum de incline sensuum dico,quod varia 'biit etiam Aristoteles ordinem ipsorum sensuram, quia diuersbs scopos intende-hat, ideo quia modo unus sensus, modo alius inarat manifestabat illum , id v.ltiauit orditiem, sed tamen semper securus iaciliorem modi nostrae cognitiolari,quod modo explicare esset imum; De hac re vide Iacobum Ziit iret lana in A se apologia sua.FResolutio hi tuis quaesti talia nistriaque cossistit in hoc, quod norma

clam

ordinis doctime est nostra facilior cognitio,& quod ideo debemiis semper incipere notioribus nobis; Sed nota, quod hic per notiora nobis non intelligimus illa, que contra distinguuntur a notis natura, sed ip pC'Io notiora illa nobis, quae facilius alijs in initio illitis scienti: disco oec litorum Cognuione facilius alia addi s , siue illa sint per propriainnatulam,

nIta natura,vel nota nobis.

vi putatur,trum inordilae doctrinae semper iucipere debeamus a notioribus uo- his cognitione distive a, abisniuersalibus, et ordo compositiuus temper pernari debeat iustaentes Cap. I EX determinatione precedetis Theo

rematis elici rur declaratio alterius conclusionis,quae ex illo et ducitur,de est an inordine doctrina seper incipiamus a notioribus nobis cognitione distincta Scotus loco citato paulo infra asserit Metaphysicam ' licet sit prima in ordino cognitionis distincta,quia ipsa probat principia omnium aliarum scientiarum, a men esse, Rimain in ordine doctrinae. Itaque sustinet Scotus in ordine doctrinae ' non esse sempet incipiendii in notiori Rebiis cognitione distineta, neque semper . - esse seruandum ordinem compositiuum,

sed semper incipiendium est ab illis, a quibus incilius addiscimus de sunt nobis

taciliora cognitii, ut supra dixi in conclusione quaesiti praecedetis de sic positi imis quandoque omittere ordinem composi titium, seruarc ordinem resolutilitim. Piobatio illius Theorematis patet e probatione antecedentisNitia haec conclusio sequitur ex illo, non semper in ordine dochri natos incipiendum a notioribus.

bis, id est st, his unde facilius discimus: rt notiora nobis cognitione distincta,& causae non sunt semper faciliores CDgnitti,neque incipiendo ab illis semper facilius illam scientiam addi unus , unde ax mus nos quandoque negligere ordinetu

tiaturae li

,Sed cotra hoc est Zabarellamam asi rit oppositum librori de Metthodis, C.si. inquit enim semper esse incipiodum a no vilibu inOb1 lecundit nostram omni ria. tionem

199쪽

tionern distincham limpliciter,us saltem in genere, quam particula addit propter

ordinem remititiuum, liti seruatur in artibus, qtu recipit abestoctu rine qui

non ei notus nobis secundum cogniti nem nostram distinctain, sed solum in genere Ostenim notu finis exquisite per se, absque ulla probatione unde de fine nulla fit consaltatio,sed de medijs ac finem; Idem dicit a. libro de Methodis capite pia ubi probatiquod scientia non possunt ordinari alio ordines, quam compositium, compositivas aute ordo seinper est a distinc his ,&simplicibus ae causis;est etiam aliud dictum Zibarelle in primo de Me-

thodis,cap. r 1. nempe, quod Commune es homnibus ordinibus, tam compositi-rio, quam resolutivo,incipere ab uniue salibus, xtendere ad particularia: quia uniuersaliora sunt notiora; ratio precipua istius assertionis est, quia ordo debet tradere cognitionem distinctam rei,crgo

debet incipere a simplicibus,, princi pijs,Mcausis, quae sunt notiora nobis c gnitione distincta. Sustinet ergo Zabarella quod in scienti js debemus semper seruare oldinem compositiuum, Mincipere a principiis,&magis simplicibus, quae s lint nobis notiora cognitione distini ha . mi Contra hanc opinionum arguo primoritur sic: Quandoque conuingit, qir facilius addiscamus incipiedo a minus uniuersalibus, a compositis; ergo non debemus semper seruareordinem compositiuum ,

incipere a notioribus cognitione diastincta, id est causis, tamagis uniuersaliabus Antecedens probatur,primo ab ipso

Zabarella multis in locis; probatur Stiam: iuia aliter non esset vera norma o dinis docuim ea, quam nos assignauia

musicilicet nostra racilior, remelioris 'niti, sed norma assignata a Picolominco, scilicet ordo naturalis reru, nam ducere,quod debemus semper seruare ordianem composiritium in scientijs, incipere a magis uniuersalibus,reprincipiis,est dicere, quod debemus seruare ordinem naturalem rerum,quia hinc incipit a principijs, a magis simplicibus, quia natura procedit a principijs ad enectus sempera diximus autem supra, hipse nobi-

icum, quod ordo doctrinae incipit ab ,

unde melius facilius addisicitet, ii ora spreto ordine rotatae;vnde rei unus uniuersalia: posteriora natura sint talia, quod nos facilius ducant in cognitione rei,debemus incipere ab illis,eigo confitente etiam ipsosnet Zabarella,non debemus seruare semper in sciet ijs ordinen, compositiuum, hincipere a principijs.,

tamagis simplicibus. Secundo videmus sepe Aristotele age rem

prius de multis,quae sunt posteriora se ' recundum naturam alijs prioribus natura Etiamin scientia speculativa, nam in libris Physicis, ut dicebamus agit prius de

animalibus quam de plantis, re ime ethprior, uniuersialior secundum naturam tractatio de plantis, quina, iactatio de animalibi is . Item in octo libris Physico 3 srtim etiam ex mente ipsius; ibarella in m libro de Odinstitutione Philosbphiae nati ir.ttis,prius agit de principiis corporis.

nerabilis, corruptibilis,cuiusn didi sunt materiae,forina,&pliuatio, de quibus L. R.

Physicorum, quam de principijs corpo ris naturalis,de quibus in secundo,&sic

pr ponit principia specie principij si

neris, Ergo non semper incipit a notioribus nobis cognitione distinctari Quod si

dicat Labarella,ut dicit in libro de Constitutione Philotaphie naturalis,Aristot. hoc fecit Iealiquando propter nostram faciliorem cognitionem; Hec responsio co- firmat nostraria sententiam, quia iam di-ximus ordinem doctrine respicere nostra faciliorem, meliorem cognitionem 3,

non ergo vertimest, quod sempera simplicibus& cognitione distincta notis stinchoandum sed soluin tunc hoc est verum,quando a talibus simplicibus inclio ando tacilius addiscimus, usic tunc se uamus ordinem compositiuum juod si sit secus, etiam hunc ordinem compositiuum negligemus;& ita illae duae conclusiones primae sunt falce, quod semper inordine doctrinc incipiamus a notioribus nobis cognitione dis incha, quod inscient scontemplativis utamur semper ordine compositum quia de directa reo pucinat dicere, ordo doctrine est ab his unde facilius addiscere possumus,& dicere, est a notioribus cognitione distincta

semper scinyer est compositiciu S. .

200쪽

POSTERIORUM.

Adixtione suarn dico, quod non spe- ctat ad ordinera inducere cognitione di- stino Glt d ad methodus unde sicuti cru- plex est scientia nostra,conriisse,& distinctii, ita di plecta uties , utiis persi: ta, imperfecta Methodus persccta propicrqiud,facit scientiam disi xnctam, similiter Methodus perfecta quia facit scientianae distincta in de causa, de an sit,&quid sit: sed Methodus proptetr quid per causam remota , vel quia, pereri eou remo ta causat scienti in amperfectam, ordo autem inseruit solum facilitati aetentae, vi de se pecta enit, quod priori tota ponimus aliqua, te quibus habernus solum cognitionem quandam rudem, S per rationes parum etficaces: lina hae rudis cognitio nos adiuuat ad claram cognitionim alia, rum rer Uriti, iros igitur pertinet ad ordinem,ut cognitio sit instincta,vel confit se.

u. Ex quo colligitur etiam falsiam csse illam conclusionem Tabarellae , quam habet f primo de Methodis capite 3 quod ii ei ' particulae melius, uacilius decla-A, Trient ordinem doctrin.e, quia sola securi da requitatur, unde Philosophus in quintoMetaphysices olum iecim tam posuit, alieni rim Non enim temper pri incipium rei in docti in est principium, sed unde quis facilius addiscit &quado in primo di xim pruni Ptiysicorum ait incipiendum est a principijs, non hoc dixit, quiae ordo faciat distinctam cognitione sed quia facilius acquirimus cognatione retaim naturalium incipion do principijs, iuxta dictu in quinto Metaphylice, rex tu primo, quia in ordine doctrinae, licet non sempor principis in doctri risit princ apium rei, tamen quad ostia S ut Pliuimum princiolima est, ut in loco pil mi Physico tum quia tui plendo a principiis ininilom phia naturali, discimus facilius.

THEOREM A XIX.

Demonsectatio estis ibiectum in libris

steriorum.

Aliorsita opiniones adducuntur, o rei,ciuntur. Cap. I. EX deterruinatione facta in prircedentib oritur determinatio alietius quae

THEOREM A XIX. I

siti, quod est valde controuersum inter Doctores hest de subiecta, siue scopo principali Arist. in libris Post.Ego tamen prius aliorum opiniones considerabo deinde opinionem, quam puto Scoti,&conformem veritati adducam. Prima Ceo ; pinio est Linconiensis, communiter trici, buit tri Aucr.& Them. quam etiam sequi cud. tui, tuetui Bernardinus Petrellaria suis hi ADisputationibus logicis lib. Dc s. ut di Aurecunt, quod Arist.agit in primo quidem O. O li,de demonstratione in seciando aute et . dederi nitione, ut est instrumentia distin ciui demons ratione, ic voluit qtio luilibris Poster agatiir de duobiis infir mentis distinctas cilicet de demonstratione in primo, de dei initione in secund 3 . Hanc opinionem probant prim lic stiri,

Duo sunt, qtne cognoscenda sunt m Vna tnm quaque re, se ilicet substantia, acci scimtia rei; Acculentia propria cognoscuntur per demonstrat lonem, substantia,&essentia subiecti per definitionem;tunc sic Logicae si iciuntia instrumentalis ergo de bet docere instrumetiata, quae docentae gnoscere substantiam, accidem sali quin non stet per Echa;sed de deliniti ram qua cognoscimus substantia in , in malo alio libro logice agitur utili iniectuad Posteriorum, ergo ui secundo Posteriorii agitur de duritiatione, ut est insta umen tum cognoscendi tib stantiam. Secund 3,quidquid trachariis a logico, Seeriri est instrumentum sciendi , a talogico in dum . secundo Posterioriun tractati ir de delinitione, ergo ut est insta umentum sciendi.

Maior propositio probatui quia a logica est scientia insti umentalis . quid qui id Ct, ut instrument tim sciendi docet,ini,nor est clara.

Tertio,desinitio duobus modis potest ri

considerari,uno modo,ut est si Cnti arcis itum

alio modo,ut est instita metum sciendi, cognoicodi quid est; primo quide modo eo sideratur a XIctaphysico,crgoiecundo modo cosideratur a Logico sed haec onsideratio, est cdsideratio definitionis, ut est instrum ciuin cognoscendi quis est,ergo logicus agit dodutinuione,ut est instrumetum cognoscoeadi quid est; de definitione autem soliun agit in secundo Posteriora, ergo desinutio,vt instrumentum cognosce