장음표시 사용
331쪽
distinctione alias erit sermo actio aute, dep.uli Il, nedum fiunt diuersae formiliter, sed re iliter, quia sunt lv. T TeS, nim-
p ro respectus reales: liculi p. cternitas' ceriliatio fundati in diuersis duabus subitantiis, quod probatur: quia idem tibiectiim non est agens, repatiens rei pechucialitem, sed unu D agit,&allud patitur,er i Se resationes fundatae in illis subiectis sunt ditiersae realiter. Solutio rationum, Guersariorum. Cap. III.
P Ro intelligentia veritatis, tolutio
ne rationum Aduersariorum,notanda laestiquod ut inqlut Scotus, huiusnr-m ius actio Cit multiplexoqui uocati, no mili accipi taetractio pro operatione, hoc modo :uel laetio, volitio,dicimtari actiones: tamen re vera sunt Qtralitates. Secun in modo actio per se uicit
habit trilinem, respectum, sic dum bus modis potest accipi . Uno modo pro respectu producentis ad productum,
in hoc sensu pater dicitur esse agens filii
siue Libere actionem circa filium . Alio modo accipitur pro respectu inducentis ad inductum, siue educentis ad educhum id eri pro respectu moventis quocumque
alio motii a generatione ad Em motam ,
hoc mixto calidum dicitur Caul. ages otioris in ligno.Tertio modo accipitur achio pro te acha includelido respectum ab filio:& hoc modo Arist. 3 Phys. rex. II. IS. in .appellat motum actionem. Qtrario modo actio proprie accipitur, Mei respectus extrinsecti ad imens transmutatis ad subiectum transi nutatum ut supra diximus declarado opinionem Scoti H hit hac distinctiora patet declaratio auctriri tatii mortitotelis,&solutio rationii: secundu enim, quod vario modo accepit Aristoteles nomen actionis, sic vario m do de illa loquutus est attamen loquendo proprie de action ut actio est,iu qua dixit eam ei Ie in alio, quam in agente: in
que esse idem quod passio, sed quid diuersum; qtiomam aurein aduersari hanc inqui uocatione distingueret nescieruirit, ad pauca respicientes dixerunt actione esse
poessione: &esse in passu tamqua insu
biecto. Ad rationes ima lueta taloriam, ad L. a Vprimam, quae est Heruei, dico quod a roopctio es respectus agentis ad patiens. Ad ivr pri bationem concra hoc dico, quod es fβη - relatio extrinsecus adueniens Ad uni- -- ptignationem contra hoc dico quod illa distinctio de duplici relatione intrinsecus adtieniens, extrinsecus adueniens, cit necessaria,ut visum est, xprobatu recitando opinionem Scoti, quam hic nono Irret repetere propter prolixitatem; cerie quilibet stiadios is poterit iudi care, an illa distinctio sit ficta,& voluntari I,vel potius dedii cca ex re ipsit, innecessario. Ad rationestaliorum ad primam deductam exauctoritate Ariit. 3. Phys rex. Eo
respondeo, quod actio liliis modis acci ' pi potest ut stipra dixtin is, in eo autem 'loco accipititi actio non proprie, sed pro Operation remotu proueniente ab ag te ad patietis &ideo accipiendo hoc modo actionesta, valet aergumen cum nIS RU
rem accipimus actionem proprio, utili in proprio genere , quid diuer Parabalijs , actio enim pro operatione est formZabibuita pertinens ad qualitatem , non autem ad actionem: sed acuo proprie re formaliter , et ille respectus extrinsecus insurgens in agente, dum agit In pastiam, ut diximus supra. Per hoc patet ad omnes alias auctoritates , ratione adductas , in omnibtis enim illis locis Ari-stotelis accipit pro actione motum , siue operationem; dentio iam clarum est et Tein agentesmDuente, ut a quo,&in mobili, passo ut in quo, sic enim haec qualitas doctio,es in docente, ut a quo,&indocto,ut in quosat doctio non est proprie actio, sed Quillitas, quae fluita docente indocti ina , motu enim maliter est tmrma fluens, ut dicem is ex Commentatore in Theoremate, quAd motus non est genus Thao.
per se distinctum. Ad quintam ratione. s. dico, quod illa distinctio de actione im Ad s.
man Iate,& transeunte, fit de actione noproprie dicta; quia illa est semper immanens, sed fit de actione accepta pro operatione producta ab agentes talis enim mperatio,vel immanet agenti,ut volitio, in lectio in nobis,vel transit in aliud ut combustio, verberatio,&c.icle prima diacitur actio immanens, et actio transiens.
332쪽
AN IDEM INDIVIDUUM,&c. THEOREM A XXXXII. agi
Ad sextam dico, quod antecedens est Serum accipiendo actionem non proprie , sed pro actione, ut est operatio, sicut dictum est,side hac procedunt omnes suae
probationes et nos autem loquimur de actione proprie dicta, ut supra declaram est. Ad septimam concedo, quod actio pro operatione cit motus in sic est pasesto,quia sunt unus,&idem motus: sed a cipiendo actionem pro actione propraedicta; clico, qilodactio non est motus Ad octauam negatur consequentiari ad probationem dico quod rit aequi uocatio de actionemam actio pro operatione producitur ab agente, itangens est prius, sed actito proprie dicta,est,qua fori liter dicitur agens:& haec insurgit ex trinsecus in ipso agente, dum se accingit ad operandum , ad agendum ratione potentiae suae activae, quae est proximum fundametum illi iis actioniS.
Idem individuum numero potest produci a diuersis generantibus .
Tositio Scoti cum suiffundamentis.
SCotus r. Sen .d. Eo. l. a. ubi loquatur, An in statu innocentiae illi soli tunc filii sent geniti, qui nunc sunt electi in corpore quaesiti iii itinet, quod idem indiui distini numero potiri esse filius Adae,
tilius Abrahae, similiter, quod quodlibet inditii diium numero potest tale di uersis aget linis, non autem ex diuersis mater ij ,quia vulta tiod ad unitatem numeralem requitatur unitas materia' non autem unitas agentis , producentis . Him nil in sciatetia in probat ibi primo , qtiti. sit ignis A. tantae virtutis, quantitatis, quod possit ex in cleria G.gei et arcrgnem,etiam alius igi: is . similiter tanta virtutis , quantitatis agat in illam materiam G. poterit geneia re ex illa eadem materia illi immet ignem. qtaem generauit ignis A. in eodem instanti, ita idem ignis numero produceretur , licet agentia sint diuersari Sustinet ergo Mo- ius, quod ad unitatem nil meralem gensti ,requiratur unitas ita ateriae, non autetmunitas generantis,ne lite temporis, sed adiuersis agentibus, in diuersis temporib. possit idem numero inditii duum produci ex eadem materia ratio indamenta lis huiu affertionis , ut dicit ibi, patet indictis in eo loco,&alibi is uel quia ad
unitatem numeralem indiuidui sus icitvnitas partium essentialium Internarum, scilicet imateriae, siformae;dummodo ergo sit eadem matelia numero, sormae numero, individuum semper erit idem numero, ilicet causae extri insecae variaentur,lcilicet agens, Unis, ilia accidentia concurrentia ad eius generatione,& esse.
Pro hac opinione multa adduci posssunt, quae habet ipse in . Sent. list 3.q. t ubi loquitur de possibilitate resurrectionis, quoru aliqua in seq. cap. tangemus. Uinc apparet Ludovicum Buccaferret tuam . degeneratione, non recte,percepis Luc. sementem Scotiri tribuit enim coto , quod asserat idem individuum numerophis generari a diuersis agentibus in diuertatem te, Sex dii tersia invitoria: hoc uitem ultimum est falsum , quia certe vult, quod idem individuum numero
possit produci a diuersis agentibus Vindiuerso tempore, sod non in diuersa materia, viminc diruim est, in praecitato Joco Scoti vides est. Rationes Aduersariorum contra colvm ita eorundem posito,et confutatio SI DADuersius Scotum insurgunt multi ,
quos refert Ludovictis Buccaacr- reus in primo de goneratione, mirimo sic. Est auctoritasArist. 8.Metaph. t X. L. ubi habet cum matera i fuerit diuersas agens fuerit diuerstina, quod generatur et tui erit diuersum Cygo. Item Ia.M taphysices tex .ci. r. .dicit, quod multitudo dirier Venusi est ex multitudine Mageiritum, has ateriae. Ex his locis habetur, quod agens requiritur adivnitale numeralem geniti: ubicumque et go est diuersitas agentis, est etiam diuersitas numeralis geniti, sic id Em numetro la potest producia diuersis agentibus Secundo arguitiir I .itione sicci omnis effectus debet proportionati cauta,&e contra, IM
333쪽
AN IDEM INDIVIDUUM POSSIT PRODUCI
m determinati effectus debet etiam ecie determinatui a rens, taeterminatu tempus sed indiu latium est determina Misenectus , ergo habet determinatam causam ; ergo huius indiuidui est ita de 3 rp. terminata causa, quod non alia Tertio trutius Arist. q. Physic. t .s . m J.dicit, quod ad unitatem numerale motus triar'. uruntur icili CCtunitas temporis,unitas formae ct unitas materiae, . autem Physic. tex. s. addit quartum, scilicet unitatem motoris, ex hoc arguunt sic Haec
requiruntast ad unitatem OtUS,Crgo hec etiam requiruntur ad unitatem Dum ratem mutationis, scd per unam mutationem numero, habetur,nimi indiuid tu ricrgo unum indiuidilusnil iiDCro,non potest generaria diuersis agontibus. Adducit Buccaferreus nonnullas alias rati nos; sed quia illiae probant, quod non pincestidem individuum produci in materia diuersa, illas non adduco , quia non sunt contra nos,ut dixitnuS. Hanc senten- S. tiam sequitur Buccasoricus. Pro eadem
opinione arguunt ali preter rationes sU-pra allatas sic Effectus particularis pers dependet a Celon quare variatoc Plia spectu Vsmertim, quem omni puncto temporis variari necesse est, non potest bilem inuncto et sectus produci. Verum hac opinio facili confutatii r ijs quae diximus in explicatione opinionis Scoti: nam de ratione cntuaris nurnCralis indiui tui non est agonS-nccii est Empiis quia posita materia Vini a Non ilibus aliis circima scriptis rumpei talem
aulinea Oindunduum mali obit, ergo illacntitas ad iumeto manere potest variato agente, di tempore ergo de ratione laetitia sentitatis tam noralis adest,quod
sit ab hoc agcn te, sin hoc icriapore magis,quam in alio, alio tempcm, quod confirmatur quia pereunte illo agente di tempore variato, manet idem numero iudiui diuim, quia manet eade materiarictio ma ex iubus est illa tertia entitas; quantum est ergo x ratione cntitatis ii . liuidui, non ici tignat, quod illiu indiuid utina, ii , criti ab uno agente, potiterit esse ab alio agent in alio tempore, quia propter vatietatem temporis, rigentis, non variat in entua indiuidua numeraliter sed semper eadem ntimem manet Sed forsian aliquis dicet , repugnat indi Re iuiduo ex ratione exterio, scilicet ex habit adine necessaria indiuidui ad actens determinatum, hecratione temporis, actionis unica enim actione sit unum in diuiduum ni unero tantum ab uno agente,qua actione variata, non potest idem numero amplius fieri, ut dicebatur in argumentis.Contra,haec responsio non mi Redi litarg timentum, quia vel habitudo indi cirer. uidui ad araens,& ad tempus est necessaria,vel accidentalis recontingens, si coim tingens tk Ccidentalis da abeo intentum:
si necessaesa, ergo est inseparabilis ab indui iduo, sic indiuidui in non poterit se sine habitudine, uelatione ad hoc gens id hanc actionem; sed hoc est falsum, quia destructo agente, Maemporem, perit illa habitudo, stamen rem: net Cntitas num Craelitin dii iidui .Rc spode Re p.
bit quis matre, quod illa habitudo est in
indiuiduo in fieri, non in facto esse unde postquam factum est, potest esse sine agentes&sine illa actione, sed non poteriti eri sine illo agente, ainc illa actione. Contra, si indiuidi itim in fieri pendet solium ab hoc agente,necesse est, quod hoc eueniat, quia hoc agens bifim habet requisita ad producendum hoc indiuiduci: sed hoc tollitur, quia ponimus, quod aliud agens sit eiusdem speciei,&virtutis, habeat cade omnia requisita quieti bet agens, quod iam Proci Uxit, haec auterequisita sunt essbeiusdem speciei; h bere eandem quantitate, ualitatem, virtutem; taon est alitem impostibile repelire diuersi agentia laabentia lia C. 1ide conditiones, ut patet C dii olnis ignibUs, quos est reperii trechi talem speciei quat talis, virtutis; Actio aulcm est quida
nia mero, hi dulci sis motib potest acquiri t motu criculari, remotu recto, ergo di idem numero indiuiduci potest acquur diuersis mutationibHS; Praetcrea acci I dit huic indiuiduo, quod producatur in hoc, vel illo tepore, ergo varietas i pinriscudit accidentalis, non potest variare
cntitate, numeraleli liuidui. Anticinicias
probatur: quia a Diter se peretur, quod
334쪽
A DIVERSIS GENERANTIBUS THEOREM A XLII. Da
mitonius esset deteriminatus ad oriri tali die, Ascanius talhquod est absurdiim;
tum,quia sic tolleretitu contingentia,non enim Socrates posset generare Ascanium cum sibi placeret, sed tenipore determi-Hato , sequerettur etiam, quod Socrates Ascanitis in propria essentia includerent illud tempus determinatum, sicut inclia dit propriam materiam,&propriamio main,quod est falsum. Praeterea, ab omnibus conceditur , quod ordo indiuidum rum est accidentalis,accidit enim, quod prius sit genitus Antonius, quam Ascanius at si quodlibet genitu necessario cita proprio agente, hic ordo non erit acciden talis,sed essetialis, neces larius,quia dicendum erit, quod prius sit genitus Antonius,quam Ascanius, illi suum agens non potuit producere prius Ascaniurn , quam Antonium, si ambo sint ab eodem agente: vel si sint a diuelsis agentibus, &paretibus dicemus suod neces le filii Antonium esse prius genitum , quam Ascanium, quia ilium agens pra cellit agem ,
reparentem Ascani j ipse autem pater Antoni non potuit producere Ascanici, sed
solum Antonio incliaec tamen videlitur absurda:quia omnes concedunt contingCntis euenue, quod Caesar Impcrato p cesserit Neronem,&c. - Hinc ad rationes Adii ersariorum Re- ondeturdacile ad pirimam rationem,
inititur auctoritatibus Aristoteli S,respondeo concedendo,quod ubi est diuersita materice,ibi quoque est diuersitas indiuiduoris,& hoc es quod Dos dicimus , Aristotel. in praedictis locis, quod autearii l. ait ad diuertitatem numeralem: niti requiri Eliam agentis diuersitatem
tia videmus idem a mnumCrori potest diuersis actionibus diuersa genita produ- r uti tam pater diuersb filios; quomodo Ergo veriti catur dictum Arist dico quod diuersitas agentis,si litvrsitas ma--riae proximaru es t causa domum diuersitatis geniti, enectus, sed diuersitas hyentis tantum non suffcitased bene diuersitas materia solum sulficit,unde,ut dixi,
idem pater potest producere ex variis stantinibus suis diu crsos silios, potest ergo
formari hare diiunctio: diuersitalcm agulis requiri ad diuersit item numerat geniti,pote tintelligi displiciter,uci simpliciter, hoc est falsum , vel secundum quid ,. hoc conceditur,sola enim diuer usitas aetentis,nulla facit diuersitatem.Ad secundam dicta , quod determinati est clusio, Cis deterini nata se propo riona a causa,&agun sed sufficit, quod habeat determinatam causam, proportionati in pecte,no numero: similiter det
tempore debet habore demimulatum re pus, non numero, sed in specie debeti
uim ei correspondere hora , vel dies, vel annus,in quo generatur , sed non magis hic dies, qui ille, ideo a varijs agetibus numero, in variis teporib numero PD test produci de ignis numero Ad tertiudico, quod illa ratio cocitidit,quod unus
motus numero, est viatis et sectus numero,
non plures quod concedo, scd non tame propter hoc sequitur,qci ille effectus ni mero, qui modo productus est per talem moriim', non possit phoduci ab alio agente alio morit, Unde ad argumentu si, maliter respodondo, cedo illa quattuor
requiri ad unum em numeralem motus: cum insertur per unam mutationcm numero habetur unum individuum nisi mero,cdcedo: sed cu infertur ulterius, e
go vnu indiuiduo numero no potest produci a diuersis agentibus, nugo hanc si quelam: qtua ratio illa concludit solum
hoc;quod per unam mutationem timet m, habetur nu indius suum numCIDI. lu,non plura itamen,quod illud indiui-uid uti nutarem, quod per hanc mutationern habetur, non potuerit haberi ab alio agente,in alia mutatione, hoc non ia- botur.Sed dices, duitata mutationes nu Res
mero, habet diuersos terminos numcro, taci
negatur hoc de possibili de facto hoc est /m
impossibile.q, idem numero,sit ab alio agentet in alia actione Et nota, , nsi dico,qd postqua habuit si per hanc mutationem,poslit iteria habere esse per alii mutationeni;quia hoc Est falsu, biian idem duceietur , Ied dico quod sicut habuit esse hac Aductione ab lio agente eius dem species etiam ita potuit habere esse alia productione ab alio agete, rael ui
dicta est, saviam mutatio in hoc age, sur
335쪽
qiud extrinsecuin ad genutum, ideo licet illa varientur, no tamen necesse est quod varietur enutas numeralis geniti unde etiam idem numero ubi,diuersi mutati labus localibus numero, etiam specie potest acquiri,ut diximus supra,vt A.puctus potest acquiri via recta,& circulari. i. Ad quartum dico, quod vari aspectus Caesi produciint vatio effectus, que illi aspectus nedum disterunt nitineri, sed specie, redeo oriun diuersitas est causa diuersitatis specificat, vel potius diuersitatis murat num , alterationi uniuspecie, ita hoc concitidit argumcntum, non tamen propter hoc sequitur, quod ii sit agens eiusdem speciei virtutis ualitatis cum alio agente, agat in canem materiam,non postit Eundem illum ei sectit in numero producere, quomodo produxit illud agens.
Tositio Scoti Cap. I. HAec quaestio est satis difficilisun
que Scottis de ea multum disserat,ibrian, quia suis temporibus non erat in controuersia: eo loquitii de reactione, a Ceain admittit,veluti si de ea nullum esset dubium Stippono autem, quod retachio sit retributa actio, hoc est,qtiod cuina gens agit in pa:sum, etiam palluin re. git in agens sic reactio est pastiori ciproca tardum enim aqua pii titii rab igne, etiam ignis patitur ab aqua: sustinet ergo Scotus, quod detur reactio, ut patet CXE. Sent dist. p. quaestione viaica,ubilc quens de statu Ad aena paradisii crrestri, stante .uti innocentiae, asserit, quod Adam etiam stante illo statu iis privuentus millet a Diuina virtutes mortalus sitisset; reddit rationem:quia pei contin Ham nutritionetm eius calor naturalis ita dei, litatus futiliet, quoia non amplius potuit set contieetere nutrimentum in rom ni tritam; liuius rationem dixit esse quia Di Ime agens Phutioim agendo patitur,&repatiendo debilitatur, tacitat cistotelem ui et degeneratione eandem sentenis
tiam expresset aabet..Sent dist. s. q. sart. i. in declaratione suae opinionis de augmentatione, conclusione 3. Item tertio Sen Ddist. I 6.quaest. I respondendo ad quest.&etiam prinR d. I R. q. . tertia via, a.dist. ii alibi, adeo, quod certis fimum est,ipsum admittere reactionein,&repassionem, sed pro hoc nullam addu cit rationem, solum auctoritatem Plut septa tura
rationes eorum qui negant reactionem DThac re non erat milia agendum,
quoniam de ea non est si ficultas particularis contra Scotum, sed inter mlios de hac re satis abunde locuti sunt Excellentissimi Pliilosophi,vi est Pomponautis, Franciscus Piccolomineus, Iacobus Tabuella, Ludovicus BuccaferreuS,& Ii optimi Philo phirat tamen cum varix cxistant opiniones eorum qui sustinent dari reactionem opportunum duxi etiam mentem Scoti aperire in hac re. Statuamus ergo prius dari reactionein
stea modum arserem IS. Euri ru Ita ille,
Gregorius, Ociram, Suessanus, simulti, sustinentes non dari reactionem,liis argumentis situm intentum probant. Primo est lipponendum, quod actio,vt ait Aristot in lib. de motu animalium non Pr item tmiri vichoria, excessu agentis r spectu passi facto ioc fundamento, ita
ar mentantur. Sirmantiar dirae res in
litibus aclio,&passio esse debeat hae vel
aequales liabent vires,vel non, si aequales, ergo neutra agit in aliam, qiua dictum est,quod actio prouenit ex Ichlaria,&Qxcel Iu agentis, at in liis neutra vvacitati ram: si vero sunt inaequales,illa, quae validior est, aget in reliquam, sed haec altera in il lam non aget vicissim, quoniam debilitis nota agit in valli Lus, ergo non datur reactio.Secundo si daretur reachio, e qucietur idem moueri motibus contra
rijsci hoc est falsium ergo non datur reactio. Falsitas consequentis patet cons quentia probatur, quia si ignis calefaciat aquam mediante aere,ex ignis frigiliat etiam ab aqua mediante aere, sequitur, quod idem aer caletici, irigenei. Secundo
336쪽
Secundo probatur eadem consequentia: quia ignis, dato, Modiale aciat aquam sine ullo medio, la refrigeretur ab aqua, necessc est quod illa pars, quae in propinquio aqv. e prius frigefiat quam rem tior illa, ergo pars igitis propinquiora- quae fit geri et ab aqua, recaleficia alia
parte ignis, sic mouebitur motibus cons trai ijs Tettio, Si daretur reactio, sequeretur,quod agens non posset sibi reddere simile diatiens, cosequens est falsum, quia hic est scopus agentis, ut reddat sibi simile patiens consequentia probatur: quia
statuatur agen Stallidum , ut quae t tuor,
qu Ad agat ii frigidum, ut duo, scopus illius agentis est reddere illii dirigiduin caliduin, ut quattuor ut si sibi simile, at, si statuatur Olidiim in lac ac non pati, i efiigerabitur. sic notiam: ius erit caud ulti,ut quaeri ar, se , tria, deinde, ut duo , deni de in sine id ius pugnae non erit amplius Ctii iam, ut quattuor, utacu innitu agat supra vi et sitri, ita ii poterit agens illud e lidum, reddere sibi simi- ne illud patiens. Quartam sitiri exemplo; Statuantur duo contraria agetia,ut ignis, nixi regnis statuatur posse calefacere per illantiam decem pedum ad summum, nix vero agat ad distantiam soluin duorum pedum ergo si statuantur dist
re solum quattuor pedibus ignis aget in
niuem non a uicin nix in ignem, ergo noomne agens Physicum agendo patitur .s Quinta ratio, Si talis reactio daretur, sequeretur, quod idem secundum idem,&respectu eiusdem esset actu, potestate, quod implicat contradictionem , consequentia probatur squia si ignis agat in aquam Gipsam calefaciat, scalefaciendo eam ignis frigetiat, ignis aget quatenus calidus , .patietur etiam quatenus calidus,&ita Cadem ratione,qua est calidus,erit actu,& potestate. Haec argumena contra reactionem adducuntur a Luacedo uico Bucca ferreo, et . de generatione, tex .g8.&a Zabarella, libro proprio der actione B inferreus praeter has ratici
nes ad ducit experientiam,quia vid ei nus, quod si utra aqua superiurundatur mammo igni, aqua patitur, quia ignis conuertit ipsam aquam in suam propriam naturam ignis aqua tamen non reagit m
ignemmeqtie enunda oc apparet, ergo aliquod agens agit, mon repatitur. Idem apparet de magnet magne senuia trahit ad seipsum serruria, stamen magnes non letura ferro, ergo non omne ages his
gendo re patitur. Septimo , Si datur reactio, seqttitur, quod duo contraria inesse possunt ei dein subiecta sed hoc est falsum, quia contraria mutuo se expelltini, ned tim ab eodem subiecta, sed a diuersis subiectis: hoc est expresse concessu
Consequentia probatur: quia si ignis calefaciendo aquam stigescitiin igne erit caliditas, frigiditas, quae sunt contraria tilia gradu intcnib, quam in gradu remis s.
m. Octauo duo contradictoria veritica rentur de eodem, quod est impossibile. Odinsequentia probatur, quia unum contrarium est stan pC priuatio alterius contrarii, cio Metapli tex. O.Si ergo in aliquo subiecto est calor, in eo est priuatio frigorissat si illud subiectum si cals lirmure frigidum, uti contingit per reactione, ergo simul in codem subiecto crit habitus frigoris, priuatio frigoris, uta de
eodem sibiccho duo piadi Qua contLidictoria crificalentur, Esse frigidiim Mno frigidum, quod est impossibile. Multae alia rationes asteruntur contra reactione sed quia fere incidunt cum his, eis Iutione istaram illae quoque facile ibi uti hir,breuitatis causa illas omitto Propter has rationes Atichores praedicti, multi alij, recesserunt ab Arist. reactionem
Probatur dari reacti,nem cap. II LVErum ex altera parte sunt auctori
tates expressae Arist qui admittit reactionem; Adsunt etiam rationes efficacis linou, qtua, ut inquit Buccas reus, si tollatur reactio totae Philosophia ruciet. Prima auctantas Arist.est ex s. Physitex D iam 8.ubi aperte ait,quod omne agens Phy asicum agendo patitur, mouendo mo aua. uetuT,Sciationem adducit ibi quia ages Physic est In irtim actu , partim potentiarinde exta parte qua est actu, agit, mea parte qua est potentia, patitur.Item habetur auctoritas Aris .expressa I.de generatione tra. s.&IS .in quibus locis aperte Arist.
337쪽
te Arist ait, quod omne agens Phusicum
Communicans in materia cum pacis,ag do repatitur,qui est lociis citatis a Scolo, , etiam eodem i. legCn Cratione, extri I. gr. reddens rationcm Aristot at ictu Incntiationis, dii ninutionis dicebat quod calor naturalis sicut agit in nutrimentum, rillud conuertit in naturamaliti, ita etiam, patitura nutrimento, in
tantum, quod aliquando debilitatur deo, ut non possit amplius astere, tunc moritur homo , dat exemplum de a- qtia infusa vino, qua licet patiatura calore vini, tamen vinum etiam patitiir ab ipsa aqua, in tantum patitur, quod vi-
Ad ias auctoritates , qui nCgant rCactionem hespondere nituntuita in prinio dicunt aliqui,quod datur reactio,sed non secuti lirin eandem contrariolatona qualitatum, ut puta si ignis agit in aquam percaliditatem non repatitur per qualitatem contrariam, scilicer perfrigiditatoin, scd repatitur in alia contrarietate, scilicet in siccitate, ut puta ignis, ut si cus, patitur ab humiditate aquae,& ita datur reactio, sed non secundum eandem ContrarietatCm quesitatiim, sed secundudiuersas. Sed haec rosponsio nulla est, impugnaturoptime a Buccaserreo, Taharesia, qtronaamapparet, quod Aristor. incitatis locis, si recta intelligatur tam quitur debeactione in eadem contrarietate, maxime in rex. Lubi reddens rationem diminutionis, ait, quod calor naturalis agendo in nutrimentum,ille chlor rem Smir in tantum ut aliquando non possit amplius agere;calor ergo agit, idem patitur, siquidem debilitatur. Insii per Arist.se declarat in .d. nerationeanimalium, Cap. 3.qua auctoritaS non
fuit considerata ab aduorsarijs, eo enim in loco Arist. citat eum locum ex primo degenerationet,& hahet haec verba, Causa autem quod motus soluatur, est, quod omne agens etiam patitur a patiente ut quod secat hebetatur ab eo, d secatur, quod frigefacit,refrigeratur a calcfaciente; denique, qui ecumquet OuCnt,imc pio primo motor mouentur aliquo in
tu;verbi gratia, quod pellit pellitur qui dammodo,qtioa premit,reprimallar in-
terdum etiam sit,ut quod agit .m in patiatur, quam agar, i rigeretur, ii Vcalefacit, caleficat, quo frigis acit,)Ex hac alictoritate aperte patet quod A rist intelligit reactionem in eadem con
Videntes alij, quod haec expositio non est bona adducunt aliam expositionem '' ad verba Arist. Mest quod reachioquidem cst primo, per se iccundum diu E
sas contrari tates s ecundario amen, por accidens,eth in eadem contrarietate:
nam dicunt, qui)d dum ignis ut calidus agit in aquam, ut frigid ima ignis ut si cus repatitur ab humiditate aquar, ae sic siccitas ignis remittitur ab aqua,sequitur etia postea remissio in calore ignis, sic per accidens. secunda io sequiturica a. .etio ita eadem contrarietate . Sed haec ex politio optinat renci tui a Zabaressa, tu, quia hoc dictum est volt intarium, sine vita ratione; tum, qtiia x verbis Arist.apparet, quod loquitii de reactione por se cainquit quod calefacit refiigeratur, quia qu. e sunt per accidens, non pcrtinent ad
scientiam Alij alio modo responderunt, alia quod dati irreactio priuatiua in eadem
contrarietate,non positiua Positiva autem reactio in eadem contrarietate secundum cos est, quando calidum agit in frugidum imprimedo in eo aliqti id caloris,
frigidum inprimit aliquid frigoris in
calidum. Reactio velo Prauatiua in , V
do calidum agendodi frigidum,non, titur aliquid a flagido, sed frigidum resistit calido quantum potest, h; enimi sistentia nigidi, est reactio quaedam, sed
Sed neque haec expositio aliquid veri,
talis habet, egregie impugnatur alimclovico Buc ferreo,&aetabarella: nam Aristoteles non dicit tantum pati s resistere agenti, sed dicit,calefaciens, rig rari,quae absque dubio est reactio positi-ua. Praeterea,vet inquiunt ambo,omne patiens resistit agenti etiam non physicosi Caelum enim resistit quo itie in iligentiae, ergo si reactio est solum resistentia possumus dicere,quod reactio nedum est in agentibus communic Uurbus in mat ria,ted etiam in agentibus non communicantibus in materia, quod taliaeta est Cono
338쪽
tra eos,& Arist.qui est,quod agens communicans in materia cum pato,in agendo repatitur, loc negat de agente s parato a materia. Si plura contra lianc sententiam cupis, lege praedictos auct res locis citatis. Probatur quod citet rea .r . ctio etiam rationibus. 'rima est liaec,&Pro sumitur ab experientia: videmus quod siemes quis manu calida rem aliquam frigida appreliendat,ut glaciem ianuae itida, il- lana glatiem calefacit,& simul manta Testigeratur a glati e siliam experientia est ita nota, quod nullus de hac te minima, H dubitationem habere deberet. Secunda ratio est ei ricacissima.Si tollatur reactio, tollitur etiam mixtio, sed consequens est falsium, etiam ccun dum a lucrsariOS. Consequentia probatur et quia in mixti ire, miscibilia deboni altorari, sint in pe maneant in sua sum initate, ut caliditas ignis non remittatur a frigore, siccitas ad humiditate, rgo ignis non poterit misceri,quia non aloeraretur, neque Icduc retur ad temperament tun Ideno licendum de alijs,&opus est quod fiat alteratio secundum omnem partem: qui qumlibet pars mixti est mixtae at si non detur
non corrumpet Ontur, sic fieri non posciat mixtio; Hec ratio est effracissima contra Aducrsariorud o titio ratio num contrarCactionem.
A si A primam rationem dic, quod A actio in des plex; peti secta, impc
iccta Actio perfecta est, quae est cum victoria , .Xcestu agentis aduersus patiens actio ucro impcii secta est, Uae am- priniit aliquam contrariam qualitat mpasso, si tramen non obtinet victoriam
Ad propositum quando Aristotelc ait, quod actio est clim vietoria, hexcessu agetis ad passiim, loquitii de actiosa pC tecta, non tamen propter lioc sequitur, quod contrarium non possit agere insui contrarium aectione impor fecta , licet sit minus validum suo contrario S sic patet ad primum. Ad secundum Respondetur, quod noest inconueniens , quod id et inscctindlim
diuersa diuersis motibus moueariri; nam iginis calet acit ratione suae formae, M tu tenus ei tactu, patitur vero S refrigeratur quatenus est in potentia ad formamaque,cum inferriir, quod uinc duo cotrati ineruiueidem subiecta, quia ide aercalefiet, evitigesiet, had a pars grus calefiet, frigefici. Respondent aliqui , ut Buccafetaeus,&Zabaa olla, quod duo contraria non postunt este in eodem sit lecto inesse summo qui id tuamus calor, de summu in frigus non se compata uiuur in eodem subiecto, sed inesse remississe compatiunturivi contingit in aqua si enim pars aquae sit iligidis Iima, ct superinfundatur alia pars aquae calidis lima , tunc aqua illa sit topida. sic sunt sinu in aqua caliditas, frigiditas, no in rivi mo, sed in esse remistis, refracto ita e go non est laconi leni EnS,quod ignis agericlo in fiigidi uia remittatur, dic in eiuri subiecto maneat caliditas, frigiditas; hac responsio certe est bona me videtur
alia quoque concedere Scotus in sed ueti T. q. .&altera sic luciat ei addita argiae do corrita Goticedum, dicit Enim, quod calidum antequam Comimpat frigidu, illud remittit &concedit ii, idem quod caliduin,S: frigidun ii sumino, non nat tu simus; ita viderii radnuitere Ocia traria in uile impersecto, remisso, pos socile sit nul in Eodem stibiccto. Hoc de dicit in 1. SCnt.d. r. q. O. O. Tamen polle 'imi mutin dicere,&.fficillitis, lilod illa pro ess iopositio, contraria non possunt esse sinuit in eodem subiecto est vera inesse quic so*to , non in ptigna scilicet contraria noris os ut quiesccre simul, maiae ro sine pugna in Codena subiret' quia num insessit aliud, attonicia in pil gnati no est Ili conuenies: luna viccessario si inter ipsia debet et scpt gna,opus est quod ipsa sint in codein subieci iii Unuia calidii sit inv-no subiecto, frigidii in alio, non pugnabiliri intUr se propter instantia: sed quando sunt m c:Icle subiecta, tuc pugnat, lx ncc via si expellat suu contIanu,vcl ambo vertantur in tertiit, ita fit in alto rationet,&in reactior, dum ignis agit Dirigidiun,figidum agit in calidum, id est, dii calor expellere vult frigidii ab ali itiosubiecto, rigiduam quoque vult expcllcre calidiim
339쪽
calidum ab eodem subiecto,siit existentia in eodem subieeta pugnet donec V Iidius vincat, vel resol nati tr in Cmperanam tum, in mediam quandam qualitatem si sint aequalia; sic non est inconueniens,quod in reactione, Malteratione contraria sina ut sint in eodem tibiccto, liniano est necessaritim Aliam responsionem habes infra ad octauiam
Ad tertiuin Respondetur, qui odiato, quod scopus agentis sit reddere patiens sibi simile, agens non frustiatur hoc suo fine, quia reddit patiens sibi simile quoad potest, ideo si per pugnam sit labilitatum, ast imitat sibi patiens imperfecte, si vero exta datas limitat sibi passiim perfecte, vel sorsan dicendiim est, ut inquit Zabarclla; qno scopus natur. x unitae salis est, quod haec agentia se inuicem re
tardent, alterent propter generationem, imprincipaliter intenditur anatura, neqti sine hac retractione rier pocset
Ada. Ad quartum Respondetur,quod concedimus nullam csse reactionem , ubi mimia distantia intercedit, qua prohibet reactionem fieri. Ad quintum negatur consequentia, adprobationem dicitur, ut ii pra ad sectin-dum, non enim ignis agit,&pati uir secu- him idem, sed secundum diuelsia, quia git ut calidus, per formam patitur Vero, ut potestate frigidiis, ter mattrix, sic enim omnia mouentia Physica, me mollent, .mouenturi ha cnt,vidiae: tAris h. 3. Physic texta 8. Adc. Ad serum tum qilod nititur experientiae dico, quCd reactio requirit proportione aliquam in pastis,modo si accipiatur ut-ta aquae, Vim mitratur in starnacem is hadeo pari::e virtutis, qUOdi Heli mirU m, si non potens est agere in ignem fisa nacis; vel potest dici etiam,quod reagit illa gutta: scd quia vis ignivcst maxima iis viam parua, ideo illa reactio non contra citur propter imam paruitatem. Ad alia experien Ham licit Bucca ferreus, quod illa non est ad propositum: quia illa actio non ci per alterationem, .sic non est mirum,' non adesta cactio est nimi cito magnetis in ferruni subita, quia non habet contraritim admittari ius Ut
nos reactionem in actione inter qualitates rve dicamus cia Piccolomineo, quod magnes agi per propriam tbrinam,
Ad septimum responsum est stipit ad A
secundum , ubi declarauimus quomodo in reactione duo Contraria maneant in eodem subiecto. Ad octauum dico, quod non veri Lican Adg.tur contradictoria, quia non sunt tiri dem subiecto respectu ciusdem, quia iagnis non agit , , patitur secundum idem, sed agit ut est actu, patitur ut est
clad haec duo argumenta ultima diacere possumus,quod nim quam dilo contraria sunt in eodem tibiccto , DEqUC tiam in pugna, sed quando ignis pori
actionem frigidi patitur, non recipitur in ipsis frigiduas distincta a cuiliditate, ita quod in eadem materia ignis iit caliditas fragiditas distincto si tibi in cali
ditas ignis rem utitur pc acti in attag ditatis, ita quod frigiditas non cman crin igne actu, sed sol in Dii cctuSCI i S, tui
est remissio caliditatis ignis: licetinimcxstinguatur si igiditas, tam et romanet cinfectus eius: sic semper caliduas ignis
reman Ut in materia ignis donec Ora On- rupta sit sed aemanet alterata, sic mis sa , Vsic consequciator,ncque et duo contra
dictoria veriticari possunt de eodem subiecto: quia nunquam in subiecto imis est priuatio ignis,&forma ignis,&iorma frigoris, habitus frigoris quia nun tia Naambo contraria insunt cident tibi octo, sed unum post corri iptiosi cna tota ni ab teritis si iccedit, sicut dictuna est licet fiat pugna,&alteratio, tareactio in illis,DUnqUam tamen alterum est in eodem subiecho cium altero, licet illi id remittat, contundat;&h ec responsior nulla inbia vitat.
ii sit resissentia, tam tum tu localis reactio. ap. V.
CD persectam cognitionem reacti nisue alii ritur cognitio relis lentiae,
unde fere omneSagentes de rea chiritae, a guri V quo que resistentia qhonia in autem dc hacte habentur multa apud Pipona Pittin,
340쪽
ponatium in Tabarcllam in materia de tritione ideo breuiter mentem coti periam. Scotus itaque in 1. Sent di: L. a. q. s. iespondendo ad quartim ubi deci rac causam propter quam fiat successio in in tu, ait, quod es resisteritia mobilis ad movens sidcciarans, unde prouCniae haec resistentia inquit,quod prouenit exdcfectu virtutis mouentis recce enim quod movens non est perfectae virtutis, hinc ita stiod non potest statim induceret terminum intentum, sic illi media resistunt; sed si osset agens infinire virtutissistatim induceret fio im uri intentam , n
que media illa resistere possenta, Contra hoc arguit Picolo mineus libro de Et mentis, cap. 1 f. quia implicat contradictionem, quod idem corpus in instanti sit in termino ad quem quod autem impli cat contradictionem, non stibet virtutis initae, neque in initae. Respondeo, quod non implicat contradictionem , quia quod iobile trans ei indota tellauno aquO,ad quem, transeat per media est lex con stituta a Deo agentibus naturalibuS, at Deus, rigens infinitum, illi legi non subest, ideo potest in instanti inducere mobile ad terminum ad quem. Inquit ergo Scotus redeudo ad propositum, quod resistentia prouenit ex defectu virtutis agentis Ande hinc prouenit successito in motu,quia agens cum sit virtutis debilis, non potest statim inducere terminum incentum, quia media existentia inter ip- surri mouens, mobile non potest motoIstatim vinceres, superare se proptet rhoc addit Scotus, quod successio in m tu prouenit nodum ex defectu virtutis agentis, sed etiam ex med ijs , quae relictunt exitio loco mihi videtur fuisse intentionem Scoti, quod resistentia secundum se,&mrmaliter, nil aliud sit, stiam priuatio passionis: nam resistere et non pati adeo quod resistentia formaliter est non passio ab agente, Misecundum se, est quid priuatiuum, quia autem priuatio reducitur ad positiuum, causa huius priuationis est duplex secunditan Scotti, scilicet defectus virtutis agratis: nam ideo passiim quandoque non patitur abo gente, quia agens non habet tantam virli rem, e posti odio uere pastum. Alia cau
sa est forma passi quae inque enim forma desiderat sui esse, conseruaritan Cm; ideo dat esse quo ad pellitu Luci corrumpitur xlic non dat locum aduersario quo ad non cogitur Mita ex his duabiis
causis oritur resistetia Hinc oritur,quod quando due poetiens perfecte resistit agenti, icti a si ilicet agenser valde debile in aciendo, lassim liabet formam valde radicatam quandiique testitit aliquo pacto, ut puta, quia agens habet inultas vi res sed tamen non habet tantam virtutem, quod posti statim corrumpere passum , Minducere crininum, i rmani
intentam: ideo paulatim agit. Ex hoc
elicio, quod abarella iure opinion lanam . nes,&alias resilietias consutata: t,qUae dis C. sentiunt ab hac, quas ego non reccia simbrouitatis causa, cum apud ipsum legi possint Similiterq. citas opinio est compro D dbanda, sed delicit aliquo octori dicit e et, aeninis quod resistentia est quid priuati uti opi'. hoc est verum dicit etiam, quod cata Zab. satur a Imrma palli cet tu cit enim, quod
non potest causari a matcria, cum mat
riae proprium sit pati in in hoc iroque
verum asserit: sed hoc non sui licit, quia si agere sit maximae viri latis, statim mouet patium , neque passum licet habeatio mana cupidam conseruandi suum est e,r sistere poterit inon ergo totalis causa res ste:ithae et forma passi sed re iti iritur etiam defectus virtutis agentis, qui de ctus positive est limitatio virtutis aget tis,unde quodlibet agens habet determinatam virtutem , hinc est, quod non
quodlibet potest agere in quodlibet. Hinc apparet, lutio alterius ubi an Ahascilicet in motu localidia reactio. BIcca motu ferreus, si ab arella citatis locis r ent, lota in motu localidai roactionem, sed solum ii sit in his, que C inimusticant in maretria pro rea xima, corporea, veluti haec inferiora, ctui. Quod probatur. Primo arrchoritate Arist. Opira.
de mouentibus tali cis, inquit, quoiatam ora ne moucris Phinc in mouendo moti tur.Secundo cxpci icntia: nam si trabs erecta siet, ita ut leui tacto ictu cadere possit, si trunc saxo ves pila lignea percutiatur, trabs cadit, tala vel fixum repercuti ur, adeo quod pila illens trabem