장음표시 사용
501쪽
oo LUMEN EST INTENTIO SIUE SPECIE
sontiendi, isi ponatur supra senuim impcdit sensitionem et quia sensibile positum supra scin sum, non sentitur , CLArii totile . de Anima, tex. 68. xit lumen politum supra oculum impcdiret vision noculi, quod opposito modo se habet. Hanc eandem sententiam sequitu I.ὶ-cobus Zabarella libro i de Villi, capite . Franciscus Piccolomineus, in libro de Visa, capite 8 qtiod vero dicit Piccol mi neu capites ex Scolono raberi quid sit esse spirituale luminis,est funali Mnex dictis constat, ii odissh spirituale luminis es iste irieritionale, ut cuin lumen habeat esse Intesitionale, di tum species lucis,liabet Esse spirituale; de hocide dicit ipsemet iccnt , milicus,
ne quo tamen sequitur, quId lumen creetur, quia cre itio etsi prodiictio ex rutillo: ted timcn, o omnes pCcies spirituales,
producuntur ex obiee o principali, Gabeo letna quoque emanatat, itin quod non eductuatur ex nihil O sic non cre Ilitur Thomas an de Anima , Extu Q. de r. parte, ira vitione 6 . articulos. arguit lxtra halic En ciuitati HSgoti, probat, quod lii mentii medio non habetatis se intentionale, sic leale, naturale, duabus rationibus. Prima, quia lumen denominati ercnaacha, quia aer sit luminosus actu ,ergo lumen est format ituralis:& habet clien turale, secundinia tale fise est in in dio, diaphano probatur Consequentia: itioniam sormari utentionalis non de nominat subiectum, non enim oculus diacitur albi is per stricic in sensibilem coliris albi, sed forma realis, laturalis . Secunda, qtii per radios lis calefitit
corpora: at intentiones non catinant tracmutationes nati arales, ergo signiam est, quod itimen non est species intentionalis , sed est forma realis, at si te habet esse reale, non in tetitionale. Ex quo loco videtur D. Thonias non distinguere interiume,&lucem, ed arbitrari idem esse luccm, talumen,&hoc certe ipsum arbitra ri quilibet considerans ea quae dicunt ibilo Thomas, MCaietan US aperte cognoscet,& hanc est intcntionem homi starum conspicitur quoqtie ex ijs, quae dicit Duellus et . de Anima, quaest.2s ait enim, quod lux, lumen Laeni suiu, sedimi. ne dirierunt' quia dicitiir lux stili in
corpore luminoso v in D le clicitur u
ro amen, ut est in medio,&diapli. uio; Ecce quod ait erit lucem, .lunicii et Juidem secuncti tin rem , sola ratione causer re . Sed haec eluentia Diui Thomae ei optime in figinitur petrargi meritabcoti quia sistimene letaliquid reales o Dum non intentionale pol tum stupra sensum visus,octilus ninvideret: quia cnis sibile,quod non est intcntionale positu aisti pra sensum, non facit sensationem . t haec ratio est fricacis lima etiam confitcias
Aectu)da ratio coli de immitti rex Arist in libro de sensu, insensibili, non longe a principio , Vbi Arith ait, necesse elleturnentiae num esse in oculo,ad hoc, ytrecipiat species colorum, e se leat os P int hunc modum; iod sicut lux,ut visibile est prior nutu aliter colore, ita species lucis Cil naturaliici prior specie coloris ,
etiam pii: is naturaliter species lucis pe dicit medium quam species coloris , inquini meditim non potest recipere speciem coloriS, nisi prius eceperit speciei an lucis: ita similiter species lucis, prius perlicit Organum sit tam species coloris, adeo, quod organum visus, non est proxime vitiuum alucqtiam receperit fp ciem lucis modo, ei hoc loco Conspicuae patet, quod lumen est species lucis, de quod consequenter habet est intenti nate in medio .Eltiti. in falsiae opinio Diui Thomae: inio, quod non distinguit lucciniat tuam te, nam,ut pater ex Arist. in hoc
cas, producta urenim lumena luce corporis lucidi, tamquam ab obiecta reali ad- , quod negare lumen non distinguia luc est negare rem manifestam Calet nus in Comentario illius articuli tertii. Lux op. quaestionis, ptopter vim primi argumenti Scoti, nititur conciliare D. Thoma gu/cum Scoto, trahit D. Thomam in sententiam Scoti,ta inquit, quod luminis est se, non est pure intentionale, neque putet uinnaturale sed est quid altius, praehabens
in se viritialiter id , quod spectat ad esse
502쪽
SENSIBILIS IPSIUS LUCIS THEOI EMA LXVI. ci
D.Thomam, Scotum aliquo modove c., rum dicere. 5cd in hac sei uentia Caietam sunt. illi errore .l timo confundit lucem, ultimen ,credit enim, lucem, silumen esse candem rem realit , ut patet ex declaratione sitae sententiae in il o mentario; hoc fuit causa, quod non intelligere potuit quid sit lumen . Secundo X-l prefiere pugnat D. Thomam, tilibi in
corpore articuli addit cla opilaionem dice
tium lumen esse intentionem &illa nar cipit per illas duas rationes superius ad est ictas mota enim vultaquod lumen sit ali Quomodo intentio, si ententia D. Thouinae est ita clara , quod no eget manisse sta tione. Nio est falsa quia non est veru, quod esse luna inis virtualiter contineat, id quod pertinet ad esse intentionale, este naturale, siue reale sed formaliter labet osse intentionale, leale,ut Ostendimus;
cst enim intentionale ibi maliter,quia est species, sisimilitudo lucis; habet etiam csse reale formalitcr: quia lumen est ensi eale sensibile, terminatiuum visus,non crgo
Continet Vsse intentionale, reale virtualiter, sed formaliter hi vero duo modiae tinendi, sunt diu et si, Mincompostibiles,
Ex altera parte Aegidius 1 de Anima, textu C. tenet, citio duumen in medio, diaphano habeat si intentionale an tum, non reale, hoc probat duplici ra
Prima quia sensibile positu supra sensum,non facit sensiarionem,ergo si uincia haberet esse reale in medio, aer illuminatus positus supra oculum, non faceret sensationem,ut facit, sed impeditet sensati
Secunda Omnis Orma recepta in materia secundum esse reale, si materia habet contrariam , illa forma laabet contrarium;Haec propositio probatur: quia omne quod recipitur, per modum rccupientis recipitur: Odo, Omnia corpora inferiora diaphan a laabent contraiium: quia vel sunt elementum,vel Clem latu,
ergo si lumen recipitUr in dia pharao seci dum este reale habebit contrarium, scd hoc est falsum quia lumini opponitur
solii in cnebra, quae est contra Iulm pH-
niam nos supra ostendi rariis,quod lumenta abet esse realcesquia est Qualitas delet Ata
tia specie qualitatis, non est nihil des'
hoc Conrirmatur argumento illo: quia lumen produciterfectus reales,quia tumeta vehemens destruit temperiem oculi, qui Est enectus realis producit quoque calorem,ut dicemus in rami et Tectus realis esta causa reali; Sed causa erroris Aegi iij,&Nulli Orta,ut inquit Zabarella, fuit, quod existimauerunt, non posse aliquid esse simul intentioncm rem, cum tamen econtratio res sese labeat, tocneuare, sit plign.Huia dicere: quoniam taliqui clest fidiecies, Mintentio alicuius obiecca e go est res aliqua: quomodo enim es et intentio, species, si fici in se nihil; ideo optimo hoc declarat ut Scottis exemplo desiimpto ex Diuo Augustino de Doctrina Cris hiana, scilicet, dele, signo, quo cap. Liuiam quando distinguimus rem a signo,
non pii pterea dicinuis signum non esserem, sic enim esset nihil, pioinde signiam appellari non posiet sed cum rem a signo distinguinatis, nil aliud significare volumus, nisi aliquid fierem tantum, non stagnum, quid vero e si rem, signi in rei; talia hoc modo distinguitu iucs, intentio: aliquid eri uni si res alit tim, non intcntio rei Miliquid autem est intention res sis in il ilia non potestesie intentiorci,qii insit aliqua res , sita habeat erc. lic,quod etiam decepit multos , quia Existimauerunt, quod illa quae pili tu alia sunt, nihil sint, quCltans en est falsiuin et quia dantur tib stantiae spirituales, qua nobilissimae sumta dantui ctiam accidentia spiritualia, qua liabent velam entitatem, licet minorem quam acci cientia realia, a qui biis producuntur, ut diximus in Theoremate de sensu agentem istae ergo Thri species liabent ei ercale, sed debila Eae etc. his duobus erroribus procos lii Otram scimtentia Diui stoma , quoniam non potuit Cogitare, quod lumen habere pos et simul est e sipui tuale, reale; cxistimauit, quod i habet et tantum esse spiritu te, intentionale, non poste agere actione reali, quasi sie spiritim te, en sit offereale.Ad rationes Diui Thomae, aegidii ex dictis facilis est blutio.
503쪽
o LUDIEN EST INTENTIO SIUE PEClsiq
A primam Diui Thomaeliabetur re riunt, Ensus eius esse deberetis e
io, , mutauedo quartiam prin- , ego igiti ir consequentiani. Ad men sic', iod quodlibet acci-aesis posset denomina e sitium stibiectum ,
Ctu tara quoniam non habent dela minatiua piopria, ideo non denominant subiecta sua, dcnominatiua enim imposita a colo tibiis, de alijs denominant subiectum habens colores secundum esse reale,non intentionale si autem Us et en minatiuum impositiam, quod denominaret subiectrum habens formam secunduesse intentionale, non secundum esse reale benet specierum, de intentio posset donominare subiecit in sic species colori albi in oculo, posset denominare oculum
Secunda ratio concludit, quod lumen est res,& hoc nos concedimus non tamen sequitur, quod etiam non sit intentio, ut declaratum et , lac negatur, illod sp
cies intentionalis non agat Physice , Nec obstat, tuod sint diuersiae rationis quia hoc concludit solum quod non cati se viai
uoce, tamen negari non potest quin causet equitiDCC.
Ad primum Egidi resipodetur, quod
authoritas illa Alistotelis Sensibile post tum sipra sensum no facit sensationem veta est e si istoteles eam intelligit si
lum de obiecto sensibilircali, terminante sensationem laetatum, non de eius specie , quin imo neces se est, speciem ad contactum usque organi peruenire, si fieri debet sensatio , ideo hoc argumentum quo abus is cst Agidius, optime usus est Scotus,ut notauit Zabarella.
Ad secunditia maior est falsa quia a tetria de se, non habet contrarium , sed iii id quid habri,illud habet a forma, Adprobationem per illam Maximam dico quod non est ad proposituri quia sensus 1llitis Maximae Quid liti recipioir, per modi recipientis recipi tui est hic Q iidquid recipitur in aliquo recipitur secun
dum capacitarem, remodum, quo reci piens recipere potest' hoc autem sensus non est ad propositum,ut patet.
Si autem Maxima faceret ad proposi-Quid quid recipitur in recipiente, induit natu
ram recipientis itinc enim sequeretur quod cum itimen recipiatur in corpori-bnsuli aphanis inscrioribus , quae habent condirarium, sum quos ae induerent co- tr irium: clympositio illa M. xima in hoc
stas i est falsa simpliciter, Accundum Aegidium Simpliciteri luia qtio. rccipi
tur in alio,habet ration Em actus, io m e recipiens ver habet rationem passi et acitis antem est qui determinat palium , illum actuat, ut patet de forma resipectu mitteriar,non autem actuatur, ta terminatura passo, iecipiente. Secundi im Aegidium vero est falsia illa propositio:quoniam sustinet, quod fori e T. Captibiles receptae in materia, faciant in
dimus supradicto Thetor de materi l . Sensium autetia vcrum linis imaeli incit si Omne quod recipitur, in reci pietate eo modo quo competit ipsi recupienti, recipitur, patet: quia quod cit Spirituale, non recipit Matoriale, duale non recipituri intus Accidens non recipit Substatiamin auiusmodi: sed Accides recipitur in Substatia; et talitas in Q latitat ;QU titas una in alia Quantitate sibi proportionata, sic de alijs: numquodque enim recipitur in subiectori recipiente apto
nato. Q g d autem secundum hunc sensum non faciat ad propositum,patet:quia etsi corpora diaph ma inferiora, qua habent tanti arra,apta nata sint recipere tu Inen, non tamen ex hoc sequitur,quod ipsum lumen debeat induere naturam contrariam ipsorum corporum quia alitas, quae recipitur inutiantitate, Ace dens in Substantiari non induunt naturam,& modun ipsorum subiectorum, vidi, imus sed potius opposito modo se ha
Qtaymodo autem generetur lumena E luce, re etiam timen sit visibile, licet sit species lucis , optime est declaratum a. Scoto in .Articulo. E praedica aqua et i Lia j ne habetur quoque quid ple Scotus senserit de ne ilitate luminis in visione cer . e, tum est enim, quod lumen requiritura si ij
504쪽
IENSIBILIS IPSIUS LUCIS THEO REMA LXVI. gog
test fieri visio,sed an requiratur ad illuminandum medium perspicuum,an ad illuminandum obiectum colorem, an etiam prorari rorganum, est di incubas apud expositores Aristotelis Auem paces enim,&Auiccnnas ex una parte sustinent, quod lumen re qui iratur solum et parte coloris, cta scilicet,ad hoc, ut color illuminetur, fiat actu visibilis,&motivus diaphani. A- e ueriora ex altera pili te sustinet, quod, qui ratur lumen ii si propter colorem, sed ad illuminandum eclium solum sed miterr squoque iasi indigaret requiri lunae Propter organum. Unde Gandauentis in a. de Animi, quaestiones P. demente Averrois sustinet requiri lii me , tam cc parte med ij, quam organi. Alij, ut Albet-tus, quem sequitur Zabarella, sustinent, quod requiratur lumen tam ex partec loris, quam med ij Morgani. Scotus expresse dicitan et Articulo recitatiquae: ionis, equiri lumen Expaltem j, uolgani,&hoc etiani lciarente Averrois,adeo, quod videtur approbare sententiam Averrois, tamen non negat re ituri ex parte coloris quoque sed de hac re non loquitur ex proposito, deliqui libet teneat sentes iam, quae: sibi rationabilior videtur: mihi probatur opinio Alberti,&Z. bale ita , qui sui tinent, quod lumerequir. lr, pi Opter coloremi, timp er Org.inum, propter medium,quam optime tuetur Liba relici libro de Visu, aliorum obiectiones optime tollit; liuisopi .:ioni milii maxime accedere videtur bc tus. Qui vero vult tueri opini nem Averrois, bluat obiectiones in contini HUR. Quod umon requitatur propter Hic Ilum,expressi dicitur in libro . de A- Irinia, capi te,de Visu, Aristot. assigna indoeniri desinationem uni inis, dixit: Lumenc stactu spei spici ira neque enim perspicuum poli et recipere species colorum, nisi illuminaretur a limineri modo propter eandem rationem organum visus, scilicet oculus, requirit lumen: quia reipse est perspiculis, ideo sine lumine non pol set rcci rere species colorum; quod Veio requiratur etiam propter coloiem, patet ex perientia quia si color sit in tenebris, licet mediam sit illuini natum, organum Oculi, tamen color ito videtur quia sine lumine non potest mota cre pei spiculi. At econ a so, si color sit illi munatus,etiam inedio dixistente tenebaoso, color videtur: ut patet de aliquo existente in speluca tenebrosia , qui videt colorem illum matii existentem extra illam speluncam Nd tamen dicendum est, quod color postit, ter absque
eo, quod medium illumine tu quoniam medio existente omnino tenenebroso, nopotest recipere species colorum sed dicedum est, quod lumen illuininans colore Vst, quod postea quoquo pacto illuuiinat
medium,&etiam Organum,ixa,quod potest recipere pecies illius coloris, illas deferre ad visum,adeo, quod lumen tunc gerit vice lucis,&illumina t. per hance: perientiam ita in eco probatur quod est neces se ad visioneni colorem illuminati, sed tamen non sequitim, quod medio omnino existente tenebroso, possit color videri, requiritur ergo lumen propter colorem medium, Morganum. Obiectiones in contrarium optime soluuntur aetabaret Ia, alijs, tu equi diis is apud illos lia bonitir, hic omitto. Quomocio fiat color, non dicit Scotus , scd ex dies is eius in hac quaestione possumus coni j cere sententia Zaba reli epositam r. Capite i. libri de V sti,cs eircbabiiciati c.
Anima rationalis est forma informans. Exponitur sententia guerroi cum suis fisudamentis. I.
IN ter omnes diei cultates Philosoplu.caS, omnium cssensu max: ma est illa, An anima rationalis sit immortalis i liae tres coniunctae lint an eodem lis una in nepe, An anima rationalis sit forina
informans horninis Secunda, an sit una, vel plures; hriia, scolagine ipsi rus.Sed sicut sunt valde is stiles in doctrina Aristotelis, ita quod a multis multa , . valde proli est ripta sint, quid quemlibe legentem taedio asticere possint , ita si nivalduutiles: ideo dimissa proli, ita te, confusione, quae in alijs mihi displicet, de his sermonem habituras, breuiter disiiculta tes potiores aperiam, maxime quaesit Ces 1 mens
505쪽
mens coli primo ostenil im, quod num a rationalis est drina informan S. Secim do,quodio est unicus intellectus in omnibus hominibus , sed multiplicatur ad multiplicationem indiuiduorum Tertio, examinabo quid sectandum Arist dicet diarii sit de immortalitate intellectus: minis Q inrto loquar de origine intelle cit: S,&aliarum animarum secundum Arist. aucta praesen Theorema, Scottis . Sent. iiii. sis quae star in principio corporis quaestioliis,aperte sus inet animam intellectivam siue intellectum esse formam in Ddrmantem hominis:& hoc com proba te uix aduersus Uermem, ideo, ut recrepercipiantur rationes Scoti, prius adducam opinionem asserentium intellectrum
c Se aut stentem tantum homini, non in-Grmantem, neque dantem esse spectrictim, cum suis rarionibus. Auermem praetertim hanc sententiam iecutum esse, scilicet intellectum esse ascsistcntem, non in furna antem actum, cla-ie conspkitur ex Commentario eius in s.
textu a. libri doAnima, multis aliis in
locis, laanc fuisse mentem eius, omnes eius sectatores.&eliam oppositae sententiae auctores asserim i quidquid dicat Achillinus in s. qti liboto, dubio 8. Eandem secuti sunt Themistius licet Diuus
Thomas oppositam sententiata ei tribu at ut videre est nide Anima, texturo. ubi tuetur unicum esse intellectum inomn bus hominibus, ut uerroes. Phil ponus in 1. de Anima, in praefatione &in declarati me primi rex. Simplicuis inter Latinos Ganclatrensis, icco mercatu S. Franciscus Pic colo minetas, libro de Humana incnte, cap multi ex Modo nis. Hi omnes dicturi,intelle chim non re est specillatam homini, neque osse formam informantem, Si, o ita a ratur ab eis: quae sit 1 rima instar nans, de dans ei specificum homini, dicuntes le cogitati-
Pt hac opinionei itionc praecipuae , qu ae adducuntiar sunt illa rnet, quae ad lucuntur pro imm mutare animae omnes enim . . cepto D Th una cum suis secti roribu lerviente Arsit instinentes intellectum nam Ttalem esse, sustinent,u qtie non esse informantem, sed aisi steli
tem, unicii m esse in omnibus: quia putant in via Arith haec duo esse compossibilia: sicilicet, quod intellectus sit immor talis, quod sit forma informans, multiplicatus ad multiplicatione indiuiduo-ritim quia runc sequeretur, quod ne si ei sentin sinit intellec ius, cum Mundus, generatio exari . sint terna a parte ante, a parte poli, quod est maximus absumdam, Illi ergo, qui sustinent immortalit tem, sustinent etiam unitatem,excepto D. Thoma,ut dixi.Ideo Franciscus Uic mercatus in suae quiaestione de Anima rationali, hanc unicam rationem adducit Aristi inti de Anima, textu ri aperte a fierit quasdam partes anima non esse separabiles, quia iunt actus ipsius corporis, ut vegetativa,&selisitiua; qtias da in vero nihil prohibet scpararia corpore , quia non sunt ad uscorpori haec sunt verba Aristotelis. Quasdam autem hi prohibet separari , propter id quod uullius corporis sunt actus. Ex quo loco haberiar, quod apud Ari t. intellectus, qui est laeta pars separabilis, non
est forma informans corporis , cons quenter est assis hens, quoniam nonduli erat cxplicatum, subiungit haec vel
ba. Amplius autem immanifes ii me si
si corporis anima actus , t nauta uavis. Hanc dis Ficultatena postea Arist c lica- uita dum ostendit. itio desiuellectus it immortalis Vs parabilis a corpore sic enim ostendit, quod non est forma in id mans, ades, ii od sic pote tormari ratio. Forma illidrmans non et separabilis a corpore, at intellecto istit separabilis a corpore,ergo intellectu; non et Y m ma tarinans, sed assistens. Maiothabetur in illo textu iri .in verbis adductis. Minor probatur per rationes, quibus probant intellectus immortalitatem. Franciscus Picco omine ir li , rota device. Humana Cnte, cap. as nonnullas alias re. rationes adducit, quartim prima C l.Omnis forma dans esse corporis, est finis ge-ncrationis, per Aiist. 1. Phyl textu O. ubi dicit quod in is,ct forma generationis,laidem vcnit: at mens id est intellcctus, non est finis generationis: quia finis gineratio
506쪽
EsT FORMA INFORMANS THEOREM A LXVII. O;
ergo intellectus, tamens, non insormant
Secundo. Ea forma costituit corpiis naturale, ad quam materia est in potentia
a materia cum sit natura, Est in potentia ad brinas, qu, solum per naturalem
transmutationem edicia educuntur, non
ad eaS,que extrinsecus adueniunt, sunt aeternae, ut est intellectus, ergo inteli inis non dat esse hominis per forma
Tertio, forma non attinens ad Physicum non dat esse corpora Physico, mensori de partibus animalium, non est Physicae considerationis,erso. Quartari amplectistur omnes alias , Forma, hi bimarum,terminu S, terminat tam debent esse eius i cm comtitionis:
sed niens est immaterialis Mincorreptibilis , conseqtienter diuersae conditionis, ideo non potest drinare, Mare essematiori siue Cmposito materiali, neque materia ipsa potest terminari ab usu modi sol mis. His fere rationibu nituntur ostendore intestactum non esse formam informant Em.
Alias rationes pro hac opinione habes in calce sequentis capitis
Haesententia reiicitur, inexplica Aententia Scotne comprobatur cap. II., m Aec Opinio est adco impia ineptet ia, ut suam ineptiam in ipsam et
tronte deferat: nam,ut inquit Scotus, in . Sent. list. 3.quaest.2. secundum ipsum Aueri oem huius letalcntia defensorem, Malios eiusdem sectar, homo non esset fornial er, nisi qUoddam animal irrationala tamen per quandam an in iam irratio-Dalem,&sensitivam excellentiorem animabus aliorum brutorum haberet esse,
ouod quam sit impita mi ineptum,con- cnsus communis omnium hominu manifestat, tit asserunt hominc in in hoc excellere alia bruta,quia homo est rationalis, intellectitatis, quod alijs brutis non competit Ideo Alexander Aphrodisaeus excellentissimus Peripateticus D. Thoma S, Scotta S, multi ex Modernis,ut Po- ponatius, Zabarella, muli alij, enixetaientur intella chim esse formam insor Phil Nai. Io. D. Stati.
mantem sed opus est hanc sententiam contra protervo comprobare Ratic nesautem omnes crunt postoriori, ut inquit ipsemet Scotus, loco citato: Dia a priora nulla datur ex operationc ipsa itaque prCbatur, quod anima rationalis, intellectius sit formas iamrmans ipsum ho
Ratio prima communis omnibus Dori iactoribus huius sentetiae, sumitur ex intclligere, tu ratio a D. Thoma forniatur in is huc modii an, prima partes quaest TC art.
primo In tolligere est propria operatio hominis, ergo sta propria forna. hominis, sed intelligere est ab intellectiva, ergo intellectis Est priuria sorma hominis. Hanc rationem ex principiis D. h. ait Scotus nihil valere: quia D. h. sustinet, quod intellec rus intellectione se habeat passive, nisi a litae,ideo Minor secuduinhoc principium esset falsa: si quidem stante hoc principio , intelligere non OsSCPOpus predictas ab intellactiva, sic in rebi isto. Huiccbiectioni respondere nituntur Caietanus , alij sed de hac re loquemur in propito loco, dum disputabimus de causis producentibus intellectione ian pronunc statis est nobis, quod ratio fatis in se est effcax, quam Scotus sic format Homo intelligit formaliter,in proprie Orgo
anima inici lectiva, estigoprie fornia let ,- miniS. Antecedens est manifestum cxl hilosopho, s.cle Anima, tex. I. ubi dicit Philosophus. De parte autem ammae qua homo intelligit, et sapit de L. Ethicor capi te . . in his locis expresse dicit Philo phus intelligere esse propriam operati C-nem hominis,& hominem sibi maliterii telligere,operatio etiam,vi contra disti imguitur contra actionem, seu tactionem,sormalltc inest operanti, sinon est: actio transiens in alterum sed in ipso manens ,
io. Ethicorum Aristot. ponit felicitatem hominis in intelligcre manifestum est seoti autem,quod illa felicitas inest homini flarmaliter, ergo intelligere quoque inest homini sermaliter; quoniam felicitas coamsistit in intelligere licet ergo hoc ant
cedens sit de se euidens, verum, ait mEn contra proteruum Scotus illud pro
507쪽
antccedente intelligit Scotus, de intelligere proprie accepto, ut contradistinguitura tot genere cognitionis sensitiam de prino adducit protritioncs D. Thornari quasi ii aliquo derirere ostendit;Sed his dimissis, aciducamus rationes proprias Scotincris sunt efiicaces. Prima ratio. Hribemusi a nobis licitiam cognitionem obiecti , sub aliqua .it Ine sub qua non potest cognoscia selisiuitia,ergo habemus in nobis
relligere cantecedens probatur primo quia expetimur in nobis, quod acti cognoscimus uniuersale . Secundo experimur nos intelligere ens, siue qualitatem, vel aliquod aliud ens , sub ratione communi oti,quam sic ratio primi Madaequati obiecti sensus,includendo etiam suprernam sensitivam. Tertio EXperimur, quod
distinguimus genus sensibilium ab aliquo,quod non est illius gerieris. Quario
expetamur, quod cognoscimus relationes rationis, scilicet secundas intentiones, ut intentionem generis,in speciei,&Oppinsitionis, &aliarum intentionum Logicalium Q aliam experimur, quod assentimus complexis principi j absque dubio
errandi, ut primis principijs. Sexto experimur in nobis distur sum a noto ad ignitum G, illi at Ientimus necessiario modo cognitio istorum non potest attribui pa ti sensititiae, ergo necessario in nobis praeter potentias sensitivas est intellectiis. Si
quis autem proteruus nega Let Maiorem,
scilicet, hos actus, quos diximus inesse nobis, non est cum eo, erius disputandum,ait Scotus sed est illi dicendum , quod est Brutum sicuti non esset disputandum cum eo,qui habet oculos, iegaret se videre colorem sed est illi dicen-clum, quod eget sensu, quod cecus est. Atiumptum vero, siue Minorem,scilicet, quod nullus istoriam achium possit c gnosci secundum aliquam potentiam sen
Ii quia vi, si resia te cognoscitui a nobis stib illa uniuersalitate, ut dicitur de omnibus singularibus in quibus continetur, sub
hac uniuersalitate sensius non cognoscit , quia communi consensione sensus est sin-gal iri: in ilicet lectus vero uniuersalium
sed de secundo res est evidentior,scilicet,
quod cognitio rerum sub communiori ratione, quam est obiecturi ad eqtiatum sensitive potet alia , non possit haberi a sensit,quoniam nulla potentia potest mino scere aliquid sub ratione uniuersaliori ,
quam sit ratio adaequata sui obiecti , gnitio ergo, quae est in nolnis, de rebus qua excedunt rationem obiecti sensus, in tiam selisus principalis, non potest fieri,&generari in nobis per potentiam sensiti-uam certe hoc argumentu est efficax rat experimur in nobis, quod dealbedine
cognoscimus, quDd est species coloris, in quod color est eius genus,experimurena quod cognoscii ruri albedinem esse Qu
litatem, quod continetur sub Qii alit, te,non sub Quantitate assignamus quoque definitiones Qualitati et, c. qui omnes actas non postula teste alicuius sensiis,stuc interni, siue externis se extemis patet.Si quis vero dicat, hos achiis se cogi RH
latiue,vel imaginati v xcontra,quia tan tacet
super tua est virtus,intellectiva, cum ip ta re, se non habeatisobiliores acetiis: cognosce cuur. recta imi r aedicatur quid litatiue, asscina re desinitiones rerum,discurrere,sunt no biliores operationes, qllae intellectitii ascribantur , ideo si ille competunt cogitatiuae superfluus est intes lectas in te tio patet ex dictis in hoc secundo quia vi tos polies discrimen inter aliqua duo ,
debet cognoscere virum querat virtus sensititia non potest exire extra obiectum siensibit ergo non potest distinguere,, diagnoscereid, quod est se sibile ab eo, quod
non est sensibile,ciim non sensibile, non cognoscatur ab eo. De quarto patet per idem: cum enim illii elationes sint extra res sensibiles, immo sint tantum in rebus intelligibilibus, sequitur, quod sensus illas cogitoscere non possit, quia sunt extra limites sui obiecti Oonfirmatur istud etiam primum, scilicet de uniuersali, per
hoc: quia sensus est rei tam existentium tatum, at uniuersole actu, Mista relationes rationis, non possunt existere per se, ergo non potest sensus illas cognoscere . De quinto, sexto patet quod non possim thaberia sensu, quia fiunt per relationcm rationis est nim ratio nCst ratam mens, que illa simul connectit , perindere
gnoscit, reiudicat denique discursiis,
508쪽
.&comparatio propositionum est peculiaris 'peratio intellectas secundum Omnes, ex Aristotel. 3.de Anima, b enumerans operationes intellectus,dixit illascisse tres,scilicet, simplicium apprehensi nem,&diuisionem , denique discursiam. Si ergo discursus haberi possit a sensitiva virtute, super Juus esi intellectit s.
Ex his omitibus apparet clarum esset antecedens primum, scilicet, quod homo formaliter &proprie intelligit id est, homo habet is se formaute cognitionem Cos excellentiorem cognitione sensitiva: n-piam sequentia vero primi enthina ematis, quae enthi erat ergo Anima intellechiva est forma hominis, probatur sic; talis actias, qui est intelligere, non est substantia nostra: quia P modo adest, modo abest a nobis,ergo est' ' accidens, ergo oportet date sibi aliquod receptiuum proprium : quia omne accidens proprie in aliquo subiecto proprio
recipitur: at hoc subiectum rec suum , non potest esse aliquod extensum , neque organicum, uti sunt omnes in isti, quia tunc in tolligere est et actus ex tesus, quod est impostibile, conceditur ab actuersarijs: tria intellectias non utitur Crgii non prQba uua ius etiam, nullam alcm cognitionem posse cadere sub aliqua potentia sensitiva, si autem recipereiuran sensu sensus cognosceret ea , 'tii cognoscere est pati ergo eius sit biectum erit aliquid inextensum, at illud subiectum debet inesse nobis, quia iam diximus, quod in no bis experimur iuus modi actus intelli.gendi; at reliqua formae, quae sunt ni bis , relicua omnia sunt extem , sunt sensus ergo illud subiectilia erit si,
anima intellectiva est forma informans hominis, Mintrinsec is dans esse, non .cxtrinsecus, ut nauta naui, quia tunc inimbis non experiremur huiusimodi actus ;Si enim intellectus est tutantes ligit,&est subiectum receptitium istorum actuum, sed postea est cxtra hominem , ergo himo non intelligit formaliter sicuti cuin nauta intelligit , vel loquitur, aut Sion dicitur loqui neque intelligere quia nauta est extia essentiam nauis , at si intelle ctio reciperetur in forma essentia nauis ,
nauis diceret ui loquia iraec ratio abs
que dubio est efiicacissima. Huic rationi est. videtur uermes quodammodo innuis Aue . se responsionem in illo quinto textu in digressione, quae tamen ut inquit Scotus est ficoo,quae nec ei nec alijsesti melliget bilis. Videtur ergo cx Averroe ponere spoli cleri,quod ido,homo inciligere dicitur, licet intellectus non informet eum stria intellectus coniungitur liomini per pliantasmata, dicetim intellectus intelligit, homo dicitii intelliget re Verum qua nab-
sit haec coniunctio,ia Cc ipse Au Ermes, nec citur.
aliquis alius citas sectator explicare, tuit,ut liquit Scotus in praedicto Octi, experientia dimimus nam niunctio pha. tasmatis curia ip intellectu est coniunctio obiecti intelligibilis cum potentia intelligente, ideo licet phantasinata sint in honunc, ut in phantasia hillis via tui 1ntellectus, non propter hoc fit, quod homo,vel illa phantasinata intelligant,ricuti color existens inpatiete, & OUCISO-culum meum, non facit quodpnie videare qui phantasma habet semper rationem cognati, non cognoscentis, distoc est
verum secundum omnes ,rest ergo mera
fictioista coniunctio. Sed ali aliter declarant lianc coniunctionem, vi Franciscus Piccolomineus, in 1. libro de Mente, cap.
II. ait enim quod intellectus dupliciternectitur cum liomine, scilicet primo pernatu iam, si cundo per operatio m nexu Sycroperationem est coniunctio per phantasinata, ut nunc diximus, licet non expliceriirab eo: nexus vero per naturam,
in quo ipse tacit maximam vim, quis sit, in quomodo fiat,non docet tisium dicit, quod hic nexus intellectat cum letomine
per naturam, est intimior, quam nexus
materiae, torme, Tubinfert haec vel-ba . Homo constittitus per phantasiam, dicitur per mel em cum eo iunctam intelligere; tandem ad argumentum dicit cum dicitur, quod homo formaliter noctintelligeret, non esset betitus c. R spondetur, quod hoc non sequitur quia lac anopei Naantasiam ctii iuncta est inerrum, intelligit, est capax summi boni, e ita Hinc viristem a Ximae existimationis scuhaec declaratio st,ei bos , nihil na
menti in se habet, ita ut vertim sit, quod dicit Scotus, scilicet, quod ista coniunctio
509쪽
lluci lectus curu homine , ficta ab Aue ro non est intelligibilis, quod nullus
eius sectator eam explicare valet.
Sed breuiter reiicitur et quia dicit iste
citur vir, qtiod intellectus iungitur phantasiae, D' , homini,&quod iste nexus est inuinior, quam nexus Orma: cum materia; tunc argumentoriergo intellectus non est rina
allia tens, sed est plus quam tarma in r- natans consequenter non elidi parabilis ab homine probo consequentiam quia actus inormans, ut est tarma iuncti materi et , non est separabilis a mateleia per
eos , ergo si intellectus maiori nexu uni tur homini, quam Orma materiae, multo minus intellectus erit separabilis ab homine.
h. rL Praeterea, debent explicare quomodo
salo quae vitio sit iste nexus intimior ;porro ex Aristotele non datur maioria xus,quam actuS, potentiae, cum ex his duobus constituatur, num per se , si e go vnio intellectiis ad hominem est maior, Ergo multo magis ex intellectu,&h
inmediet, num per se, sic unum habebit rationem actus, aliud potenti e sed excellentiori modo, hiic erit in Ormans, plus quam in Ormans, si hac maior informatio est possibilis. g. Praeterea, non os intelligibile apud Aristotelem quomodo ex duobris actibus
fiat virum per se tantellectus est actus , homo per eos iam est in actu per phantasiam, phantasia est actus, nullo in do potentia, resipectu intCllectus, ergo
falsiim est quod ex intellecturi homin fiat, num intimius, tam igis, quam Cibrina cum materia, sed erunt distincta , duo entia segieg.ua tantum sibi praesentia. . Denique,concessis quod intollectus nos inibi mans hominem , licet sit virtus cogitatiui hominis, non iiii triri quod homo rinaliter intelligat O scquUntia probatur: qtii sic tit nauis non intellistit, licet natata, qui sibi allistit intelligat: ita hominis essentia non intelliget , licet allistat sibi intellectus, qui mi malit Crintelligit' quia ille intellectus non esi mrma,&esscini ho in inis, sans illi este, sed est tarm .ic X tans aeus illi annexari a gregata.
Ali voluerunt explicare hanc coniuniam ctionem per exemplum lumitiis in permi miscuo lumen enim adii enit aeri extrinse resp. cus, neque est eius rinae, tamen est ratio ipsi aeri recipiendi coloris sic intelle ctus licet non sit mrma hominis, sed ex
trinsecus homini adueniat, tamen est ra
tio propter quam homo est intelli sens. Sed hoc exemplum, ut optime inquit A Zabarella, non est ad propositum qui ..
aeon quantum aer, non recipit colores , i. .
sed quatenus perspicuum, fit vero peis pia cuiuia per lumen, quia lumen est accus,
tarma perspicui, lumen dat esse perspicuo sic postea perspicuum recipit
colores: at in proposito intellectus respectu hominis non set ibet ut tum Clari respectu perspicui secundum Averroem ;quia intellectus non dat esse homini s cundum eum , sed lumen dat esse perspicuo. Plaeterea intellectus ipse absque corpore recipit intellectionem,quia est in orga nicta S, ae in perspicuo non euenit sic quia non est lumen quod recipiat colores, scd perspicuum constitiuum in tali esse per lumen, lic lumen rion recipit, sed est ratio,quia perspicula in recipit colores, ideo
exemptu in noniit ad propolit in Secti nilo principaliter arguit Scotti in i eodem loco pere in dein Conclusionem , t in ex Operatione. voluntatis, siue appctat tus, ico i,
quam experimur in nobis, sic Homo est Daininus suorum ac tium,ita quod in potestate eius est determinare se ad hoc, ad oppositos actus, lanc propositione concedit Aristotel. passim in sua Philos phia, ut primo Perihermenias, capit de
iiiiiiiis contingentibus, 1 Physic. cap. de tartuna, casti; maxime G. Me Laph. ubi probat, darientia coni ingentia; pr bat etiam multa pertinere ad prudentia , in moralibi is admittens insilium, quod ei destit tiro,&deco, quod nos vitare possuimus; denique hoc est claru in Plui
taphia iist. senis ipso patet;Cum hac
propositione astu init aliam, quae quoque cit euidentis Itina, scilicet, quod hac ibe tas, Minde ternii natio no potest prouenire ab aliquo appetitu materiali,&exico, siue ab aliqua var ute sensitiva quia Dinnis virtus appetititia, seniliitia, . x esa,
510쪽
EsT FORMA INFORMANS THEORE A LXVII. Do
tasia,de qua loquitur Arist.in calce, de
deterrni natur ad certurrigenus appetibilium sibi conueniens , ita quod illud apprehensum non potest non conuenire , nec ap petitus non approbare;quae propositio conrirmaturi quia agere secundum electionem, Ma proposito , comperiti li homini,vi experienta patet uod si rati electio competat homini secundum potentiam fensitivam aliquam ,ergo posset competere tutis,ergo per in postibile ablato intellectu ab homi laeta posci homo libere agete, eligere hoc, non illud, quod est inconueniens quia su Γ-fluus ei et intellectus . Quod siretiis dicat tio ista libera prouenit ab inteli cstu, sed recipitur in cogitatiua , hoc un- probaturiqui actio illa, quae ei ab intellacia est inextentu, inorganica: led Omnes sentiis simi organici, de eorum Operatio recipitur in ipsis, mediantibus organis ractio autem lita intel tactus,est extesa, Morganica ergo nolo teli recipi in
cogitatiua,vel in aliqua alia viriliae Oig Dica,taextensa Praeterea, si prouenirent
ab ualet tactu, tam tellectus non sit forma Ii formans, homo formaliter velle rivi su-Pra arguineinabamur de ii ellectus Ex his duabus propositionibus seqinturharchrtia: quod electro, determinatio inest nobis per animam liuel lactauam tunc
sitaexperientia vulemus nos habere hanc actionem liberam, harenobis non potest inesse per aliquam ri tutem sensitivam quia illae sunt organicae, Me tensie, ergo inest nobis per intellectivam , e consequora tertium a intellectitia est formare sita quae omnia probata sulat ex dictis. Tettio principaliter arguitur ex unitate specifica hominis: homo per rationalec stituitur messe,idis inguitura brutis et sed rationale denotat nobis animam in- tiuam, ergo anima intellextiua dat
eis cuicuim si omini, hest olus Idrina
informans, Haec ratio communiter addit-citur a sectatotabiis sitius sententiae; vo silrmaturi qui accitum, it quod homo distinguitur a bruti, si toti potest aute distinuui, nisi per aliquam forma substantiale: vel ergo ista forma ei anima intellecti-ua,vel illa cogitativa Averrois at o p
test esse illa cogitativa, quia vel illa cogi- Latiua est illam et imaginatiua, siue Plian-
Animariel est alia flarina: si est eadem immo a brutis non differt specie, quia etiam
bruta habent phantasiam. Nec valet discere , quod in iomine est excellentior squia magis Mininus non vaciant specie, Ac Aristot ibi agens de ea, nulltim in ea discrimen ponit, sed de ea agit communia
ter, ut Omlaibus alitinalibus coinoetit si
viro ei alia forma substantialis a Phathiasia illa, Arist. debebat de illa verba fi cer cur enim Arist.de tali sorma substantiali ita necessaria, si ligna non est se, O tus, tamen est locutus de Phantasia deforma substantiali anteelse specili curia brutis ergo dicendum est, iacui forma dansisse specificum hominii est anima
rationalis .Quarto, est Aigumetrium Aristot de Amma ex .a . ubi volens Atallo probare, quod anima et forma corporis, ita argumenta turn Anima es id, quo pii moviuini is Settim is,lnouemur,& rati cina imir et ' anima ei forma viventis, sentientis,in nuciatis, ratiocinantis , ex quo loco aperte patet, quod fatetur animaria ei se forma in ratiocinantis licuti animi sentietis est forma sentientis an unalis; iam vero illa et fior na informans, ei go anina ratio talis, qua ratiocinamur,
est forma informans. Haec ratio in se estestic.in: ex eo enim, quod horno ratiocinaritae, proba caninaam, pCrquam ratiocinat tu laomo, quae es diuellectiva esse so mam, per quam constitu innir in ege. Quanto, Scotus tangit aliud argum En s.
tum, quod est quia intellectio est actio
immanens, lon transiens, nitim consentione, at si intellectus est assistens,erit transiens,quia transit ab intellectu in limminen sicut actio antelligentiae, qua mouet orbem, est trantiens ab Intelligentia in Orbem Secta ratio, i ii . r. se Anima definiens animant,dixit Anima est ac diis
corporis Phutici organici dec. ibias lignat detinationem de anima in comiLunt, ut protestatui in primo textis,ubi polliceturne velle assignare rationcin communissimam de anima, eigo et in anima intellectiva eii forma dans esse specili cui homini. Respodet Fracis in Picco minCus es.
ubi supra, quod trist ibi iis tu tota a ni re .ma,no partes eius,iueo veri est, quod i