장음표시 사용
591쪽
so QUOMODO POTENTIAE DISTINGUANTUR
nn possibile quia differentia formalis estimer naret, est illa eadem per quam res est talis, cuiusmodi non sunt actus re-
a.' spectu potentiarum. Secundus senilis est, quod ly,per, lenotet principium cclararivum tantum, ut nos diximus hunc
sensum impugnat Caietanus qui. inquit illum procedere ex ignorantia Phil l 3phie naturalis, Meae ignorantia distinctionis inter actus , ut ei Letiis potentiarii msuiu,&xi sunt finis earu unde ait si hanc distinctionem minia duertissent Asserto- se talis opinionis, Metiam notassent id, quod dicitur in 1. Phus quod rerum naturalium optima redditariatio a priori , ctim cae fine sumitur, non dixissent lianc distinctionem potentiarum per actus, ut per finem esse posteriori , sed a priori . Caietanus itaque repres tendit hunc sensum in eo, quod nos dicimus esse distinctionem posteriori, non a priori ipse vero vult,quod ita priori quia est per caucam finalem , perquam quando ostendi mus alui uad, sicimur ostendere a priori . si non a posteriori.Tandem ponit sensum,su, in quem dicit loqui D. Thomam,&est cibi, o tis implicatus sic enim euenit cuni quisi Mitis fictilia dicae, est quod tu per denotatis principium definitiuum in trinsecum qui
Cate dyma re, sed intrinsecima definitioni rei,
O aut i quod potentia distinguuntur per a-hem Ius a priori, non tamquam per differen-rias, ncc tamquam per causas omnino Er-ti insccas, scd ram itiam per causas inclusas necessario in definitionibus primis carum: inclus is autem dico per additamcntum Core nodo, quo alterum core latiuum
cadit hi definitione alterius. Haec sunt eius verba formalia, quibus declarat hunc vltimum sensu nin quaeve iba, quilibet vel parum eruditus conliderans, cognoscet continere contradictiones, e tandem nullum sensum facere, nisi repugnat Cm. SCd accipiamus ea in potet ori sensu,quem illis ibuere possumus, ut ea interpretatur quoque auellus, sensus est quod poten- riae distinguutitur a priori , ex naturas a porrichi . non tamen achis sunt principia dis hic tua essentialia, neque omnino principia externa, sed ab actibus sui nitar tale principitum consstituti uim pote-ti r distinctiuum illius ab aliis potemtijs, adiit Terentiam entis absoluti, quod habet principium distincti utina essentiale intrinsecum, ab intrinseco sumptu, adeo trad dicunt potentias se relat sua, Se sicut relativa constituuntur in esse,&dii ingliuntur ab alijs per dira rem
sumptam adsitum cori elatiuum , quae est habitudo illa enerati ilis relativi ad cotrelativum. qtne habitudo est interna relativo, sed sumpta extrinsecus, scilicet et csuo correlativo ita potentiae distinguuntur per Ubitudine ad actiis, quae trabitu do est interna illi potentiae, sed tamen sumitur ab externo, scilicet ab actu,ad que
habet habitudinem. Verum haec Cpinio Rei in hoc sensu an homi is his expressea,in si' cludit repugnantiam . est f iis a. Primuq itidem,ca,quae dicit adiuersus sensum secundum lituus Propositionis, quem nos diximus esse verum , Allius natam Crati sunt;&quod assumit, quod ea, qu .ae distinguuntur per causam n italem,distinguuntur a priori,&hoc dici explesse in 1. Physi. dico esse falsum neque taberi in illo si cundo: debebat assigilare octim, si ibi e presse habetur. Sed pro intelligentia est '
notandis, ut omne sciunt, quod causii tinali non causat neque et icit, nisi meta phorice,cl enim prima antentione, sed .
vltima In executione, finis mouet ei licte; m. sed non agit,nec producit, e uter cet quo patet, quod nec etiam finis constituit inesse aliquid realiter; non ergo potestis se finis causa distinguens a priori, quia illa distinguunt priori, tiae constituunt a priori, dant esse reale, ut fiornra,noteria,&erficiens: sed finis a posterio sq, Gratione terimini disti aguit , finis nini non habet rationem principij in productione reali sed habet ration Vin termini, radistinctio,isiue sumitur a fine, sumitur ta- quain a termino, ab in citi, illa a posteriori, ab effectu quia ut causa, agit solum spiritualiter, Metaphorice, ut
dictum est cum Orgo potentia peractus distingui dicimus, Ustulistinctio posteriori, non a priori. Qio ad opinionem e v ' ro in se, secundum sensum cxpositum ab
ipsis, repugnat eis: quia in piae denubus et
tia, e sunt realitates de secutula specie
Qualitatis &lic sunt absolute, nunc ve
592쪽
PER ACTUS ET PER OBIECTA THEOR. XXV. si
ro suiu tam potetias accidentia de Pr
dicas nentopolationis probatur: qui a d cunt, sitio tratio, ii incipium distinctitatim illarum potentiarum, ita imitur ab et Terno, si ilicet, ab actu ad diri rentiamentiri absoluti GDeianus dicit, quod
dari incipia destine lata sunt in ciuita in
desit titionibus pote: inia rima per addi amentum, sicut unu in corrolatiuum includitur in sui correlativi definitione;& hoc est ex se clarum , quia si potentiarin sua definiti ne in sua nati ira inchidant habitudinem tali iti id extrinsecum , ita riod per illam habitia dinem ab alijs distia iguantur, certum est quod fiunt relatitia: quia essentia relativorum est ac aliud se hab Ore,non ergo erunt absolutae, sic sibi contradiciunt , certe, ex hoc laqueo erit e ncq ite Unta, tamen Caietanus ibi in Commentario ad hoc argumentum euitandum confugit ad quandam distinctionem , tia saepe C itur hin libro de Ente sies trita, in quaestione, An in haruientia, sit de os sonii Accidentis,in quaestione de indiuiduatione ani me intellectitiae siti ae distinctio est laec quod dii plex
est ab sollitiam, aliti a termino,& hoc est proprie absolutum , ut substantia, qualitas, C. h. aec enim tanta habent ullum te inirium, ad quem dicant habit idinem: rtim Ccclillim vero adtetminum est illaid
quod respicit essentiai uer aliquem termi
pola Relativa his genere resationisi, sita, aliud est a blbitatum,quod dicitur absolutum ab actii, Mab obiecto est illud, quod i mrespicit acti ina, neque obiectum visum ., relatiuum auic opposuim dicitur relatium ad actima, id obiectum sed non ad terminuim, sic non est in Praedicamento Relationis, sedc si absolutii in Verum hec distinctio est voluntaria,est propositio ex Arist. in Praedicamentis,omnia Relativa, vC sunt I x cundum es e, vel secundum dici. Relati ei urba secunctum dici, non sunt vere relati-rcpc tia . qii a sic etiam partes Substantieeiiciat
relativa,ut inquit Arist.in cap. illo de Relatione ergo vera Relativa sunt secti induesse: sed relativa secundum esse, sic definiunt us ab Arist. Rclativa dicunt unquirum esse est, oiniam si ad alit id se habere: so is
(illa enim particula, vel qt locumque m do ad aliud se habere, pertinet ac relatiua secundu in dici unde Philosophus corrigendo illam definitionem Relati uorti, illana partem abscindit, dicit hanc so
lam esse veram definitionem. Rel Uiua dicuntiar, quorum est est omnino ad aritidie habere: quorum unius cognitione habita, non potest aliud non cognosci,Stante hoc ita a gumentor. Ista relatiua ad actum, Mobiectum,cit quocumqtie
alio modo sic se habet, quod eoru in disse est omnino ad alii id sergo sciunt proprie relativa debent pona in Praedicamento Relationi , dic tam relativa ad actum,
quam relativa ad termiti in , vel obfectum, sunt in Predic mastitato Relationis,M consequenter ire cdim rictio est nulla. Consequentia paret ex dictis: Antecedes prc a turri quia tu dicis quod in chimitione potentie, ponitur habitudo ac actum,' ad obiectum Thom ait,itio ijOtentia secundiam illud, quod est potentia, id est potentia cc mdum propriam naribram, dicit ordinim ad acti in Gad ob: -ctum , ergo potentia, ut potontia i cundum se est proprie relatiuum, quia sc- indum suam naturam respicit aliud, scilicet, actum, obiectum. Vidi dica potentiam non includere cibitii di irent ad acti: m et natura sit a sed esse ac litus, tibi contradicis, D. Thomar; tria tunc potent a siccundi inare Utadpotcntia, non dicit habitudincin ad actum nam illa re
displicativa, sectita dum quod, denotarcissentiam formalem potetriiq,&hoc tiami
in sensu tuo seu erit quid extrinseci: mire accidentale,& sic non colupe tot illi seculidum quod potentia.
mini habit tulinis potentie, Muniuersali ter omne illud, ad quod ali milia ordina.tur, dicitur termitatis illitis, Non est ergo vera ista distinctio, quod detur ali itio irelativit in . non sit ad terni inum quias dicit habitudinena ex nati in sua ad aliquid ei trase, glud. ad quod sic dicit habitudinem, est ei iniim sillius, perlioc
distinguitur ab ab lolii to: quia absolutu rion dicit habitudinem ad aliquid aliud
extra se, sed est omnitio intra se in praesenti autem, potentia dicit habitudinem
593쪽
ad actiam , Mad obiectum per vos, quae distinctionem in actibus, habeimis ex obsunt extra potentiam etiam secunduli iecco ex pol Cntia quandoque nullam vivos Aduersarios, ergo potentiae secuta quailii prouenitans ab erilem potentia , dum hunc senium sunt proprie, per se exempli gratia. Sentus visius videt albe ii- relativa,& in Praedicamento Relationis nem,&rubedinem,illae duae visioties sunt' rest ei dicendum cum Scoto, quod po actus specifice diuersio hoc illi euenit si, chri uimin se, secundum suam naturam, non ratione potentiae, visus, sed ratio sunt absolutae: quia sunt Substantiae, Mi ne obiectis Loquendo vero de obiectis adnita in turi seipsis,quibus postea adue soluendum dubitarn,utendum est hac di-nit relatio principi ad principiatum, rei actione, quam Sc tu multis in locis causae ad causatum: sic extrinsece, ra astignat, sed praesertini primo Sent. d. s. tionc finis,&effectus distinguuntur a po- . 3 art. 1.C.quod potetitiae disparatae tris steriori,ultra distinctionem intrinsecam pliciter se habent ad inuicem aut sunt omnis enim res prius est haec, ,habeti omnino disparatae, contradistinchae;vel chiim primum, repostea, qui chabetia sim tu ibordinatae, si fiunt subor luiat. v, lem actum primum est in potentia ad vel sunt in eodem genere,ut cognitiua su- talem achim sectitulum . perior, inferior Vel in alio genua po-nu Sed circa praedita occurrit tibi tun tentiariim, sicut cognitiva, sitia poten- non dissici uitandu Dato enim quos Pro tia appetitius Primo modo potentiae di- politio intelligat iis a posteriori,ut nos di sparatae habent omnino obiee a dispara-
xiiii is,videtur adluic salsa: luia tunc ne ta,&diuersa quia nulla Caraim, ex quo
cesse esset, quod quilibet actiis diuersus , sunt disparatae, est per se opcrativa circa prodit et 1 diuersa potetia,&quod quod obiectum,circa quoa versaturalia potenubet obiectum diuersum,consi surruetur tia, tales filiat senius exteriores inter c, ut a diuersis potentij si tamen hoc videmus visius,auditus,&c. Secundo modo poten-
csse talium improbatiar de obiecto, quia tiae disparatae habent obiecta prima sub- obiectum visus cadit sub obiecto sensus ordinata tae quod sicut potentia superior communis, obiectum sensius, dit sub potest habere per se actum circa quod- obiecto intellectussi de actibus vero ad cumquescirca quod potest potentia ins sunt dissicultates in Theologia responde rior, ita obiectum pDiuuin potentiae si tur in Philosophia clarum est, quod a pinion continet siti scobiectum poten eius diuersi specifice non pioveniunt ab rite inmitoria: vincle primum obiectum vi, eadem potentia, ni si illa potentia sit illi sus, secundum suain communitatem connaitata:sed loquendo de potenti js limita tinetur ut inferius, sub primo obiecto sentis, adaequatis, quaelibet habet propriu ius communis Tertio modo. Si potentia actum:&sic poteritiae distingi iuntur per appetitiua adaequaretur cognitiuae in actus a posteriori, nam actus vegetandi, perando circa quaecumque obiecta, idem non producitur, sensitiua,nec actus visio esset obiectum primum utriusque,sisubvaepioducitura tactu, nec ac is intelle eadein ratione sormaliqua imam est ex ractus producitur a voluntateudeo iure di tione obiecti, icci quo ad rationem po-xit Arist. 1. de Anima,tex. 13.Potentiae di tentiarum distingueretur Si vero non stiuguuntur peractus, non ut aliqui di adaequatur, obiectum appetitiuae erat in t potentiae distingi ritur per obiecta; ferius ad obiectum cogitatiuae, sed sube sed postea dixit actus distingui pei obie dem genere. Ex hoc patet,quomodo,sitcta, certum est enim quod si obiecta sunt intelligenda illa propositio O mmunes diuersa specie,actus qui siunt circa illam, potentit distinguuntur per Obiccta,este- erunt quoque diuerse speciei,quia actiis, nim vera de potent ijs disparatis , non de a potentia, ab obiecto produci tur: subordinatis, ill potenti et distilaguun- licet Creo ratione potentiae, initiatiue turperactus,est vera de potentijs limita- possent dici idem, tamen terminatiue, tis,non illimitatis: pateretia in quomodo formaliter sunt diuerse speciei, quia di sit vexa illa Propositio Actus distinguun-
uersiua in illis est ab obiectos sic omne tur per obiecta non enim est era pic-
594쪽
sENSV AGENS THEOREM A XXVI. os
ei quia aliquando distinguuntur aso rum est,quo mi maliter Intelligimus libr-m sed est vera de aliquβbus,titerini maliter antem intelligimus telitatu, III naue siue specificative quia quadoque traiarum recipit intellectionem et quia potentia,&initiatiue sunt idem, termi etsi causet eam active, non utamen di-
sat,sed in quarum habet intellectionem,
ut mima, trabere enim qualitatem cst esse quale de ita intellectum liabere intel-I Donem, siue recipere testectIDnem,
Nuod idem est, est ipsum esse intclligentem. Nos igitur intelligimus intulae cturninquantum recipit intollamonem , ideo Philosophus loquens sic de intellectu,ne cesse habuit dicere eum esse pastiuuin,&quod intelligere est quoddam pati hoc est,quod intellectio inquantum est quoddam, quo tarmalliter intelligimus, est mrma quedam recepta in intellectu, non autem intelligimus ea in tiantum est quid causatum ab intes lectu . Haec Scotus,& plura alia addit: ex quabus deduco suam sententiam esse, quod sensus est actiu in patitutis, loquitur enim simul de intellectuin sensu sed principaliter de intellectu ita quod uadicat eodem modo rem se habere, Me intellectu, &de sensu uasserit sensum, Mnatiue,& ratione oblacti sunt diuersi.
Non datur sensus agens distinctus realiter a passivis..
Expenitur Opinio Scoti, ct comprobatur, aduersa rei citur.
Duo sunt disputanda in puesentis
Theorematis cognition' Primum, Andetur sensus agens distinctus a passimis.Secundum, quomodo sciasus passivus sit activus an scilicet sit totalis cauta sensationis;vel potius partialis, hodie una
Palis .su' ad Primum, licCt Scotus ex pros uo de hac re non sit locutus et tamen ij quae dicit multis in locis colligitur ipsum existimasse, non data sensum agentem distinctam a patient sed sensum p
cum pastiuum Se activum, de pastitaui intellectum pro tanto dici pata, quias diuersia tamen ratione.Hancesise opinio cipiunt sensiationem , Mintellectionenianem Scoti colligitur ex multis locis in lib. non autem quia sint omnino passivi, ita Sent.sed praeserum I. dist. 3. p. . cpo quod nullo modo producant sensatio. nendo auctoritates adductaS pro opinio nem,& intellectionem;hoc etiam expressene D.Thomae, Aegidii; hi eade quae se dicit respondendo ad pinnar princi-stionessoluendo primam principale,&Sent.ditt.1.quaest. o. in principio corporis qu(stionismam in lani locis,praesertituprimo, declarans quomodo intelligatur auctoritas illa Philosoplite Intelligere,est pati, de nota, quod licet Scotus an textu dicat hic tamen non deicilia inando ta- naen quoniam alibi,ut in secundo loco cutato, se remittit ad hunc locum,& inquit, ut deici miliatii mist in primo asserendum est, liancella sitam optiuoitiem, licet
de hoc esset aliqualis dubitatio apud exi, quando scripsitullam questionem in primo Sent. habet l, cruciliari Diaeo quod Philosophus locutus est commuinter de potentijs animiae, in tratarum fiunt qaibus sermaliter sumus in actu secundo, pale Proctiac opinione non adducit c tus vllas rationes quia nulla erat dubiatatio suis temporibus , an daretur talia, agens distinctus a passi uos attamen O-test haec sententia probari expressis auctoritatibus Aristot ut dicentiis infla .Sed prius aduersiariorum sciarentiam Expo
Gandauens rade Animas, quaestione ii, Apollinaris . quaestione is licet in aliquibus differat a Suessano, di alii dicunt , quod piae ter sensum passivum, datur senius agens realiter distinctus a passivus si inino volt int, quod sicuti sunt quinque sensus passivi, ita quoque sint quinque sensus actini, lanc sentes
ruta de sensu, inquantuna est, quo Or tiam praecipue dui bus rationibus Priamatitet sentimiic de intellectit, quan bant. Prima
595쪽
i. . . Prima longo sermone exponitur,
quattuor innititui fim clamentis,ut videre
est apud Gandauensenti sed breuiter eiusvis constitit in hoc Si non daretur sensus
agens,&c sequeretur quod sensatio nulatim haberet principium activum. Con- sequens est euidenter falsum.Consequentia viro probatur: quoniam tuc hoc pran-
.cipium esset vel sensius passivus, vel obiectum, vel aliquid aliud ; sed non est seimsus passi laus,quia tunc idem esset princi pium activum, repassivum, siue receptiuum eiusdem quod est am postibile; neque principium per se activum illius sensationis potest esse species, vel obiectum: a tunc obiectum esset cratio pri iaci palis, causa sensationis,quod est in conueniens reuia tunc sequeretur, quod obiectum, species esset nobilior sensit, modest absurdum quoniam sensus est tarnia substantialis , obiectum vero, Milla sp
cies, sunt accidentia. Consequentia Probatur illud est persectius altero, cuius perfectissima operatio est nobilior perfectissima operatione alterius nam operatio indicat essentiam rei;at tunc 'oducere sensiai nem esset perfectissima operatio obiecti sensibilis,vel speciei perrecti sima vero operatio sensus tunc esset recipere sensataonem,ergo obiectum, sp cies absolute essent nobiliora ipsomet
2 γδ. Secunda ratio pri ncipalis, Principium activum sensationis, vel est species sensibilis, vel sensus agens neque enim illud esse posse videtur, nam non potest esse sensus passilius,ut argumento allatori
batum est, sed non potest esse species sensibilis quia species hiasib his, ut ipsi dicunt, est principium receptiuum sensiationis: nihil autem est principium activum, direcepti utilia eiusdemi relinquitur e go, quod necessario detur sensus agens distinctus a passivo realitCr.3cro, Tertia, Sicut se habet sensus ad sensibilia, ita intellectus ad intelligibilia: sed sice uti quod ad hoc, quod intellectu sic tentialis intelligat intelligibilia, necesse est ut detur intellectus agens distinctus a
potentiali,ergo etiam inuenm,ad hoc, ut cognoscat sensibilia debet clari sensus
gens distinctus realiter a pasItuo.
Veiuna hec opinio aperte aduersatur
Aristoteli, nam Aristoteles clare docet ' sensus passivos esse quoque achivos, ideo vanum est multiplicare entia absque necessitate praesertim autem secundo de Anima tex. I 1 .declarat,quod sensus passi in si uinedum patiuntur a sensibili, sed agut quoque mouet enim ibi dubitationem:
quia si sentire est pati,plantae quoque et
tire videntur, quia patiuntur tangibilibus qualitatibus,via caliditate,& frigiditate, tamen plantae non dicuntur Iem
Respondet Aristoteles, quod hoc eu nit: quia ibi non est vis sensitiva vel de Lcci plante patiantur ab illis qualitatibiis,&aer patiatur ab ocior non tamen dicunt ut sentetre quia sentiret inquit Aristoteles est aliquid praeter pati, scilicet, quia est ager ea quod etiam declarat in fine illius textu a T. Item a. de Aiuma, textus .asserit sensus esse causas scia sationis Item Arist. O.Metapli. rex. IGait sentiendi,& videndi munus esse actiones immanentes,ergo sensatio intellectioimnet in eo, quod illas causat: ut sensatio manet
in sensu passivo ergo causatur a Sesti passuo. Neque valet si quis clicat Arist per
has auctoritates denotare .iri sensium gentem, sed non denotare hunc tensum agentem esse distinctum a pallivo, quo niam iis praecitatis locis Arist. expresse loquitur de sensibus passi uis, ut patet, maum pri na, secunda auctolitate adduincta ex x. de Anima, ratio etiam deductice q.Metaph.concludit euidenter de sensita is palliui S. Aiguit etiam aba rella quaerendum est enina;an ambo isti sensus sientiant, an tu spatiens: si ambo, ergo alter superuacaneus est. Plaeterea, ergo etiam ambo patiuntur, quia ex Artito t. sentire est patiergo etia m sensus agiens patitur, sic ab Diio agente usque in inti in tui nisi velo imsus agCns non sentiat, sequitur Uiud absurdum, scilicet, non cognoscendem esse
nobiliorem cognoscen te Nec valet resposo Gandauensis quod agens quatenus agens,Est nobilior passivo sed pastilius
nian ex persectiori operatione infertur maior perfectio ablatu te: cum ergo sensus pas
596쪽
sENSUS AGENS THEOREM A LXXVI. os
Ad secundam rationem patet per ide: Tprocedit enim ex illo fiat fundamento, quod sensus pastuus non ponit producere activo sensationem , eo qUod nihil potest agere, pati respectu eiusdem,quod nunc quoni o intelligatur, declaratum
Ad tertium respondetur,quod illa pro a s. positio Sicut sic habet sensias ad sensibulia,ita intellectus ad intelligibilia:non est vera uniuersialiter, sicuti nulla comparatio uniuersaliter et vera sed comparatio valet in hoc solum , quod sicut sensus patitura sensibili obiecto, ita intellectus albintelligibali obiecto patitur sicin sensus sientiendo patitur passione pol scctiva, ita intelligendo patitur, pcificitur pacfione perfectiva. Exponitur quot cauo ta quae concurrant ad generavdum se Gnistrem quomodo actus sentiendi producatur Lap. II.
EX dictis in praecedenti cap.&ex multis alijs ratiothbus, quae apud G cos, illos auctorerum colligi possunt miri eandem sententiam sustinent,satis apti e pro secunda opinion ubi optime explia Unstat non dari sciatum agentem,scia micat hanc propositionemri nunc breuiter uum producete, recipere sensatione , dicimus, quod est vera allata propositio Modo superest declarare modum produe aera te univoco, quia haec agentia agui ctionis sensationiS.Sed anteqiram hoc ex diei rinam, quam actu habent. Undera ilicemus,considerandum est, quot causae requirantur ad sensationem producenis
Quidam dicunt, quod ultra obiectum sensibile, sensuria passivum, requiriori aliud agens externum produces speciein sensibilem, quod vero illud sit,discrimit Quidam, ut Sue Sanus dicunt, quod eae Deus;quidam ad vero,ut M aftirrcius,
sus passivus cognoscat, erit absoludete fectior agente;& tame ipse sustinet,quod agens est perfectior patientes,& sustinere habet, quia semper agens est persectius
patiente,ex Arist. s.de anima, cap. deintellectu agente. Mi. Ad rationes Aduersariorum. Respon--ae . detur ad primam, negando Consequentiam Ad probatione dicimus,quod principium activum partim est species, pa timet sensus panilius,ut probaturnesti sed pectes , i uectum sensibile est mi nus principale agens,sensus vero est magis pii incipalen sicut etiam dicemus loquendo de intellectu . Ad probationem contra hoc: uia runcidem ageret,in reciperet, siue pateretur abeodem Respondetur,quod illa propositio, superqtiam in 'iritur haec ratio, licilicet.quod idem non potest esse activum, xp.i suum respectu cium in , vel a est in agenti diu mi uocis non inseqlli uocis, i, ut declarauimus in Theoremate quod e-. lementa a proprijs formis mouentur;&cl.irius dicemus in materia de causis producentibus intellectionem ex Scoto in i . Sent.dist. 3.q. .respondendo ad primum
Ie agens non potest agere, sati secundum eandem Ormanari quia sequeretur, quod posset inducere in se formam,quam actu liaberet, per qua operatur, quod implicat contradictionem sed in agente aequi uoco non est vera quia tale potest agere in seipsum, sati, quia potest in ducere In serpsium formam, qua caret pEr
aliam, am habet, ut sensus per pro dicunt, quod est Caeliumsiue Caelestes impriam tormam potest agere, inducercitia se sensationem,' tue est alia forma a cidentalis,qua carebat. Nec valet, quod aIiqui dicunt, quia tunc obiectum erit principata agensinon valet inquaninquia licet obiectum sensibile concurrat, tamdinimis principasiter concurrit quia soluexcitat potentiam sentientem ei offerendos sine suam speciem et sed postea sentelligerariae agentes per lum. Pro linc opinone itinc sine rationes praesertim. Pruna ratio est, Quoniam species si iasibilis,quae in medio, in organo sensiis producitur est accidens spirituale: obi ctum vero sensibile illius est materualisqnalitas at spuitu.ile est nobilius mare rruli, ergo si lum :biectu sensibile priduceret speciem sensibilem , ignobilius
sias ex illa specie promit sensationena,qua produceret nobilius, quod est inconue- postea ipsemet sensus recipit in seipso. niens mecesse et ergo ad euitandum roc
597쪽
absiudiitU,ponere alii id agens pi ter ob do pendent tales species ab obiccto mi tectum sensibile; Et conrirmatur argu teriali , si secundo modo orgo Neriale
mento sumpto ab intellectic quoniam producit spirituale, quod ipse negabat Aristoteles vidit,quod solum phantasim Si isti dicunt I iis, intelligenti e sunt non potest producere speciem intestigi caul o vni ueti sales, irincipales, obiectibilem, ad inuenit intellectum agentem, a tetriale minus principalis. Contra hoc qui est agen nobilius intelligibili,eigo e modo Deus, Intelligentiae idit Cui
tiani in sensu hoc dicendum est: hoc ata omnium rerum, non sibi uti socci ei unae rem externum agens nobilius specie in stadb: lium:at hic reqiii inius causam m. telligibili, non videtur aliud elle, nisi De media tam particularem, pro ita centem usu liquit Suesianus; ideo ponit Deum es illam speciem spiritualem: .mniSenim esse causam primam, remotam, quae per fectus particularis vita a cauisitan uniue mediuin obiectaim materiale tamquam sale semper liabet causam particularcsuper instrumentiim producat speciem seri propriam
Iibilem spiritualem. Ad primam rationem respondetur , Arix 3 Buccaferreus vero .de Anima lectio quod illa Propositio uniuerssilis, Omnene 8.videtur dicere,quod Iuliis odia spirituale est nobilius materiali, non est: gens sit Caelinies, Intelligentiae percae uniuersaliter vera sed soluti in substan-ltim operantes. iij , quia substanti immateriales stant
Verum incedulae sententite, quae in id nobiliores substatu sit uerialibus sect incidunt, quatenus nolunt, quod spe in accidentibus non valet, accidenti cac sensibilis producatur ab obiecta ima nam spiriuialia, ut iste specim sensibiles, teriali sensibili, sed a Deo, iunt reiicien sunt ignobiliores ipsis accidentibus mateda',quoniam recurrere ad causas uniuer rialibus,sunt enim effectus ipsorum obie- a saleS, sine necessitate est vanum In pro chorum, qualitatum sensibilium, sed posito aute possumus assignare cauiam nutioris entitatis, quam iliae et sicut enim particula rein producentem illas species in substant ijs substantiae abi iactae sunt spirituales line ullo absurdis, absque eo. Causae , sed aequivoce substantiarum ma- qtiod recurramus ad Deum, Saad agens terialium , ideo sit l, stantia materiales uniuersale I taeterea, ista op:uio,&ritiessa desecet unca perfectione substantiarum ni, Buccaferrei,vicietur asturci e species immaterualium, ita acta lentia materi sensibiles produci a Deo immediate In lia,siint causae accideritium spiritualium, cum natura obiecti sensibilis sit materia sed quoddaim modo aequivocci non Cainalis, non potest, neque per se, neque ut in illa accidentia sensibilia spiritualia, in citrumen in in producere et cetum spiri adeo perfecta,uti sunt ipsiae qualitates sent ualem nobiliorem se; ergo sitis erit unx sibi lcs illas producentes , nam specie comediate producens speciem illam spiri loris, qua recipitur in perspicuo est igno- tualem , quod est absurduint quia tunc bilior ipso colore real D, Neque est inconspecies non penderet ab obiecto ullomo ueniens,quod acciden spirituale produ-do; Quod si intelligat Suess anus,ldeoinii catur a reali, enun non in Inmuuenlcri,
producere mediate speciem illam spici quod una qualitas producaturaliter alia tualem , quia pram producit obiectum qualitatem realem, ut caliditas calidita- materiale sensibile, deinde per illud pro tem,multo minus erit mirum,quod pr ducit speciem spiritualem,tunc asserit id, ducat qualitatem ignobiliortanta v cci quod negu, quia tunc obiectum mitteti v decies spiritualis accidcntalis.le immediate producet speciem spuitua Adfeci indain negariar sint ilitudo nonium per propriam naturam , quod ipse enim in omnibus similes sunt sensus, negata, Hoc eodem modo aduersus Buc intellectus, ut declaratum est in praec ca ferrei unigere positamUS:rnam velint et denti cap id tertium. Quyad secundiam ligentiae immediate per Caelum producut determinato,quod non datur sensus ages has specie spitatuales, vel mediante ob distinctus a passi uis; siquod species sen-iecto metueriali; Si primo ergo nullo mo sibilis pruducitur ab obiecto sensibili ,requiritur,
598쪽
epiritur quod causae sensitionis tantummodo duae si inta scilicet, obiectum, siue species sensibilis, senilis pasti tuas.
Videndi ita ei in ido, quonam iit
ruina Eue producatur pici-sentatio D. Thom p. q. 8s artic. r. respondendo ad
tertium, 1. de Anima,textu i y a Urtet
negat omnem activitate a sensu, vult, quod sensatio actui producatur ab obiecto, quod obieci tim per immutationesCnsus, producat sensiationem; hac opis ni tribuitii et quo lite a Scori Marginistis; attamen Thomillae voIunt, quod ipse, Scotus concordent, ut patet e Caietano in Commeto illius Articuli, ex auello E. dc Anima, q. i. quidquid sit dem opinione D.Th. si primo modo sustinc , M' est falsa multis rationibus potest im-- probari, quas adducit Scotus, probando, quod intellectio non producitur a sola
specie intelligibili: eadem enim est ratioue iri tellectu, Misensu, quo ad hoc.
Pro nunc haec ratio susticita nullus esse-cchus productus a causia aeqtii uoca esti bilior causa aeqtii uoca et sed en statio est
accidens nobilius ipsa specie sensibili
siproductius aequivoce ab illa, ergo sensatio non prouenit a specie sensio ili Mi-ior in Minor sunt euidentes u-
o m. Graeci, et iba rella, libro de Sensiti a-
.ec gente, cap. si .dicunt, totam actioncm clie
CZ ascribendam animae solae, unde capit S. .ssret, refutat opinionem Scoti, qui dicit sensa uonem partim ab anima, partim ab obi cho produci Allerunt ergo isti candem
animam, siue facultatem sensibilem esse, quae agat, patiatur, tamen, Nijs rationibus: .im anima fungit Lit duobus muneribus Primo informat organta redat illi esse, iacit, ut organum sit receptiuum Secundo utitur organo a se inso
malo ad operandum Quo ad primum munus, dicitur anima, sensus pati
quia recipit speciem; Quo ad secundum,
dici tui agere: qtita speciem receptam iudicat: ita recipere est solius organi an iuniati, iudicare est lilius animae, ratione
iudicii, anima dicitur agere, quia nil alii: dis sentire, quam iudicare. A s Sed haec opinIocon intari potest omni-c ib. bus Illis rationibus,quibus probabitinis,
iudid sola anit:)1 intellectitia non est causa prodiscitur intellectionis, sed requitit irobiectum vitariis partialis sed pro
nunc hac uni a ratione confutatur: qtria
apud Artii se itire est pati, dum ico fieri sus formaliter sentit, non agit, seu patitur, alioquin si sentiendo ageret, sen se esset ager &non pati. Nec valet si dicat,quod sentire dicitur pati, quia in sensatione sensius patitur ab obtecho, quoniam ut ipse Zabar lacit, sensum pati ab biecto, non est ientire; quia haec est prior operatio, quam iu-clicaim illi id quidem itidicare secundum eum est sciat ire: praeterea tunc obiectit esset causa productitia sensationis, quia in illo actu sensus tantum patit Lir, Gobiectum solum agit , sic vera est et opibnio D. Tho quam ibi ipsemet Zabaret larc ij cit,quod sentire esset ab obiecto solu; Si ergo dicamus, quod sentire est iudic
lundo loco Scotus, ut patet in praeci Opin. Cuo loco supra, eodem modo iudicatis Scoti. se dicendum de intellectu , sensu ; quoniam de intellectione asserit, quod producit tir a duabus causis, ab intellectu tamquam a principali,de ab obieeto, tamquam minus principali, idem est dicendum de sentatione, quod prodii Catur ab obiecto, ut consi active, sed ab obiecto
minus principaliter, a sensu vero principalisci ;quae omnia quo modo intelligantur, dictum est supra in I. cap. melius decla rabi tu ruri Theor. de causis prodi centibit, inici lectionem Irobatio istius assertionis colligitur ex confutatione aliarum opinionum, contra quas Scotus pribauit quod nec solus uitellectus , nec frultim obiectum est causa activa, productitia intellectionis, scd virumque requia ritur: tiae probataones, ut dixi suo loco patebunt, ne idem Laepius repetamus. Sed contra hanc opinione Scoti arguit Cou-Zabarcua eodem libro, cap. 8. probat, traquod nec obicctum scnsibile, neque spe Scor.cies, possit esse causa cinciens, nec prima M 'ria, iace secundari sensationis, hac rati, VA DC. Sensatio ei icognitio forna aliter,&senestire est iudicare: sed neque species, neqUCobicctum iudicant, neque cognoscunt,
599쪽
suti. o hoc patet solutio ex declaratione M. AE, O n sentiendi , modus autem est hic,ut, lip pQ cst colligi ex sui me primi argu-di, menti principatri in praeccdenti cap. desin aumpta ex Scoto loco ubi ibi citauimus , positione Scoti posita in I. capite hi ius Theorematis obiectum sensibile primo producit speciem sensibilem, illam
imprimit in organo, tunc sensitiva potentiam citata ab illa specie sciasibili illii in apprehendit, &iudicat qui prDducit actum sentiendi, postea hanc sensati nem,&acium rccipit in s cmodo in pro ductione illius actus sensationis, ita initionis, concuirunt obiecta imi& sensus ita quod sicut scientia patitur cae obiecto, Porintia cognoscon C,ita sensiatio illi oritur ex obiecto, sensu, alioquin si non penderet sensatio quoque ab obiectio, 'nafensatio non dimingueretur ab altera, ne mi e sensiatio perfectioris sensibilis esset perfectior sensatione impellcctioris sera sibilis in propter alias rationes, quas suo loco adducemus, in m C qtiemur de catlsis pro luetiuis citus intelligendi nec tamen obiectum dicitur sentire,vel co nosceres quia non iudicat, ncc cognoscit , sed ei materia circa quam , siue ex qua promittitur iudicium, recognitio, dici: abet causalitatem propriam csi ecit actus sentiendi, quae reduci uir ad efiicien t cm,nam sensatio ipsa habet esse , ab obiecto, a sensita,ut diximiis: habita hac productione, actus postea cum sensu, re cipit in se istam sensationem , dicitetur proprie, formaliter sentire, quia senti re est actio immanens , ic sentire est pati, sicut etiam intelligere est pati, ut declara uinans in principio primi cap. Ex his ad argumentum patet Primo quod falsum est, quod actus sentiendi non producatur Mab ob: ecio,&a sensu nec tamen propter hoc se iliatur, quo libiectum iudicet, sicut scientia prouenit ab obiecto,&abir tellectu, ne tie tamen sequitur, quod O, iccli in intelligat. Falla maestitiam, quod sentire formaliter sit italicare,& sensatio sic gnitio activa, id est falsum est, quod sensatio sit prodit cito actus sentiendi quoniam licet ille actus praeroquiratiar, tamenuni mali-ic sentire est recipere in se ac in sentien
di, sic sentire est pati, i leo retarere actum visionis est vi iere, redipere omnolfactionis est Olfacer c. cciit recipere actum sciendi est cire ondes nos produceremus actum intelligeneti sed ii tum non reciperemtis in nobis, non dicet 'mur scire, quia esse quali est retarere
Franciscus Piccolo mineus regat spe hcies sensibiles producentcsson fiationciai sed vult , quod ipsa sen: atio sit ipsam et species seni bilis libro tertio de Humanament cap. septimo Sed de hoc in Th remate de speciebit intelligibilibetis.
In testactus Stabiectura sumi causa pro ductitia r ellectionis. Tontini: r'. et 8. i. ex s. disi.primi Sex . ad iteram, iussunt picus mirabes doctrina.
ec res utero de institia genita haesit
cassit assignetis, vel ratio gignendi eam. Et quaero, ut una pars intellectiva propriesumpta vel aliquid eius, it cat a totalis gignens notitiam actualem, vel ratio gignendi. Et arguitur: quodno quia r. de Anima,
prohat Phut optas,s sumis e passuum ,
non cituum per hoc quod si is tactilius, semper ageret , sic sist con biis ibit ei et combustinum sempcr comburerct ita arguitur in proposito, si pars intille litiae t eritia respectu intellectionis, semper intelligeret ita fine obices quod si falsum.
Confirmatur ratio e. r. de Animae cisibilis, O sustis eli,ntis aestis, pusilonatio, diati sitio est idem a Siti N. ergo simili, motio activa obieeii, et motio passueta intellictus, quae est intcsiectio est idem actas, ergo intellectio est ab obii Flo. Secundo sica de se ima Intimctas possibilis est,quo est omnia fieri sicut iniera
intelice tis possibilis alti in non cri carea activa respectu cognitionis sicut potitetia passiua non est a Si tua, elu Dps.Tertiosic, de iistes et ina utitui pinis distinctione ni priticipior i. n. et morant , si igitur
600쪽
igitur intellectxs, qui est indestinctus sit aliquid, quo libero de talium imaginum principium activum omnis intellectionis , specie iudicet hoc si mens, id ei ratiotialis intelligentia, vaeseruatis rontiu luet. Nam illas auima partes, quae informantur corporum similitudinibus etiam cum he- Ilis communes vos habere sentimus et igitur ipsa ati ima ius format imagines in
tune omnes ute ectione e sent eiusde pe
ciei, etsi omnes intellectiones,ergo, di omnes habitus , ita consequenter omi es
Acientia si ut eiusdem speciei.
Immaterialitas est ratio intellectus scut rum corni orum: ut diciti Ia auectoritas intelligibilis igitur ivtellectus, siue pars et expressus praeallegata
de intellcctiis ex immaterialitate sua ex seriola est activa respe Iu inete ectionis sicut recrativa.
Item sobiectum, vel aliauid elut esset ratio formalis agetidi ergo intellectiones Abiectorum Uiuersorum jecie effect diu Pro Lia opinioue arguit per ratiovet sic Esset tu nou excedit caut am inperfectique: melius es autem o vebili sin m-tiente iecundum gug. de rarat . ergo operatio vitalis uo potes essem ita principio agendi vitali te vivo i ta operationes cs
fera cieritio est falsum consiquentia pro gnoscendimus operationes Pitales , ergabatur,quia actus di ferunti pecie, alii sunt suis tab iactata sicut dratisve oldiuendi suis ab ipsa ala sicut dratioue gignendi. Secu Uda sic. Quato forma si perfectior, tanto est actualior, per consequens acteuior, rita activum esse conuenit alicui tu quavium cs in actus sed anima intellectiva luter omnes formas est actualissima er
a tur,quia actus disserunt pecie, qui huci causis diuersis specie falsitas Cousque/ β tu probatur, quia tau de qualibet Oecie speciali ima esset propria scietitia , ct ita de heribus oeciebus speciali nnis, noli posset esse virascetentia. s. 3. Probatur etiam idem per Thilosophum o maximo activa,igitur se habet in ratio I. Ethicor.cap. y.νbiit ira quod utili ere ne activi, sesola seipsam mouet iis opera es propria operatio homi uis , secundum ioce sua, cum etiam hoc, sis formae im- q. od homo, uitis autem speciei est opera persctiores,sicut patet deformis elemento
.. In I. cui dictio uecstrua odi nio, quaeat Tertio sic. Philos. 1. Physic. tex. s. 'tila esto: m respectu At elle I 6 Ethic. cap sp. Metaph.tex. 6. distiao , Giovis ipsa Minae Et impositur August. guit uter actibilem di factio vem, est vult,' qui dicit 2 super Genes cap . Quod quia quod actio propri dicta manet in agentes, F, corpo i est isti vitti clui ei preta sicut exemplificat ibi de peculatiove cretellior corpore ideo est prae t Ditior imago cor lectio igitur proprie e Poperatio mav ns tuporis tu eritu , quam ipsum corpus sua agevte: manet autem in parte intelleetiva substantIa, sequetur, uec sau putaudum est facere aliquod corpus in spiritum, tamquam spiritui co portificient materiινι- ut dicit Phil. 'Metaph ergo erit ab ea ut ab agretc. Quarto, ct est quamdem. Actio propite
ce subdatis r. Omve enim modo dirae lautior dicra, Pt destingititur contra factione ; e- ei res quae acet illare, de qua facit, nec uel nomiuat agens intesi etesi e autem dei ob iis modo praestantatis e corpus piritu im natao Minem fecundum pauem intactecti-monpetrittis corporC. tia; et ergo est act/uc a parte intellectit a 'uamuli ergo tui Iat misso corporis elab hominesecundum partem intellectic se in perίtu, tametica.emimariue, non arita.
corpus ubi mi , scd spiritus in stia o facit contra illam o iv. quod non sit inten tio celeritatemtyabitara equit: si . uius ima .a: g. ap aret s. de T ait. cap. vlto olego mox Pt oculis visumfueri: spiritu, pari is Liquido tenendum est quod omnis