장음표시 사용
621쪽
cum arguis vitta, 'od tunc omnes h. tum potest ergo 'riecipalius ae r hilus talium di serrent pecie; cocedo dea hi te bus qui tabentur virtute propria ta latur sectu i a rus autem magis a m latium obiectorum, et probatur haec SUctu tur obiecta Oq i ii tui .er m. se sicut praecedens per causas. Item Puttas schti te et Hecatur privei Et cum dicis, quomodo luce et aena scie vitatem oblecti preti aliter continentiti a de rimi ibus faeciebus oeciali imis eam: no autem tribuitur risiectu talitsi pondeo, quod ira pectes oecialissi continentia virtualis, pectu habitus ama potest includere multas alias species tinere autem virtualiter conuenit cau Nirtualiter,sive passoties earum , sue per cliue ergo principalior caula illius Labia Fnodum cause,stiue per alium ordine melli tus erit obiectit in qud mintesiectus e setalem et tunc habitus ille, quies forma causa habitus, igitur Pactus.liter illius obiecti primi includentis alta , Ad oppositum arguitur sita uanto alies virtuti: ter aliorum obiectorum , licet quid est actualius, tantoformalius per non formaliter pramo est igitur si hir fectius itant di activius, ergo anima, quebitus uenus ab unitate primi obiecti virtualiter continentis omnia quae continent; et illo non est autem proprius cuicumque virtualiter contento in primo obiecto
sed qui essent pro ri illis,esent di tincti , sicut illa sunt sincta.
Hic quaeri potest, an intellectus agens sit principium a cituum reipectu intellectionis, ubi tangatur quomodo se habeat ad fomlectualior, multis aliis causis concurrentibus erit activior 'ita quando cocurrit cum eis in agendo erit principalius agens, sed in intellectione concurrit cum obiecto,tamquam causa partialis,igitur in intellectione erit causa principalior quam
Item euti secundum quid non conuenit actus simpliciter,sed quando habet se tamentoriam propter quod ponitur talitum te secundum quid per aliudsimpliciter ens, in Deo, o patebit quid si perfecta memo tunc principalius conuenit illi uti simpli-ria sicut e Cugust. loquitur de ea citers illud aliquo modo sit activum res e Re iant tamen duo alia docilia bico tu eiusdem, obiectum autem diobis modo alibi determinanda scilicet de construatio naturaliter intellectum habet esse secunne Deciei post actum contrae ulcera ill a dum quid tantum,in intellectu nostra, rodi cultas bene potest tangi in no argu plerisse simpliciter ipsius partis intellecti
ment quo praecedent de jecie in aliud docile de memoria propri dicta respectu preteritorum, potes elle quaslio perseritara hic qudmin . De causa principaliori notitiae.
Utro de comparatione issarum dua
rum causarum partialium quae cau---- Iant notitiam genitam. Utrum
principalio causa notiti. graritae si obiectum in se, fel in specie praesciis , vel ipsa pars intellectiva animae sebio obiectum, probo Duia illud est principalius mouetis,
quod movet non motum, quam q/ od mouet motum, sicut apparet in ora nibus causis essentialiter ordinatis, obiectum antem moti et non motum,sicut habcturia Philosopho latam et determinata respectu omnium in . de glutinae intcsicctus cutem uoti mouet tellcctiontina obiecta autem diobis naturam timotus cet dic, hic cognita habetit virtutem determin
Item ageni os milat sibi csscctum quan tam resectu determillatarum intialectio
us quia obiectum in ea et sicut cognitum in cognoscente ergo illius actionis, ad qua ista duo concurrunt, non erit obiectum habes tale epe principalis causa ,sed pars intellectiua propter qua obiecti habet tale esse. Eripoudeo quod pars intellectiva habet principaliorum causalitatem respectu cognitionum, modo nobis uaturaliter covisemctium. Probo primo, qitia quEdo causam ordinatarum altera est indeterminata ad multos ejectus, in quas illuminata altera autem quas secundum,ltimum vii stι-ris, determinata ad certum essectum: illa que est illuminatior,niuei patior, videtur es princi alior et perfectior Exepluce Sole, de particiuarib. generantibus intellectus aut habet vivi te quas illimi
622쪽
INTELLECTIONIS THEOREM A LXXVII. U
num,quae sunt ab ipsis, ct hoc sectindum 'ltimum suae virtutis seu libet ad intellectionem sui ergo intellectus est causa vviuer alior, et principalior etellectionis, ut id in obiectum pro fiatu isso. Secundo quia illa est principalior cau-
Diqva agente alia causa coagit, ct non e- cou Xersori intellectu autem nostro agente
ad intellectroue obiectum in se vel infra specie coagit. Est enim in potestato nostra
intelligere: quia intelligimus, eam volu drum mus a.de a Gima. Hoc ausem non est pro-2j v pter speciem principaliter , quae est forma
naturalis, sed propter intellectis m, qttorti possumus cum voltimus Trincipalem autem actionem intellecties , equitur actio
speciei, quae vela est esse semper informis
ex parte speciei. Tamen aliquod obiectum excedens multum facultatem partis in te L e lectivae puta obiectum beatificum, ut claret visum, posset poni habere totam cavsalitatem respectu visonis,aut priircipe liope. Ddm pars intellectiua, et hoc propter excellentiam talis obiecti , propter defe- aui ctu part/s intellectiuae. Sed de hoc in quar. . . to libro . De obiectis aute, quae modo naturagrid liter cognoscimus, prima pars silutiovis v, rice detur esse vcra Uidetur enim intelligibi- b. lium naturaliter a nobis intellectorumspea .ra cies in intellectu esse, quasi instrumentumas et ipsius intellectus,non motum ab intellectu, ut agat, quas scilicet, aliquid recipiat ab intellectu, sed gelio intellectus utitur ad sua
actioiaraxi puta, qt do intellectus agit pecies illa, tam et amistulis principale ages, coagit ad idem, ut ad ejectum comunem
coutra ita possumus ni specie, saltem pos prinit m actum,sed non ante:is nec ivtellectus in primo, nisi sicut ortius pham
lasma mouet. Dico, quod non ita immediate. etiam ivtellectus est magis indeterm natus, Pt ostendit prima ratio . Unde probatur, quod magis sit in potestate volunt iis, vii intellectu qu in specie intelligibili, viri nuque enim ex se si naturale ages res quare usu trumque liberam perparticipationem e Respoudeo nihil est participatione imo liberum,niique tot in eadem
clientia cum voluntate. ontra, potentiae organica. 'gana, et extrinseca etiam Hiis participalibe libera, Similiter in potestate nos Da si est,
quis actus vegetatiuae hoc mediune cita securum quia dubium est, qua inis bestiis h- nuntio tautati, ct quae uoss.e d primum argumentum dico,qu is duplex est actus intellectus respectu obiectorum, quae non sunt praesentia in se, qualia sint illa, quae modo naturaliter intelligismus Trimus actus e species, qua obtectum eri praesens, uel obiectum actu intelligibile. Secundus actus est ipsa intellectio actualis, ad Pirumque agit intellectus. non motus ab eo , quod est causa partialis fecum concurrens ad illam actionem, licet unum actum intellectus praecedat motio eius ad alit m actum. ad primum autem actum agit intellectus agens, cum phanta ate, inibi in te,
lectus agens est principalior causa quam
phantasma, ambo integrant nam totalem carisam re pectu speciei intelligibilis.
Usecundum autem actum agit pars
intellectivagiue intellectus agenssiue pol sibilis,noi curo modo, species intelligibilis, itast u .c partiales causae , ta ibi agit pars intellectiva no mota specie sed prius
Moues, scilicet,ageus tripecies sibi coaga oum igitur dicitur obiectum mouet non motum. Dico, quod tu utraque motione obiectum ess mouens ecundarium, licet non sit motum, id est aliquid recipiens infeci principatisiue priori mente. cum dicis, quod intellectus non movet nisi metus. Dico, qu/d non mouet siccunda motione,nis motus priori motione hac igitur est comparatiotat arum motio ut m tellectus. non autem duarum causarum partialsum concurrentium inina motisne Siat tem compares causas partiales inistraque motione. Dico,qtto intellectustati obique mouet non motusci causa partiali concurrente in eadem motione. inducundum argumentum dico, quod
essectus formaliter magis a milatii caris proximae inferiori quἀm remota in priucipali perfectiori scut apparet desilio respeeiu patris, o Solis. Unde illud argumentum est ad oppositum quia probat,quod actus intelligendi sit ab obiecto bila causa proxima quia magis sibi a similatur formaliter ita iam species intelligibilis magis formaliter assimilatur phantasitati quili intellectui agentiri et tamen mi, et ust bub
623쪽
trinicipesiter elici phantasuate, qud hab
Contra cum agens tendat assimilaro sibi passum, quomodo principale agens non magis et imitat sibi formalitera Ira poticeo p incipalius agens communii recti aequiuo cum es eminentius habet ius pellectionem Oectus quam causaremus ea et ideo non magis a imitatrii sibi br- maliter: quia hoc esset imperfectionis in causa sic assimilari ejectili, sed assimilat magit hoc est dat magisformam, fectui , perquam sibi assimilat aequiuoco qudm ct agens particula e et icta assimilatio actitia ei ex crfectione caulae, licet non sit magis sim: latio formaliter. Similiter causa perfectior magis similat jectum ei, mi est assimilabilis quam imperfectior Magis e rim causa et Iectum, italis si causabilista alimitabilis. Meti similabilis autem esse ectus formaliter causae propinquae ideo ipsa causa remotior mag)s assimilat et cliti ipsum sectum causae proxima, quam amet clusa pioxima sibi.cti od enim formaliter filius est similiae patri, hoc magis fici causa remota a simi
tans stlium patri essective udm amissa
causa propinqua quea quae plus dat forma qua assimilatur, plus dat essectivo assimi
Ad tertium dico, quod unitas scietitiae assignatur penes obiectum , quia illud est penes quod Hiemia dissinguuntur, non penes intellecdum quia intellectus,tius ectrespectu omnium scientiarum, et hoc modo distiuguendo scientias, illa es in quaeret ait se ri t. 8.Toli cae. .es,nitis subiecti
primi, qua tellus obiectu maximum habet contineresilautiam illam virtualiter, sed hoc non es nisi, causa partialis Traeter enim haec inteli tui es alia causi partialis continens illam: non est igitur aliud, redi cere scientiam ad obiicium primum , , qud mi altera causa partiali habente in uo genere ordinem es euitalem, reducere
ad primum ibi simpliciter , C ab ipso assignarernitatem Occius in quantum ejectus I ab eo sed cum hoc Bat quod multo perfectius contineatur in reliqua causa partiali. consideratur opinio prima, asserens solum ivtellectum se causata productu amintellectionis ap. VI. EX ijs, quae dicit Scottis in hac ire
stione, unusquisque suis perspicue cognoscere potest, quid sit dicendum iri hac materia de causalitate intelleionis. tamen quoniam nonnulli ex recentior,bus aliquas istarum opinionum sequuntur, id, illae,&dicta recentiorum albqualiter, treuiter consideranda sunt. Prima staque opinio est Henrici, Iraepoliti, ut notant Mirginis e qui dicunt intellectum este causiam totalem intellectionis Rationes, lilibus inniti tur, parent ex ipsona et Molossi indem senten otiat iam sequi in tali ex recenti nibus Franci ' scias l/iccolomineus lib. r. de Ment Chu pi eo maria,cap. I. Iacobus Zabarcit. libro tam de Mente agente,cap. . libro de Setilii nei, agente, cap. S. Glicet hoc in loco loqua btur solum de sensatione, tamen idem in Zabatelligit de intellectione, ut patet ex libro retra, de Sensu agentesc. .circa rinem,&ambo ip utuntur hac ratione: quia intelligere est ' iudicar:&cognoscere Modo ob ectum I Ubi non potest cognoscere, neque iudicare: quia non est vis cognoscit tua:&vt inquat Piccolo mineus, deesset iudex in pinis: solus ergo intellectus est causa prodiices actu in intelligendi, te ipsiam intellectionem: Ibiectit in autem sol tim aliqis id subiministrat necessiarium ad ipsam intellectionein sed ipsum obiectum nihil priducit. Verum haec opinio satis superque . reiicittirpe rationes adductas a Scoto, tilia in confutatione illius op:nionis, tum in principio expositionis stiae opinionis R. p. in praesertiminina ratio habet a mat ilica clam tacertum est enim quod sunt tantulD quattuor genera causarum per
se,ut patet ex .Phys s. Metapice nulla alia causa per se datur, qtia non reducatur ad alterum horum quattuor generum , cum Cisso istie causae in se sunt perfecti ei, non impedi ae . iiii ni sui sicie ter approximatae, necessario sequitur ex illis
et foetiis, si sint causae naturales, i . natiiraikeragunt, ni kellario, sis tantia a
liberat, saltem possunt produces thesilectit m
624쪽
Oum si volunt Hoc stante fundamento
certissimo, sic arguitur,actus intelli gladi,
siue piam et intestritio, est essectus ergo debet prouenire ab aliqua causa istorumqt attuor generum non habet auicin eis
se a fine realiter milia trinis sequitii prinductione rei quoad eissim licet prece dat in
intentione, scilicet, inquantinnmDIC E
scientem ad agedum, sorma quoque habet esse per producti rem efficientis est
Ciarm term Haus genetrarionis, ideo isti lue causae rion praecedunt rem producta , sed vel subsequutitur, ut finis, vel concomita- mi, ut tari nari, ut Vrgo, quae praeced ungrim quo ad eum sumisiiciens, mat ria tunc arguitur, quando illae duae cause priolis res scilicet, ni attria, e sici est,
sinit in se perfectae, approximatae, noimpeditae, sequitur essectus, ergo si animael totalis causa notitiaegenitae, sequitur quod Emperti an inia erit quaecumque achualis litelloctio, que in ipsam inrael se potest:pr Ibatur coiequentia quia ipsa anima est subiectum receptiuum, si uo in retia in qua recipitur tale accidens, statucet intellectio, Mest dis positum, no impeditum quia est talis nati irae,&conditionis secundii essentiam suam, Meii sib- statias quae non alteratur etiam ipsamet
ima, state Opinione aduersariorum est
totalis cetusa et scies ipsisus intellectionis , ergo clare paret, alio dii ricies in uelia, que sunt causae praecede te ipsa intellectione,&illi date est: sunt cause perfecte,&non impeditae, sistant approximatae, quia anima est sibi maxime intima, neque est impedimentum, quia nullum talesneque tingere possumus, ergo semper inanima est quaecumq se intellectio, quae in ipsae illa poteth: at consequens est Lalsum, ut conspicue patet, ergo non e it dicendum, quod anima,& intellectus sit totalis causa respectu productionis intellectionis., os Certe haec ratio est e scacissima sed p., forsan aduersari dicerent, quod adest meis pedimentum: quia deficit obiectu nil obiectum enim licet nullam habeat actio nem respectu productionisi Ititiae, tamedisponit, preparat aliquid necessarium ad ipsam intellectionem, sine qua ipsa notitia haberi non potest .
Sed haec responsio optime reijcitur ab
eodem Scoto maero entiri de hoc obiecto, propter quid requiratur ad hanc no
titiam ta quod non potest haberi sine ipso haec ianitia, ve I enim seruit vi causia sine qua non, tunc ut inquit Scotus, est
dicere, quod omnes quattuor causae per se non sunt sta sicientes causiae, sed requiritur aliquod aliud, quo res causanda dependet essentialiter, Ergo tunc non Crunt tantum quattuor causae: siue quattuor genera Ousarum, sed plura. Vel illud dependebiti Tentiali rer , necessario ab aliquo, quod non est causa illius,
litoria Primuin est oti . uniuersiam Philoti, phiam Peripatet lac.am . Secunduretini plicat contradictiora Em. Praeterea, Omn causae praeterquattuor dicinis, sunt acciden ale rei, ergo res
non dependet simpliciter ab illis, nec inesse, nec in tetri in consequenter potest poni inesse sine illis , Antcredens est Aristotelis, Momnes illud admittunt.Consequentia est clarasi quia causa Iccidentalis accidentaliter, non necellario concurrit ad productionem etfectus: ex quo patet, quod caussi sine qua non , non est vere causa per se, sed causa accideri tali si idem fatetur D. Thomas, .Sent. Sit
r. q. r. in prima parte illius quaestionis, hoc est de se euidens causa enim, quae nihil potest facere ad effectu efficiendo,ueIdisponudo, nihil causalitatis habet super
in re es dicerent aduersarii,csicu rere obiectum aquam causam per se necessario disponente: n ad intellectionent gignend.im, sine qua dispositione ipsa in tellei stilo haberi non posset, relinc habe- mutantentum squia iste neces larnis con cursus non it cocti reus nisi causalitatis ;alioquin effectus siue notitia genita pol set causari, erifici absque concurrentia talis obiecti,ut dictu inest ni a vero causit
litas debet reduci ad aliquod genus illo rum quattuor,& videtur, quod ad nulluraliud possit reduci,nisi ad geniis cauta efficientis adeo quod aperte colligitur ex hoc, quod obiectum habet causalitateniet ficientem respeci uicitis intelligendi,
siue notitiae genitae quae alitem et ilitas sit ista, siquomodo,incta manifestabitur, di im expliciabitur se tentia Scoti.
Echoc argumeto impugnatur diuersimodi
625쪽
modi ponendi, tenentium illa opinione: siue enim ponatur obiectum necestari tun in ratione cause sine qua non, siue in ratione termini, siue in ratione excitantis, semper quaeritur ab istis , an obiectum habeat aliquam cati litatem per se, vel non: si per se dicatur, tunc vel datur secundum genus cauta perse,vel necessario reducitur ad alterum illaru quattuor generum,nec videtur posse reduci nisi ad genus causae efficientis, ut insta patebit,ed quidquid sit de hoc satis est quod
pertinet ad unum illorum quattuor, si diu catur, quod non habet causalitatem per se, sed per accidens ergo sequitur, quod notitia, &actus intelligendi, accidentali
ter pendet ab obiecto, ab intelligibili,ssic tunc vlterius sequitur, quod actus in telligendi posset esse absque obiecto,
quod est absurdum manisest tu et ut su-
prae ostensurre est.., Habes alias rationes in principio declamne rationis positionis Scoti ad R. quam Priam est. Si anima, intellectus esset tot lis causa intellectionis, sequeretur, quod actiis intelligendi,siue intellectio,non eicsti similitudo obiecti; consequens est El- sum quoniam intellectio est imago, s- militudo rei existens in intellectu unde qualis est res, talis debet esse scientia,
cum habemus notitiam alicuius rei, O-gnoscimus, habemus illam rem in intellectu,non materialiter,sed per similitu linem sua nasid Consequentis huius falsitas per se satis patet,&maxime conceditur ab aduersarijs,qui dicuntanotitiam esse speciem ipsam intelligibilem obiecti,
uti re vera est, licet etiam concurraliis
cies intelligibilis, quam ipsi negant,ut suo loco dicam. nsequetia vero probatur :quia si obiectum nullam habet activitate respectu productionis notitiae genitae, sed est intellectiis, qui illam notitiam de illo obiecto absque cocursit illius obiecti producit, poterit intellectus ad libitum suuillam formare, resic ex homine inducere notitiam , quae habet similitudinem leo nis,vel bouisi&c. Haec Consequentia pro
batur exemplo; Figulus potest sormare ex creta vasa alia pulchra,& in honorem, alia turpia, in contemptum:illa diue sitas in istis vasis, prouenite mera volun-
tate figuli, quia soliis sis ulus est, o iri pro
ducit vasa sine concursu cretes, concuri equidem creta ad generationem vasi ni terialiter, fied ad formatione hac, vel illa,
pulchram,vel turpem sis, ne lilaeuam .
Ad propositum,si obiectum concurrit Slum praeparando materiam ad Euelle .ctionem, scd in ipsia formationO, pro ductione intellechionis non concurrit Obiectum, sed scdum intellectus sequitii , quod intellectus ad librium potetrit quacumque intellectionem formare ex illo obiecto,&non magis necessitabitur plC- ducere hanc notitiam, quam illam Hicut nec figulus tenetur ex illa cruta tarmare inagis hoc vas,quam illud sud no evenit ita in proposito: inimo intellectetis restringitur ad producendum ex illo obicem talem notitiam, quia ex tali obiecto est apta nata nasci stilum talis notitia, adeo quod illa notitia est in obieeta in virtute
solum, actu autem primitur, educi
tur ab inteli lactu, sic ira tellectus ex subiecto producit notitiam non quam vultu sed quae nata est ex obiecto generari,& duci; Aptiim exemplum ad hoc declarandum potest esse ioc Aromatarius ex cicomam trahit succum: quaero, quaesit causiem ciens illius succi certe est aromatarius Sed certe non potest negari quin Aho
etiam ad ius indum illum succum con mala clarrat et Iam cicorea siquidem ex suis visceribus eductus est ille succus ab ammatarior concurrunt ergo ambo, licet clive
so modo;ita in proposito, intellectus tamquam aromatarius, extrahit ex obiecto eius notitiam, quae notitia est propria illius obiecti: sed cum hoc stat, quod etiam ipsum obiectis ni concurrat ad generationem illius notitiae, cum ex suis visceribus ilia educatur, sicuti succus exci rea.
Quod si quis dicat est intellectus solus sequi geneiat,&educit, sed non potest educere nisi illam notitiam, quae in illo obi
cto reperitur, non tamen obiectum acti
ue concurrit. Respondere hoc minio est sentire nobiscum in re ipsa, quando enim datur aliquis enectus, qui prouenit ex duobus necessiario, Mille e lecti is distin clus. est ab utroque, si alterii in illorum 1 quo producitur, non potest illii in flectu suo motio producete, sed necesIario eget
626쪽
Uteto, signu est,quod non est totalis tauca illius effectus sed requiritur alterum illud i concausans at in proposito notitia obieci i non potest prodiici ab intellectu solo sine obiecti concursu, nCque pintestillam notataria determinare suom do, sed gignere illam, uti reqtiirat obiectum, Ergo obiectum quoquo est causa producti in illius ei Iect is, scilicet notitiae genitae, siue actus ruti l ligendi Maior est cindens quoniam nisi requireret, posset
pedise causa res Minor quoque patet ex dictis; quoniam notitia est similitudo obiectus, nequc sine obiecto producitur: est Crgo dicendum, quod non solii in inteli cius concurrit ad intellectione in , sed etiam ipsum metobiochum suo mo is, Nideo assimilat sibi notitiam. Aliter potest breuiter formari sic illa ratio; Notitia est imago, tali militudo obieesti , at similitudo naturalis, habete se ab imaginato,& habet illud cis permodum emanationis, quia emanat, or erer uenit ex re, cuius est similitudo ergo obiectum est causa effectiva intellectionis:
quia ipsa intellectio est imago insimilitudo ipsius obiecti. Tertio principaliter sequeretur, quod
notitia, Mactus intelligendi, non dii insegireretur essentialiter, propter dillincti,
liena obiechi,Consequens est nilumu quia una seientia distinguitur ab altera per obiectum , siue per ibiccisim .hunaquaeque scientia, renocina parti alaris, distin- Ettitur ab altera ratione obiecti, t notitia de inmine, sinstitia de luna distinguitui quia homo, luna sunt dis incta Obi V ta Conse uentia probatur: quia esse sentialis distinctio non est ab eo, quod non est causa perita si ergo notitia, a ctus cognoscendi non penu et ab obiecta essentialiter, reperie, neque propter obiectum distinguuimur scieritiae, quod si admittis aliquam pendentiarn essentia-lam, illa iam est, insitainsilitatis, , illa non est nisi causalitatis es iacientiae, ergo obiectum et lective concures ad genera
Quarto, tunc loqueretur, quod cognitio, notitia entis perfectioris, non ei set periectior, quam noritia entis impci se-chioris, posito aequali conatu iii tellectus
hi inde ,Conseques est falsum quia it cintellectio Dei non esset persectior intellectione mutar, posito aequali conatu hinc- inde; sequetia probatur: tu,quia sciet ix respiceret obiectum accide taliter,nec ab illo penderet essentialiter tist, quia perfectio aetionis pedet ex malobi conati causalitatis; si ergo anima quali conatu agat
ad intellec non e Dei,&muscae,erunt notitiae illae aeque perfectat,immo si maiori conatu araeret ad uatellectione muscae, qui Dei esset perfectior notitia muscae,quain
notitia Dei: quod est ex se filisti contra Philosophurio. c. i.Ethicorii pone te felicitate in speculatione obiecti perfectissimi.
Quinto Obicctum vii tu aliter cottii et seientia, cuius est obiectum, vi in proprio Theorc male diximus , orgo activo concurrit ad gignendum scientiam,&iUtitialia; Ex his omnibus co spicue patet,obiectum necestatio habere aliqua in c.ius alitate,
spectu productionis, cactus intellige lie
tuae aliterii lia 'c, patet ex dictis a Scoto,
in deci arando propriam sententiam , nunc infra breuiter explicabitur. Ad obiectionetusiccolominei, Tabarcllae patebit infra, cum declarabimusqctomodo gerreretur cognitio intellocti Z 'u i in nobis: pro nunc respondctur, ut supra dictum est de sensatione, quod in intellectione sunt duo actus; Primus est prisductio intellectionis, , pressio ipsus; Secundus cst receptio ipsius intellecticinis in intellectu Primus achus nodicitur intellectio, neque intelligere sed sectuidus: quia intelligere est pati,ut optime declaru Scotus in praemissa quaeitione, res pridendo ad rationes pro quinta opinion diu exponendo illam auctoritate philosophiens e Animae intelligere estp:iti ideo ad rationem Iutarum culicunt, intriligere est iudicare,dico,qtiod haec propositio est talia quia intelligere formes irerest recipere intellectione: ex illa enis,m-tellectione recepta in ipsa anima, ammarit intelliges sicuti oculus per receptione luminis duntur videns , si deo qui obieci tim non recipit, sed solus intes lectus, ideo solus intellectus dicitur intelli Creo licet intellectus simul cum obiecto pioducant intellectionem , non proptet rhunc actum dicum tantaligere, neque obi Aa
627쪽
Obrectat m,neque intellectus, quia prouu-cere intelle tionem, non est intelligere, sed solum recipere intellectionem est intelligere formaliter, ut dictum est. Ad hanc autem retceptionem sequitur
iuditium, ut cd secutiue intelligere est iudicare Unde iudicare est colliget econclusionem alicuius discursiis tacti, connotat comparationem inter aliqua; Iud Ore ergo non est intelligere formaliter,
sed in una species intellectionis; Intelligere enim est simpliciter apprehendere intellectionem recum dicitur ab Arist. q. Metaph. ex ci6.&alibi, intelligere esse actio tu in immanentem, accipit ibi pro intelligere, producere intellectione, qua est actio intellectus agentis, Mest mancS, ut insequenti Theoremate dicam: non autem accipit pro intelligere Cruraliter. Aliae rationes, quae pio aduersarijs adducuntur, vel adduci possitnt, solutitur a Scoto in praeadducta quaestione, resipor dendo ad argumenta pro ista opinione, ideo non est necesse illa rcpetere.
Exam natur opinio D. Thomae secundum varios sensus Thomistarum . Aera, dum omnes sensus rei citur, et laudembrem ei declaratur mens coii
xima diffficulta in rc Thomistas,&nos sed re vera in ea, quam fere omnes illi tribuunt, scilicet, Scotus in
ee Speciebus intelligibilibus, c. r. multi alij, labetur clara ex prima parte N. Ohib. 8 .aretc. a. v. libro de Anima, textu S. D. T. Gest livi. Quod intellectus non est causa activa, neque producti ut intellectionis, sed species intelligibilis est Vitio gignendi notitiam actualem in intellectit: ipse vero intellectus tantummodo se halet tamquam materiale, inmrmatum illa
specie:adeo quod species intelligibilis imples in intellectui,non habet rationem obiecti: sed se habet loco sis imae.&actus primi. dans esse intellecti su ipsi Intellectui: quia intellectus sine ipsa specie non intelligeret quia intellectus opera in per ipsam speciem viis rus persitam formam
Haec ergo est opinio D. Thomae, quod species intelligibilis est ratio formalis, per quam intellectus intelligit intellectus vero des e, sine specie, non est intelle-chivus actu, sed potentia, sedulitum cum est in tarmatus specimest intellectivus actu fit enuia in actu primo per illain speciem. Et haec certe est opinio D. Thomae quia in illa quaest. 8 .art.'. in corpore a
ticuli,habet haeae verba. Et ideo dicendum
e se, quod species intelligibilis se habet
ad intellectum, ut quo intelligit intellectus. Deinde hoc declarat; ex quo loco , perte constat, socundum D. Thom intellectum in se, absque specie intelligibi si,
non habere activi a tem circa intellecti ne lia, sed totam activitatem esse it fp die. Hanc eandem sententiam sequitur Aegidius,ut patet ex dictis a Scoto.
Verum ictantis r. par. quaest. o. art. Opis
1 negat hanc si sentciniam D. Thom Core quoniam videbat eam maximis illiculitatibus vegerio aliam opinionem Diui Thomae tribuit; sed more suo fatis perplexus est,&anceps, ut semper aliquod subterfugium inuenile possit pisimo inquit statuendum esse ex D Thom in quodliubet S. q. a. ars. . quod It ellectus in acturi
se solo, primo concurrit ad intellectione; quia opinio recitata non tribuit intellectui ullam activitatem Pilatio ait illam non me ad mentem D. Thom. Dicit J inde declarado D. Titona quod intellectus secundu in se, est in genere potenti. ae passiuae, e quod ideo no habet cx se ullam rationem agendi sed quando postea intellei hiis recipit intelligibile in actu, cilicet, speciem intelligibilem, intellectus ritu pium uitelligibile, itinc accipit quadam
rationem age diu cilicet, per illam brana, quam recipit;&quoniam animai as cibi tu iam formam Vspecie ut facit materia furina, sed recipit hoc modo, quod
intellectus transit in ipsum intelligibile
&ipsum intelligibile imbibitur quodammodo in ipso intellectu sequitur, quod intellechus, species, fiant unum totum, siue unus actus piremus, tunc potest intelligere, siue producere intellectionem active no ergo intellectus se habet merepassive, ut receptitatim actionis agendi, ut est materia, quae recipitu ranam, Uae
628쪽
est ratio sol malis igendi quia aliter an ma sit in acti ipsi in cogntii bile, halia
te materia Ieducitur in actu, materia
nim est subiectarum sed anima non est subiectum, sed rit ipsa res intelligibilis actu Concurrit ergo intellectus acrio sed deinde concitulit, quod intellectus habet
quod concurrat ad intellectionem , non ex partiali ratione, ut Scotus Nili vult,
quod intellectus absque specie sit per se
que habet praecise ex specie intelligibili, ut moderna ignorantia it ipse intelligit, sed ex hoc itio, quod an ma is vis in actu es ita quod ex hoc quod est animalis 3Is, habet inchoatitio quod facta in actu sit activa. Haec est conciussio desententia Diui Thomae, secundum Caietaniam Ianelius 3. de Anima tenet, ii od si, Ius intellectus concurrat acriuC, non at tem species, siue obiectum essed non villi tamen, quod solus intellectus nudus, sed in i matus specie inrelligibila,quae tamen species non concurrat cura inici lectu partialiter ad producendum intellectionem, quia sistos intellectus habet hanc activitatem sed illa species Mobiectum concurrit tamquam terminias speci lucans Scdeterminans intellccti nem intellectus, qui intellcctus est cle se indisterens ad cognoscenduin hoc, vel illud obiectu in . m. Capreolus i. Sent. distincti et s. qu aest. cata .videtur sentiresqtio OHmo D.Thometre et coincidaticii opinione Scoti, adeo, quod opinio D.Thona vario modo arum ij si fert Ur . .
Sed quidquid fuerit de eius mentinisti
modi positionis sunt cosiderandi;li cautem est notandum, quod Omnes conue intin hoc, pr ter Capreoluim quod intellectus absque specie nullam habeat activitatem , sin hoc primo discrepant a Scoto, qui vult, u Ad intellectus per se habeat suam activitatem, de magis principalem, quam obiectum Principalis ra- Irin tio opinionis homi starum est quia n- tellectus nudus in se,absque specie intelligibili est in pura potentia palliua, eis sentiali,ex Arist. 3.de Anima, teX. I. Pro terea,apud Aristo t. intellectus quo intelligimus, est potentia passiva simpli ter, di non secuinium quid tantum, alioquin
processus Aristor in s. de Antia, .i,ic I p. ac inuestigandi ilia intellectit migcratem, esset vanus quia fundatur sus C hac passe si uitato intellectus . Scotta etiam nunquaria probauit, quod intellectus nudus,tadesse , ne si ecie intelligibili sit acti-uus quod tamen est falsiam; supposuit tiam, quod intellectus ni in recipiat ab biecto, specie intelligibili, sed quod species intelligibilis contaniat solum in
riuione obiecti ream verum est,quod concurrit quoque in ratione actus,eemrmae, quia constituit intellectum in actu primo , inde potentia essentiali reducit ipsum intellectum adactum primum.
Haec opinio Diui Thomae nullo modo si videtur approbari clari nam si accipiatur
in pi imo sensu, rationes Scoti, quas facit, contra eam, sunt ei scacissimae, cpraeserti in ea . Quia sequeretur, quod species esset magis potentia intellectiva. tiam inici lectus . Consequens est sali
nes enim fatentur intellectum ess potentiam intellcctivam, non autem speciem; Consequentia veto probatum qui ad nominatio debet fieri a nobiliori at species est nobilior intellectu in ratione productionis intelligentiae , secundum ad uti carios et tua ipsa est ratio fornaalis actuans intellectum, productitia in tellectionis' intellecitis vero est uti in
Praeterea sequeretur, quCd ipse eccles ibae se rata ab intellectu, produceret antellectionem; Con sequens est aperte salsium. Consequentia picbatur: quia ratio m malis, e totalis prciductitia alicuius actionis ideo non producit per se absque materia quia non potest existere absque materia; at si posset existere absque at ria, eandem actionem produceret quia iam in productione illius actionis nullum at talium accipit a subiecto est enim totalis causa ipsi per se actionis unde si calor posset est absque subiecto, etiam calefiiceret, quia ipse calor est totalis cauis productiva caliditatis. Vide alias ratio nes Scoti, quae quia non tangian ur ab aduersarijs nihil est, ut circa Illas lab us .
rem, sunt nitrii Ecaces, quia illa absurda, quae enumcrat Scotus euidenter si quuntur
629쪽
quuntur ad hanc opinionem, ut, quod non daretur discursus , non posset fieri res exi intellectus super intelligibile, non possent cretari tacundae inten
Rationes etiam quas facit Scotus con tra secundam opinionem, quae ascribitur Gothedo, asscienti solum phantas malas e principium productitium intellectionis,valde sunt ei ficaces contra hanc sententiam D. Thomae: quia valde vili ficat naturam animalia secrendo ipsam nullam habere activitatem respectu inteJ- lectionis Si autem exponati armen D. Th. quomodo exponit Caietanus in eadem absurda incidit, maiora. Primo enim Caietanus est perplexus, de sibi contradicit; primo asserit dea pCr- more sitas in et animam iuidam, sine specie, nullam habere activitatem, Millud probat quia ex Aristo t.intellectus est pura potentia passiua,.c. ut supra diximus. Deinde in eodem Commento ait, quod intellectus ex eo, quoc est animalis vis habet incho1tiue, quod tactus in actu sit activus , Tunc arguo si intellectus quatenus est vis anim ilis inci Mati-Uel .rbcit,ut sit actitatas,quando est fictus
in acta ergo quando est in actu, non est totaliter etivus ratione specie intelligilis, sed partialiter ex se, quatenus est vis animalis, quod enim sit vis animalis non habet a specie,sed ex se at intellectus es Eactivus quando tactus est in actu inclimatiue ex se , quatenus est vis animalis, non ex specie , ergo habet aliquam activitatem parrialem ex se, non LX sic
Confirmaturri ni. potentia, quae de se est de genere potentiae passivae, non potest in se esse inchoatiue activari immo hoc sibi repugnat, implicata esse enim inchoatiue activum, est proprium
potentiae, quae est genere actillorum,
sed in imperfecta, quae postea facta perfecta,agit est ergo contradictio, dicere, quod intellectus ex se, ut est nudus, sit potentia mere passiua, itamen inelicati-ue habeat, ut factus in actu sit activus; haberet enim inchoative et Tectum sibi repugnantem Y eTempli gratia, mat
ria inde se in genere passivoriam, i leta nunquam quis dicet, quod ipsa ex sel beat inchoatiueri ut facta in actu , sit activa et hoc enim repugnat ius naturae, de nunquam es activa siue in se, siue tacta sit in actu . Quod si dicat nimam esse alterius considerationis quam materia respectu formae et licet liac responsio in se sit voluntaria , tamen rationem in se vitare non potest , quia implicat potentiam esse inei e passi tram, tamen inchoative esse activam, ut dicitura est.
Secundo. Haec opinio explicata a Caietano, in idem redit cum opinione D. Thom in sensu primo alii gnato,& ascripto ab omnibus D. Thom. vel in stomnino est falsari inquit enim Caietanus, quod intellecti ista inpotentia essentiali ad obiectum intelligibi e rideo adueniente Obiecto intelligibili, siue specie, imbibitur quodammodo hoc intelligia bile ab psio intellectu, ita quod intelae-ctus sit actu ipsum intelligibile , , tunc hoc totum intellectus cum specie Ilori recipium ac iuum intellectionis. Tunc siear o. Intellectus nudus absque ista imbibitione, ut suis vocabulis utar non est. ac tuus , sed blum fit activus per illam imbibitionem si 'ecici,crgo tota ratio productionis intellechionis est a specie noria toto aggregato, scilicet, intellcctu, specie, etiam quando intcllcctus est in actin Consequentia probatiri: qtita, lii Od repugnat alicui per essentiam, semper illi repugnabit, nisi essentia eius intuetur, sed intellectus antequam esset factus in actuas Decie, erat de genere pastiuorum se . eundum ostentiam, en Caietano, sit in actu specie, non mutatur se Liridum essentiam , ergo dum L icti s ei fit achuri etiam illi repti abli Cis ..uum, quia esse activum ex aduersanis repugnat intellectui essent: e , Ex hoc se quitur, quod i a species iit tota ratio activitatis, productionis intellecticinis quia talis activitas repugnat intellectui in se; Et certe ii retratio non potest solui a Caietano, nisi incidat in maius a surdum,scilicet, dicedo essentiam intellectus Forrupi, mutari inli ac imbibitio ne speciei, transin ut uione intelle asinin-
630쪽
la intelligibile vel ergo Caietanus habet
fateri intellectum nudum, ex sua natura esse activum partialiter intellectionis, vel cogitur dicer quod species cst tota ratio productionis modo , quo diximus in ptimo sensu D. Thoma Coifirmatur. Quia illa viaio intellectus
ad speciem intelligibile est unio acta dentalis quia species est accidens,quod recipitur in ipso intellectu, ideo per istam
nionem non mutatur natura, propri
ras ipsius intellectatis; licet hoc sit communiter concestiam, tamen probatur propter proteruu quia ex s. Phys quattuor sunt species motus , his substantia sola est generatio, corruptio ergo ista mutatio si est substantialis esset generatio, vel comi prio, non enim est auctio, neqtiolatio,vt paret, neque ei alteratio, qti iam hac mula litante non est Cratur aliqua qualitas i ii tellcctiis ergo ham mutatio est tantinia aggregatio, unio animae, ciei, quae est mutatio accidentalis, non eroo fit, num totum per se, sed fit unum rotum per accidens : non ergo mutatur essentia intollectus per illa receptionem speciei. Tertio Intellectus factus in actu sie per speciem, non potest habere via a
tionem per se agendi quia non est unum per se bd unum per accidens sed sicutissint duoentia dii tincta, quorum unum est iii biectum, alterum eli accidens, sta habent duas rationes agendi per sedistincias in si negetur substantiam csse activam , quod tamenisse falsum alias ostendi inus sequitur, quod sola sp ies, quae est accidens, erit tota ratio agendi , sic se iii itur primus sensus opinionis D. Tho. qui sit pra improbatus est. Ex quo patet esse talltim fundamentum illud Caiet ni quod ex intellectu, ista specie, fiat
magis viatim, quam ex materia, rorma, quia haec unio intellectus, speciei facit unum per accidens, non per se, sed unio materiae isdrina facit unum per se .. Ad auctoritatem autem Auer. 1. Caeli
commen. 3. super quam se tundat a iurianus, quae est, quod ex iriellectit, intelligibili fit magis unum quam cae materia, mimari Respoiriletur primo, quod illa propositio ex intellectu, rei Thil. ri t. Io. D. Scoti.
telligibili fit magis uniam, quam ex Da teria, informa, non habetur ii in Auer sed hi abetur liae . Ex orbes, hintelligentia fit magis unum, quam ex materia, forma id aliqui cana deducunt , hunc facii in habere sensum, quod exorbe, intelligentia fit magis unum irili uisibile, quam ex materia, forma , quia unum ex materia , do mamminis itur, hesoluiti ita sed illud unum, scilicet Caelum , diates ligentia, licet non sit unita, ut actiis informans materiam, sed tactus as utens, et tamet rinatima unione utatim , quia est indisi lubilis,&perpetua illa unio, re sic veni Est haec propositio , Exinteia lectu, idest ex intelligentia, intelligibili, scilicet orbe, munum namgis indis solubile , quam Ex materia, forma. Vel dicamus, quod haec propositio. Ex intellectu, dum ligibili fit magis unum, quain ex materia, ct forma, cit vera in abstractis a materia, in quibus intellectus intelliges, intelligibile, stant idem et&de lus loquitur ibi Auer .ut optime docet MercenariuS . sed In nobiscit omnino,
falsia ut patet ex dictis, quia ex specie,
intellecti L sit viatim peti accidim, non per se,ut dictum est . .
Quarto . Nullum accidens perficit i. ossentialiter substantiam , sed species est accidens, ergo non pertici testiuitialiteri intellechim Ner species ista non constitui in tollectum in actu es lentiali cui inquit Caietanus Almor est cla tu , Minici probatur et quia tunc acci dens esset essentia si ibitantiae, sicutis is inacit clientia, ruit Od quid est compositi, hoc maximo valet contra homistas , qui dicunt ii od ibi forma est,. quod quid est, essentia retri modo si intellectus ni idus, in potentia mentiali per speciem intestigibilem constitu retur in actu primo est Entiali, species e set essentia , tio quid est illius totius intellectus in actu primo essentiali, quae omnia abs tr da maxima sunt, tum quia illud totum est unum per accidens , tum quia accidens esset essentia;& quod qiud eit substantiae, quae sunt eludentia absurda.