장음표시 사용
631쪽
I, D.Th ad opinionem Henrici nunc addurei c. tam in p.antecedenti Grefutatam di
enim obiectum nulli tin habet actinua ,
sed solum requiritur,ut terminus specilicativus intes lectioius, sequiti ir, qui, notrequiritur necellariori vel non sunt sufficietia illa quattuor genera caularum pose, denique rationes ibi adduci e hanc ea
dem en entiam infringunt est etia in ipse auellus perplexus mimo dicit, qiod vitet et has talus ibi que obiecto, etsi causa rei Scinia intellectionis j inde dicit , quod intes lectus nudus non est citici, sed actuatus specie intelligibili; Deinde dicit, quod obiectum nihil alii id faciat in intelia
lectione, iis quod spectricat, deterinia nat operationem intellectus. Ecce contra, dictio, tui si intes icctiis nudus non est activus, sed pol ea Lachi in acti perspectet mes activus ergo speci sei ratio producendi intellectionem, cDias quenter non concurrit specie solum, ut specificativa, vel sit concurrit solum, ut torminus ,
hi pecificans operationem , intellectus ipse per se erit actitatis,ut es h nucius non enim per te tunc recipit aliquid a specie . Ex his omnibus patet , quod istae expositiones redeunt in primam expositi nem sententiae Diui Thoaue, tunc sunt falsae propter rationes coli adductas vel si dissenserunt in se sunt falce propter rationes proprias saetas. Quod autem dicunt Caicianus,hIa- uellus, quod Scotus non probauit intellectum concurrere active, norm quia dum aduersus secundam Dinioncm
Gotti edi,& Diui Thoma probat speciem
non esse totam rationem intellechinnis , probat uidenter intellectum esse acti uum, scilicet per illa rationes: quia intel lectus format secundas in Ictationes , di scurri rq est intcllectitius,&c. postea ex destructione illarum opinionum sequi-Fsed tu probatio opinionis Scori. Fundamen Tho trim viro eorum , quod intellectus sit inpotentia clientiali est falsum , ut infra salu suo loco patebit. Pro nunc dico, ut inquit
Scotus, quod quando intellectus est denudatus a specie intelligibili, non dicitur esse in potentia essentiali ad producen dum intellectionemri quia sibi deficiat aliqua ratio activitatis, ex parte vii sed i tua sibi deficit alia causia partialis Concurrens secum ad producendum teli Cioncm, sive est specie, quando autem illa accelsit, Occist pressen , tunc et in actu primo: quia ex illis ducibus liue iraturynum totale principium productitium intellectionis , sed utrumque pri ducit scio modo, ut nunc declarabo Ex his patet veram eis sententia in Scotiri timen Im Irr licctus non sit totalis causa in t cl-
lecta Iliis , nec obiectum sol tim similiter sit totalis causia inici lectionis Gram Cn ista duo bla requiri videantur ad intellectionein, sequiuir, qtiod illa duo sint una uire a causia intellectionis actualis A
tam eii bretii Orconstitit in hoc illo lintellectus, Gobiectum sunt uiae causae parta illas.&integrant, nam causula totalem, Loi urrunt non ex aequo, Cedit habeates ordinem mentialem non tamen Ord nem talem essentialem habent , quod in Cnis ando una causa dependeat ex altera sed unaquaeque habet suam causialitatem propriam, sed habent ordinem essentialem quia una ciuisa est perfectior ait ra, ut exempli gratia. Si materponatur virtutem activam habere in gener. Hione prolis, illa, potentia patris concurrunt ut duae causae partiales ordinatae quidem, quia altera est perfectior reliqua, non tamen imperfecta I recipit suam causalitatem a catas i perfectiori, nec tota illa causalitas Est mincnter in causa perfectiori, sed aliquid addit cans a imperfectior, in tantum, quod ei sectus non solum non pitest esse perfectior ac nisi psectiori plus qtiam ab impei sectiori, sed abs tute non potet plus recipere est ea causia perfectior ibia, quam ab imperfectiori sola ua in proposito, utraque causa est perfecta in suo genereri licet absolute una sit pers
ctior altera , intellectus enim est causa perfectior, quam obiectum, attamen Obiectum non dependet in sua causialitate ab intellectu, sed illam habet ex se, sicuti nec mater inita activitate pendet a patre,, ita inici lectio pendet ab obiectori ab intellectu ordinate , quamquam a duabus causis partialibus, quarum una est principali , , alia minus principalis: quae putem istarum duarum sit principalior, declarat Scotus in quaestione Sal litis
632쪽
lius distinctionis, deciarat esse intellectum, ut est videre in ter. Notandum est autem hi quod non patet, quaenam dic ferentiae intellectus sit illa, quae est productitia intellectionis, an scilicet it intellectus agens,vel possibilis, sed hoc determinat Scotus in quodlibet quaestioneri s. nos in Theoremate sequenti et i re a
Munus intellectus agentis, est abstrahere speciem intelligibilem, producere activo actum intelligendi. Tonitur maxima pars tex Scoti ex q. d. quodlibet. abi is verbis deri primi articuli priuci, iis c qis ad illa verba)de secundo articulo dico, quo scatus, dic in quo loco Scotus repetit et breuiter decla ratia, que in praecede uti Theorem ite dicta sunt i scilicet,quomodo, a quibus producatit actus intilligendi; demde egre eae explicat tinerarent cliectus agetitis, possibilis. cap. LII secvudo primi rivuli principalis
certum est et to ludacra alem intellectioncm cautandam concurru ut aliquidissim animae intellectistiae, ibi ectvm aliquo modo praestes scilicet, vel tu se bellualiquo repraesentati te e quod floruin debeat poni per se activium, eripectu intellectionis arictoritatis videtitur mi id loqui August ij super senes caprict Non putandrac, inquit , est corpus aliquod agere in
piritum itast piritus corpori faciei sti, M.t giguitur,fio.
D scientia quam memoria levemus, nascitur verbum. Et cap. ir vel 3 o. Verbum essimilitudo rei notae, de qua gignitur, imago eius.
Philosophuseatitem videtur loqtsi proactiuitate obiecti quia illi, disidetur esse principium activum, per quod aliquid reducitur de potentia sentiali ad accidelitalem. Hoc autem est aliquid ex parte obiecti quia illud per quod obiectum est praescas, aerat toleractus tutelligibilis .es pecies causata ab obiecto. Tro hoc est illud 1. de Anima , quod prius est adducti im, scilicem universalia quodammodo sint in anima Vnde intelli gire u i a quidem es cum velit, ac si diceret hodque a obiecti intelligibiliabunt praesentia animae eo ipsa est in potentia accidentali potetis tutelligere cumielit.
Sed pro acti uetate potentiae,idctitra t/ae.
liquibi, esse illud p Metaphys quod spe is .culatio est actio imminetis. Si autem intellectio non ei ab intellectu , sed tantum ab obtecto voles et ibi actio immauem , sed
De ido artitulo potest dic quod utra m-que concurrit iuratique principis activi respectu intellectionis aliquid ii illi et ipsis anime, F ipsum obiectum, vel aliquid ex parte obiecti. Et hoc nidetur haberi ab e gustino b. de Teivi cap. νlt Lique do,
inquiriteri cudi mi Liquod om vis res quamcumque ognoscimus, congenerat in nobis notiti. sui. Ab utroque enim paritur notitia scilicet id cognt cente et cognito. Ex 2 de Tri- uitare cap. 1. Peli exis cibili et x Mitte, teria vice subdatur. Omni enim modo pr.e
lautiores res qui facit illa de qua Fficit, nec Pila modo corpus prefiantius spiritu immo piritus prae antior corporc in aminis Uin.: im igo esse iticipiat in spiritu , tamen eandem imaginem inducorpus in spiEt licet ibi tib dat, informatio ensus , qu. Piso dicita p, d solo imprimitur corpore qiso videtur. Hoc voti est coutra illud quia eqltiusce accipitur hoc nomen victo. Trimo pro actu Pideudi; secundo, pro ip- ritu , sed spiriti seu scis o Iacit celeritate a similitudine rer Pisae, illa d solo corpomirabiti. Item idem io de Trinit. cap. s. a Imactinuoluit et rapit imagines corporum. Tro actiuitate tamen obiecti idetur dicere ire de Trinit. io. vel 1 formala cogitatio ab ea re, quam scimus, verbon esse laedi e corde dicimius. Et ibidem Exup.re causatur.
Et si equivocati totes colligi ex misitis verbis illius ea pituli. Pro hac Coti cluisti re videtur esse ratio: quouiam quando obiiciti in illet tribui sactu prehem intellect ii potis habcra intel
633쪽
haberi sim principio perfecte actuso igitur vel alterum illorum tantu es perfecte priucipium activum, vel ambo integrativum priccipium perfecte activum: ita q/foditraque sit partiale activum. Uliod autem neutrum sic ecte priticipi activa probatur . Primo de objectio e quia aliquod obiectum non es nobilius ipsa intellectione, s-cut accidens sensibile et principium a cib
cessario est perfectius forma causata.
Secundo probatur idem: qaia obiecto c-xissente aeqti prasinte intellectui si maior ess conatus di maior intentio ad inteltuendum, perfectior poteli haberi intellectio, et hiclidetur, quia perfectius vestigrum derelinquitur igitur maior tutentio Dolimtatis causat aliquo modo pei fectio, eintellectionem, quod nouis ideretur probabiles solum obiectum esset causa activa eius: quia illud videretur sppe agere sc dumillimum potatis, cum sit agens naturale,ns liberum per Chutisi Patet sed nec
liberum per participationem videtur,cum non ut in eadem natura cum volutitate.
T ertio ostenditur idem sic speratio illa non est perse perfectio agentis , qudm Pnum elici praecis mediante aliquo suo a cidente per accidens, Exeplum calefacere
Te etia calere, voce ipse perfectio civicalidi: qisi vo copcti tibi nus per calorem,q:si e i accides eius illud aut c d quo obiectum aliud ab omnia .es praeses intellectui, en eius accidens per accidens et quia quando et e collegenter inest usidoque uotuigiatur si solum illud es principii 'ocliu spectu intellectionis intellectio non es et
propria perfectio mellectus , uec hominis. Item secundo probatur quod nec totalis actinitas conueniat intellectui quia actus
et edetur propria similitudo omecti. Uide. tur etiamsortiri speciem ab obiecto tarcet non sicut principio Di ali intrinseco,t men sicut d per se principio extrinseco Uidetur etiam essentialiter depcncere ab obiecto propter quod refertur ad cam in tertio modo Relatium m. Hoc at tem noui deretur verus obiectum es et a itum causa per accidetis, vel causa fine qua non. Concedo getur auctoritate priris adductas adest a cumque si mater . iis, siue de inteliectu si cede obiecto Perum qui ciu
est quod utrumque ictorum aliquo modo et actitiam ad intellectionem, sed activum
paritate . ambo autem integrant, num acti
sed hic iunt duo dubia.Trimum, quomodo tua consilua etinum perfectum princi pium. Secundio, e quibusdam auctoritatibus adductis, puta de illa August Ex ipsa scientia nascitur verbum, quomodo ista facit pro obiecto disimiliter illa Aristotelis 1 de Anima, Scientia autem,lites erga tex.lium est. o. Ad primum dico, quod cause concurrentes quandoquesuvi eiusdem ratiovis mordinis, Pt plures trahentes nati Cim quando,qιι νerbs ut alterius rationis et ordinis. Ee hoc duplicitere quae doque posterior habet virtutem suam Epriore Eaeruptum Soloe pater in generat ove hominis Plia doctu posterior vos habet Irtutem suamd priore: ce depende in habendo fiam Pirtutesm ab ea, sed tantum dependet ab ea in agendo necto sim stam virtutem Vitas, stiperior principalius agit'itiferior miti
principaliter agit. Ex epi forte de patre et
matre in generatione proli .Ptenim, detur haberi ex i6. de Animalio Matera , quo modo se habet actitio, et Od Iactur rationabileret, forma eiu de speci ci cingua re tu viri eiusdem speciei uasa hic missicis.
mina, disserunt pec si secundum Thil byb io. Metaph. Mater autem Pirintem an activam iron habet si patre,nec in habendo ipsam ab illo depeli et, sed dependet ab ipsis in agendo necundum ipsam Pirtutem, agit minus principalltcr. Id propositim, intelleci'. sicctis in
non cύcurrunt primo modo: quia ille cocursus non es iccinarius e cratione cb cura V-tilum sed latum ex defectu Pirtutis inrano: quias duplicaretur virtus,nilis, ipsum Itim si icca et, non si simillia quactum cu-que fit obiectum perfectum, vel intellecι'pti colis, cistrum tamen causaret actis m
me alio; nec concurrunt ecundo modo: Gai Mellectus ne, habet virtutem It am acί, ita ab obiecto, nec e corruerso. Te rtio igitur modo pos uut dici cocis rei C. Quod alite corum sit principalitis, non oportet incutere. Udsecuti dum dico, quod tria tria accipit
634쪽
O verbio rigui de re nota quia perscientiam intelligit actum primum, perruitem anima est in actum icienti adacthm testem nisi virtute illius prim actus Iuditur Perhum, et iv alio actu primo, luce obieci hin et pro tauto dicetur gigηιdeo blacto gitur de scientia gignetitur, hi de principio formali gignendi de obtecto
autem relucente in illo principis de memoria vero, continente illud principeum. ta, quod omnes tales auctoritates e rugustui secund:um intentionem illius loquvn-rat pro auctoritate obiecti.
On militer, illae atιctoritates e otelis quae dicunt, quod perbientiam possumus intelligere cum volumus , I . de Anima scientia ess,niuersalium, sis de Anima Cum autem Pnaquaque 'at, di habetur supra.
Et est utelligendnm, quod tam lugu. quam, fra . accipit scientiam non pro habitu ito acquisito ex actibus frequentatis,c facilitante ad similes actus,sed pro illo, per quod obtectum sit praseus, ut actu intelligibile, sit ponat tir species intelligibi lis siue aliquid aliud Scientia enim est l-bud secundum Aristotele secundi m quod
ais ima educitur de potentia ad accidenta- - . , lem. Hoc atitem praecedit omnem actualem, se uellectionem; gailia ect terminus potentiae , accidentalis . Scienteae Vim acquisita ex a- g. me tibus et fatalitans ad considerandum vj exri. prccedit omnem actum intelligendi.
Similiter adi se gustinum Scit Celiry f est formalis ratio, secundio quam mcmoria eri pariens ,sue glaces.Ista alitem scieni Naacquisita ex misitis considerationibus , non est formali ratio gignendi quamctent que l. tellectionem; immo gignitur ex ubsis praecedentibus. Si dicas , et odilla auctoritas Nuper senes non asi mat tantum de anima sed etiam negat obiectum agere in animam. 1. Similiter Aps .non tantum concedit ob S uerietatim agere , sed videtur negare intelle-- - istum agere: quia viditur poncre, quod intelligere sit pati quoddam. d primum posset dici, qu)d e Fug. vegat ibi obiectum agere in anima immediata, secundum esse Materiale,quod trabet ex
ti ut loqui pro activitate obiecti P pressae, litate pote uti e cuivis r est: qtii communiter locutus e t epoti tus animae ita qua uitiis su utilia in quibus forinaliter positi imus pCrari puta dei viri tu quantumis, quo possum is miriliter sentire et dein t lectis o intelligere e sicut loquitur de de anima uetes illud quo formaliter vivim' enim cautem licet iis testic res actitie causet rex, intellectionem non tam indicitur intelli eercin quantur in causat quia si Deus caui se illam candemuti tellectionet et, non ta-mpn dicitur intelligere illa intellectione sed intellectas ille tu quo causat tir in te lectio, igitur oe modo intellectus dicitur timi es ligere, sin quia causat, sed quia recipit
Et sic veru est quod intelligere est quod Ar ra.
dam pati: quia intellectum intelligere non est nisi ipsum recipere intellectioncm. Fila autem tutoritates . Metaphsi faciat pro activitate obiecti velio, patet ex quaestione de actu cognoscendi. et appetEdi. De tertio primi articuli principalis Uidendum est, an illi diu parte intellectitia, quod emacimtim ad intellectionem , sit intellectus agetis, vel possibilis. Videtur, quod agetis quia tutellectit spossibilis recipit intellectioncm si igitur cram hoc sit actios respectu tutellectionis ,
pari ratione posset dici, ubil respectus e cie intellitibilis . quam recipit, eset acti-ilus, mira non reqhireretur intellectus agens ad aliquem actum in tutellectu.Confirmates illud quia aestuum rapassisum distinguunt potentias in anima. Secundo ad idem sic Thilosophus l. de . fi fetima, disi Arguos Intel lactum agentem ista si possibili sic ait rem EF enim intellectus biclar idem talis , s. oetitam via fieri, o de agente ille autem quo est omnia facere. Ex hoc videtuγsiqui , quod intellectis agens adaequatur possibili in ratione activi possit, i. Est initur activus ad omne illud , coiit Vepossibilis, i recrativus, di per consequens ' Had in teli dictionem. T. et
Praeterea, ibidem sequit: ede intellectus 'agente. Et sicut habitus quidani, et, lumen et lumen autem intellcctuale videtures e priticipium activum cognoscendi veritates intelligibiles , secundum illud Vet.
635쪽
, ne iii icorporca , quemadmodum oculus cara es videt, quae in hac ce pore lucetat
, ea ibidem sequitur temper nobiis limes Mevssai eute et priticipium, mate
uare obtectum,se si 'cie ob scti, Oexpi ira Gravi actualem eius, patet, quo intellectu agetici non pote iuc
tute sus agenses sicut vincti. Comm it. Fuit ibi, quo sicut lume facit quodam o-do potecti colorem iactu colorem se intellectus agcus jacit de peleutia intelligibili, a tui utelligebile igitur actus eius terminatur ad obiectum ciuite igibile , hoc praecedit intellectionem a Coubirmataιrperi Adri de Anima comment. IX. νbibuli ominentator , quod si res haberent esse eo modo, quo pGuit Plato, nou op Tricret riter in cllarium agentem igiturno I pocitur, sibi per ipsum fiat obiectum Si Pueuersale, sed hoc praecedit actualem tutelice eo rem. Praeterea,secisndo ectindum Commen 1 o satorem, intellectu agens ponitur, ut per
ipsum traumeratur obiectum de orditi in ordinem quod sic intelligi potes . De ordine sensibilium ad ordinem intelligibiliunn per consequens dei dine corporalium ad ordinem spiritualium: ct quare requitatur ibi aliquod transferens pro prium, ratio videtur se quia agens quod habet esse corporale, n habet,altovem a. geotis nisi impactum corpbrate propter hoc, quod tale agens requirit passum approxi--ituis sibi localiter, quias non es et locu-
liter prae is esset tali agenti quasi nou orcti eratio Immi late causave aliet don
per Gene Sc quatico obiectum hi d ir
iotcsi a bili actu utellectum ason transfertur It de ordiue ad Ormen i uisui non requiritur hi te ectus agens.co D matur: quia ad hoc quod tuteli eium actu volitum, non pouetur talis trac-s trioab orde ne tu ordinem , et hoc ideo es quia actu intellectum uti ius icienter
O m igitur acti Ditelligibile habeat essem memora inlesiectitia, fit eques sicienter proportionaeum intactigibile, ad hoc scilicet, Pt it diu intellectam sequitur, quod
.θ uou requiritur vertus trainferen deor-ceae ad ordinem. Traeterea aerim: Si intellectus agens esset perte activus ad intellectionem actualem par rationetbicumque oueretur po tentiam Gye acturam ad propriam operatis nem, et cum hoc etiam potentiam receptiuam talis optarationis,ibe esset di tinguere potenteam agentem, oebo bilim: Ptpote Nosi utat magentem, voluntatem positicem est dum comtineri opinione quae po-nta noluntate activa. etiam recestiuam lolitisins: similiter, inensis ponatii activus propter hoc forid c sensatio videlitrnobiliori s obiecto sesibili extra e et drasIInguendum desticu genre, di, sebili.ctam igitur Thilosophus ictam distines cimem de agente,c possibili,nufluam ponat ibi mist tu intillectu,sce Mitir,quod ista didierentia tio . cs propter Ilia, quae Ommumter inuemutitur in aluis potenti sita ita non propter agereo recipere actio
Praetore et,quarto videtur esse contra Llud idem si de Trin. et vlt d cogno centct, cognito pariter notitia, inteuectus autem agetis non es cognoscens sed silum possibilis .igitur ab illo patitur ivtellectio et per consequens active se habet respectu in tellectionis. De illo articulas priae via tenetur posset dici, quod intellictus agetis habet di os actiove ordiuata .Prim si facere de po
636쪽
tentia intelligibili actu intelligibile vel
de potentia,niuersali actu universale. Secunda est, facere de potentia intellecto, esu intellectum. Primum intelligitur sic: qu bd virtute intellectus agentis de pha=ι-tasmate in phantasia gignitur pecies intelligibilis in iis tellectu. et aliqua ratio,iti qua actu relucet intelligibile, quae breuiter loque ido, dicatur species intelligibilis, et ictam gigniteonem realem repraesentativi de repraesentativo, dicitur concomitari quaedam gi itio melaphorice obiecti de obiecto scilisci tutelligibilis de imagiuabilii quod ideo rati* bili ter dicitur,quia tale esse obiectivum, habet
obiectum in repraeseratari quale habet representativum correspondetis, s ideo translatisne reali facta in repraesentativo,qvado de corporali genitur spirituale, scilicet de repraesentativo singularigignitur repraesentativum universale consimilis dicitum, xe intelligitur tras latio in obiectis de corporali ad pirituale, vel de singulari ad inniuersale. Secunda actio ponere tit , perquam de potentia intellecto fieret acti tutellectum: Fbi militer intelligitur factio metaphorica ex parte obiectorum coi re oudens se clioui real ex parte eorum, Itibvstcruditur in obiectau quia realiter speciem init
ligibilem sequetur actualis intellectio, et sicut prima cras latio de pote utia ad actum. Sic etiam secuti a diceretur fieri per i te
lectum agentem,ta ex parico Hectorum et hoc metaphor ic qua ex parte illoru in euibus relucet obrecta ct hoc realiter pro talos quod virtute intellectus agent de phalasmate gigneretur oeci est elligibi is di sic metaphoric de potetia stelligibili gigneretur actu itelligrbi C, Et secundo rei ute pecie itclligibilis gigneretur actualis intillectio, et tu metaphoris eloquc do, obiectis de poten si intcllccto fieret actu intellectit.
costimiliter set poni di plex passi ordinatat ut esse , t po: ibit correcto dens si duplici acti in mitti uim ascia is, quarum pyrni. . t et receptro pecie intelligibilis dAbacta ate per primam actiout m intellectus issensis. et secuti ars t rcceptro inteliectione daepetae intelligibili, ei sectinda ast intra intilectus agetitis effecundum
hoc decoctar quod ad mentoriam ii tessecti
uam pertiuent intellectus agetis et resphilis e gens quidem, non quantum a cort-mam actionem, quae est facere de potentia intelligibili actu intelligibile immo illius actionis terminus es memoria in actu quia per illam actionem es intellectus habens obiectum actu ite stibiles heu raesens. Sed quantum ad ecundam actionem quia cum memoriae it exprimere actualem notitiam vel intellectionem: et intellectus agentis sicutida actio sit agere ad istam actionem ,
intellectus agens quanti m ad feci udam eius actionem, includ retur in in moria. Intellictus autem possibilis, quantum ad prima eius receptionem qua .s ecipit actu in. te vibile sibet praesens dicitur memoria. Et quatum ad secundam receptionem, sciliceta actualis intellectionis dicitur intelligitta
Et cundum hoc res ovili, posiet ad illa,quae videntur adducta in contrarium
periuriquod actio abstrahetidi,quae es prima actio intellectus agentis, eri magis propria ibi,qud secunda, qt ae si cavsare intellectionem quia illa potest competerealis spotevtvs , nulla autem alia transfera obiectum Dum de ordine ad ordinem stic intelligendo de ordine corporalium, ad ordinem sta iritualium .immo ruuntas dicet causa udo actum Ilium secvnctum aliquos, crhoc metaphorice traferat oblectum suum dei, sine intelligibilium ad ordinem appetibi um, tamen ista translations requirit voluntatem ageetem sic intellegendori hoc est praeparantem obiectu hi suum, ut sit actu Polibile: ut intellectus agens praeparat obiectum suum, ut sit actu intellectum, est actu volibile. Non igitura equiritur aliqua actio praeparari sole tum voluntati.Ilta igitis rauctoritates Irmavi. quod Perum est de primo acti ivtellectus agentis; et si quandoque decatur, quod propter Illum solum ponitur intellectus agens , verum est, xttalisνirtus est propria interae-ctui. quia si bi tantum potentia praeparas obtectum:praeter secui dum euim actum non ei proprie in entellectui uis virtus agens' am altae Potentiae possunt agere ad operationem praefipposito obiecto. Si vero tetieret. Halia via scilicet. quoil illud amme quod est activum ad tellect oneraret riuellectus psi ibi: s. et quod Dei licctusageus habe tacum ace rem abs .ia
637쪽
herei obiectum, tuti esset dicendum qu bdinteilectus agens , non pertinet admcm riam sed actio eius terminatur ad memoriam. 2 hoc respectu sensibilium quia te minatur ad illam formam, per quam oli es actu intelligibile relucet in teste qui et illa est forma constituens perfectam memoriam. I et ectu Iste mero intecti gibilium, phia meritualium nrisiam actionem omnino haberet, et hoc si talia Ditelligentur,sper Apeciem, vel si per speciem , tamen o junt eam causare vertute propria. Init lectus autem possibilis fecundum hoc poner
rur pertinere ad memoriam, non tamen vere inens omne repraesentativum obiecti actu inrelligibilis, sed etiam vi exprimens actiti nolitiam actualem. Et tunc ad illa, quaestitit adducta contra hoc posset responderi. Uprimum, quod potentia operativa noti es activa sui obiecti , licet sit actitiasti iactus circa obiectum, ideo non pari ratio te potes intellectus possibilis causare apiciem intelligibilem sicut potest amarem tollectionem illam. Ad cofirmationem Ia diceretur stylo dloquevdo de potentia, ut dicit res esium Aeae distinguitur in activum, di passivum; si loq/tcndo de illo Nuod subest respectui,
quod communiter intelligi s cti dici. inius potesntiata tic admodum dici stactiὴd calor est potentia calefactiva. Sic nosportet quod ac tium, et passivum distinguant ipsam quia tunc,oluntas estit duae
G aliud i m arguitur secundum Aristotelem quod inteae effus agens es, quom obmia facere intelligendum eli sic facere omnia actu intelligibilia. Et in habetur ex eo,quod quitur,quo lIumeus acit quodammodo potentIa colores, actu colores quia facit eos actu visibiles. Sic intelligendo. iquod licet natura absollita colori , qui est in genere qualitatis,maneae eadem iurecnebris: tamen ut scalon est,isibilis inti uigenis de potentia propitiqua: quia, nailo pol et duas causas concurrere ad agendum, una earum scilicet, fecundarinoesi potentia propinqua oris alia . prima
cocurrat. .c hoc ast quod color agat in Hs t tu requiritis alia caula cocurrens ad agedum . lumen id inneso sis color vis bi
lis inpotentia propirassita quando est actu luminatus, Hoc modo 'hantasma non potes gignere speciem intcsi rhilem nisi coiscurrente actione intcilectus agentis.
Ille igitur intellectus facit omnia actu iusta gi bella, et hoc in potentia propinqua: quia reluceotias speciebus inreuitabili
bus quae prius fuerunt m poterata Temota, quia tantum relucentia in repraesentat itio materiali, repraesentante ea sub ratione
gulari, ou autem quod agens eu, quo est omnia macere actu intellecta. um igitur concluditur adaequatio est intellectus agentis in agedo ad c bilem ivrecipiendo debet inferreumformiter , de
actiones et rcceptione actu intelligibilis,lode actione C receptione actu intellecti. Ad tertium veritas principi videtur iurationio terminorum, illa autem rationes terminortim, actu intelligibiles di, nitiemales, relucent intellectui per actioncm lucis intellectus vigentis . Sic igitur videt veritate principiorum t luce intellectus agentis, no aqva immediath causa ut illa vison E, e mediata s. causando,ones terminorum inesse intelligibili, per quas postea
cati a turari bided veritat se Milici pror . e G quartum d ceretur, qvodurgens es
nobilius possibili praecise , ut respicit obiectast nubilia ritu praeciso respectu illo-rtim est agens in intelleettim prisibilem. Me isto articulo hoc tenendi indit etvr,
quod illam dicti tionem e Gg. io. de Trinit. ap. r. mcmoria, intelligentia, et voluntas, comparalido ad aliam hi i in intera
lectum agentem, po bilem se sibi inuncem correspondeut quod solus, bilis si intelligentia quia solus recipit actum intelligendi ita sic etiam communiter e fissol. loquitur de intellecturistes quo tutelle,
Mus sive quo recipimus intellectionem, tiam possibilis, pertinet ad memoriam inquantum memoria est recipere notitiam habitualem secundum illud id de Trinit.
Io. Scientia quam memo ita tenemus,
sic loquitur, is quandoque de intellectu polybili, tus quouimus sitie, ef
quo habemus cientiam, per quam reducitur de potentia sentiali ad accidentalem. Sed quo ad alium actum m moriae , quieti uberes titiam actualem, patet, quod
hoc competit adhuc mellectui possibili peν
638쪽
accidetis: quia quando forma activa II in licui subiecto, actio secundum illam formam per accidens competit eidem, sicut iratum per accideia calefacit nunc autem illud, quo obiectum active se habet ad gignendum intellectioncmaesi forma intellectus possibilis igitur intellectus possibilis saltem per accidens gignit.
Sed si vitrd hoc quaeras coliticniatactus gignendi notitiam perse ips parti intellecti uae,potes teneri sectin dum praedicata,vel coanpetere praecis intellectu ageniti, vel praecis intellectui passibili coe secundunt hoc iste velisje diceretur pe)ἰinere ad memoriam .
et posset poni tertio modo acti: g gnendi utrique competeresse agenti tamquam principaliori, O possibilitam dicem mintus principali. ec seqititur, si sint, hanatura igitur,on possunt habere re pectu eiusdem causalitatem principaliorem, minus principalem. Tatet enim insantia
de intellectu, voluntate . quarum masccundum multos es actitia principalior, rantia subordinata in alia ita actione, tamcu
Sedicta instantia sicundum aliqhos 3
cssimilis quia non traque potcntia in-raeciate attingit idem, ut cavsat et Aedine a per operationem sua in cavsatam, mouet aliam adfuam speratio it m.
Treuit crus non te taretur distinctio potentiarum, nec re absoluta , nec relatione
reali, sed lautum, quod idem absolutum otiodammodo illimitatas m es principium in mediatum multoruin actitum, di sic re- seectu a tyritis, e alterius diceretur alia, et alia pstentia, tunc prima via probabilis videtur. Exponitur breviter opinio Scoti de mune re intellectus agentis , di possibilis, et
T Iterminatum est superius ex Scoto in i dist. 3 cim. Ses. ltiod intellectus simul cu obiecto cocti rei uri ad productionem actus intelligendi sed nondum patuit quinam intentatus sit iste, qui cocti r-rit acl intellectionem generandam, an, scilicet agens, vel possibilis. In uodlib. autem q. .postquam conrirna auitantiat
ctum simul cum obiecto concurrere ad productionem intellectionis, inquirit an illud, quod est activum intellectionis in parte intellectitia sit intellectus ages, vespossibilis sin hac re, ut patet in tritu Eius quem in praecedenti cap. premisimus,cst problamaticus de asserit posse fusti neri, quod intellectus postibilis sit ille, qui est productiuus uitellectionis; oesimi liter posse sustineri, siti odit intellectus
mei videtur magis declinare ad secuniadam partem;ideo retiit in opus est colli 'Cere mentem SCOti: deinde, tu id ali sentiant considerabimus. Loquendo de muneribus intellectus agentis, possumus sic stinere duas vias; Prima est, quod telle i. et actus ages habet duas actio nos ordinatas 3
Prima est faccre de potentia intelligibi uactu intelligibile, vel de potentia uniueri seli,actu uniuersiale ,Secunda actio est,facere de potentia intellecto, actu intcli istum in pri ira actione intellcctus asscias fomant ex phant .isinate speciem intelligubilem essed quomqdo eam fmrnaei, nunc infra diligenter explicabitur, quia istic sinagni momenti Pro nunc sitissicit scite Doch quod dum obiectum per pliantasina est Ilo in phantasia,Onerti iri in ellcctui ageti per imet. illud phantasura, intellectus autem ages, tae: circa illud pliantasina versans ex eo prinducit quandam rationem repraesentantem actu obicctum, sed ut actu intelligibile, antea enim cum erat obiechum in phantasmate, non crat actu intelligibile,
sed blum potentia intelligibile sed habita laac prima actionet intellectit agenti, circa illud phantasiana,&doducta hac specie, latione, in ita obiectum relucet, ut retri intelligibile, linc obiectum dicitur actuantelligibit illa latio aerii representans obiectu inteius bila, dicitur sp
cies intelligibilis. Notandum est aute instic, quod ira cachio intellectus agentis, est realis quia terminatur ad terminum
realem, qui est illa specios intelligibilis:
sed lianc actionem realeria concomitatur quaedam actio metaphorica ex parte obiecti , in sicuti obiectum reale gignit halitas a , ita phantasma ,
quod est singulare,d solum immagi: .:-bile acturi potent an vero intelligibile ,
639쪽
rretaphorice contairrat ad gignitionem
istius speciei intelligibilis, qua est uniue salis, Intelligibilis actu, ita, quod illa species intelligibilis pendet, Mab intellectu agente, a phanta a te: ab intellectu agente pendet, si prouenit actione reali ii phantas mate, per actioncm metaphoricam dicular autem actio metaphorica, quia est emanatio quaedam, non proprie motus; sed actio intellectus est vere
motus, quia transmutat obiectuna dev-no ordinem alium et sective, licet sit m
Secunda actio fit hoc modo; producta in esse specie intelligabili, intellectus ages contemplatur illam speciem, quae est obiectum intelligibile actu, uic producit
notitiam illius ted ad productionem illius notitiae, concurrit etiam ipsit mei sipe cies agondo metaphorice, sicuti phantasma concurrebat ad producendum speciem intelligibile agendo metaphorice;&ita patet quomodo intellectio actualis producatur Et sective ab intellectu ab obiecto, ab intellectu realiter, ab obiecto
metaphoi ico, siue per emanatione &jatet quomodo intellectus agens faciat de potetia intellecto, actu intellectu nuntiam per primam actionem intellectus, obiectum de potenti hintelligibili, i actum est actu intclligibile, quiat: illa producitur species, per quam obiectum cit actu intelligibilo: s ed tamen tunc non stactu intellecta illa species hconsequenter neque obiectim: at per secundam operationem intellectus agentis, illa species actu fit intellecta, quia intellectus agens forinat ex
illa specie, ipsam et specie metaphorice
gente quoquc ipsam intellectionem,qtra intellectione actualiter recepta in intellectu possibili, ipsa species fit actu intellecta. ponendo has duas actiones competere intellectui genti debena usquoque ponere alias duas passiones ordinatas in intellectu possibili, corre potulantes istis duabus actionibus intellectus agetis, qua ruin prima est receptio speciei intelligibilis productae ex phantasinate, sic phantasim .ue, Mab intellectu agente initima ictione; Sec in da est receptio in tel lecti nis produci. P ab intellectu agente , haspecie intelligibili in secunda actione
Haec est prima via declarandi actiones,
munera intellectus agentis: reputo,quod haec sit vera, quod ad hanc pa tem magis declinauerit Scotus, licet alia quoque sit probabilis, Scotus dicat utrumque posse sustinori. Pro hac via Scotus adducit has rationes dimissis Theologicis. Priina est. Intellectus possibilis iecipit i. intellectione disi ergo etiam esset prouuia critatis intollectionis, pari ratione posset dici,quod possibili quoque esse producti rus specie intelligibi is,quam recipit:
non enim est Uiruta itio de via , quam de altero; ut non requireretur intelle ctus agens ad villimactum Secunda, ac iuum, salitu una distinguunturi,
tentias is anima , ut patet et Arist. s. de Anima textu i . nam propter passionem ait requis lini cllectum pollibilem pr Pter activitatem probat reqturi d. ii intre turri agente ina non ergo intellectus
possibilis potest esse actiuUS. Tertia Philosophus s. de Anima, tex. is distinguens intellectu in agent m a
possibili, sic ait, est enim in ei rem hic
quidem, quo est omnia fieri S de ager te ait ille alitem, quo es innia facere ex qua auctoritate videtur accipi, quod intellectus agens, adaequatur possibili in ratione ac tui re postibilis ad equatur agenti in rataone passibili, Hic cum pos sibilis sit receptiuus intellectionis, quitur, quod agens erit proauctitius intelle ctioni S.
Qitaria. Sequitur ibidem Philos phus, .
loquendo de intellectu agente(est sicut habitus quidam &vt lumen lumen au tem videtur esse principium activum cognitionis colorum. Quinta. Ibidem sequitur Philon Sem per nobilius est agens, patiente, principium, materia Deinde loquens de intellectu agent et igitur impassibilis est sub statia actu;ex suo patet, quod vult, quod agens sit nobilior possibili, o nisi center, quod sit actitatis, postibilis passi
uus;ex hoc se lititur,quod agen erit prΩ- ductivus,&entectivus intellcctioni , licite passiinis est recepimus eiusdem intellectionis
Sechnda via est haec Possurnus dic re, quod inici lectus agens, habet laicana
640쪽
INTELLECTUS AGENTIS THEOR. XXVIII.
tionem tantum scilicet, pii inam, quae reali erabsolu et nec rere uua At co-
est productio speciei in elligibilis de pha
tasmate, sitrata serre obiectum de ordibne in ordinem, scilicet de ordine ea ibili lini ad Ordi iem intelligibilium , de C cere oblectam de potentia intelligi , te,
actu intelligibile dc tunc in intellectu possibilis a rentur duae passiones muna actio , prima passio est receptio specie intelligibilis: secunda passio est receptio ipsus intellectionis Actio vero erit productio intellectionis; Adeo, quod hic erit ordo in noltra intellectione primo intellectus agens ex phalasnia te producit sis ciem ita celligibilem, eo modo, quo nunc supra eL plicauimus primam actionena latellectus agentis tale inde recipitur hae cloe
tus sustinet potentias distingui solum
fori liteti, non realiter absoluete, neque re tiua, ut diximus in proprio Titeo- reari e dedisti iactibne porcntiarum , Cr-go secundum Scutum, pri in via est mactis probaebilis . o. undam etiam infra, o intella tus agens, possibilis di- lilii auunetur solum fornauiter ab inuicem ut aliae potentiae, non realiter sustinendum est ergo primam viam se probabiliorem . Sed illa est adhuc magis declarata clari ut verita magis innotescat praesertim declaranda est primi actio intellectus agentis, quia illa recte cognita, multae dubitationes diluen
Est ergo notandum , quod phantasma
cies in intellec ii possibili deinde intellectas possibilis simul cum specie producit crithens ' phantas: a, est lingulare, 'intest 'ctionem actitatem conci irrenicipe deo est solum sentibi lea&imaginabric, si-cie in actitare Me .lphorica, ut supra di ue phantasiabri et, non autem intelligibi-ximus DAnde ultrino recipitur intelle les, id est tunc ira potest cognosci ab ilictio ipsa in ipso me intellectu possibili tellectii, sed solum copiioscitura phan De Rationes pro hac via, quas adducit Sco tasia, tunc hoc phantasma proponitur ad hac tus, nunc infra adducentur, cum adduc phantasia Ipsi inici lectui, intellectuSau omne rationes aduersarioru contra pri tem vellet illiid phantas mi intelligeremam viam quam puto esse Scoti. Ad rationes autem pro primi via respondet Scotus, illa soluit , ese re vera non cogunt, sicuti nec cogunt rationes, quas pro hac secunda via adducit, unde
sed quia est sibi improportionatum,quia est solum ensibile, tunc, mon intelligibile, ipse in ellectus laborat circa illud phan asinae abstrahit rationem aliaqU tria ab eo , Itib qua est intelligibiles,
illas soluit, tamen prima via est probabi quia rario pollea dicitur species intelligilior quia cum Arist tribuat activitatem bilis, Mintellec us ab hac actione dicituritates e ui agenti. pastiuitatem possi agens ta lan in ellectus agens postibi-bili, si nulla ab stirditas sequitur, videtur is, i in t unus intes lectus re iliter, solum quoque tribuendum esse ei activitate, differunt mi aliter , ut cuit c dicami, productionem intellectionis suo haec ratio sub qua obiectum, phantas autem Scotus magis ad hanc partem de malit intelligibile actu, qu edicitur sp
clineta quam id secundam viam, patet cxverbis ultimis illius tex adducti, quae sut(Hreuiter si non tenetur diti luctio potentiarum nec re absolutore relatione realieled utum quod idem absolutum quodammodo illimitatum e tortirciplum imme- diatum mustorsim actuum, sic respectu alterius Salterius, dicetur alia , aliasmentia tuti prima via probabili videtur. Haec sunt verba Scoti, qui blas aperte dicit, primam viam ectu probabilem, scilicet, quae tribuit intellectu agenti duplicet in actione illain, qua dixit mis, si su stineatur potentias aniniae non distingui
cies intelligibilis, non eri ipsa intellectio, sed est species, Mimago, siue idolum obiecti siphantasmatis non amplius ines se sin 'ulari, sisensibili, sed in esse uniuersali, Nitates ligibili, in Epraecedit acltim ipsum intellectionis , Issimul cum intellectu agente in secunda operatione priducit metapliorice ipsum accuni intelliciendi, ut probabo in Theolemate quod datur species intelligibilis ante ipsiam intellecti Licina de ut uno verbo dicam, species est conceptus uniuersalis illius phantasmatis , adeoqtiod quot sunt conceptus uniuersiales illius phaluasmatis, tot sunt quid