장음표시 사용
691쪽
dens in tale obiectum, non potest et Tenturaehus partis intellectivaemeque enim sensus potest cogitare, cognoscere Omnem Triangulum necessario nabere tres an u-los, sed sensus cognoscit hunc Triangu
Iuni liabere tres' num vero illud sit necessarium, vel contingens, non cognoscit;
Ex his ergo patet, quod in intellectu est memoria&recordatio praeteriti, haec memoria est multiplex; qua enim est
memoria intellectitia eorum omnium
de quibus est senstiua aliqua est de ali
quibus actibus,& obiectis proximis, quae non potest conanctere sensita. Ex his ergo concita ditur, quod datur ni emoria in te lectitia proprie dicta, &distincta a sensitiuua, hoc maxime concluditur ex memoria qualia experimur a abere in nobis sectandi,&terta generis, quae nullo modo possunt competeressean sui. Ad iocetiam videtur esse mens Arist. iiii in illo libro de Memoria, Greminiscentia, dicit, quorundam iri elligibilium memoramur, ut quod Triangulus habet tres angulos aequale duobus rectis, c.
infra, in ioc quidem,quia didicit,&specti latus est; Ex hac auctoritate colligitur, quod nos internoram tir aliquarum intellectioiuina, quas non possumus sensibus percipere, neque cognoscere; neccile est ergo,quod in intellectu sit memoria. Nec valet responsi quod memoria intelligibilium non est sine Pla antasmate quia non propter ioc est neganda memoriarici tellectitia sicuti nec negatur intelligere in intellectit, licet intelligere non sit sine plian
Nec valet aliorum responsio, ut dictit quod memoramur intelligibilium per acciden S.
Non valet inquam quia quaecumque virtius cognoscit aliquod obiectum, ita , quod ipsa sola, Mnon alia, illud obiectu cognoscere potest, dicitur illud obiectum propi te, per se renon per acci lcns cos gnoscere, speculari:&similiter cum recordatur speculasse tale obiectum , pro prie,&per se recordari diciti iri alioquin nulla memoria esset per se sed hoc obi
cstum, Triangulum habet et i CS, ut est, rumiadem ora lia tum solus in teli ectius potest cognoscere, non autem ullus senius ,
ergo nullus sensus potest cognoscere tame speculatum fuisse Triangulum liab
re tres ergo recordatio, Genioria liti uis actus, est propria intellectui findia licui sensui. Quarto,claru est, quod cincto in nobis liabitus scientiarum, Grecorda 'Inur multarum conclusionum interit tium illum habitum, visa et de eo, qui habet habitum Philosophiae naturalis, hibet memoriam multarum conclusionum demonstratarum in illa scientia: at isti habitus, ct notitia istarum conclusionum, non conseruantur in pliantasia: quia non cadunt sub obiecto sensius, ergo manent, conseruantur in intellectu Ex hoc a gumento concluditur, simul dari memoriam intellectivam, quae est proprie mena I ia, scilicet,recordata praeteriti,ut p teriti; probatur dari etiam sipeciem intelligibilem impressam distinctam a phatas a te, quae si iri ut cum intellectu facit
memori imitcundam, poterarum Pro ducere intellectionem, de qua locuti furamus supia, solii ut ostiarium a re ircentum de memoria intellectitia i alio autem est: quia La tiis scientialis non potest conseruari ii in prius adsit species in-.telligibilis obiecti, circa quam tamquam circa Obiectum versiatur actu intelli rendi iciendi torna ergo seruatur in HatCllectu scientia ista, Triangulus liabet tres angulos pares duobus recti aequalcs, se uatur etiam species Trianguli, scientiae illius Conclusionis, non quidem, quod cstus cognoscendi, respeculandi illam coclusioneni, sesuetur quia ille actus transit: sed remanet species intelligibilis Conclusionis, quae nil aliud est, nisi idolum, ccon pius Trianguli, cum Conuenientia illius praedicati, habere tres,&c. dictum est enim supra, quod species ritelligibialis nil aliud est nisi conceptus brmatus ab intellectu dere.)Cum ergo seruenitar liabitus speculatiui in intellectu nostro, ut experieritia patet: sequitur clare,quod conscruantur species intelligibiles obi cstorum illorum, de quibus sunt tales ii bitus, scientia ; sequitur etiam, quod conseruantur illae specios cum conuenientia, relatiotie ad illa praedicata, quae demonsti entur de illis in illis liabitibus,&sicciunus aec neque in pliantasia , neque
692쪽
rmillo alio sensu recipi possint, sequitur,
itio inseruentiar in intellectu, ita in intellectu datur memoria.' i Sed oportet hic declarare , quomodoti' intellecti is dicaturii habitu nam intel- lectus inhabitii,&memoria intellectitia, ελιά si lati irin, secundum Scotum, unde in ..... distin. r. tiaest. 6. in 1 quaestione addita ex late lectu in habitu, ncludit dati memoriam intellectitiam. Intellectus itaque
in habitu tunc dicitur, quando recipit speciem intelligibilem impressam in se , sed
actu illam non contemplatur, sed illam ad utina libi tim contemplari potest; hoc modo loquitur Aristot in s. de Anima, teXtu8 de intellectu inhabitu. Sed hic est dissicultas, quomodo tunc dicantii seritari habitiis scienti artim in intellectu nostro, non enim seruantur in intellectu nostro solum species obiectorum, circa quas versitur, negotiatur intellectus, sed seruatur ipsa scientia, conclusio,vt patet de viris doctis,qui habet plures conclusiones diti orsarum scientiarum in intellectu suo, alioquin non essent sapietiores rusticis, ijs, qui nihil unquam didicerunn Respondeo vidixi in Theoremate de muneribi is intellectus agentis,
quod species intelligibilis, nil aliud est
nisi conceptus rei tormatus ab intellectu agente. Modo intellectus agens praesentato phantasmate, laborat circa illud phantasma, forinat conceptum abstrahen
do, latiam discurrendo,, sic format idolum sibi de illo phantasmate annuenta tamen ip phantasmate quoque. Isti id autem idolum, nil aliud est nisi conceptus aggregatu LEX diuersis praedicatis, sic fabricatiis per diuersos fullogismos,adeo quod in illo conceptu,&specie,includuntur Conclusiones variae; Cum ergo sunt in intellectu possibili ista species hconc tus, tunc intellectus dicitur in habitu, quia habet tunc habitum,& scientiam rerum illarum, sed non actu, sed solumi tentia proxima cum autem postea intellectus agens promit intellectionem ex his speciebus,&conceptibus, id est,aciti istos conceptus, species petat latur, intorulectus possibilis illam intellectione actua-lam recipit, licitur actu intelligeret tunc
ergo intellectus est in habitu,& habet ha
bitus scientiarum, quando habet species intelligibiles rerum, quae ad illam scientiam spectant: tunc vero est in actu, quando acta recipit contemplationem actu
lem illorum conceptuum . dictum est enim ubi supra, quod intellectus agens . non dicitur intelligere, licet promat,
producat intes lectionem quia intelligere est pati. Hinc patet, quomodo intellectus recordatur Conclusionem scitam prius: recordatur enim quia species, coceptus obiectorum deqtiibus sunt, se uantur in intellectu, intellectus postea actu quando vult, illiis et Conclusiones
speculatur,&intelligit: quod hoc in
dore vera intellectus dicatii in habitu, probabitur modo contra Zabarellam.
Zabarella libro de Speciebus intelli .hiis.
gibilibus,cap. 8. declaratqtiomodo intel Eab.
lectus dicatur in habitu, inquit, quod quo i- intellectus sit in habitu, non ilia species et&intelligibilis sertietur in illo, sed quia ex
pluribus actibus,&intellectionibusta cic clus est apriis ad intelligendum,dum csi- uertitur ad phantasinata , quod facere non poterat, antequam plures illos actus D 'elicerer , D it xemplum de manu ad scribendunt, quae in principio est in potentia
valde remota ad scribe dii in sed post plures actu Scit in potentia propinqua, inhabitu sic es intellectus, in principio estrii dis hin potentia valde remota ad intelligendum, sed postquam exercitatus est permultos acitis, sit in potentia propinqua, Gin habitu ad intelligendum faciliter, cum conuertitur adinantasmata,adeo, qtiod secundum ipsum, habitus intellectuales nil aliud sunt, nisi quae tarn habilitates, promptitudines ad intelli
Hanc opinionem confirmat auctoriatate Aristot.1.de Anima, textu sy.ubi ait,
quod sentias naturaliter est similis intellectui in habitu quod non intelligitur alia
ter, nisi quia sensius nascitur cum potentia proxima operandi: sed intellectus multum lilborat antequam habeat promptitudinem ad operandum signum est e
go, quod secundum Arist intellectus inliabitu est intellectus, qui propderm ubias actiones factus est habilis ad prompte operandum. Contra
693쪽
R. i. Coei trahantia sententianuargito qui inon est ad metuem Aristo t. nam Philos,plius 3. de Anima, tex. 8 ait, quod intellectus,cum est fictus singilla, tunc est in labitu, Sest veluti sciens, qui potest operari, qua lovult; iubinseri in eode n rex. quod tunc intellectiis non est ornnino in actii, sed aliquo modo est in potentia, sed
proxima, non remota, Stante hac intentione Arist ata argumentor Iunc intelle-inis est in habitu, cum est factus singula, sed non fit singula propter habilitatem
ad operandum , sed solum cum recipit species rerum, ergo intellectus est in habitu solum, quando habet in se actii species intelligibiles implesias. Maior est Aristot. Muior probatur:quia quando recipit species imprestas, ni res illae, quarum socci recipit: sed quan clo non recipit species, libcet sit habilis ad operandum, non est Octus singula, ergo intellieetus sectantium Arist non dicitur stacti s in habitu per solam habilitatione ad operandum. Ex hoc loco uti im reiicitur assertio Tabareliae quod intellectio sit species Intelligibilis , quod intellectus sint res per intellectionem: quoniam ait Arist quod quando intellectus est factus singula, est aliquo modo in potentia, scilicet, proxima: quia est veluti sciens, qui considerare potest, quando vult: at quando intellectus actu uitelligit, contem putuit uillo modo est in potentia, sed omnino in actu, et
go non potest dici, quod intellectus actum telligens, per i uellectionem fiat singulae res , quia turic non esset aliquo modo in potentia, sed simpliciter in actu Arist. autem dicitiquod cum intellectus est tactus singula est aliquo modo in potentia Pleterea,intellectus cum est factus singula,ait Arist.quod est in habitus at si intellectus sit singula per intellectionem,intellectus singula factus, non erit intellectus inhabitu,sed intellectus in actu . quia solum tunc fieret singula quado actu resai cognosceret, contempla retur.Ad ratior re nem Zabarellae dicitur, quod per illani probatur liuellectum multum laborare antequam sit in potentia proxima ad o
perandum,&lioc concedimus: attamen
non sequitur, quod fiat inpotentia prU-xieta ad operandum . Per illam habiIita.
tem solima, sed fit in poteria proximia et
productionem speciei in elligibilis, ii
cuius productionem multum labbriit, ut visuiu est suo loco Sed quod non detur Men rota intelle r. activa, omnes flaret Antiqui, t a Philosophi probant hoc uno Argui ne o quia Arist in libro de Memoria S ccini momniscentia, negat memoriam intullectitia , intra .&statuit memoriam tenuithiam tantum, qua in vult inseruire, ut vaginatiuae,
liriellectivae Ac primo quidem imagin
tiua inseruiri secundario vero, seper accudens,it eruit intellectui Secundo. Francis, ficus Piccolomineus, libro de Sensibus inter Iris,cap. I Arguit,&ips sic Nouas recipere sormas, stamquam subicctum illas seruare, non potest fieri sine instrumento aliquo corporeo Elgo. Praetereati in Memoria est pecierum sensibilium complicatarum Cum continuo tempore, Vae singulares sunt. Intellectus alitem est,nia uersa ium,ergo Plaeterea Mens est te r
na, ita non est obnoxia varietati ae alterationi,&sic non potest esse subiectui
uorum accidentium, variabilium, ut etia se habet de caeteris a materia Diutis Pro intelligentia clariori veritatis,sis nilutione istarum rationum, est notandum, . Quod revera datur memolia intellectisua, ut patet pc rationes ad lucras ait men est considerandum, quod sicuti dicebamus in piae cedenti Theo romat intel lectus repta antasia sunt potentiae adeo conetae coniunctae, irod una non potest
intelligi sine altera , neque enim intelle
ctus potest intelligere aliquam speciem ,
quin phantasia versetur circa phantasina eiusdem speciei ita euenit in recordati
tione,&memoria praeteritorum: non enim intellectus alicuius speciei recordari
potest, quin phantasia quoque phantas ,
malis illius eiusdem speciei non recorde . tur, eum phantasia sit radix,&origra Intellectionis, consequenter etiam est ori-oo,&radix memoriae intellectus: linc ut, quod intellectus dum recordatur alicuius rei intellectae,ut alicuius species intelligibilis, habet non solum cognitionem abstractivam, sed etiam intultitiam, id est, non speculatur precise uniuersiale, sed
simul speculatur, iuuetur singulare
694쪽
inuolutum conditionibus singularibus, quod est intuiti uecognoscere, ut alibi docuimus,Mhinc est quod Scotus ait,quod nulla re ordatio pertinet ad intellectum, inquantum est pnrcise abstractive intelligensnaam est necessse,quod in recordatione, dum intellectus speculatur specie intelligibilem, intueatui quoque singulare
materiale propter vicinitatem phantasie, quae quoque tunc imaginatur pliatasino singulare; haec est una ex causis praecipuis,propter quam multi dicunt sufficere sentiri uam memoriam:quia dum intellectus intelligit,urecordatur phantasia quoque recordatur taphantasia est prima, irincipalis radix memoriae, undet intellechus non posset per se recordari sine phantasia, sicuti nec potest intelligere nisi phantasia convortatur ad phantasmata, propter connellioncm istarum potentiarum pro hoc statu, in quo ex sensibus mendicamus omnem nostram cogniti nem(in alie auten statu secundu Theologos, erit alius modus intelligendi quam Per conuersonem ad phanta mala, sic alius modus memorandi,) propter laoc
Arist.dixit memoriam endi in parte sensi- not. tua,&lia serti ire quoque intellectui. Esteti hin notand tim qum ut dictum est j ctus recordandi liabet duplex obiectum, scilicet proximinia, temotum obiectu proximum est actus preteritus,obiectum remotum est obiechum, in quod edeb1t ille actus:in memoria sensitiva est prae tetitio utriusque obiecti,adeo quod illud, de
quo recordatur sensus erat praeteritum
re ino ad actit in quo ad obiectum in
quod tendebat actus, iijssensus non cordattarachus praeteriti,quin recordetur
etiam obiechi sensati, ut praeteriti Ratio es: qilia obicctum sensus, sentitur ab obiecto semper secundum aliquam disposi- Vionem, quae postea transit, scobiectu illud mutatur,tapnrterit in intellectaua memoria non est praeteritio necessario v-triusque obiecti, sed solum obiecti proximi: sed non est necesiaria praeteritio obie et remoti, i uia illud potest esse en necessarium, sic uniformiter se habens semper, etia potest intellectus recipere illude M otum ut uniformiter se habens ili- ado etiam obiectum remotum mem
Hiae intellecturae Est praeteritum, uecordatur illius ut ei praeteritum , Ut cum recordatur singularium intuitiue glaitorum, modo quo a sensibus cognoscuntur; ut diximus nune supra, sed non est semper nece Lirium in hoc ergo discrepat memoria intellecticia a sensitiua,quia
sensitiva requirit praeteririonem in vir que obiecto tricliectiva in altero latum, Hac de causa sesitiva videtur labore maiorem rationem recordationis , quam ii tellectitia,&propter hoc Aristotel nati tum tribuit memoriae sensititiae, parum intellectius .
Ex his ad rationes in oppositum . Ad a. primam dico, quod Aristotcles in libro
de Memoriari, reminiscentia concedit in homine esse memoriam sensitiuam, quae inseruit intellectui : sed ex hoc non sequitur: quod in intellecta nulla sit memoriari dixit autem memoriam sensititiam inseruire intellectui quia est radix memoriae intellective, intellectus non potest recordari sine sermsu, sed sensus potest recordari sinc intelia lectu, ut patet in brutis propter liocmultum tribuit memoriae sensititiae Ad secundum , quae est hccolominet, Negatur antccedens, scilicet quod imi forme non pollini recipi sine instrumento corpore et nam species intelligibiles in intellectu recipiuntur absque ullo insti tamento corporeo requirit pro sub
Ad tertium concedo , quod aliqlia T.
memoria est iensibilium specierum, C. sed nego quod intellectus non possit e rum quoque recordari mnam si cognoscit quaecumqtie coenoicit sensus , etiam eorum potest recordari, Negatur Criam, quod omnis memoria sit specierum sensibilium ostendimus enim nos quod datur quoque mem in specieruin intelligibiluim, conseruatiua, quae est in intellecta
Ad quartum dico, quod verum est, quodi ima omnino abstracta a mat tia,non est susceptiua accidentium variabilium visunt Intelligentia abstractae Sed torma,quae est actus,& forma mat i ,uti est intellem humanus est capax accidentium vara Ilium.
695쪽
Aliae ratii nes,&earum solutiora S, habentur aput Scotum, quaeqtua ibi adducuntur,in soluuntur , ex his facile ii, telligi possunt,omittimus in praelenti.
Intellectus agens est differentia an
Exponitur opinio e glexandri Cap. I. Quid sit in cilectus agens, vallar
tant scientiae, ideo prius alioriun-- sententias examinabimus de
inde quid de hoc senserat Scotus inanis c- stabimus, Putauit Aleia cler Aphic discus
d. . libro ii, Anima,cap. de Intellesctu agente, re eius sectator Vs, quod intellectus agens sit Deus, irima causa: alti Iat US est enim Alexander, quod intellectus gens sit Mens, Idrma abiuncta peris sentiam a materia,& quod novit alia nisi omnium pruna Ratio eius filii: quia ce tere Intelligentie sunt virtutes particula res,&ad mouendos orbes proprios applicatae, neque habent vim uniuersalern qtie ad rerum omnium regimen extendaetur. Sed prima Intelligentia habet uni Uersa lena virtutem, quia prima non mollet so lum primum orbem, sed totum simul c testem globum, immo isti dum unice sum, aest omnium rerum prima causa, omnia gubernans,Omnia perfici S,Cmnia conseruans virtute sua diffula per omnia Modo cum laam prama Intelligentia omnibus rebus adsit, illas rellat, gubernet secundum suas propria naturas, ideo licet omnibus,cbus adsit, non tamefacit omnes res intelliger sed solum humanu in intellectum, quia solus intelle
ctus humanus , qui possibilis dicitur, potus est recipere lumen diuini intellectus,Mfieri intelligens: res vero aliq, quia non habent talem naturam ideo non intelli gunt per operationem intellectus agetis sicuti etia videmus lumen solis, cum idesit penetrare vitrem, non amen penetrare lapidem propter diuersas horum cor porum naturas, sic calor solis lutum indurat, ceram liquefacti:quoniam agens non
agit nisi in patiens idonemn ad recipien-
dum, quoniam in hoc mundo iii feriori nulla est natura, que sit suscepinia intellectionis, nisi natura intellectus possib, Iis, qui est Orma hominis, ideo intes eius agens facit intelligere solum hominem, non alias nat Uras Zabarclia lianc sententiam sequutar, maxime tuetur , libro de Hii mana mente,a c. I .vstiue ad
finem; plui alij. Pro hac sententia arguit Zabarella libro de Humana mente
cap. q. O IO.&inde, his rationibus. Intellectus agcs,&possibilis, sunt duae Libstantiae essentialiter distinctae, ergo intellectit agens, est prima drina abiuncta a materia, tua est DcUS. Ante dens probatur multis argumentis qua infra capite s. adduceinus, dum declarabimus m-tellectum agentem postibi in est, nam substantiam,&eadem bluemus CG seqUentia vero probatur rationibus deductis ex intellectu patient aloe modo. Intellectus possibilis,vel et ubi in separata a m.Iteria, nec dansis lediomini, vi existi mauit uerioes:vel est mi in informans materiam, costituens litamine in ut Alexander, Latini Cmnes dic ut si primo modo ergo, multo magis intellccitis aregens, erit Fbrma abiuncta a malet a cuin
intellectus agens ex Aristotcle, sit nobilior patiente.Si vero intellictus postibilis est forma informans materiam,&constituen hominem,agens, qui praestatior est patiente, non potest me sol in informas materiam squia si intellectus patibilis imformat materiam , et mima specifica hominis,ergo quidquid actuc nitis in iomine,&est excellentius ipso intellectu pa tibili,excedit naturam humanam. PII te I crea, non potest ages esse foliata infidi mecquisntilla forma informans nobilior potest ultime ac specifice disserentiae supel ouenire, sed ita supcrueniet, ut nauta na ui iam constitutae,reformatae, ergo omnia me hiis modis fiateri necesse est, intellectum agentem non esse isermam alicurii co potas, sed esse substantiam penitus immaterialem non potest autem esse alia, qua prima,quia et Et sunt agentia particularia, prima sola est virtus uniuersalis, ut nuc diximus stipra, ergo Secundo Aria testotel .a.de Anima, ex io .dixit,agCmcHIeseimniixtum, separatum, imparib1lem &
696쪽
Iem, Vprobauit,quod haec praedicata co- petant intellectui genti, per hoc meditae quia intellectus agens est secrandum sua substantiam actio tunc subinfert, sed , quod est secundum suam substantiam actio est forma abiuncta a materia, ergo intellectus ages est foran abiuncta a materia: non potest esse vita alia ait si phiala, ergo intellectus agens est prima, quae est
Deus . Maiorem probat ex vi verborum Graecorum: non enim illa particula secundum substantiam actio,est quarta conditio, ut aliqui Graeces ingua ignari existimant, sed est medium ad probandum illa tria predicata inesse intellectui agenti. Minor est clara ex ir Metaph. CAtus P. ubi aperte ait Aristoteles in separatis amateria, esse idem intellectum, intelligens,& interligere. - Tertio, Attit. 1.de Anima, textu ro. ait, intellectum agentem esse semper telli
gentem, lasse id, quod est, id est quod
est actus purus, ipsamesentitas Modo haec omnia sunt pro dicata, qUae Omphtunt Menti abiunctae a materia peressentiam ergo intellectus agens est intelligentia separata a materia perimentiam, non autem alia, quam prima, ut supra dictum cst, ergo intellectus agens est Deus Histribus rationibus probatur, quo ut intellectus agens est substantia a materiari pa rata Altera in vero Consequentiam, scilicet, quAd intellectus agens non sit alia intelligentia, quam prima probat in sc-quenti capite sic. Cum intellectus agens sit forma abiuncta a materia, non potest esse vita praeter eas, quae nactu ni OIbes, uoniam alia inferior non datur, Iccuniam Aristotelem, qui nec Daemones nouit, nec aliquam aliam formam a materia abiunctam, praeter eas, qUae mouent
Orbes; unde in ir Metaph. textii 3.&. indet ad nil mirum Orbium venatus est numerum Intelligentiarum inter Mentes autem mouentes Orbes ratio suadet,
quod sit prima quia reliquae sunt particulares,& proprio Orbi applicat. ae, sed prima est uniuersalis . totum mundum gubernat, sic assistendo homini, facit illum intelligere, eo modo quo exposuimus in principio huius capitis demente Alexandri.
Quarto adducit argumentum ipsius Alexandri lib. i de Amma, capite de In tellectu agent quod putat insolubile, est hoc. In omni genere, inqtio est ali quid per sic, prius tale, aliqua secundario talia, necessarium est quod illa, que sunt secundario talia, habeant quod lint talia ab illo primo, quod est per se: primo tale. H. ec propositi. probatur ductione a Zabarclla: nam substantia est primum ens, maxime en S, accidentia vero sunt secundariolantia ergo accidens estens propter substantiamsi sic inter visibilia primu visibile ei lux, maxime Omnium in solis ab hoc ergo alia visibilia
habent viiiii visibilia sic etiam omnia bona dioin tur bona per prinia boni participationem. Haec propositio sic probara accipitur pro Maiori propositione, sub ea accipit hanc Minorem . Sed res potestate in elligibiles sunt secta dari intelligibiles, et g i non debent reddi intelli vibiles, nisi ab eo quod est maxime intelli et ibit eici licet ab intelligibili per essentiam; Deus au erest maxime omnisi intelligib i:s, ergo intellectus agens est Deus. Quinto prCbatur haec opinio sic Vis cognoscens quo est piastantior, eo eget externo aliquo praestantiori , patet exemplo quia oculus corporeus eget lumine extereo talis corporci: at mens est vis c gnoscit ita praestantior, quia est in corporea,& potest dicio itus incorpor US,Ergo eget lumine eminentiori , sciliceti lis incorporei, qui est Deus, ergo intellectus agens,qui illuminat intellectum ni strum, mentem patibilem, ei inuas Quam sententiam confirmat verbis Aristotelis ex s. de Anima, superius adductis, te iturio ubi Aristoteles ait, intellectum agentem esse id , quod est , quae est propria coditio Dei, in quo solo est idem esset&e in entia, in alijs enim rebus dirieri esse, ab essentia. M tiones in contrarium adducuntur. contra hanc sententiam multi argu- unt validi nimis rationibus . Primo arguitur sic. Aristoteles in s. de Anima
697쪽
intellectum possibilem animae nostraeci iteruentias:ergo voluit Aristoteles,quod terque intellectus, scilicet agens, fossi tibilis siri taliquid humanum, animae nostra humana partes, ergo intEllectus agens non est Deus. Huic rationi vario modo respondent Alexandrael, quorum
multas adducit, sireiicit Piccolomineus, libro de Mente, capite o quas dimit-
se abarella autem respondet sic, libro
de Mentea gente,cap. I. .Aristoteles loco C ato non dicit intellectum agentem dc patientem, esse duas differentias animae nostrae,ut siuinitur in argumento sed ait eo loco, in anima nostra esse has duas di ferentias, scilitat, agentis, patientis, hoc est in anima data agens, Ac patiens , verum est autem Deum esse agens in anima nostra, quia Deus ubique est, de eius lumen Iungitur phantasmatibus existes tibus in antina,vt perfectio,& sic est ages in anima; est ergo Deus utique in anima nostra, sed non est anim ae nostrae pars,sed cxtrinsecus adueniens, hic est sensus ,
qui colligitur ex illo textu. -- Sed lic responsio non tollit argumen-ctio tum: Ram certum est quod Aristoteles concludit in illo textu i . debet reperiri in anima has duas ditterentias agentis,&paticinis, non quo ad actum secundum
sed quo ad actum primum, id est, non intendit ibi conciudere quod in anima sit actio,& passio: sed intelligit, quod in anima debet esse vis patiens , Ac vis agens a quod probatur' quia prius probauit in anima nostra est intellectum paribilem,
quo id actum primum, ex to concludit debere quoque in anima esse intellectum agentem, i ii deducat possibilem ad actuin ea ratione, quia omni passivolespondet suum activum proprium at intellectus possibilis est in anima quo adactum primun .est enim vis potens pati, ergo intellectus agens quoque debet essem anima quo ad actum primum, Messe debet vis agens potens deducere possibialem a Lactum L hoc patet clare ex e his textus, ait e lin Artitoteles, quod in omni genere est aliquid ut natura, potentia, alterum vero ut cavi. , iacibuum : ecce utitu his verbis , factis
trum, causa, quae clare denotanticium primum, non siccundum. Hoc ergo iacto fundamento, tunc sic arctura
disterentia agens, quae est in anima si Deus , ergo Deus quo ad actuin primum , scilicet , qu ad substatui ani
i et in I mia cistens in anima
nostras sed hoc est absurdum nari inum, quod substantia Dei existat in anima nostra, etiam ut assistens, nedum
ut pars alatinae nostr i r quia secundum
Philosophum substantia separatae in terias secundum substantiam sunt e tra mundum hextra omnem molem corpoream : quia illae non sunt in loco Locus enim est passio corporis naturalista illi autem sunt Leiuncta a corpore , ergo prima substantia immaterialis , non est in anima nostra secundum substantiam. Prima etiam substantia ex
Aristotelesti 1. Metaphys textu 38. s. inde asiis iit primo Orbi secundum substantiam solum,non autoni 'lijs Orbibus vel alijs rebus, licet omnia gubaernet Ouendo illum primum orbem mora ervo
assistit secundum substantiam, neque in existit secundum substantiam animari strat, sicuti nec vili alteri rei praeterquam primo Orbi .Si dicat inesse secudum vi
tutetm,contra quia tunc in anima nostrano esset disserentia agens secundu actum primum, sed solum secundum actum se- Cudum; pro tanto enim Deus diceretur esse disierentia anima nostrari quia actio,&operatio Dei,esset in anima nostra, sed secundum actum primum in anima nostr . nulla esset vis agens, quod est contra intetionens istot ut vidimus in supposito.PVeterea Aristot in illo ter i . concludit dari in anima aliquid agens particulare, o proprium, respondens intellectui possibili:sed Deus non est agens particulare,os propriuiia,sed uniuersale,etia in hac operatione intellectionis, secundum illos: ut patet eddictis in expositione sine opinionis; ergo non intelligit Arist.coclud re hoc age esse Deum. Minor ut dictum est clara est de concessa Maior probatur: quia ter sententia est hiae ut omnes satetur: luonia in omni natura,in qua est aliquid, in alcria, quod est potentia omnia illius gelieris, etiam alterum reperitur, quod
698쪽
quod est causit, iactivum immum, ri: m illi iv generis, ergo necessc est in anima has essedin eiulasta stibinfert intextu g. est intellectus hic quidem in omnia ieri, ille vero in omnia facere.H est lentcntia textussat elarum est, quod in antecedente loquitur Philosophus de agente proprio, particulari,responden te illi positio in illa natura, generet, node agente uniuersali ait enim, quod in omni natura, in qua est aliqfrid ut mat
ria,Melt potentia omnia illius generis, rei pericura gens quod illi respondet, Facit omnia illa, hoc non intelligitur de agente uniuersialiri quia prarier illud danstri agentia propria, proxima, illa
sunt, quae activa, agentia dicti iri uringio genere, in illa natura. Et confirmatur: quia Aristoteles dicit, quod in omni natura , in qua est aliquid ut materia , datur agens , quod est factivum omnia illa, ergo agens, quod est tactivum omnia illari debet quoque diluin natura illa,siue pertinore ad naruram illam: non exgo debet esse agens uniuersiale , quia non est illius naturae,nec generis, Et conmmatur per exemplum allatum ab eo ait enim,ut ars ad naateriam;modo principium activum artis faciens omnia, ad quae est in potentia materia artis, non est agens viruletrsiale, Deus, sed est agens proprium pertinens ad artem mucet materia,&illud agens,postri inter se di ferant, hoc nihil refert, satiri est quod illi materiae respondet agens , quod est illi appropriatum,hnon est agens uniueis,
Prat te. Praeterea, illud agens nitic rsale n currit ad omnes res, ideo non erat necessse quod Aristoteles probaret in anima eci schoc agens, siquidum clarumcst, quod
est in omnibus rebiis loquitur ergo de a-
gente proprio, particulari:&ita cum Santecedente, quod in omni natu .ra est patiens, &agens proprium respondens illi patienti,Aristoteles inseri,in aniama esse has disterentias,agens,&patien , o eludit in anima esse agens proprium , particulare respondens illi pratentii non autem agens uniuersale , vis ipsi dicunt Et con humatur quia in omni natura ubi est aliquod patiens datur ahqi indagens proprium respondens illi, sillud
pei C:ens,prater agens vir mersi C: viii menta in natura stilat patientia , uine trigens illis respondens Simili eriti animalibus inmitibus est principium pal- sitrum, scilice fernina , Uth quo ille pro- prurin principium actuum illi respondes
PDeter agens uniuersete, ut mascae sic in reliquis rebus, alioquinio ptati et i liquid generari,neque moueri. 5 ergo in omni natina datur proprium agens particulare,ad quid volumus in actionibus animi e confugere ad agens uniuersale, Mnegare proprium agens , .particulare eiusdem natura: Per haec eadem argumenta reij-ciuntur respcnsiones aliorum sectatorum Alexandri, qui ad hoc argumen dumet spondentes onfugiunt ad hoc, quos iunt in anima esie has differentiacasentis,&patientis,quoad achum secundum,
quod superius confutatum est. Secundo principaliter. Si intellectus agens esset Deus , intellectio non esset in nostra potestate; consequuta est falsum: quia intelligimus dum volumus Cons quentia probatur: quia illa actio dicitur esse in nostra potestate,quae pendet a principioiaostro formanta quae vero pendeta
principio externo, in potestiue nostra et se non potest, sicut neque illud principiues in potestate nostra:Deus autem est ex ternuin priticipitim ergo si ipse esset intellectus agens,intellectio non osset posita in nostra potestate, voluntate: sed veloinnia semper intelligeremus, vel ea m-him,&tun i mn,qu e M linando Deus
Hiii rationi respondet Tabaretia, negando conshquentiam Ad probationem dicit,quod esset efficax, si Deus aliquando nobis suam operam recus aret, nec ad nos semper Hinderet lumen suum. Sed non ita res se habet, quia lumen suo semper nobis adest sed ex parte nostra quandoque prouenit defectus et quia vel non habemus habitum , vel organum pirantaliae est indispositum. Sed laeae responsio impellit ZabareDlam in aliud absurdu maius,nempe,quia tunc sequeretur,quhd quandoctioinoli: bet habitum,&organu, est dispositus, necessario serruper intelligeret , ne-diun semper intelligeret, ita ea, qua le-
699쪽
melili dicit, semper intelligeret,&cotem habet esse ab obiecto,&phantasinate re
piare ui; quo lio quens est absurdum nam tape quis est di: positus, tabe habitum, non mitin diligere, neque sp
culari, ne dum ea, quae semel didicit, sed nihili sed vult dormire, vel operationi sensititia incumbere monsequentia viro probatur: quia Deus est agens neces Virium non libertim de mente Aristot. ideo semper agit, reodem modo agit(non autem est agens liberum , ut suppiniti ibaica unde rasit ad Theologos,
ut seruet lianc positionem, nos auromiu-mus in vi i Aristot nunc,)cum ergo cerni per illuminet phantasma, pli intasma agat in me me paelibili, quae similiter sinat agens,&patiem necessari uin , ipsa mens non poterit non iudicare pliantum abstrahere, intelligere,& sic homo dispositus necellario sena per intellig.ri .eadem intelliget;aet si dicamus, intes lectit in agentem esse partem antinae nostin , in hoc ab ludum non incidimus quia tunc erit sub imperio voluntati nostrae, ut alia potentiae naturales,& sic intestigemus
Tertio principaliter arguo ipse rati
ne, quam puto insolubilem Deus es sua
operaetio per essentiam , ita quod oper tio eius est essentia eius,qtrad est ex se verum.&conceditura Zabat Elia eodem libro de Mente agente,c. s. detes alando verba tex. I p. 3. de Anima; ergo si intellectus agens est Deus,operati intilletctus agentis erit substantia Dei. Hoc totum patet:
sed falsum est quod operatio intellectus agentis sit substantia Dei ergo falsum est quoque quod intellectus agens sit Deus. o falsum sit, quod operatio intelleiactus agentis sit substantia Dei, patet exsectamen probatur propter proteruum . Operatio intellectus agentis secundum dabat ellam, est agere in intollectum patibilem simul cum phantasinate at actio illaesi accidoris, non substatia Dei; quod probatur: quia acrio illa est motus qui danai pili tu alis, qui prouenit partim ab
obiecto, taphantasma impartim ab in ei Iectu agentes non enim intellectus agens,
se solo agit in intellectum patibilem, sed ut forma phantasimatis, cx ipso Zaba rella: at substantia Dei non pendet, ni erum mortalium, neque ponitur in esse
post non esse, ut illa ac io rgo actio illa in intellectum patibilem non est substantia Dei. Pneterea intellectio nostra est operatio intellectus agentis, Mi cibis, ab utroque enim pendet tamquam 1 cIusis necessario concurrentibuS, Ma tintibus: at intellectio nostra non es substan tia Dei, sed accidens, alimo in intelliger mus nos per substantiam loci fori rialiter, quia intellectione di m illic intelligimus, ergo intes lectu a emi; operario, non est iii bstantia Dei, inconsuquenter intellectus agens non et Deus, di arto principaliter arguit Piccolo. .
mancus argumento liemu cum Ans t. s. de Anima tectio detis let, hoc si
tum immortale, M. aeteriatim , si iiii an ad dit, non rem iiii scimurati telia post mortem, inda ias nos maxina esse mentem il
men non lenirini stamur quare, linaei: si gens euerticus, ta per eum supreme constiniti, Nintclligei CSili Eliel DUS.
Quinta ratio praticipalis est. In teste s.ctus agens, postibilis, sum una me siti, stantia realiter: at iii tellectus postibilis ii si
est Delis , ergo neque lites lectus agon .
Minor est cla a Maior probabitur nataud tim declarahimus inici lectum agon Petri, possibilem, tale unam sub stilarita micaliter, sed differre formaliter. Adduci in turaliae variae rationes ab Averroistis Salijs:
sed quia aliquo pacto euadere illas posse
sent Alexandi aes, illas missas facio. Ad rationes pro opinione Alexandri Adforespondetur Ad primam, negatur ante Ale- cedens,scilicet, quod agens, possibilis, sint diuersae substantiae reali erdis in cne; argumenta probantiaeillud infra cap. 3
Ad secundum argumentum, te cter est consideradus ille tex. I o. quoniam in illo tex. Arist explicat naturam intellectus agentis: concedo equidem, Suod explicat natiuam intellectus agentis per Illa tria praedicata,dicen S, quod intellectus asens, est separatus, immixtiis, impat
bilis , probat haec praedicata compet re in te lectui agenti per illam conditi
nem: quia intellectus agens est substantio
700쪽
sibilis est substantia potentialis sed ages
est stibilantia actio operans Infert ergo Philosophus .Hic intellectus agens,est separatus, impassibilis possibilitate, Mimia mixtus,quoniam in substantia actio,quasi dicat. Si intellectus poisibilis eit perperitus,immixtiis impatibilis, multo ma- VS intellectus agens est dicendus para, tuS, immixtus, perpetuus, qiua est nobilior, quoniam est si ibi tantia non patiens, sed agens, &operans unde hanc ratione subinfert pollea in sequentibus vel bis textus: semper enim honorabilius est agens,
parietate, irin pIuni nateria, non e
Sex hoc texta habetur,quod intellectus agens sit sua operatio per essentiam ,
consequenter neque habetur,quod intellectus agens sit forina separata, Deus.
Sed potius colligitur, quod est ea de substantia, quod intellectus possibilis quia habet eadem praedicata &quod tum
differunt formaliter ab inti icem, quia intellectus possibilis esse potentialis agens vero, est subitantia operans, Et haec CX sitio nullam vim infert vel bis textus. Ad tertium respondetur, quod Arist. in t tu ro. s. de Amma, loquitur dei tellectu in actu, qui secundum substantiam est ide, quod intellectus podibilis: Aid, inquo intellectus agens it quando enim possibilis per agentem de
intellectu possibili, quod est, quia ductus est adactum,dicitur in actu Modo Arist.taquitur ibi de hoc intellectu, etiam secundi im Alexandi a natam de eo tria dicit Primo, quod est idem,quod res ita Secundum, quod hic intellectus inacrii est quodammodo posterior ipsi, intellectu possibili Tertium, quod hic est
separatus a corpore hoc idium, quod est, de hoc intellectu velificatur illud pratis
catu, quod actu semper intelligit Quod vero ait Zabarella Arist ibi dicere,intellectum hunc, qui semper intelligit, esse id, quod est, non est verum sed Aristot. habet haec verba Separatus cst autems
tum hoc, quod Per em et hoc solum immortale incorruptibete quieverba faciunt hunc sensum,quini intellectus actu est separatus, sed non absolute, sed solum
quo ad id quod est, id esti est separatus talum qiro ad quid ditatem, Messent ram, nen quo ad alia, scilicet, quoad intelligere,&reliqua quia intelligere corrumpi-Pp tu L. Il-
actus, siue operatioina ibi per actum intelligitanon actum primum, sed actum secundum, ut verba Graeca, sisensus textus
indicant. ded est notandam, quod cum dicit Aristot quod intellectus agens, est substantia actu,non vult dicere, quod intellectus agens sit actio per essentiam, ita quod actio Messentia in ipso sint idem,
sicut euenit in substantijs abstractis, ut existimat Zabarella,quoniam operatio m-tellectus agenti est accidens non substati ipsius intellectus agentis dia vult dicere Arist quod intellectus agens , est substantia semper actu operan S, ita quod eius natura est operari, rigere, sicuti natura intellectus possibilis est, isse potentia omnia,& fieri omnia;qtur expositio comprobatum quia iam disierunt de intellectu possibili, dixit ipsum esse potetntia omnia quodio intellexit quo adacti imprimum, cu intellectus possibilis sit actus primus,nipotentia: sed intellexit det actu secundo,adeo, quod vi luit dicere, quod natura intellectus possibilis est recipere Onania intelligibilia, lieri illa dixit deinde debere clari agetem intellectum, Ulperficeret intellectum possibilem, agendo, operando Mideo tunc declarans natu iam intellectus agentis, precipue notauiti
fert ab intellectu possibili, quod cit, qnatura intellectus agentis est operari,&agere, perficerC intellectetim possibile; sicuti natura intellectus possibilis est persici reddi actu ab intellectu agentea Durn ergo Aristoteles ait, intellectus ages ei substantia actio,non vult dicere, quod intellectus agens sit actio, operata peressentiam, ut accipit abarclla , communiter Alexa iraei sed vult dicete,quod intellectus agens est substantia operans, A ages,s ut ii r tellectus possibilis est sub-
in textu, quomodo per illam conditione, quod intellectus agens ei iubstantia actio,prQbet intellectui agenti competere illa tria praedicata ,scilicet, quod est sep ratus,imnaixtus, Mimpatibilis: na supra, loqvcndo de intellectu pollibili, probauerat, illa praedicata ei competere, ream et eius natura non est ita nobilis, sic et natuta intellectus agetis: quia intellecti poss