장음표시 사용
721쪽
Phylicam Metaphysicae; quia est de rebus facilioribus cognitu nobis,unde ius cognitis, facilius res Metaphysicales addisci- mus:praeposuit deinde in plutosophia naturali libros de Physico auditu libris de
Anim ilibus, qui choc nostra facilior cognitio capostulatium uerso,praeposuit libros de Animalibus,plantis,quae sunt uniuersaliores, quia hoc expostulabat nostra facilior cognitio.Argumentum ergo Sc ii habet maximam vim, quia ex Co,quod Arist primo loco positi scientias minus uniuersial , quia eius tormini sunt facibliores cognitu ,elicitur, quod minus v n uersiale priori loco cognoscitur, scinis
nos uniuersiale est primo cognitum, nonniagis uniuersale.s Ad tertium Caietanus respondet di pliciter; IAHmo,quod susticu,quod primo
cognoscat,quod est ens: quia in hoc continentur irtualiter omnes conceptus,ideo hoc habito, statim cognoscit singulare. Praeterea inquat, quod inter ios comceptus non datur Ordotassentialis, ideo non est opus quod singulos concipiat. Re Sed profecto est ridiculum hoc quia cim . ratio Caietani adducta contra primam ratione Scoti, dicebat, quod natura procedit ab imperfectioribus ad perfecta, quod .igis uniuersalia erant imperfectiora, em necessario debetis sadatim procedet ea cognitione magis confusi ad minus confusum,& sic usque ad pia ciena specialissimam, quam sine his medijs c gnoscere non potest; immo soluendo rationem primam Scoti,diccbat,quod non potest intellectus primo cognoscere speciem,quia requiritur cognitio generum, specierum,quae praecedunt in Pnaedicamento,ergo debet ordinatim plocedere, ergo sibimet contradicit,nec soluit rati
Idco Zabaiella,&ali respondet, quod A et argumentum hoc est cotra Scotura quia sic dicet nomista ergo maxima distam tia temporis erit ab intelligentia species ad cognitionem uniuersilis, .uod tamen
sale sicut singulare, quia cum video singulare aliquod, quod sit in debita dispinsitione statim cognosco . redistinguo id,
lud ab alijstingui tribus antequam Laciadllas abstractiones de diuersis conceptibus magis uniuersalibus Eael cicatricii
sequitur, quod pri is cognos gulare subc Inceptu minus uniueriati,quam ni gis iuuersata,er dis Num cognoscerem, quod est ens , nescirem distinguore illud: statim ab alijs rebus singularibus quia
hic conceptus eritis noli est distinctavus, sed c uisa conuenientiae, sc aufero ita tam illam longam verbositatem, qua labolam retorquere argumentum contra
Scotum,quem dicere aiunt, quod non est nccestes, quod in ascendendo a specie ad magis uniuersale,cognoscamus omnia iutermedia,quod tamen Scotus non dicit illam secundum Scotum intellectus percepta cognitione confusa species, paul
tim abstrahit conceptus uniuersaleSpit pinquiores cibo adem peruenit ad ens, deinde retrocedit in cognt ione distincta, a magis uniuersiali ad minus uniuersia-la, tandem ad speciein speciali sina itudescendit. Ad quartum Respondent Caietanus,
Poretius, Zabarella, quod falsum est, a se
quod facilior sit abstractio species, quam Cate. magis uniuersalis xlicet diuersis verbis Pere-vtantur, tamen in hunc sensum conue r. ,bniunt, quia licet ordine Praexlicamentali Zab. species specialissima sit proximior se sui,
tamen laeoc non sic se habet rei pecture gnitionis, scd specie generum commUniorum sunt propinquiores taensibus, ut species corporis, animalis, nam corpus
ut genus est,verum est,quod est longius sed ut individuum, , t hoc corpus est in rebus,& est singulare,& hoc modo magis mouet sensum sic intellectus faci- Iitis potest abstrahere conceptum Corporis, quam hominis. Similiter Zabarella in hoc coincidit;quia inquit,ille ordo Categoriarum non seruatur necessario in or Jdine intelligendi, quia non semper a pecie specialiisima, sed ab indiuiduis gene
Ium,ut nuc dixi,incipimus, sic fit prius abstractio magis uniuersialis, quam speciei specialtissimi.Sed falsitas huius respo Rei sionis conuincitur multis Primo falsum ritur est, quod indiuidia generis moueat per se solium quia ut habetur I.Metaph in Proditio natura socculca sola est quae
722쪽
C O G NI T O. THEOREM A LXXXIII. fit
uel fensam, ut ego in proprio qtresito
dicam, non genus, neqtie singularitas.
Sed hoc omisio, patet talsitas etiam huius responsionis, ex lus quae dicha sunt in ratione: quoniam nunquam offertur sensui nostro indiuiditum generis sine indiuiduo speciei immo si stertur indiui cluum genetis,osteruntur mediante indiuiduo speciei hoc est clarius, quam quod probare valeam et certum est enim, quod sensus noster solum intuetur singu- Iaria sensibiliari est autem impossibile, quod detur aliquod singulare sensibile, quod non sit a cunis determinati gen ris,h non alicuius deici minatae speciei: quomodo poterit praesentari ergo sensit nostro indutidirum generis sine indiuiduo speciei, consequenter intellectui, si non datur individuum generis denudatum ab indiuiduo speciei individuum crgo sensibile, quod offertur sensui, est ali cuius determinatae speciei, sic in se continet speciem, consequenter omnia ginnera superiora sed illi natura specifica est propinquior singularitati, inconsequeter ensui, quam natura generis, neduin arbore Praedicamentali, sed secundum rem ipsam,ergo. Constat Citam,quod arbor Prae camentalis est ordinata fecundum ordinem naturalem concepit lum ,
alioquin Porphyr. Arist.male Praedicamenta ordinassentntaceris negare, quod individuum generis, non magis distet a singulari sensibili,quam individuum speciei,non est ingenui Philosophi Qtur cr-so ratio persuadere poterit, quod sensus I Ioueatura conceptu minus sensibili, non a magis sensibili,& minus abstracto. Praeterea,cum offertur singulare phantasma sensui, cons tienter intollechtu, in seipso claudit omne conceptUS,tam magis uniuersales,quai minus uniuersales:
qui exempli gratia, Socrates est homo, est animal ,est subs .intia, Mest eras,omnes isti conceptus sunt naturaliter intelligibiles, sic aggregati in illo indiuiduo , Uent omnes simul intellectum, quia hic motus est naturalis, sic colligati simul,
in omnes mota ant, omnes percipiunitar ab intellectu, qui quoque naturaliter agityco modo quo potest, novi enim tunc ciscernit ho ab alio,quia hoc tacit postea incognitione distincta potitis per
impetium voluntatiS: omnes autem isti conceptus simul congregati sunt conceptus integri speciei specialissimae quia ibi claudit in se omnia superiora, ergo conceptus speciei sic confusus, est primum cognitum;quod si dicas non omnes mouent simul, sed magis unus, itiam alter , hoc est falsium et quia cum naturaliter hgant, Omnc quoque mouent, licet po-ite unus magis,quam alius; hoc nihil refert: tamen adi rudis ilio,dico quod ille coceptus magis mouebit, quia erit magissensibilis; sed ille est magis sensibilis, iiii a magis appropinquat singularitat , ex
Arist. primo Post.tex. 1.hic autem est coceptus speciei specialissimae,ergo non co-ceptus Ceneris magis remoti, sed cocopi speciei pecialissimae est primu cognitu. Recentiores vero quidam respondent, hoc argumentum Cocllidere de cogniti
ne abstraci tua, habituali,nb de implici apprehensione, originaria, de qua dicut se intelligere propositam quaestione :quia inquiunt, puera cla primo cocipiunt
animai,non res irati tint illud a boue, leone,&c.sed simpliciter illud apprehed ut . Contra,Omnis cognitio uniuersalium est abstra stitia,ergo cognitio,qua habet puer de animali, est abstractiva Praeterea,ani malis conceptus it tertia conceptu singularis indiuidui ergo dum puer concipit ,
animal, necessario abstrahit a singulari. quia est diuersus a conceptu singularis. Praeterea, puer cli primo apprehendit animal, non videt animal seiunctum a specieb , nec videt simul multas species, sed una, nec plura indiuidua simul, sed vinia, in quo apprehendit sinati conceptum animalis,& hominis,silutius hominis: at cinceptus animalis cum aggregatione conceptus speciei, ingularis vagi,est conceptus confusus speciei,ut pater, nongen ris tantum, ergo prima apprehensione
puer originaliter apprehendit speciem specialissimam,ut supra arguebamus Adducitur opinio Gregorii Ocham, Dura-ki, Ficcolominet, ab aretta, di multorualiorum,cum suis similamentis Cay, Nunc adoriam opiniones examin fida
sunt:rationes enim pro comprobatione
723쪽
rione aliarum opinionum militant aduersus hanc opinionem Scoti, ideo videndum est, quid roboris in se contin Cant.
Notandum est , quod aliqui ita distinguunt in praesenti materiari possumtis comparare singulare ad uniuersale, tunc multi dicunt, quod singillare est prius cognituna vel possumus ita re compararionem inter magis uniuersale , minus via mersit te, tunc aliqui dicunt, quod minus uniuersale est primo cognitum, Aliqui vero dicunt, quod primo cognitum est magis uniuersale nos autem Primo adducemus opinionem existimantium singulare esse primo cognitum, d inde opinionem eorum, qui dicunt esse magis uniuersiale, aliorum, si qui ad-
Pereril,BuriRI, multorum aliorum, lai
omnes dicunt, qtio primum cognitum ab in lectu nostro Est singulare.
3.artic. r.&Zabaressae lib. o. suae Plut sophiae, qui inscribitur de ordine intelli-gc. di, cap. I.quae etiam adducitur ab omnibus sectatoribus huius opinionis P tetitia abstrahens aliquem conceptum ab aliquo, necellario prius cognoscit illi id ,a quo abstrahit, quam aburactum;
sed sic est,quod intelleinis abstr rhita singularibus uniuei sale, ergo prius cognoscit singulare, quam nitiersale Maior patet ex seu quia quomodo poterit intellectus abstrahere aliquem coisceptum ab
aliquo, nisi illud ptius cognoscato nam tunc ab asino singulari posset quis abstrahere conceptum leonis, nisi cognosceret singulare Minor probatur ex communi
omnium sententia;&ex dictis ipsius Aristotelis pluribus in locis in maxime in . Pos .cap. vltimo, ubi dicit,quod ex multis experimentis generatur Ars, scientia: at experientia est circa singularia:praetcrCa omnes Concedunt,quod intest retiis
comparando pluria singularia ad inuicem,ex illis abstrahit communem conceptum,&ficit uniuersiile. Secundo Aristot docti, omnemn
stiam scientiam pendere ex cognitione
principiorum ,&prine pia ex cognitione singularium , per inductionem , ercto prius ab intellectu cognoscitur singulare.
Tertio Illi id prius cognoscitur ab in tellectu, quod ficilitus cognoscitur, sed singulare facilius cognoscitur,ergo Asiuno probrutar: quia singulare est quodammodo confusum,& confusium facilius cognoscitur, a Physicorum textus ab intellectu, tum, quia videmus, quod non nisi viri docti cognoscunt uniuersalia, nisi per cognitionem maximam singulatium sum quia singulare est propin-
qtium lensibiis, haec autem ex Aristot. I.
Qii arto, Hoc significatur Arist in ro. . textus de Anima, ptim dixit, intellectum cognoscere carnem . singulare per si, silua motionem a sentia factam quidditatem vero, viiii iei file noli nisi ptii: tollectiis agentis illi isti antis phantasma
, hoc attestatur, quod subiungit de linea recta, flexa, quia inanit deiun est legentibus eum locum,cognitionem singularis coenia parari cum linea recta, ,- niuersalis cum flexa: quia singulare recta linea sertur phantasia ad intelleinim sed uniuersale linea flexa, scilicet, perr nexionem itiminis intellectus agentis illustrantis phairia sima dum enirn a phantasia , in quam proijcitur, reflectitur illud lumen ad intellectum, intellectus cognoscit uniuersale .Qtiinto .Hoc probatur ex ordine faculti. latuin animae, si ita ibi desinit inferior potentia, ubi incipit superior: at sensus exterior desinit in singulari prae sient phantasia vero versitur circa singulare praesens, deinde absens, intellectus autem mouetur a phantasia imaginante a stus iugulare ergo intellcctus primo cognoscit singulato. - Sexto Intellechis est potentia passi c. ua, non aetitia, ergo primum Obi ctiam, quod intelligit, non potest ab ipsis
intellectu fingi,nec fabricari, ergo inteli lectus primo res extra animam intelligit at sic luna singularia, non uniuersi
si sunt hia animamrier' prius singularia, li an uniue alia intelligit. Septimo,Ocliam si arguit;Certum est quod
724쪽
C O G NI T O. THEO REM A LXXXII.
quod singulare cognoscitur ab intellectu, sit ergo ron primo cognoscitur, hoc erit,q ita non potet cognosci per se , sed si,
Ium per conceptum speciei specialissimi,
vel uniuersalis: sed hoc est filis si quia singulare non potest distincte concipi per coceptum speciei Muniuersalis: quia illa induierenter se habent ad omnia singularia ita sic confuse, non distincte comi-uet quodlibet singulare. Octavo, Si uniuersale est primo cognitum, aut prima notitia illius est bt,qua cognos eretur,ut signum rerum extra, aut qua cognosceretur,ut quaedam res secun
dum se: sed primum ei limpossibile quia signiam est alicuius rei signum, sic notitia signi, praesupponit notitiam signati; si
dicatur secundum, itinc, cum vntii Crsale
sit quaeda res torticularis, licet signiticet, ut uniuersale;&plura, sequitiir, quod singulare erit primum cognitum. Nono, Ponentes uniuersale esse primo cognitiam, hoc faciunt, ut per unitiersale cognoscamus singularia' sed hoc nihil proclest,qtua per viati: ersale no possumus cognoscere singulare, quia uniuersiale re- pratentat otiani ita distincto singularia, sicut est etiam indit Terens ad Innia singularia, sed distincte nullum, non ergo per conceptum uniuersalis pol fumus cognoscere singillii re.
Decimo, Prius cognoscitur singularemere intelligibile, ut intellectio, volitio, quam uniuersale illi commune, Ergo. Amecedens pateri quia quilibet grossus, rerudis nouit per proprium intellectum suam volitionem determinate, qua vulcaliquam rem singularem, tamen constat quod talis non habet alique conceptum uniuersalem specificum proprium illi:quia hoc est solum virorum sapientui sequentlia probatur: quia singulare sensibile est intelligibile ab intellectu ,ergo est eadem ratio de illo, quae est de alijs singulatibus: sie lingulare intelligibile prius cognoscitur, qtiam uniuersale imbi communmergO.
Vndecimo, Qtiidam alijsic arguunt. Prior est cognitio directa, quam reflexa: sed intellectus cognoscit singulare, quq
sunt et tra animam directe, ea vero,quae
stat in anima. reflexe ergo singulare est
Duodes norintellectus imponit nomi a.
Da robus: at nomina imponunt ui prius singularibus qua in uniuersialibuS,el . Decimo ei lio, Arishot.in I. de Anima, is, ait, quod uniuersale aut nihil est , aut piste ius esticum ergo uniuersale, ordine naturae, secundum nos, posterius quid sit, non est inconueniens, fio litiain sit
posterius cognitum, sic singulare erit
primum cognitum. Decimoquarto . Tandem inici lectus practicus secundit in nos est prior speculativo, quia necessitas, vel etiam voluptas rerum, quae pertinent ad humana vitae ,&ciuilis si cietatis convcrsationcm C gunt nos prius occupare mentem nostra in actionibus, quam in speculationibus sed hic est, quod actiones pr icticae sunt circa singularia, non uniuersalia,ergo his r onibus moti, quida dicunt, quod in b. . . gularcina gissens tum, ut accidentiaco uis portS,scilicet, figlira, qualitas,&c. sunt primo cognita laabet alias rationes insta in Theoremate, quod singillare non cognoscitur sub proprio conceptu singularitatis pro hoc statu .
Tradicta opinio impugeatur, strationes pro easiluuntur. Orp. VI
Erum hic est notandum, quod sin n. a stillar cI nosci a nobis pro hoe
statu, qui solus notus fuit Aristoteli, potest intelligi duobus modis Vel cogniti
ne intuitiua,vel abstractiva si Aduersiari intelligerent de cognitione intuitiua essent cu Scoto, quia, cin sequelati Theoremate inanifestabitur, Scotus sustinet, qtiod intellcctus cognoscit singulare intuitiua cogi titione, haec est prima cognitione intellectus sed si intelligant de cognitione abstractiva, est inlim, quia in hoc sensiti loqui in turisti, enitini opinio non est sustinenda:quia, ut ostendam inseqtienti Thetorem at singulare licet per se, sub conceptu singulati sit cognoscibile cognitione abstractivari non tanteirpro hoc statu potes cognosci sub pr prio conceptu singulari: seu cognos itor solum sub conceptu uniuersalis, redeteriminatio conceptus, quem possimus pro hoc
725쪽
hoc statu habere de singulari est conceptus specie cum signo particulari uti terminuior conceptus, Uem l Ouini Ubere a Socrate est, quod est hic immori sed propriuetconceptias singularis Socratis no potest haberi, ut puta non potitum cognoscere dii serentiam substantialem indiuidualem, leti dii fert Socrates a Platone, ha Socrates, veluti facio in homine, quia cognosco hominem sub proprio conceptu suo, quo distinguitur ab alijs speciebus,ut a boue, asino,&c.sed de Fr cisco non post una scire magis proprium
conceptum,quam conceptum speciei specialissimae, scilicet, quod est animal rati nale;minio conceptus, Hic est nceptus speciei,id es h hominis, dum ergo cogn sco, quod Socrates est animal rationale siue homo, non cognosco Socratem sub concepta fiu)gulari,sita sub conceptu speciei, re sic singulare est primum cognitum , non est autem primum Coenituna
sub conceptu singulari, sed sub conceptu eciei specialissimae, adeo, quod primUs conceptus , qui recipitiir in intellectu de aliquo lingulari, non est conceptus singillaris ut singarim , sed est conceptus speciei, se uire Scotus dixit, primum cognitum esse conceptum speciei speciet- limine, siue speciem specialissimam quod idem est, quia species specialissima, conceptus speciei specialissimae idem siuntes Hoc autem diligentius in sequenti Theoremate declarabitur,&pr habitur
Ex hoc si indamento patet falsitas huius opinionis uex eodem patet solutio
ad omnes rationes.Formemus ergo hanc
distinctionem pro resporuione formali ad argumenta Singulare duobus modis cognosci potest;Vel sub proprio conceptu singularitatis vel sub conceptu species specialissimae; Primo modo non potest cognosci, consequenter singulare priprie non potest esse primum cognitum Secundo modo concedo,quod cognosciatur,d quod est primum cognitum ita hoc dicere, est dicere speciem pecialisilimam, vel conceptum speciei specialissimae esse primum cognitum,ut declarauimus: quia conceptus, quem percipitin
tellectus de singularis est conceptus spe-
ciei speci ilis imae, non singularis. Ad primum arguimentum, pro nulis e dico ad Maiorem, quod potentia abstra trichens aliquem coceptum ab aliquo,prio1 illud cognoscit,&c.eli vera hae raditu.-nc, sicilicet, eo modo, quo potest: noenim est vota ab Silute, quod potentia abstra hens aliquem conceptum ab aliqua rupersecte, secundum propriam quid istatem rem illam, a qua abstiGIit conceptum, gnosicat: sic dico,quod intialec is dum abstrahit a singulari uniuersii, lem conceptum,cognoscit singillare, sed eo modo quo pote itiat patet solum illud intelligere sub conceptu speciei specitatis sime,ideo argumentum est pro me. Ad secundum. Per eandem responsi nem fiatisfacio quia intellecZus quidem cognoscit singulare, sed sub conceptu speciei specialissimae,ut dictum est. Ad tetreium. Dico,qui immo singulare es difficilimum cognitu, ur ostendemus et quia non potest cognosci si prcsprio conceptu singulari, sed dium cognoscitur sub conceptu niuersiali:facilio autem conceptus cognitu ,est conceptus speciei specialissimae:ideo cum dicitur singulare eis facile cognitu,intelligitur co modo, quo potest intelliga, per hoc patet ad illita tres suas probationeS- Ad quartiim abaiellae dico, quod A amris . ait in illo ro. textu 3.de Anima,quod intellecti is cognoscit singillare adminiaculo sensitis, Muniuersale seupso: sdd noudicit, quod cognoscat illud sub ratione singulatis;Ad id de linea flexa duae qWGAras .ait,quod intellectus in intelligendo singulare, se habet veluti linea flexa:inis et telligendo uniuersiale se habet veluti l ne recta; quod hoc sit venim,haec sitim
verba textu restiuo quidem igitur ca litam,ta frigidum indicat et quorum robtio,quaedam caro, io autem aut separato, taut sicut cireumflexa linea se habet exsis fam cum extensa sit,carnis esti discernit lEx his verbis clarum est quod ait, intellectum sensitiuo cognoscere calidum , fligidum, quorum ratio quedam caro. est,idest singulare,& deinde subinfert a. lio autem aut separato,aut seipso habente sicut circumflexa linea ad seipsium essotei a sit carnis esse cognoscit, clarinn
726쪽
est, quod ait intellectuin cognosceret quid Lirdo non est revera absurdum, ut ip- ducetin,&elle carnis aliqua tactilia es supponit Cum vero ait , intellectiis palata vel seipita, sed in hac cognitione se non poterit distinguere unum singulare habere ad seipsum,uti linea circumrlexa, ab altero, patebit heoremate 86. quando est extetica: ecce, quod atri tuo a doctauum respira deo, dico, quod M. intellectus se abet incognitione uniuer hoc argumentum nil aliud concitidirini- Lalis,ut linea stera, sed non quatenus et ii quod intellectus pium simul non po-ilina, sed quatenus ciboeensa, ergo vult, testintelligere plura sed unum solum,&quod intellectus cognoscat uniuersale, i consequent intelligit uniuersiale, non ut Nea recta, non lexa ex hoc patet uc est plura, vel signum plurium, sed ut est
rus intelle iis illius,crius comparate unum,&dicit, num conceptum, locnim Aristotel .cognitionem iratellectu de nos concedimus dicimus enim , quod singulari litae flexae, quia in prima initi cum singulare orseittet intellectu,int Elie- lactione, im singulare offertur a phan ctus in s ipso primo cognoscit conceptasia Intellectui, inouet ipsum intialectu, una speciei specialissi in e qui est unus, tunc intellectus replexit se supra singu sed unus conceptus communis pluribus , larc ut illud cognoscat, scin illo O ex hoc autern non set lumi , ut cognO-gnoscendo se habet ut linea nexari inco stat illud secundum quod est res singu-gnitione vero, muErseus se habeat, vidi laris. nea recta,quia nacta hac reflexion redit Anonum, Dictum est,quomodo sub M'. ad cognoscendum uniuersale, uic Ua conceptu Uiuersilis cognoscimus singu- si,ut linea, quae prius erat i laxa, extendi ine, clarius infra dicetur non enim, tur,&de directo postea intelligit uniuer niuersale cognosci rur sub una specie, ita
sale, deo ait, quod intellectus se habet singulari sub alia specie , ut isti suppo-
in intellectione uniueis alis , veluti linea nunt sed ollertur pharasma singulare iri circumflexa, cum fuerit extensia , in illi tellectui; intellechis autem in illo primo autem reflexione, quae fit incognitione intolligit conceptum, quem habere po- singularis,eget sensu, laborat, vico ruit , non potest autem h.ibere concep-gnoscat singulaienib proprio conceptu, tum singularem, particularem, ideo, cum non possit, cognoscit, appre percipit, intelligit eum conceptum hendit sub propinquiore conceptu, que niueis ilem, quem habere potest hic citari potest, ut est conceptus speciei specialis si conceptus species specialissima , circa, mae. vel dicas,quod ibi concludit intelle quem minust inorat.Ad Decimum Sinai Auchum cognoscere singulare adminicula liter concedo,quod intcilectus primo per sensus cognitione intuitiua, non abstracti cipit singulare, sed nego, quod illud i-ua, haec expositio est magis consona gnoscata percipiat sub conceptu singu-t tui. Iari. Vnde si queratura rustico, quid sit A. . Ad quintum Concedo, quod intelle illa voliti, non sciet adducore concep-chus incipit a singulari in cognitione, sed tum singularem , sed assignabit conccp-
tamen nego, quod ipsui BCO Dicat sub tum uniuersalem,ut puta quod est quod- proprio conceptu singulari tuis . dam desiderium , appetitus ; ecce ,
o Ad sextum.Nego, quod intellectus sit quod non cognoscit primo singula rein
tantum potetula passuta,ut in proprio lin conceptum , immo nunquam aliquis declarabituro adest enim intellectus pro hoc statu hunc concutum particu- agens, cuiuSest omnia facere, cfacit u larem cognoscet. Ad undecimum, Di
niuersite, quod postea percipitur ab in iactum est quomodo singulate diar heri bicllectu postibili vel reflexe cognoscatur cupra ad qua Adro Adleptimam Iam dictum est, quod tum . singulare non potest distincte cognosci duodecimum. Dico,quod hoc fa sed sub proprio conceptu singulari , sed si cit,quia cognoscit sigulare, non sub con italum modo gnoscitur subconcepIu, cephisingularite uniuersali Vndevi-ntatis ita ideo quod habet ipse pro ab iaemus , quod praeter singularia speciei
727쪽
humanae , singularia aliarum specierum non habent nomen impositum particulare,sed solum liabent nomina specierum
di indiuiduis humanae speciei imponimus nomina particulariari non qui ac gnoscatinus conceptum particularem hu-1us,vel illius , sed quia cognoscimus concepit a speciei in illo particulari, ut tiod
hoc particulare est animal rationales, ultra cognoscimus , quasdam ditarentias accidentalis, ex indiuiduatione particulari prouenientes, ut est figura, O ma, patria,Pater, c propter ias huic parti ilari imponimus hoc nomen partI-culare Antonius,&c quod denotant, bis hunc hominem particularem habentem humanitatem, illa accidentia propria: attamen non cognoscimus particularem essentiam eius,ut est singulare.Adis decimuintertium dico, quod, niuersia te est posterius,quia tarmatiar,&rat ab intellectu agente,ut dicam. in Theorcmate de munere intellectas agentis, post quam est ilirmatum, intelligitur, ante ipsius formationem nihil intelligitur,nec singua lare,nec uniuersale Ad decimum qua riam dico, quod praxis, Moperatio pracstica re vera est circa particularia, immo
solum circae particulariari sic cognitio practica se extendit ad singularia,non tamen loquitur , quod cognoscat singularia sub proprio conceptu singulari , sed sustici si cognoscat eo modo quo potosti non potest autem nisi sub conccptu uniuersalis,& cum accidentibus illis particularibus proprijs, quae gerunt vicem pro pri conceptus particularis: ita rationihil concludit. Ista autem distinctio, super
qua innititur solutio omni uni fere istorurationum , in Theoremate sequenti magis confirmabitur.
Expovitur opinio D. h. et aliquoru alio rum cum suis fundamentis. 6ap. VII. Positio est D Thomae prima parte Sumae,q. c.artic. 3. in Proemio Phy-T-- cae auscultationisi in libro de Ente,&el sentia,&Caietani libro de Ante &es sentia, quaestione I. omnium homistarum,qui dicunt omnes,quod primi imi ro cognitum est magisvnivosale,utens .Pro
D.Thoma sic arguit Caietanias Conce plus imperfectissimus omnium est primus via originis, sed conceptus emis estim pei sectisti inus omnium, erran. Maior probatur ex Arilior. i. Metaph ubi dicit, quod imperfectiora sit ni priora via re rationis, perfectiora sunt posteriora
rigine Minor probatur:quia omnis alius coceptus addit aliquid supra ipsum ens: at quod addit alicui, se habet ut totum respectu illius, Millud aliud, ut pars, ergo conceptus alius respectu entis se habet ,
ut totum, ens ut pars ,r alius cor ceptus est perfectior Secunda ratio,
gnitio primorum principiorum est primae
cognitio complexa ergo cognitio terminorum primorum principiorum est prima cognitio incomplexa Anteceden phtet: quia nos itia principiorum praesuppo
nitur apud omnes, omnes pi ima principia concedunt, iunt nota per se; Consequetuta probatur: quia termini debent esse noti , si velimus cognoscere . prima principia, quia terminus cognitis cognoscuntur prinicipiari, at inter terminos ex
quibus principium primum conflatur est ensi ergo in cognitione in inpleri primum cognitum est ens. Tertia, Arguunt alii ex Arist. i. Phys
coitilia, tex. 3 sunt nobis notiora confusa
magis:at confusiora sunt magis viantersalia,quia plura continent, quam singularia,&continent in potentia, ton in actu,quae est causa maioris confusionis, crgo ens est primum cognitiam. Quarta.Per exemplum illius, quia loret ,
ge conspicitur, quia primo videturrens, postea corpus, postea animal, postea tale
Cum D.Thomae est uerrocs,ectari, dunus, Metia multi verroistae quoque videntur consentire, craxi omnes, Zabarella acriter hanc sententiam contra Scotum tuetur, ultimo lib.sua Phil sophiae, de ordine intelligendi tenCt nim , quod cCmparando uniuersale ad
singulare, singulare sit primum cognitus&in hoc est cum Gregorio, Malijs, quos
supra citauimus sed faciendo compar tionem inter magis nitiersale, rem imis uni trirsale tenet quod magis uniuersalestpriruunt cognitum. Primum argumc i
728쪽
, tum sumitur ex auctoritate Arist quod ab uniuersalibus tam quaina notioribus nobis ad singularia procedere oportet, hoc probat et quia totum notius est nobis sitis partibus, nomen circuli, quam de- similio circali ergo Si quis dicat, quod Arist loquiturabi de cognitione distincta,dicit,quod illa ita respondens non intelligit artificium Arist unde dicit, quod verum est,qtiod quando Arist.dicit ab v- nauersalioribus ad singularia procedendum esse, loquitur de cognitiosae distincta,quam cognitionem distinctam debet ipse Arist. tradere in illis libris, quam scit incipei ab uniuersalibus, tamen ad hoc probandum affumit hanc propositionem quod uniuersalias uti nobisi liora cognitione confusa, ut patet perjllas tres probationeaenam totum est notius
sensu suis partibus, non cognitione distincta,sed confusa nomen circuli est notiusquam definitio circuli cognitione confu- cum pueri priino appellant omnes homines Patres, femina Matres cst cognitio confusa, ita, quod vult, quod hoc sit artiricium Aristo t. quod ex ordine
cognitionis confuso probet ordinem c gilitionis distinetie sicut enim nobis. rtirali cognitione, quae est confus a sunt notiora magis uniuersialia, sic vult,quod
distincta cognitio incipiat ab uniuersalioribus,& ita ars imitetur naturam,CUI ex sententia Aristot uniuersalia sunt si bis notiora cognitione confusa Secundo
ex dictis Scoti sumit argumentum,quod putat validissimum Scotus dixit ita qua, Ilione sua soluendo argumentum , dicam quod uniuersalia magis , non pocsunt esse primum cognitum , quia sunt disti cilioris abstractionis ' accipit hoc dictum, subinfert Minorem contra Scotum sic Illud est primum cognitum quod est facilioris abstrachionis, sed magis uniuersale est facilioris abstractionis,
quam minus uniuersale ergo Piobatur Minores quia abstrahere est unum intelligere, ielinquere alterum at hoc est facilius in magis uniuersilibus, quam in minus uniuersalibus,Probatur quia mimis uniuersilia habent plures differentias actuales,quam magis uniuersilia,&propterea dissicilius intellectus abstrahit
omnes differentias minus uniuersales , quam illas paucas, quas habet uniuersale magis, ergo magis uniuersale est prinuuncognitum.
Tertio sensu ostendunt nobis factius . singiuaria sensibilia magis uniuersalium,
quam minus viiii ier salium, ergo prius a nobis cognoscuntur magis uniuersialla Antecedens probaturinam accidens co potissa pius offertur, quam animalis, ut quantitas, ae cum ex multis motionibus causetur conceptus,sequitur, quod prius causabitur conceptus de magis uniuersalibus,quam deminus uniuersiasibus.
Vltimo arguit Franciscus Piccolomis neu sic Scotus primo Metaph.quati .vit .Metaph. qti sit. s.ait,quod primum quod percipitur,est singulare vagum,
in impc I. Iat d. r. q. r.ait menteria in suic nivone sequi sensum; ex his concessis a Scoto ita arguitu i , Ut singulare vagum se habet ad distinctum, ita magis vagum, ad minus vaguimat singulare vagum cognoscitur prius distincte singulari, ergo magis vagum prius cognoscitur minus vago: sed singulare magis vagulia, repra sentat id quod est magis uniuersale ergo magis uniuersiale est aptum prius nosci,
quam minus uniuersale. Sed notandum, quod Piccolom.quoad hoc parum distata coto:quia tenet,quod ante abstracti nem,mmus uniuersale est piim uni cognitum. post abstractionem vero magis vitiuersiile nos autem loquimur solum ante
Soluuntur rariones pro Diuo Thoma, alijs superius adductis. cap. V ID.FAlsitas illius opinionis patet ex argia-
mentis adductis pro opinione Sc ta , magis inanisestatur ex solutione
argumentorum , quae adducta sunt
Ad primum Caietani negatur Maior iscilicet , quod conceptus imperfectissi i . . mus sit prunus in cognitione via genera suis. tionis sio Ad probationem ex Arist. o. Metaph. R C et Pos-
729쪽
possim esse variae responsiones ; Primo
dico, quod verum est,qtrando causie sunt rinpeditae: Atria causiae naturales ordinariae requirunt in illas dispositiones,&c5Cessas, quas statim habere non possunt , hinc est quod pon statim perfectiorem effictum, sed ignobiliorem producunt: at hoc non est verum de causis,qtiae concurrunt ad intellectionem, quia illae ponuntur non impeditae, sed dispositae optime, ut supcrius discursum est. ,. - Secundo dico, quod illud verum est in A., productione perfectarii propterea si in D. proposito concludit, concludit in ordine cognitionis distincte, in qua est persecta
generatio, ideo in eo ordine prius producunturi inperfectiorae, hoc pacto cocedo,quia non est contra nos sed pro in bis sed inordine cognitionis confulae , non valet: quia haec est productio impe fecta. . Ad secundum argumentum, Respondeo, quod cognitio principiorum est prima,scd non absolute prima, sed est prima inordine distine e cognoscendi:ex quo
nim homo confusam quandam cogniti nona rerum omnium habet, cit illas propositiones uniuersalissimas, hillis assentitur, non autem euenit aliunde hoc, nisi quia Exeicitatus est in huiusmodi cognitione confusa rerurn,&ica ex hac concita-dit, quod termini illorum principiorum sunt primo cogniti cognitione distinctari
non confusa Praeterea, non valet arguerea cognitione illonina principiorum, quae est complexa, ad cognitionem incomplexam, quia non sunt similes antequam enim habeatur cognitio compi a princi-Doru,opus est multos ei minos simplices cognoscere, quoniam ex primis terminis simplicibus apprehensis, non innotesciunt principia, sed post multum examen terminorum multorum: in apprehendendo autem terminos simplices, conceptus simplices,non est necesse prius cognoscere alios terminos, sed hic qui sunt sensibilio-rra, primo innotescunt,ut dictum est. Q. Ad tertriim Respondet Scotus in solutione obice tonum, quas contra se facit,sidicit, quod Arist ibi per confusa a gis,intelligit, non uniuersiale, sed singulare: nam duplex est confusum taliud actua
livisti gulat qualiud potentiale, ut niuersale Arit ibi telligit de confusis actuali,qui ei litigillare, siu8 totum e
sentiat quod idem est; quod hoc sit
verum consi nature, eo quod hibetuti. Poster. 1.teXm a quod aliqua sunt
notiora nobis, Maliqua natura notitia nobis,ait esse, duae sunt propinquiora seri
sibiis, notiora natura, quae sunt remo
tiora a sensibus sidat exemplum de remotis a sensibus,vi sunt uniuersalia, sede propinquioribus sensibus, ut singularia; qui locus Posteriorum declarat illum locum primi Playsivi egregie ibi docet Vic-
comercatus' intelligit ergo per coram magis, siti laria, haec sunt notiora nobis, quibtis innata est via nobis, ut incipiamus. At dicent, ergo Scotus sibi contradicit quia tunc sequuti quod prima cognitum non erit species speci uti lima ,
sed singularesquod nos DCgamus.
Respondeo , quod iam dictum est , quod ungulare cognoscitur, sed rion cognoscitur sub proprio concepturi sed sub conceptu species specialissimae , quod
primus conceptus , qui offertur intellectui nostron est conceptus speciei specialissimae. Cum ergo Aristotel. dicit,quod confusa magis, idest ipsi singularia sunt notiora nobis, intellige tu eo modo, qtio possunt cognosci , at cognoscuntur sub conceptu speciei specialniimae, hic singulare erit primum cognitum, specieqspeci.ilissia primum cognitum , sed pecies per se primo , singulare non per se primo,sed per speciem , haec est vera expositio illius loci et dicant quidquid velint alijse cum probat ir, quod uniue
saliora lint magis confusa , quia con-Lment, non actu, sed potentiari, sic est m. itor confusio.Respondeo,quod duplex in confusio; Altera, quae prouenit ex multitudine Ierum, quae in uno continentur;
Alia quae prouenit ex potentialitate , liaec opponinar intelligibilitati secundum quod dicere solemus, quod illud est in
gis intelligibile , quod magis participat de acturi, illud minus intelligibile
quod minus participat de actu , magis de potentia Ad propositum, quando aiDAristot quod magis consuci sunt nobis notiora, intelligit de confusione quae
730쪽
erim prouenit ex nMikitudine rerum inviano, quod sicilina continet, est magis confusum,&nobis notius, non autem de confusione, sua prouenit ex potentialitate, quia haec opponitur intelligibilitati,
i leo cum uniuersiailiora contineant plura, sed in potentiae, illa non fiunt notiora , sed ignotiora Gai singularia cum plura contineant in actis sunt magis confasa, etsi Itiora nobis. s. Ad quartum,det exemplo de illo,qui videt aliquem a longe. Respondet Scotus egregie, juod hoc est per accidens, nam prouenit quia ill ad obiectum non est indebita dispositione, inproximitate adsensum, propter hoc obiectum illud
non mouet senilim ad cognoscendum se sub propria ratione perfectissina, sed fit ratione imperfecta, tunc intellectus,qui se itutur sensum, apprehendit illud si ab ratione non propria,sed impers
eradinam Antonius a longe, non manifestat vis, sua particularia accidentia, per quae innotesteret,ut Antonius,sed solum se illi offert, ut est res, vel lapis, vel tarbor, denique sub conceptu imperfeceo, ideo sensus cxterior deter Antonium ad sensum communem, phantasia sub illo conceptu,quo illi oblatus est: hinc fit,quod intellecti is sequens sensum, decipitur, non cognoscit primo Antonii is ab conceptu minus uniuersili, sed ut est res, Mens: at si sensus sit in debita dispisitione siproximitate, ita quod percipiat obiectum sub perfectissima ratione, ut Antonium itur no est dubium, quod deferret idolum Antoni ad pliantaliam, Gintellectus tunc primo illum cognoscet sub conceptu speciei: intellectus enim si
quitur sensum.Scotus autem tenet,quod
species specialissima sit primum cognitum, supponendo, quod sciasus sit in de bita proximitate. Contra hanc responsonem argilii Perarius sic Ilitia agens, quod remotius.
inanens fortius agit aliquo agente, quod propinquius est, si illud eis et proximum sicut illud aliud agens, ctiam sortius a
Hanc Maiore probata simili de duobus igniblis, quorum unus sit paraus,&alius maior ille, ii est maior, in maiori
distantia magis calefaciet, quam minor, ergo si ille ignis maior propinquitas fi rei sicut ille ignis minor, proculdubio
fortius ageret, quam illet Paruus , ergo
est vera Maior Subinflari Minorem sed sicca,quod singulari s seindiuidua magis uniuersalis, ut corpus, figura: in gis mouent etiam si remotiora existcnt,
quam singularia speciei specialistim mutvidemus in exemplo nunc adducto, quia Antonius a longe non cognoscitur,vit IIII ncque , ut animal primo, sed prius
sub ratione figurae, corporis ergo . in proportioliata distantia magis in uebit singulare corporis , quam speciei specialissimae , ergo prius cognoscitur singulare corpori magis uniuersi lis , quam minus uniuersialis, ipsius specie . Eodem medio tabarella eandem respesnsionem impugnam quia si magis viii uersale magis mouet a longe, signum est, quod est fortius, ergo magis, mouebit cum erit in proae ima distantia,&sic erit prinatim cognitum . Sed hae ratio nihil concludit et quia, ut ait Scitus, ratio generis non est ratio mouet
di, quando obiectum distat, ut due sari putant, halera sed est ratio speciei, quia est perfectior, quod est perfectius, magis agit a longe, inagis mouet, qtiam minus perfectum; sed unde est, itio innovetari species, nec cognos ditur,ut speciei,sed potias sub rationis in perfecta, inagis uniuersalis Eruci pondet Scotus: iiii a distantia uti pedit assimi, lationem, non enim species potest assimilare sibi speciein sensibilem in medio, dum distat nimis , sicut facit quando es in debita di stanti ad licet ergo specie sp
cialissimi moueat, non tamen perfecte
cognoscit illam sensus quia ratio speciei non potest animitare sibi perfectissimo modo speciem sensibilem: diem larga
metum nego, quod ratio generis, siue magis uniuers ilis, magis moueat, qua ratio spec ibi longe inam est ratio speciei,quermovet quia est perfectior requod dicit Piccolomineus contra hoc, quod accidentia generis magis mouent, negatur: immo dicimus , accidentia specie magis