장음표시 사용
761쪽
casus secundum Aristot et impinssibilis clina dat etii penetratio corporum, quo est impossibilis Uel aliter, quod hoc, uenit ma timc sensus decipitur, sicut thpe decipitruem iudicando num ei S
da pinio Motimissi na, Conspicitur ex hoc, quod hec responsio allata illius est momen mait eum,quod unitas u
tes ensus aliam percipere sine conditionibus materialibus, licet illum coarios t e materia:&adriremit in agi, quod
sensus visus mouetur arado singulari, siue abun Ita te numerali radij: sed uia cώ- ditiones materiales sunt permixtae, ut o
tunc rit, quod non potest distinguere unitra trilin ab altero. βCoritra ex hac responsione sequitur , quod sensius non cognoscit singulari sentitatem , neque ab illa mouetur nam si sensus semper cognoscit obiectum cum conditionibus materialibus , er 'cum non cognoscit conditiones materiales obiecti,non cognoscit obiectum Harc con-oquentia est clara ex dictis vi concessis; si ibinfero:at per te dicitiir, quod cum O-cisus videt radios Solis , non coonoscit conditiones mater te uniuscuiusque illorum quia dicis, quod sunt permixte&uidistincta , quod hac ratione visus non potet cognoscere virum is eradius sit alter abulo numero , quum sunt in diuersis sitibus re locis, ergo sensus visus nori cognoscit thim singli larem radinam sub ratione singularita tis. Praeterea, vel ista conditisne m 'eriales lingularis simi se iturinseca rati ineentis singulatas, clion: non est dicet tu quod sita iura illa sunt posteriores in liλ- te singulari, ab illa enim diluunt, , sunt accidentia cilli ergo non simi de interna ratione illius: ec omne prius potest C gno ci absqne suo posteriori, ercto inritas singularis radii , potes cognosci a visu, licet visus non cognoscat conditiones materiales radii, poterit cognoscere entitatem singulatis illius radi , sic di- Ad eius rationes . Adiri -
odin quia omnis intellectio est uin i l timcumque enim intellectio elici '
mero & singularis, obieectu et
lectus producens talem intellectionem 'od intellectio uniuei salis , quines la oblecto via mercali , parie dicarii de sensatione, quod est Titiei dis, lina est denam i a communi, sed et in o i-ditiones agentis, ideo ad Aristotelem dico, quod per effechum uniuers item mici. ligri et seclum commi inem; licenim sticaui uniueri ili,& communi, cui ei fi
culata neque enim caula particulatis e fectum communem producere alat.
culata, uniuersalis muniueri ili Vescit dicendum , quod causura uniuersalem producere ei sectum uniuersialem, potet contingere duobus modis, id licet, formaliter vel obiecitur. In pronosito natura communis existens in liii 'ulari, pi cluci siensiationem qua tan Mit,est sim gulatas,&vna numero, sed biecti iaces hvniuersalis, quia Ei circa obiecitum com
Adiecim lana ratione dictum est,r prio quaesito M. Ad tertiam dico, quAd pro tanto dicinata sensum non cognosci re uniuersalia, Dqura, quod a sensu cognoscitiir, sub con emonibus uniuerialibus non coonoscitur,ut dictum et hi pra. Sed contra laac determinationem antis tibi multe obiectiones. llaima, quia tunc nul risiis la talet litterentia inter Ubiectum usus, net. intellectus quia intellectus es circa Gnine sol ergo intellectus,& sensus haberent idem Vbiectum.Acceduntia uallae aucto itates Arith.que sonare videtur, quod sensius sint circa singularia nam Aris h. i. Metaphys .dicit , quod cognitiones sit gularit:m, maxime sunt proprii ae ensi
762쪽
Item .de Anima habet quod tun singulare sentitur, uniuersiale intelligitur. Item,in libro de Somno, vigili. i. Sentire est ipsius singularis, ergo obiectum feta sus est singulare, non uniuersale .s,l Ad haec egregie respondet Scotus innuis quodlibetis q. s. articulo is parum in
M. fra ibi enim egi egi Scotus ostendit dic
ferentiam,qua est inter sensunis&intellectum licet ergo,quod potenti e sunt in duplici consideratione, aliae sunt disparatae, aliae simi subordinata potentia: si qmni disparat , habent.oinnino diuersa Obiecta, ut visus, auditus, gustiis; aliqsunt subordinates, ut sensus communis,&sensus particularis isti enim sic sunt sub- ordinati,quod unus est superior, siconsequenter habet obiectum uniuersalius,
plura cognoscit, quam inferior, quia ille sensus superior cognoscit ormia, qui inferior,sed inferior non cognoscit omnia, quit superior loquor modo in eodem o di ne,ut dixi de sensu communi, sisensibus particularibus Ad propositum applicando potentiqdisparatet tabent omnino diuersum a tum sed si bordinate habent idem obiectum et sed hec est diis rentia, quod illa que est superior,
stit illud obiectum sub aliqua ratione , sub qua inferiorallud cognoscere non potes Linstipe potest quoque alia multa obiecta cognoscere, quae non potest potentia inferiorinon tamen propter hoc dicedum est, quod potuita inferior cognoscat aliquod obiectiim, vel sub aliqua ratione cognostat idem, bieci tim,sub qua no cognoscat potentia superior; propter hoc ad propositum dici squod intellectus , sensus sunt potentie subordinato,&intellecti is est potentia superior, resensus est in fetaor: non ergo debent habere omnimodo diuersia obiecta, quia sunt potentie cogianscitiue subordinatinus inicius dem generis quia ambicognitiuo sunt , ereo non habent obiecta penitus diuerta, sed solum penes hoc, corum obiecta distinguuntur, quod unum est magis commune, magis uniuersale, quam aliud, scilicet obiectum potentie superioris est magis uniuersiale,siue cognoscit illud sub ratione magis uniuersali, sub qua nonae gnoscit potentia inferior, quae est sensus,
ergo idem obieci tim, tamen diu Vrso in do poterit clignosci ab utraque potentia,&nihil inali sequitur. Ad omnes et go ala choritates,mii edicunt, quod potentia distinguuntur per obiecta, licendum est, quod valetinio ru/tentiis disparatis, non subordinatis: viccum dicitur,scnius cst sing ilaritim,&in 'tellectus uniuersalium, non debet intelli 'gi tamquam sint potentiae disparatae, sed ut subord Inaliae, sic respodere debemus ad omnes auctoritates, qua adductuatur in oppositum:ut etiam diximus in The remate, luditentiae distinguutur peractus.&actias por obiecta Ad auctoritatem ex I.Metaphysices,&..de Anima, de S, no, vigiliae dicitur,quod Arist.non vult dicere,quod obiectum sensus sit singularitas, sed vuli notare, quod singularitas est conditio agentis, quia obiectum non mouet sensium,nisi ut est in singulari aliquo, indiuiduo, ut diximus.
semioneysunt suppositorum quomodo intelligatur Caput secundum. EX doctrina tradita elicitur, quis sic
verus intellectus illius axiomatis a
ctiones sunt suppositorum, quod Idiet ex primo Metaph. in prooemio deduci,li tibi Arist.non habeat hanc propositionem beato
in terminis istis, sed istam Actiones sunt circa singularia tamen ex illi seducitiis iiij, rnam si actioncs sunt circa singularia,tam suppoquam circa obiectium, necesse est quod Do- oriantur etiam a supposito, quod est sin numgulare,ut ab agentc: si ita singillaritas est quo conditio agentis, ut dictiim est supra, ex me Scoto: singulaica uicino suppositum a AOP pud Arist idem sunt. Sensus autem, rus est, ii od actiones sunt suppositorum
denonarnatiust, non serinaliter, nec essective, sed cflective, formaliter, sunt ipsi urinae Haec expositio habetur ex Scoto in .diit La.q. s. adi principale, h. Set dist. Id.q. I I r. principale, quoi lib. . in responsione ad I principale, de qua rein Metapiamplius dicemus Pro nunc probattriti quia Orma est, quae dat esse,&Operari csiposito,ratio axi tem suppositi dat esse singulare,& in comi nunicabile ipsi coposito non esse,& con-T sequen-
763쪽
si tu ter nec operari quod alitem datesic,&operari,est principuam, ratio agendi ,erg. forma est ratio , principiti agendi ipsi composito, non ratio supposita, non ergo suppositum, suppositum singusare est quod agis proprie sitor
maliter, sed tantum est id, qtiod denominetur vltimate agire. Confirmatur Actiones proportionantur suis principijs, at actione proporti nanturi brmis non suppositis. ergo maior, minor patent et perientia , nam in accidentibus caleractio manata Catare , gefactio, frigoret,vlucre ab anima,tala vivere a tali anima , immo in his accidentibus actio manat a brma proxime a supposito vero accidentaliter, quatenus stilicet sustentificat forma accidentalem ergo actio est Q .ae vere, proprie suppositi vero per accidens, Montamin.mue, quod dictum est de actionib-Accidentium, licenduin est de actionibus Stib stitiae: quia ventinius in cognitionem substantia ex accidentibus tandem confirmatur quia subsistentia sicut existitia stmodus essendi rei, non refrat modus e
sendi rei, non agit , sed res ipsi est qua agit a suppositum formaliter est subitar lentia in concreto, suppositum enim est natura incommunicii biliter exiliens, e go suppositum non agit. Relinquitur ergo, ut actio sit supposi-ri,ut ultimate denominati: n. im stibsistentia&ratio suppositi requiritur in natura, ad hoc ut possit agere,quia est condi rio agentis, sicut dicebarmis stipra de sin Olaritate, quae non agit, sed est conditio agentis , quae tamcnus aecedit necessario ipsam actionem, ter se, non per acciaciens ad illam requiritur, quia nulla forma neque natura agere potest, nisi prius habeat esse singulare, suppositate. Dicitur autem actionem esse suppositi,utvltimate denominati: qtira actio eadem quandoque plura denominat, ficut forma, qua manat, inest pluribus, scd bordinatim, ut antiri primo inest animali, r. homini,s.Socrati ideo prius denominat animal, . hominem 3. Socrati, ita actio primo incit formae, primo illam denominat 1. mpositum,cuius est forma secundum esse ellcntiale ,
quod est comm me, tiod recipit ab illatanna Tertiod vi amo, lenomina sup-
m actio est singularis, proueirit a Limma existentem uno singulari suppos to quomam uniuersalia persi existeni a se parata a singularibus, ct per se operantia non dantur. Jancssententiam tenet suore1 quo ille in Metaphys dii p. s .feci.quam probat argumento Theologico quia Christus rabuit omnes operationes humanas, consequenter habui estotale pri licipiis inhumanarum operationum , tamen non habuit suppositum Creatu Quod si quis dicat suppositum Diu intini suppleur si actionem suppositi Creati,si sum est quia iis politum Diuinum in Cluillo non supplet subsistentium Cr a- tam quoad aliquam a luit item, sed si, linia quoad terminationem, alioquin aliqua actim ad extra competeret Verbo , quae non competeret alijs pei sonis, quod
est contra illiid Axioma Theo et ictina Actiones ad extra sunt comunes toti Trinitati,quCd est efficacissimum ar mentum contra ipsum inet SuareE, Tla mistas,in materia de valore metati Christi. Ex dictis patet solutio ad fundamentu Aduersirioru quod estis suppositum
non agitaeque ac natura isequitur, quod si, per accidon tantummodo, denomina a
rione quada v. ii de accidentaria actione nia, ei tribilaritur. Rel p.ra .coseqUetiam no v adn. Flere quia per se concurrit, quia concurrit arao-taqii a coditio agentis pie necessaria, non uim tanqUa ratio agendi, nisi . n. natura subsistat,agere non potest;vnde potest esse rati propter qua natura sit in potentiaxima ad agendu, ideo per se concurrat.
Substantia non potest cognosci pro hoc statu sub proprio conceptu quid ditatitio, sed luna sub conceptu elatis adminiculo accidentis. Exponitur,et comprobathr Theorema propositum , di aliorum oblictiones re)ciuutur aptit nictim. Hoc Theorema aperte elicitor ex
764쪽
SUBSTANTIAE THEOR. LXXXVIII. fa
i Ne ex eodem l .distin. 11.q. t .in corpo mutet intellectum immedia te, atrire Probat enim Scottis in primo loco , Quidqiud si in praesentia immutat intel- qtiod ens est commune Uniuocum Sub lectum, eius bsentia potest naturaliter stantiae,accidenti,&ex ratione maxime, cognosci ab intellecturi quando non im- quia si sit Qquivocum sequeretur quod mutatur. Exemptu inest in 1. de Anima, non possemus in hoc statu habere con tex. io .ubi dicitur, quod visus est tene-ceptum quidditatiuum de Substanti . brae perceptiuus , quando scilicet lux non Ad probandum autem hanc Conseque est praesens ergo si intellectus naturalitertiam,assumit limc propositionem quod inruautaretur a Stibstantiatim mediate ad
Substantia non immutat intellectum no actum circa ipsam,se lucretur quod itinstrum ad aliquam intellectionem sui, sed do Substantia non esset praesens, posset nalbium Accidens sensibilmunde quidquid turaliter cognosci non esse praesens, Nita intelligimiis de S ibstantia,illudabili alii naturaliter posset cognosci in Hostia alta
musa conceptu Accidentis: quod si Acci ris consecrata absentia Substantiae, quod dens, Substantia in nullo conceptu uni est in inifeste falsum secundu in fidem. Voco contaeniant , sequitur necessario , Sed omisso hoc exemplo deside, ratioest quod de Substanti a nullum possimus h ex seeuidens ratione naturali potest bere conceptum qii id litatui unam sit con confirmari:quia certum est, quod quid- ueniunt in ente viaiuoce , dum abstrahi quid est in intellectu ortum ducit scirmus ab Accidente conceptumentis, a suta qui careret omnibus sensibus, si fi hebimus etia in conceptum quid litati usi ri posset,nihil intelligeret:quia ordo nata Silbilautiae: itia si hic conceptus sit illi rae est,quod istae potentiae sint subordina-vniunctis,erit etiam ei quid litativus, cu tae,itaretiod intellectus non potest opera omnis conceptus uniuOcus superior, sit de ii, nisi praeces erit operatio sensus, sensusqti id ditate inferiotis. inc eandem Cora autem non se profundat usque ad Sub, clusione habet indistinctione 11.quos . r. stantiam; quod patet considerando obi in corpore, Mait se illam probasse in hac cla sensitium, quae secundum omne nori tertia distinctione primi libri Possumus sunt Stibstantiae,sed aliquod Accides sen- itaque pro hac opinione Scoti ex ipso sic sibile,ut patet ex Arist. 1.de Anima. 'r' argumentari .Quaecumque cognitio, ua Substatui igitur non immittat intelle- p sumus habere de Substantia,illam ha tum immedi .ue,sed species obiectorumbemus mediante Accidente sensibili; Ac sensibilium; prinio immutat intellectum. cidens non potet manifestare nobis quid quia illae deferutura sensib.ad iiii ellecti et ditatem Substantiae, ergo intellectus no deinde intellectit in illis specieb. sensibister non potest cognos ere quid litatem libus intelligit Subliatiam per abstracti, Substantiae pro hoc statuta, Minor proba nem ut dicemus loquetrado de munere mliri' quia Accidens non repraesentat nisi tellectus agetitis. Est ergo dicendum,ut in id, quod habet in se, non habct autem in tu ipsemet Scotus,& hec suu eius verba se, neque actu, ut patet, neque viri Ualiter formilia: quod nullus conceptus quid di quid litatem, vel conceptum quid ditati tali ius habetur naturaliter de Substatia, uum Substantiae,quia nihil ignobilius co immediate causatus a Substantia, sed ta-tinet virtualiter nobilitis in se, sed solum tim habetur conceptus causaturum vel ab- habet conceptum entis actu in se Maior tractus primo de Accidete,& illudio est probmuri quia illud inmedia te, per se nisi coceptusentis .Quod si quis dicat,hcc cora noscitur ab intellectu, quod immittat ratio valet contra cognitionem intuit tua intellectum immediate, per se:sed Stib tantii in substantiae,no cotra abstractivaristanti i non immittat intellecrum imme quia ad abstractivam non requiritur,reddiate, pecie, sed Accidens sensibit er obiectum immutet intellectu:dico,quod go Substantia non cognoscitur immedia valet cotra utramquC:quia in abstracilii Ite per se , sed solum cognoscit tit eo mo requiritur si non obiectum in s saltein inclo, quo intellectui praesentarii ab Acci sua specie repraesentatu,modo nulla spe-
765쪽
lacrum, propter rationes alatas: sed est me Cle accidentiti, ex quibus postea format intellectus cohereptus Substantiae. Praeterea cognitio abstractiva substantiar, et originatur in intellectu per peciem sensibilem,ut dictum est: nunquam ergo substantia immutat intellectum Mideo semper stat ratro, quod intellectus noster de suo stantia non potest trabere conceptus proprios, sed eos, quo potest virtute in media tib accidentibus,vel speciebus accidentium.Sed hic est maxima difficultas nam nos allignamus det initiones quid ditatiua partium substanti.e, dic ubintis inter praedicata quid ditatiua iva cidentalia pertinentia ad substantiam quomodo ergo vera est hec sententia Scoti,quod de Substantia non habeamus predicata quid dualiua. Respondeo quod ibia, qua nos appellamus praedicata quid ditativa substantiae, non sunt vere praedicata tisddita uua,sed gerunt vicem praedi catorum quidditatiuorum: quomodo autem hoc contingat, gnoscitur, notiticando quomodo substantia cognoscatui; Dictum est, quod substantia cognoscitati ex accidentibus; quomodo autem substantia cognoscatur ex accidentibus, declarat
Scotus I.bent. d. 21. q. r. in corpore' la
siti,ex D. August. Nos autem declarauimus in Theorematibus Logicis Theor male de Regressu , an omnia perdemonstrationem cognoscantur;vbi ostendimus, quod substantia cognoscitur posteriori ex et Tectibus.& accidentibus suis, ut puta, nO Cognoscimus accidentia ista, ut Qua ivitatem &Qualitatem, vid mus naec accidentia esse distincta, quia v- num sine alio esse potest videmus etiam esse aliquid illis substratum , quod semper manet etiam illis corruptis , hoc appellamus substantiam;videmus deinde a- Iias actiones metiectus illius entis substrati, scpaulatim venimus in cogniationem eius, mediantibus illis accidentibus,&ex diuersis actionibus, ct proprietatibus imponimus nomina ipsi s substantiis, formamus diue ist conceptus, quos
quia videmus huic substantiae, Mnon usi competcr iudicamus esse illi quid sit uo: sed re vera non sunt, ii id litatiui, sed
pro hoc statu se apud Philosophum di-
sit, mali multi Latini Theorenici tu se sic Dustinendum, ut diximus. Loonendo vero cum puris Philo phis Per
licis, dicimus, quod de substantiali e diate &per se, non habentur conceo tutquid litatiui, quia ipsa non immutatii tellectum nostrum, sed habentur conceptus quid litatiui a polleriori, mei essectus, accidentia. Haec est germana opinio Scoti, vera, ut osten dimus. Ex his Insuper patet, quis sit ordo nostra comitionis Intellectium respectu accident ,&substantiae nam cognitio contusa accidetis, piaecedit Origine cognitionem substatiae tam confusam, quam distinctan quoniam ut dictum est, cognitio substantiae non habe rur,nisi ex accidet, lib. sensibilib. quibus comparatis per multu exame ad suarn causa in , quae est ibitantia, postea intellectus venit , ,gnitionem distincta substatia :at cognitio dili tincta accidetur m , est posterior cognitione distincta substantia : nunquam enim Accidetia distincte cognosci possunt, nisi distincte cognoscatur sua causia: re causa accidet tu est substatia, ergo substantia prius cognoscitur, quam accides cognoscatur distincte.
Sed quo ad ultimum hori Thom ista, a 'Oliam opinionem habere videntur, ut pa te ex dictis acta uello, Metaphvs . quest. s. ponit enim ibi duas conclusiones; quarum prima eli, quod substantia quoad esui
praedicata communia, a quibus trahitur cognitio confitia eiusdem prius apprehe-ditur ab inte lactu nostro, quam accides; Hanc conclusionem probat primo sic. I, p. ceptus substantiae neces lario supponitur conceptui accidentis, ergo conceptiis substantiae pritis apprehenditur quam Accidens. cosequetia est nota; antecedens pribatur ex Arist. . Met. tex. . ubi dicit, quin definitione accidentis necesse est pone re definitionem substantiae. Secundo. In .rn Scientia, cuius sit biectum est substantia, necisse est ante ora praecognoscere de subiecto quid est, ut in libro de Anima, in
libro de Oae o manifestu est,ergo ante apprehesionem accidotis cuiuscumque, ne-
766쪽
DICATUR PRACTICUS THEOREMA LXXXIX. Gg;
cesse est precognoscere substantiam Aniat. - .e,-CHi, saltem quoad praedicata munia. Secunda Conesufio Substantia quo ad conceptum distinciaim, suo a prehendimus eius proprium sentis,& differentiam,cognoscitur posterius accidente. Hanc Conclusionem probat: qiria genera, MitFerentiae nobis innotescunt ex erafectibus: proprijs accidentibus deinde
ponit ordinem nostrae cognitionis,dicens,
ruod primo loco intellectus agens pro
ucit speciem repramentativam substantit, ser hanc intellectus cognoscit substantiam quo ad praedicata communiari hic est primus gradus Secundo,per viam sensus cognostiinus accidentia propria substantiae prius apprehen in communi Tertio ex his accidentibus deuenimus isti. In cognitionem substantiae propriam, distinctam.At allata opinio non videtur approbanda,propter rationes superius alia latas;cum enim substantia non iminutet intellectit in iminediate, sed mediantibus accidentibus, necessie est, quod primo intellectus cognoscat accidentia, qtiam substantias sic patet falsitas prima Coi clusionis , ordinis nostra cognitionis ad inuentia Iauello. Ad rationes pro prima Conclusione dico, quod concludunt de cognitione distincta accidentis: conc dimus enim nos, ut supra dixi,quod accidens non potest cognoscidistincteri nisi cognita sua causa: illa autem est substantia sed nos dicimus, quod primo cognoscimus accidens confus deinde per multam collationem illius adstiam causam , quae est substantia, venimus in cogniti nem substantiae paut uim ita quod habita cognitione confusi , tandem acquiri-rmis istinctam praecedente illa collati ne effectus , iccidentis ad causam, substantiam . Secunda conclusio est pro
nobis, ut patet ex dictis. Hanc eandem sententiam tuetur cum Scoto Franciscus Piccolomineus,lib. I.de Humana mentet, capite ri dubitatione quarta.
H ibitus dicitur practicus bobiecto. Exponituro inio eorum, qui negaut hahi, tum dici praedicum e obiecto, sed emne,vel alluvdh; ta reiicitur, veritas
GOt Sedus de Fontibus ait, quod ab cor
filio habitus dicitur practicus , cab alio Intellectus uult, quod habitus dicatur practicus ab obiecto, usic habitus speculatilius, Orachicus secundum eudisserunt secundum differentiam forinalem obiectorum,quae est,quod obiectum praetaci est operabile,obiectum speculatiui non est operabile, sic habitus praeibcus , es peculatiuus differunt per hanc differentiam formalem obiectorurn, operabile io operabile intellectus practicus vero, specillativus differunt solum per differentiam quandam accidentale , quae est finis,siue ordo actualis ad opus nam intellectus dum apprehendit, intelligit aliquod obiectum operabile, non statim dicitur practiciis, sed requiritur', quod intellcctus ordinet illud obiecti mactualiter ad opus , non potest autem ordinare ad opus, nisi sit motus a fine Isite lectus ergo fit practicus a fine, quia intes-
lectus a tine moueniri ordinandi imactum obiectum operabile ordinatur adopta S,ordo autem hic actuatis obiecti operabilis ad opus,accidit illi obiecto,licet illi non accidat ordinabile esse , conle-quenter quoque accidit ei finis propter quem tit talis ordo actualist, ideo licet habitus Mactus de tali obiecto sint practici ex obiecto, siue ex differentia formali obiecti,tamen intellectus non est practicus ex ea ,sed ex fine,scilicet, ex ordine actuali ad opus et ab alio ergo habitus est practicus, Mab alio intellectus. Habitus est practicus a differentia formali obi ctorum intellectus a finesqui facit, ut o dinetur obiectum ilhid actu ad opus. Contrairecopinionem arguit Scotus in i Sentent in prologo, quaest de praxi, Probat, quod habitus dicatur practa-cii, a sine,& sic falsum erit, quod ab alio
767쪽
liabitus sit practicus , ctabatio intellectus, sed uterque erit practicus a fine. Auctoritas est Aristo Metaph. ter. t. Iani speculativa est veritas, practices pus,ergo rabitus a fila meit praesticus , consequenter ab eodem intellectus, siliabitus sunt practici,
a. . Secundo rubrius praehicus esIet in intellectu speculativo S intellectus non diceretur practicus ab illo, quod est inconueniens quia habens liabitum denominatur secundum naturam labitus.
tionem, quod verum est, quod practicus habuias denominatura sine, sed remote,no proxune n tellectus autem proximo , cui Theorica ordinatur ad opus,non a cita e potentia: quia est de obiecto onerabili, aptat udine ultra hoc autem reinuritur ordinatio ac tralis trabitiis ad onus , quam facit intellectiis, motus exesiae; trabitus ergo aptitudine ordinatur ad opus,&sic opus est finis habitus, sed remnae: habitus intellectus vero proximo Habitus aut hic actualis intellectus cst diuersus ab habitu praetico ab obiecto k i-inus habitus non sufficit absque hoc secundo:primus lenoni in arti a fine, sed rei note ab obiecto proximo, per se , hic secundus a tine, obiecta, sed proxime, per se a fine. Ad secundum dicit, quod tunc intellectus potes dici denominative practicus, secundum quid non simpliciter, scilicet faciendo denominationem ab liabitu so-
ebtra Contra arguit Scotus,ergo habitus, reos actus practicus, esse postiliat in intellectus poculari uo, quod si falsiuna Consequentia patet quia habitus practicus ex obi Cio, poterit esse in intellectu , absque eo quod intellectus actualiter ordine illum habitum ad opus hoc est in conueniicias in se , tamen apud Goti redum non esset in conueniens; Sed contra. Non es neceste multiplicaretios habitus, intellectu quia prinitis habitus practicus ex obie-oo, stillicitae nan dum actu intellectus ordi at habitum ad opus ex imperio voluntatis, non dat aliam rationem illi considerationi,praeteream qtiam naturaliter laa-ibet ab obiecto, consequenterliabitus
generatus ex illis acribus , non trabet di
Uersam rationem a primo habitu 2 non est duiersus; Antecedeii sp ti,
oblecto, sunt de eodem obiecto Praeterea, sequeretur quod multa accidentia equidem speciei essent in od hintellectu, realiter distincta de eodem
oblecto, quod est falsum Nec sum cit:
Itinctio voluntatis, ad dilthactionem ita rum actuum, vel habitarum non ei impossimus dicer quod illi duo habitus
sint diuersiae speciei ratione ordinis voluntatis, quia ordo voluntatis, vel non ordo,
non potest facere quod dis imo utitur spe- ce sed requiritur, tibi obiectum sit distinctum specu ce, quod clarum est, apte concedit, ut supra patet; concedit mi liabitum practicum dici ab obiecto
practam, licet postea D non dat intellectam fieri piacti cum ab obiecto, sed a
Tertio arguit contra opinionem in se. Subiectum magis denominat Draconditione per se, essentiali sui accidentis, quam a conditione accidintali eiusdem,
ergo si per se intellectat potest dici practicus ex conditione accidentali sui labitus,vel acriis, scilicet,ex ordine voluntatis
ordinantis actus illius obiecti ad aliud , in uiro magis potest dici practicus a conditione es lentiali illitis habitus, vel actus, quae est, quod est essentialiter practicus ,rede sui natura ordinabile ad opus ex obiecto,ut actus Artis Medicinae; quare potius debet dici practicus ab ordinatione ipsius voluntatis ad aliquod particulare opus, quam a propria natura, qtiae est, quod eli ordinabile ad hoc particulare opus, hoc enim est sibi essentiales illud a cidentale. Concludit Ergo, quod intellectus dici hir practicus ab eo, quo labitus, si uet actus dicitur practicus, sed illi ab obiecto, ergo: intellectus ab obiecto, sed cum hoc discrirninin uia obiectum denominat actum , Mirabitum per se inteli
Cttim vero per accidens;ex eo enim quod
denominat habitumi tui est accidens existens in intellectar, denomiirat quoque i sum intellecti im:obicctum ergo respectu intei edites est accidens per accides id est,
illi accidit per aliud accidens, scilicet, perliabutimu
768쪽
DICATUR PRACTICVS THEOREM A LXXIX. 6
habitum, usic denominat illum. Secunda opinio, qtne tribuitur Miari cI,dicit,quod habitus, citariis dicuntur practici a fine; in ioc dissentit a praeterita opinione: quia illa dicebat habitum, Machiim dici practicos ab obiecto: sed in tellectum dicebat fieri practicum a fine, adeo quod volebat habitum dici practicum ab uno Vintellecitim ab alio , Hecautem vult,quod habinis, actus, ii tollectus, dicantur practici ab uno Meodem, scilicet, fine. Proli ac opinione a guttur Primo sic. Hibitus dicitur practicus, vel a fine,vel ab obiecto, non ab obi cto: quia intellectus extensione fit piacticus,ex Arist. 3 de Anima, tex. s. nocndpotest intelligi, nisi qnod ille intellectus, qui prius erat speculati ut is fit practicus, se extendendo ad aliquid extra si scilicet ad opus, ergo circa idem obiectum potestes le consideratio practica, speculat tua: quia dum intellectus considerat illud o biectum, non se extendendo ad optista est speculativus dum autem considerat seu
Sustinet eandem opin Greg.de Arimino,& ad illicit exemplum q. s. Prologi, artic t .ad decli arandium lianc rationem. Potest ei. in quis scire de ira, quod est ebullitio sanguinis circa cor haec est notitia speculativa potest etiam scire, pro qua causa, qualiter est elicienda, haec est notitia practica, non ergo ab obiecto habitus dicitur practicus, sed ab alio, scilicet, fineo quo mouetur ad ex tonsionem ad opus.
Secundo confirmatur; quia medicina est tota de eodem obiecto, tamen alia est practica, alia specularitia, ergo non ab obiecto est habitus practicus. Tertio iactus practicus dicitur bonus, vel malus, moralit dir bonitas, remalitia moris, Competunt actui ex circumstantiis , una autem ex ptimis circumstantiis est finis, ergo fine debet dici actus, vel habitus practicus. Praeterea,arguit sic Grogorius Stantehac opinione, sequeretur, quod de nullare mundi posset haberi scieritia speculat tua: nsequens est falsu in xcontra Scorum , qui concedit dari aliquas scientias Ueculati uas, Consimientiari, Ibatur :quia nulla res est in mundo, quae non sit
bona o per consequeris, quae non contineat viritialiter aliqtiam notitiam directivam operationis voluntatis circa ip
Quinto arguit. Qui liber tactus specula s. tiuus tendit in scire, tam sciam in proprium finem practicus vero tendit in operari,ultra stare, tamquani in proprium
finem,ergo a fine distinguuntur istii Abitus Vtraque pars antecedentis patet ex se;Conscquentia est clara.
Hec Coiicitis io probatur multis aucto critatibus: nam Plutos liphus a Metaphysices, textu 3. ait, quod lieoricae finis est Veritas, practicae vero, Opu S. Item s. de Anima,tcxtu i. Intellectus practicus differt a specula titio, fine. Contra hanc positionem doctissime arra
guit Scotus, primo sic. Quando dicimus, quod intellectus ex met tensione fit practicus,vel intelligimus 'extensione actuali,vel de aptitudinati no res
de actuali, ut probatu est a Scoto in quae
stione citat in 1 articulo, quia tunc hber actu non operans, non haberet cognitionem practicam intclligitur ergo de extensione aptitudinali Tunc sic arguiatur Sed aptitudo non conuenit viri nati Iae,&Eadem alteri naturae repugnat, nisi propter aliquod absolutum in illis naturis, propter quod tutic conuenit, halteri repugnat, quia enim haec natura est talis,
ideo illi haec apti sudo repugnat ho ergo aptitudo, per quam dicitur aliqua scientia practica, supponit aliquod absolutum
intrinsecum in illa crentia, sine habitu et hoc autem absisturtiin, non potest essenisi aliqua causa illius scientiae a qua illa scientia est acet sunt tantum intellectus,&Obiectum,Ergo ista aptitudo convcnit illi scientiae,vel ab intellectu, vel ab obiecto: sed non ab intellectu, quia tunc omnis scientia esistit practica, ctim omnis scientia sit partialiter ab intellectu, ergo sibi conuenit ab obieci, Hoc argumentum pulcherrimum est, xconcludit, sed habet aliquas didicultates, quas de medio tollit Scotus.
Primo posset respondere Henricias , a. Nquod finis tioque eit causa scientiae, im
mo quod est prima causa, quia finis est
769쪽
omnium prima ex uicenna sexto Metaph. ita concedendo, quae dicta sunt in argumento potest finis esse causa propter quam illi scientia conueniat talis aptitudo. Hanc obiectionem tollit Scotus: quia finis nota est causa, nisi quando in uet in ratione amati, desiderati, quod fit a voluntate: at ista aptitudo dirigendi opus,convenit scientiali siue finis sitim rus,sive non immo etiam si voluntas non fit coniuncta intellectioni, nullam 1 beat actionem, haec aptitudo conueniticientiae, non potest ergo haec aptitudo causiri a fine, siquidem illa non est cat
se, sine qua etiam et Tectiis causiatur. S cunda Finas est aptus natus amari,ant
quam haec aptitudo sit in scientia, ergo
haec aptitudo causatura fine. Igaec obiectio est ridicula:quia es echus nihil habet
causia, eo quod causia est aptam ita causare, sed oportet quod actu causet, ideo haec aptitudo non concludit propositum. ara Praeterea,vel finis causiat ut elicitus extia
ipsum habitum bipso habitu,& sic non: quia sic es posterior labitu, habet rationem est 2:us,et Iechtis autem non distinguit causiam; et finis causat,ut intentiis, consideratus sed non ut intentus,quia
sic etiam est posterior ipso habitu realiter; si enim intenditur ab habitu,er voci bitus praecedit ipsum sinem,& consequeterante finem habitus habet hanc aptitudinem, ergo finis causat ut consideratus: sed ut consideratus, sic habet rationem obiecti,non finis,non tago finis, sed obiectum est causa aptitudinis huliis extensionis. Praeterea, sequeretur, quod motalis scientiae non euet praetica, quia ordinatur ad felicitatem,ex primo, Io. Et hic. quae felicitas ex ro.consistit in speculatione,non pravi: non ergo finis emit scientiam practicam Nec quando dicitur intellectus extensione fit practicus, intelligitur extensione ad pratim, ut ad finem,seffextensione aptitudinali ad praxim, quae aptitudo causiata est ab obiecsto.Hoc argumentum habet quasdam responsiones, confutationes, quas propter prolixitatem omittorvi de illas in Scoto. Ponit ergo propriam sententiam, quae
sui , et T. Vadatus non dicitur primo practicus
' ab actu suo, quia hic actua trabat ab alia
causa priori, quod sit practicus, vi nunc
vasum est: neque ae sine liabuli, di
practiciis , ut dictum est contra Hemctim,sed ab oblecto:tamen potest in
qius habitu practicus a fine, non si
tumnius est, sed in quantuin ea 2
chum. Hoc ultimum probat sic, quo a ianabas partes quo ad primam partem, sciliceliquod habitus Quandoque dicatur practicus ae sine probat quia qualid que prima principia practica sumuntur anne praxis,&lia ille finis liabet rati nem causu, vimialite: includit totam illam notitiam,&ua illa notitia liabet illam, qtali utatem, riptitudetnem ab illo
Secuda pars probatur, stadicet, quodatine dicitur practicus, sed non in ratione
finis, sed obiecit: quia ideo finis praxis dat talem aptitudinem illi scientiae, sitie
nem; quiae ille finis est obiectum includes principia, per illas Conclusiones, re totam notitiam, toc probatur: tum, quia finis,ut finis non causari nisi ut ama tuta&desideratus,vi dictum est, tum propter alias rationes, quae sunt in textu Scoth; per rationes contra alios nunc ad
Ad primum , argumentum nihil con Ad, cludit, quia falsum est, quod de eodem obiecto possit eis scientia speculativa, practica Ad probationem per illa exempla,falsiam est, quod de ira ex propria ratione formali possit liaberi simul practiaca speculatiua scientia, primo ,& per se: quia una cognitio illi conuenit per se, &altem per accidens, ut supra dictauia est. Sic de febribus,de herbis,planus,-- Ad auctoritatem Arist. s. de Anima Intellectus extensione fit practicus,dictum: est, quod ibi loquitur de extensione aptitudinali, quam habet ab obiecto habitus, non de actuali, ut supra nunc probatum. est Possumus etiam dicere, quod piacliacum,& speculatiuum sunt disserentia es suntiates habituum,&accidentales intellectus: undelicet intellectus extensiue fiat practicus,tamen hoc non sequitur de habitibus,scilicet,quod habitus dicatur piaehicus ab extensione actuali ad opus, sed
soluin ea obiecto , a quo primo habet
770쪽
hanc aptitudinem extensionis ad optis. Ad . Ad secundum argumentum dicitur , quod tota medicina re vera est practica quia est de obiecto operabili, tota e thapta nata dirigere praxinari tamen medicina distinguitur in duas partes, scilicetuin partem , qu ae est de uniuersalibus causis,&curis,&in partem,quae est de particularibus causis, curis, quia illa uniuersalior est magis remo a a praxi, illa autem de particularibus est proximio praxi, operi, hinc est, quod medici illam appellant speculatiuam, hanc practicam , sed re vera utraque pars est practica,quia utraque versatur circa obiectumide operabile,licet una proximior sit praxi eliciendae, altera magis remo a o me Obijcit hic Gressorius quia pars Metaret, dicinae speculatiuae non versatur circa curas,neque in niuCrsali, neque in particulari, quia tunc pertineret ad practicam , contra qtiam distinguitur. Pi aeterea, Auicetnna dicit illam partem speculatiuai Nesse vere speculativam , uicenna autem debemus crederes atria erat doctissimus Ratio etiam Sm i, pr pter quam non vultaquod illa pars medicinae sit vere specti latiua,est falla: quia inquit, ex principi j S speculiuitiis tunc pla sent deduci Conclusiones practi C. T quoniam ioc non est in conueniensesquia ex
principio speculativo, practico, sequi
tur Conclusio practica,vrcx2mpli gratia, ex hoc principio. Contraria contrariorum oppositione curanda sunt, lax hoc also practico, talis egritudo est ex superabim dantia cal ris sequitur haec conclusio practica ergo talis aegritudo est curanda per appositio ne mi igidorum. A. i. Ad haec respondetiir ad primum fars
mediciniae, quae peculatita .: dicitur, tra-etiit de cognitione humorum o membrorum corporis humani,in quibus,&ex quibus prodit sanitas, Minfirmitas corporis humanio docet quomodo contraria sint, re quomodo conueniantu&hoc modo agit de curis in uniuersali: quia ex cognitione horum, innotescit quomodo curari debeant infirmi, Ergo ordina-hur ex natiara sua ad opus , infictast vere practica .
Ad Auicclina dico, quod secutii est in hoc communem distinctionem Medico.rum, non autem Philosophos Ad obiectionem contra rationem coli, dico , quod exemplum concludie, quia utraque propositio est practicarit pateti. Ad tertita negatur, quod omnis actus Ad s. sit primo bonus ex circumstantia finis, triamo est bonus ex circumstanti .i obiecti, ut diligere Desinas est actus bonus eci biecto jalsum est ergo,quod a fine,ut distingititur contra Oblechum actu moralis,accipiat primo bonitatem. Alia re ponsi ne habes apud Scotui . Ad quartum te pondetur, negando sequentia, Ad probationem dico, quod omnis res est bona bonitate entis, non tamen omnis res est operabilis, id est, talis natu iae, quod sit subiectu in alicta ius operationis, ut Grpus naturale Caelum, Et meta, Ens in comitillini, t Ens.&c neque
enim circa ista aliquid homo operaris test quia non sunt propter opera nostia, Cum ergo ob ij ciuntur nobis, uilla speculamur, non pollinit gigncre in nobis notitia, quesit dii colitia nostrepraxis, Opcrationis circo ipsa , siquidem circa illa Ghabemus vlla operationem(strido nunc in Philosophia Arist. at corpus fanabile aritis,uit nam,sunt obiecta operabilia, circaeqtaae nciri oporamur cum ista obsiciuntur
nobis,clia eoru cognitio est directiva no straru operationi circa illa, illis enim cognitis sic stimus quomodo circa illa op rari debeamu seoru ergo notitia est dire chiva praxis, quia sui obiecta operabilia. Ad quintum concedo Ant CCdUnS,IN. Ads. goc insequentiam, quae non probatur: naim si actus tendum scire, tantum est, quia est de obiecto scibili, non operabili, ut dictum est. Ad illas a uetoritates, ad primam d et 'Metaph. textu . dico uod speculativa, upractica habent diuer critius, intra gentis cognitionis, Sed prior distinctio in
eis est ei obiecto, ut dictum est.
Ad aliam deri de Anima ,dico, tiod si . . nis duobus modis potest intelligi, nonat dout contradistinguatur ab obiecto, Alic non intelligit Aristotcles; Alio m do,ut coincidit cum obiecto, sic conceditur,ut dictum est stipiti. THEO