장음표시 사용
871쪽
Mbrali, gradu cap. s. quod non sint Qualitates iis rationibus praesertim pro
Pri in o. Ratio Arist. quam terit . Physicorum ex . o. inanis edderetur: ibi enim Philosopluis vult ostendere, quod in miliae non est a teratio;&id probat: quia sciens maxime ad aliud referturiit si scie-tia aliqua consideratione esset alitas
mcntis,ca ratio esset inanis, quia dicerem in mente esica ieration Vm, quatCnu Sscletia Qualitas est,in ad inlitatem est aI-
Esietitiam falsa ratio Arist quam adducit in codem . tex. ao dum dicit Ut Agitur dormiens cum excitatur, nou dicitur actus ciens, quamuis prius nou voluerit ueti scientiet, sed solo impeditnetito ablato sciens a=parci, ita sibi principio acquirit Acientiam, per solam remotio cem pertui bationis, redditi ruieus, c. His verbis Gnim pei te ad Erit Philosophus , in Hiiente nul l .un rccipi talitatem , dum homon om sciens, redditur scires.
Tertio.Si virtus mentis(ut est scientia , prudentia,&c. est et Qualitas, tunc se ha-bdiret in i fiente eo modo, quo se habet vi tus sensitiun ad sensititiam, &ita sicut in soli sititia est alteratio per acquisitionem lsarum vis tutum , sic esset alacratio in mente. At Aristo t.col ligit in calcestex. Eo ex eo quo in mente nulla fit permutationali crationem attinere ad partem animae sentientem,&ad nullum aliud, nisi ex accidenti. Quarto Hibitus non est ualitas, sed Relatio, sed scientias, & huiusmodi sunt Habitiis, ergo non sunt Qualitates sed Relationes. Maior probatur a Piccolomineo in sua Morali, gradu secundo, cap. . praesertim hac ratione quia Philosophus errasse: .Phtys textu ir dum ostensurus in prima specie ualitatis, non esse ino tu in sumit pro medio(quia habitus sunt virtutes, vitia,viriti autem, vitium, eorum sunt lite sunt Ad aliquid matra, qthe sunt Ad aliquid, nec sunt generationes, nec per se tormini generationis , motus, nam pos Temus dicere, quod Habatus, ut Qualis, Est terminus generationis, motus; go videtur ex his dicendum, quod scientia, volitio intellectio,&
huiusmodi, non sint Qualitates, sed Relationes unde ipse piccolori neu iuclicat soluim habitus mentis quatenus referun-rin ad seculiatem sentientem , ut ad memoria iri, phantasiam, sine ita ibus isti habitus in mentc consertiari non possiliandici Qualitates, quia faculi assentienscusit bbnoxia morti, potest alterari, vici cipere potest Qualitates. Si vero referantur ad mentem;cum ipsa siti minor talis , nullam qualitatem recipere potest, Sic sitientia,volitio, siliunis modi sunt Relationes tantum nempe habitudo sola intellectus ad obiectum , qua iudicat obiectum. Addit insuper Piccolomineus, in Philotaphia brali secundo gradu, cap. . Habitii in non esse speciem Qualitatis, ct ideo negat esse quattuor species qualitatis, sed ait esse duas tantum: reij cli enim
Habitum, Dispositionem, nati ratem potentiam, impotentia in retelinquit solum duas ultimas species. Pro hac sententia arguitur primo sic; Aristo . . Physic.teX. ab .ait, motum alterationis esse sirum in tertia specie balitatis, quae est Passio,, passibilis qualitas, non prima id est in Habitu Deinde Philosoplius in
eodem loco ait quod in parte sensiti ualest a te ratio, motuq at si habitus est species qualitatis diuersa a tertia species, constatu Cn primam, sequitur contra Philotapletum quod in phima specie sit motus(quia in anima sensitiva acquiritur habitus per motum )ergo habitus non est prima species Q alitatis; neque liocarguimentum solui potest per commianem responsionem expositorum, sed solum asserendo habitum no esse Qualitatem. Hoc argumentum est obteistio , qtjam in eo cap .facit Piccolominetus , quam ait non posse solui per communem expositio-
Secundo, Habitus,t Dispositio dupliciter considerari possimi; no modo absolute, liciunt Relationes, ut patesccit Arist. . Physsi lex LF sequelitibus; Secundo modo , ut sistat talis talitatis Hab:-tus, Dispositio , ii uic Habitus nil aliud est nisi illam et Qualitas , qualenti Sest de difficilini obilis subie sto Vel est Dispositio quatenus est de facili i nobilisa subiecatoma esse facile, vel dit sicile no
872쪽
: bile a subiecto, non est Qualitas sed Mo-
.dus,quo Qualitas inhaeret subiecto, sic 1bitus, non distingi litura Qualitate inhaerent sed est eadem solum addit firmitatem, restabilitatem inhaerentiae.
s. Tertio Arist. in V. Phys est animi Habitus esse Qualitates scilicet de tertia specie,in qua etiam sunt ipsa obiecta ,sensibilia; hiure profecto quia illi habitus nil aliud sunt, nisi ipsam et sensibilia in esse cognito, u. non recipiuntur in anima ,
nisi mediante aliqua mutatione corpD-rea, spirituum. At Arist in Praedicametis, dicit,quod locutus est populariter,ndsecundum, ritatem, ut etiam Graeci eX- positores dicundi. R ij. Verum hanc sententiam Piccolominei suur quo ad primam partem,ex dictis in praecedenti cap. ex Scoto, patet esse falsam, ideo ad rationes eius est respondendum . i. Ad prim unautem forrnaliter Respondet Scottis,in Quo libetis loco citato, a ticulo . respondendo ad secundum argu mentum adductum in eodem capite oridat titylicem responsionem. Prima, quod non esset in conueniens , dicere quod Aristor .ibi loquitur ad mentem Platonis, qui negabat generari de nouo scientiam in nobis, sed volebat dari solum reminiscentiam, vicaristot se indum opinionem Plaetonis procedens, icit scientiam esse in nobis sine generatione, sisne alteratione: sed secundum propriam nentem, Uae est, quod scientia de nouo acquiratur, nocit vera hanc expositionem videtur Scotus elicere excommetatore ibidem , in fine Commenti Dat deinde aliam expositionem,quae est, quod Aristot vult, quod illa forina solum sit per se terminus
motu S,quae primo per motum, minutationem acquiritiir; forma vero illa , quae
non acquiritur propria acquisitione, sed subsequitur ad aliam formam primo permotum, mutationem acquisitam,ut est Relatio, non est per se terminus motus vel mutationis, siue ad illam non est per se motus,vel mutatio requoniam intellectio tali abitus mentis, non Est primus terminus imitationis, sed subsequitur ad sensationem, Malterationem faciam in sensit, bieetiam ei. im non primo C ratis' in tellectionem in intc 'lectu aedivimus u
sa sensationem: exterius enim moueri deinde causa intellectionem adeo, quod intellectio, licet sit Qualitas, tamen non est primus terminus motus, vel mutati nis. Ad has autem Qualitates non vult mrist. quod sit per se primo motus, ideo negat motum, Malterationem in anima intellectitia, quia tales Qualitates non sunt primi termini mutationis,ut dictum est. Est autem notandum, quod, ut inquit nuT-
Scotus in ijsdem locis , habitus includit dum etiam respectum ad scibiles quae relatio fundatur in illa qualitate , quae dicitur scientia, sterminatur ad scibile. idem dicendum de actione immanente, sed ii Geth solum illa relatio, sed aliquid, cui inest
Relatio; tunc ad Argumentum iccolo-minei dic, quod Aristoteles considerat trabitum,ut dicit hanc Relationem, di ideo ad ipsum non est alteratio. Cum infertur, ergo saltem ex ea parte , qua est Qualitari, esse poterit terminus alterati ni S, non sequitur quia,ut dictum est, ad tales qualitates,quae non acquiruntur permutationem pimo, sed sequuntur ad Di iam formam prius acquisitam mutatione, non vult Philosophus, quod sit per se motus alteratio, sed solum per accides. Per boc idem patet ad secundum pro tan a , to ait ei lim scientiam fieri in nobis perturbationibus ablatis , quia vult illam
qualitatem, esse veru in terminum in tus alterationis,quae primo per alterationem acquiritur,ea autem est qualitas ac-
qtu sita in sensitiva parte, scilicet sensatio, ad quam postea sequitur intellectio. Per idem patet ad tertium dictum este nim, quomodo ad intellectum est motus
Ad quartum dictum est respondendo . .
ad priuatim idem ei: im est. Tertio loco Scotus in eodem Quo lubeto dat aliam distinctionem, quei estoninino vera, licet non deducatur ex loco citato Aristotelis&est, quod Aristoteles appellat alterationem, motum illum solunt, qui sit in subiecto mutabili, alterabili, &denique corporeo, cuiusmodii in est iii telle-cctis; rideo negat in men tralaCr.ul Onc:
sensii vero, quia est corpolea, , diuisibi- iis Pot uia, ideo ait in ea fieri alterari
L . . l. motum, Non in metu et, de motu
873쪽
autem, alteratione spirituali, non loquitur Arist intellectio autem est termi nus motus spiritualis, ter hanc satisfacit per ominem ad omnes rationes adducta:S. Accipe quam vis. Quo ad allaid vero , scilicet , an sint quattuor, vel duae tantum species Oualitatis.Scotus ubique teneriquod sintqtiattuor, de H ibitu, Dispositione ostendum us nunc,o ex Quod libetis, quaest is &exb.Sententiarum,dist. II.q. E. post R. . . Ad primuin argumentum me secunda specie alitatis diximus in Theoremate de potentijsanim:e,an sint Accidentia, vel Substantiar,ideo ad rationes iccolo-minei. Ad primam dico , quod Aristotelesina Physicorum, textulo negat solum ad habitum mentis essem Itum, non uniuersaliter ad omnem habitum : ideo ille Iocus non impedit, quin habitus sensitiuar partis possit per alterationem acquiri, de quod in habitu aliquando non possest esse motus. Ad secundum iam responsum est,qu modo habitus dicatur Ad aliquid. Ad tertium negatur Aristotelem dicere, habitus animi esse Qualitates de te tiaspccie Ad rationeindicinin is, quod non sunt repraesentationes sensibilium , quia i a stini phantasmata, sint sunt cognitioncstrabituales producta ex siens in, phantasmate ab intcllectu .
em, quantum adirgere mediante medio quia illud medium esset aliquis Orbis, vel aliqui Orbes Hai ioci autem Orbe nou recipitret impressiones tales, q:ιibus Stellae agunt in haec inferiora. Tonitur tota quae lio tertia, ex . Seutent. distinct i . in qua Scotus exacte loquitur de actiourios in tuentia Zellarum , quae incipit. Cap. LCIrca tertium cilicet, verum scita agant in haec inferiora, guttur quod non fecundum Philosophum . hy-scorum: Oportes movens, di motum esse i-mtit,vel immediate, vel media i e nnedio:
Ad stellae, in haec inscrίora non sunt simul Patet: quia multum distanta tapostant
a silicet Daec inferiora a terantur, aeuerantur corrumpuntur, Ceto, etc.
Nora,cum ipsae determinathasant, non
contingenter in istis inferlaribus quantum
as motum, et alteratiovem se uantum ad generationem , ct corruptiovem pDrum:non esset aliqua contingentia: nec contingenter ibi ali id eueniret. Praeterea Si agerent iu haec inferiora: hoc esset per aliquem motum localem, vel per aliquam formam permanentem non prim modo quia motus localis non me litas activa,nec principium agendi, cum tautum sit Vbi fluens, sic non videtur dicere fometam absolutamsibydaetialem nec accidentalem. Nec etiam performam permanentem subtiantialem, vel accidentalem: quia tunc Dante motu silicet, illarent,post ex agere, raper consequens iante caelo, dices ante motu pocent esse alterationes, et huius rodi mistationes ira motus oh.
ivitiis inferioribus ritis eli contrae riCotelem qui utili quod prim motu te a mi
feriorem . contra Genesta dicitur de stellis, quod potite sint infirmamento, vi sui in sigila, di tempora, nolisolum aeris, ici re, Pt exponit Magister. TVtterea, r. Tvsicorum dicit Ar Ion IIomogenerat Hominem,et Sol. Et r. degeneratione dicit, quοdmotus Solis in circulo obliquo est causa perpetue generationis, corruptionis tu istis inferioribus. Preterea ratione sies. Si telis non haberent aliquam actionem inde inferi ra, frustra poneretur,arius motus ins hibus nam Orbis in se,niforinis est, et motus Orbis,mformis, di ideo oportet varietatem essectuum reduci in arietatem Nattirae stellarum. Dico ad quessionenti, Udstelli habent actiovem in se inferiora in elemet mixta inauimata, Panimata irrationalia. Ita elementa habent actiouem dupliciter: quo ad alterationem, et quo ad generatio
874쪽
easidis ad evit alicuius regionis, clementas periora scilicet,lgi is, Raer, at g I tigr. et inferioris cilicct,te ita, aqua i-Nuu Iturita oclinituntur insuperiora,
conuerso recedente Sole di accide cribris
sellis effectities rigidis, titili Saturnus,
Et i dicatur, quod tuncAphaera aquae erit
aliquandomitior, aliquando maior es etiam videtur es exacuum , si non talitum
augmentatur cum lcmentum, quantum
aliud minuitur Dico, quod sicut accedcnte planeta, via Sole ad Tenish huius regi nista genereatur ibi per eius excellum plus de igne Cristituetur de aqua Hasc recestum ab alia regione, gecleratur plus pyOpoX-tionabiliter de elementis frigidis, O minuit tir de calidis, et Iiciscueratur ibi aqualitas, quoad tollim
Praeterea secundo Stellae habent actionemat o ad loci mulatio scin Superior nim pars aeris Drtur ciri utariter ad uiorum caeli, quod patet quia impressistiaesignitae, ut Coenetae, O huiusmodi, quali illis locis generantur, redemus transferat circulariter, multo magis sphar Iguis,atia stpropinquior calo inois cir runci cireulati ad motum cci Ioris catis is Traterca Corpora calestia, cu silum causans motum in istis clementis tibi pro
potiunt Astrolog pc expcii mortum, quod Luna habet domi ira m super humida; icut
tii direct ta quam xc mi cavomsuam: ita, tibii aqua a Siriusto loco que directe supponitur centroiui se Paelior quai quocumque alio loco. ille autem locus habeturpe lineam ductam a centro terrae, si Orbita Luna I re nivi linea necessario transibit c locus illum, qui Si m. nc ilior ic aqua, Graecatur tumor aquae.
Huomodo autem ista elimatio fac e- Eliu det uva iuersino de dicitur.
Uno modo ponitur,quod Luna habet vir in tem quandam sibi coli naturalem ad attrahendum ad ea quasi uaris , sicut g
gnes trahit ferrum..Alio modo ditatur quod hoc sit propter diuersitatem angulorum, quos faciunt,adi Lunae super aquas uiriticipio ortus ti-n.e, et in Medio sit exi lentis Tomiti e-Xemplum depulimento in octa super exemti de rapore resolutae cibo faciente animal dormire, De hoc nihil ad praesens. inua opinio fuit Albumasar, et Maioris Introduc orsi ne crovomia . Sed Icquendobiit in illam , quae communis es Iνtriquet, scilicet , quod tumor ille sempere, ii directo Lunae, hicumque sit Luna et
sequitupiquod ille tumor circuit totam terram in latito tempore conto Luna circhithuumo bennycra irmamenti, scilicet 2s fere horis quia tuna ab ortu eius Herse ad eius iteratum ortum , consumit pliι tempori qudm sit dies naturalis, a betis, a. hna I, per spatium temporis in quo oriuntur I 3 gradus quinoctiales quia is una reuolstrione Firmamenti tantum pertrauit uti e des atro motu suo proprio quieti ad Orientem contra motum firma
iidem horis iuuit totum occant, mr 'larit crs I sita me et ii regulariter accidat fluxas m maribus Mediterraneis, et si
te issipa eo si quia in te uti datio aliorum maritim renit in isto trianor Oceam, in dir elio a ichisis legionis, et tis more Oceani, iuci ricto motus Lunae Tays autem aquae c-iu dem tumescentis in Oceano fui ad locum, et lucos humiles ricinos .ppo ternatiuam gratietatis uelie, et sim ut tunc maria necet yranea.
Recedente autem Luna ab ilio aspecta
vel tu, eccili tumor predictius m per consequens ivloco occam, ubi prius fui aqua eminei. tior, illium In mari, di iustum,nibus Meditarentis , iam per aescissi in inliti sua moris sit aqua biclem humilior ei ra , suco agitae in nudantes ad loca id
retitu iuniorum propter loce humilitatem , ex codem lege natur Illiunt ad ce num Echec est caura in generali luxus , refluxus maris. Sed mare Mediteraneu metum, quod decurrit ab Occidente, in Orientem, dixi,
875쪽
dens Italiam ab e et pio ct ab aliis regionibus Asti cae , et seriae, non fluit ex illa causa ita lensibi Iher: quia Oceanus ingreditur mare illud per angustum introitu
ex parte Orientis versus Plispaniam, qui voeatur angustia marista regulariter tamen non accidit in alus maribus sicut in Oceanos quia maria quanto propinquiora sunt Oceano tanto citiusfluunt sicut maria Septentrionalia prasipti mare inter Noruuegiam, di sitiam, et inter Hiberniam,
Hispaniam , maria autem distantia tar
Sed quare bis in die fluit, refluit,f- humas' bisupra dieit,quod Luna in quartis terrae oppositit ita quod seu in quarta
Oriental inter Orientem, o veridis , dum Luna est in ascendendo super hemisphaerium, tunc habet taxum in hac qua r et, et destendente Lunae puncto Meridiei ad Occidentem continu incipit mare de erescere in illa quarta inarsa prius creuitici fluit ualia quarta Occidentali et descendente Litna ab Occidente sub terram, usque ad angulum mediae noctis fluit mare sic quarta Orientali per terram , illi quartae oppositae,in qua tunc est Luna; et ita iam his in illa die sit luxus in illa quarta, o ita de alib. Sed quae sit causa huius , ipse non dicit; gam videtur, quod radi Lunae, non posint
penetrare terram, et ideo videtur, quod eundem essectum , quem causavit per ra- .lios incidentes: dum siti in quarta Orientalisubterra , eandem cavsertune per radios os reflexus firmamento, dum est in
quarta Occidentalisub terra. Secundo dico quod planetae,ossessaesha-εent actionemsuper mixta: nam mixta imperfecta,ut impressiones quadam genera- cura Mitris: nam materia illarum im ressiunum quaeli rapor , non elevatur ad locum generationis iliarum, nisi per calorem incorporatum, vel virtute alienius siectarici hoc mexim Z patet in stellis comatisique
non tantum mouentur ab Oriente in Occia
denssequedo motu caeliraedab, quilone in Austru equendo scilicet, determinatu
motum alιcuius planetae,dqva generatur . Sed dices , ex quo habent talem catis
litatem Stella, ct Orbe super inferiora qua quidem causalitas es determinata, et
necessaria: quare non iudicant delimitiasit C strologi de Cectibus eorum . Dico,quod causa huius mi quia non Ira ut perfecte qualitates, birtutes caelorum, neutrum concurrentium ad tale jectum, quas si cognosterent possent de hi, iudicare et ideo credo, quod Angeli hahent harum perfectam notitia, ita quod possunt de his ben iudicare, o quo ad tepui, qumido venturi sunt illi ejectus , di quoad qualitatem eorum, vel quantitate,
metram si talis essectit si impedibilis per
aliamstellam. Potirunt enim scire, quod non eleuabitur vis tantum de materia, vel
fici ci si unt scire si erunt,ent di pantes, in quo situ tabbi dissipabuntur, et
cadetir Haec vero omnia, licia cnpleti Cnoli e
runt Astrologi, ideo nec plexo, nec perfecte inresecui de hispociunt iudicare. Tot
etiam causas oportitubi concum te quod nimis en dissicite iudicare de talibuS. Tertio dico , quod habent actionem immixta perfecta inanimata, ut sunt metalla quae in quibusdam rigionibus generatur ex consscstatione habente respectas in ad illam regionem, non ad altam Nam terra non est activa huius diuersitatis. suarto dico, quod habent actionem fu- per animata , alterando scilicet corporarmista ad qualitatem conuetilentemve disconuenientem animae perficienti tali comptis, ita possunt agere adfleverationem, et corru=tionem; et ita similiterit ensitinis dam organa sensuum, qua sunt, pora mixta, si ierim mutari, et alterari ad a. liquem gradum conuenientem illis: is natas teste erga rasensuum, et etiam addisconueuientem sensui est ira posset organum corrumpi, taudi, o per consequens, possunt habere aliquam actionem quo ad intellectionem quodammodo quias coi ilinaturnensurin actu sto, per conseqvcns, deordinatur intellectus, ut puta, in Threneticino Lunaricin in quibus simaginatio confusaeo etiam quoad hoc potis e causa eordinationis in voluntasmTotui enim appetitum ensitivum alterare,ut magis inclinetur ad hoc, ham ad
illud. Et quia in viatore voLκtas rationalis incliveta ad prosequendum, quod irata-
876쪽
sTELLARUM THEO REM A XCIX. reti
ο,etituras a=petitu testiuo ideo hoc hoc Dico,quod sic Habent enim aliquam V do inclinavi voluntatem planete, et a actiovem dispositivam in remittendo, itlia corpora caelestia. In nullo tamen neces tendendo qualitates, huiusmodi et stesitatur ab utpvoluntas propter hoc ed est convemens. ynecessarium quod bonus ex sua libertate potectio traire, o propter medicus habeat scientiam Atironomiae istam pronitatem adsequedum a petitum possunt ent myropinare aliquo temporem sensti m contra dictamen rationis, quam dictvam, quae interficit, quae tamen alio te- causantcorpora caelestia, accidit sequen pore liberaret.
te et trologos erepraenosticare de mori ad tertium dico, quod non poseunt eu hut hominum, via, quod erunt luxurios; tim per motum localem. quia omnis forma vel per huiusmodi constellationes natiui absoluta est perfectior rejectiua,ergo oportatis, non quod ita eveniat necessario quod tet,quod sit performam abolutam ubi taunon posset aliter esse de his, quae de endet talem, vel accidentalem quod concedo.disoluutate rationali , si homo vellet a Tu dicis contra Quia tunc si pia ueta
eis sequi, per voluntatem erem rationis, vel corpus cale teli arcet causaret concedo, causaret quantum de se set nec eius m tu locatisfacit ad actiovem suam latio enim, vel motusso is requimur ad hoc, Hadducat agens.Patet 1 de sener nec a- et illud:cessanteprimo motu, etc. quod nim est primum Solis, secundum eminen-quim secus sed cogitationes hominu pronae sunt ad malum,Genes 8. et Ecclesiastes et Teruersi discite corriguntur; et stultorum Disiuitus est numerus. Ad Primum argumentum dico , quod suscit,quod agess, ta patieusisunt simul vel secundum contractum , et mediante iam, non essentialiter res ectu aliorum,
aliquo medio sed hic simul secundum
medium Et adprobationem in oppositum dico , quod non oportet, quod medium sit capax actionis secundum eandem rationem cum extremo, idq. perfecte dicitur esse alteratiosedsecundum aliam rationem huius actionis, alterius rationis puta sub ratione taminis ne est capax caelum.Omnis cum m
pars caeli, quaesotest essesub septem pyrami
ctibus,potemese tenebrosa, ate de Lutia , aliis,quae patiuntur tenebras, di huiusesnodi Et patet per exemplum commune de piste,qui per rete mediumfacit stuporem , qui tamen stupor non est in rete. G secundum dico quod circumscripto omni libero arbitrio Humano Angelliore liuinosmulaeuenirent de nece itate, di nihil contingenter eueniret, nihil estet in entibus in potentia ad contradictoria. Si enim aliqua causa nata es t eleuare vaporem deuecessitate generaret pluuia. Silerofortior causa in oppositum euenis rei,de necestate impediretur , et hoc notum est, egelo es secundum hoc, quis quid ex talibus causis euenit pro illo instanti,in quo euenit, et in sensu diuisionis nou euenit contingenter,i; quod post non
non oportet quod ipsi destructo inruantur .
Exponitur, quae sit sententia Scoti, circa in iuxti se cap. II. DIssicilis est haec materiatam inter
Philosophos Antiquos, Recentiores satis exagitata: pro utraque parte sunt vallisi illime rationes , arauis limi Philosophi; D equare potest inspici Frai ciscus Pic inmineus, libro de Gelo, cap. 38.3 p. go Zimara Theoremate s. cali multi. Scotus in hac materia nullam opini
nem tangi r nec refutat, sed videtur supponere cile veram opinionem Astron morum , qui concedunt in fluxus varios Planetarum distinctas a motu, de mutatione, tamen ex alia parte, cum agit de actione Lunae in aquam,propter quam generatur fluxus, tellux Maris de de a- Iijs actionibus Planetarum, nunquam segregat has actiones amotu, lumine , quapropter iudico Scotum media via quadam procedere. Duae enim sunt extremae opiniones hac in materiara lidaim dicunt cortora Chlistia, sellas aetere in h. aec interiora tu
Sed quid de infirmitatib. Agum ne ac nune, motii sed praeter haec duo,dicut Cc Caelum
877쪽
Plum et Tundere virtutem uam in hamma eriora latenter, per qui Udam occultam miluentiam, quae est distinctum instrumentum a motu, lumine,unde Ui- Cmque corpori caelesti tribu ut propriam virturem,qua latenter in luti m iam inferiora, etiam absque motu, talumi
. Ali ex opposito volunt, quod Zelum
agat in haeae inferiora duobus instrumen iis tantum scilicet, motu, silumine, no-Iunt q. alii line ieci tam prodire a Sesomnos, nisi lumen, motum quae duo instrumenta et ficiunt postea apud nos qu&cumque essectum productum a Caelo ex sola varietate intensionis, hemis otiis luminis, motus, sine aliqua distanctio ne, disteretia sumpta ex propria aliqua conditione corporum quorum sunt. Tertia est opinio media, quod corpora celeilla predita sint varijs, distinctis virtutibuS, ideo in haec inferiora illinctos, varios est clus producant tamen rostrumenta quibus utuntur in commu- iii cando has virtutes,& qualitates,solum sunt lumen,&motus: ad quod turnen, ae moturum,ut sitiat distincti Orbis, Syderas, etiam illat medita aliqua facultateo lincha non ex sola intensione,&remis Itone luminis, simotus prodeunte. Haec mihi rationabilior videtur, mi nores habere disticultates, quam sicquitur quoque Piccolomineus, libro de Ce-lo,caput Haec eaderti mihi videtur flede mete Scoti, qui licet tribuat virtutem
Celo,&Syderibus,ut Lune silper aqllam, non tamen eam virtutem seiungit lumine, motu, omnem virtutem corporum celestium videtur cocedere communicari his inferioribus,non aliqua oculta via sed medianti biis lumine.&motu . Quod autem lax copinio sit verior, patet:quia reliquae duae opinioncs Itrcim ,
habent obiectiones liticillimas, quas si luere non possiunt,
Prima quidem opinio,quae ponit in nuxus, vult,quod Colum aetat in haec inferiora tertio instrumento distincto luminei motu patitur has difficialtates. Primo quod potest fieri per pauciora aeque, bene,absurdum est fieri perplura:omnia autem post uinus saluare ponen
do Caelum timotu, scimine tantuin
pro instrumentis, ergo absurdum est ponere alia instrumenta ; quod autem omnia saluentur, patet sociandum hanc nostram terti in viam mediam: quia ponim res Sudera trabe et proluiicq lx ditates sedius mortalibus communica te sita te motu, lumine, proinde lumen ut est talis corporis, habere talem virtutem ut est terius moere aliam virtutem. T. 5e qiu negant fluxus,ut illi de secunda opinione, in volunt omnia saluare per intensionem, ,emiisionem luminis, caloris, non posti incitatim fieri omni i, ut patebit per dubia, que contra eam tangenturae confirmatur hoc ratio: quia ce Ceritii simum est , quod celum ideo agit in 're
bl mortali, ut habet etiam Aristoteles ni Meteororum omnis actio Physica fit per contactum corporalem: at tarium tangre haec inferiora soluta lumine,& su periora corpora huius mundi infelioris, scilicet ignem per contactum corporalem, unde ad motum sui, mouet ignem Scalefacit . Haec vero inferiora mouet per lumen tantum ergo praeter lumen, de motum, non datur allud instrumen tum , per quod agat in h. ve inferiora Quod si quis recurrat ad actionein spiri ras . tu alem, licendo,quod agat spuimalit e haec responsio non soluit quia qua rode rer 'actione illa spuituali; es est pui spi itualis, quod nullo modo ui coiporalis,vesunt Intelligentiae, talis actio non pli)UOnita corpore, quia actio esset nobilior agente, causante Vel est spiritualis qua non est miritum materiata &crascsa, sed tentiissima, ut et Jux, lumen, ut sunt species sensibiles reta piae in Oroa-nis , ut dirimus in limi emate delumi The nc,o de sensi agente, tales actio ed ne neccssario absolute sunt corporeae,&sic per corpora debent deterri ad nos,&ad haec inferiora e nullum est a uicincorpuS, per quod de erri possint, nisi ii men,quia solum lumen estunditur a Sy-dere, tendit ad nos motus autem dries corpus, sic lac in corporis via tu ergo illa, quaret Inditiir per motum statum, pertingit ad corpora mota a ca lo, remota ab is , cuiusnodi est elementum
878쪽
ignis, superior portio aeris.Sed uecti
feriora, solo lumine,, virtute delata per lumen , guber nantur a Caelo; ponere ergo initrumentum aliud ab his duobus est multiplicare superuacaneum, .loqui
t. o t. Alia,etiam opinio omnino negans in-Reva, Luxus, id est negans corporibus Celestibus proprias quasdam virtutes quibus agantinua aec inferiora , distincto modo,
volens omnem varietatem et echim prouenire ex remission vel intensione lunaianis, holus, patitur maiores difficultates primo,quia istiditas, quares aena x quattuor primis Qualitatibus, non pr duceretur a Casso, quod tamen falsum est: quia si ciui reliqua primaequalitates Illo producuntur, conseruantur , ita, ochigiditas. Quod autem quattuor Demeta primae dualitates pendeant, reconseruentur a Celo, patet ex Arist. I. Meteororum , propter hoc enim poniturli Urbis inferior continuus Celo, ut ab ipso regaturn quod si quattuor prima
Qualitates nota Inseruarentur nec PT
ducerentur a Ceso, hic Orbis anferior i egeret suberi Ilione, conseruatione superioris , quia omnia fiunt exqtiatrtior
Rest, Nec valet responsio corum qui dicunt edic, stigiditatem produci a calore Celesti, qui est proles lumis, hartifex uniuersialis quoniam calor festis, Elemcntaris, sunt unius sis eciei unde calor Coei is auget calorem elamentalem, calor celestis iunctus elementari; iuntini usiret calor at calor Eletnetaris non producit frigiditatem, alioquin destruerci seipsum Vrgo nec calor celestirum, cum sit cit isdem speciei AI: Nec valet responsio aliorum qui di- res cunt cestim ex approximatione produc Myc re calorem: cx remotione, Mox distantia,
frigiditatem reuoniam tunc frigiditas, quae est una ex primis Qualitatibus( est quid positiuum quia calidum, trigi-Cum Opponuntur formaliter,& postluc,
non priuatilitari Aristotele in 'ost prae licamentis, cap. de Oppositis. proclii certatur ex accidenti, neque ii ab retica Hi mper se, quod est absurdum, ut patet. T-terea, Omne pritia titulim supponit possiti-
uum , priuatio enim cum nihil ex sem maliter sit, non potest elle prima causa alicuius rei, sed necesse est quod supponat aliqvid positivum. Nec valet rei posio Zimam Theoremato c.quod causa posititia frigiditatis,est causa particulatas, non . . uniuer alis, scilicet, vitati, vel vapolc Cle reuo.
uati ab aqua, a terra: quonia frigiditas nedum generatur quo ad partes, sed quoad totum, pendet in cist a causis o Duantibus,, tantibus illi essse: ideo debent habere causam uniuersalem datem illi essse,&etiam conseruantem Praeterea, etiacetera Elementa solum quo ad partes generantur, tamen habent causas uniue sales positi uas conseruantes ea in eis quoad torum ergo si giditas sic se habere deberi quia est qualitas positiva, non priuatitia, ut dichim est: opponitur enim G maliter calido, non priuative. Pi terra, tot varietates Cni porrim, pli uiarum, caliditatum, serenitatis, in irmi seM tatum,valitii linis, aliarum rorum Meteorologicarum , patet quod per solum motum, lumen, si non sint praedita diuersis virtutibus, non posJunt rationabiliter aiIignari. Sed contra hoc quod dicimus virtutes s secet est dis comunicari ais iii ferioribus per in is luitnen ta motum, Ced praesei Tim perque s. men , non per ocul tam qualitatem di ire tastinctam a lumine, motu,ut isti dicunt, sunt, una dubia. Primo, quia in visceribus terrae genCrantur multa metalla , sine virtute lumini S,vel motus, quia necta di luminis nec motus pertingunt usquc ad partes illas, sed calor,hlumen irati lii perficie terrae, habet sine suos, herminOS, nec test pertingere usque ad partes illas in quibus generantur metas ta maxime, quia ei obsistit terne frigiditas. Praeterea vidimus ferrum Magnete aspersiim, trahi ad Poltim Articum, ut pae tet in instrumento nautico, in horo lorijs solaribus; Idcm de Heli tropio, nuxu maris Nec valet dicere, quod latex lumine: quia nullo existente lumine fit, cum nauti sunt in tenebris tempestatum, in noctibus clim tamen non adestri e
go dicendum est lime fieri per aliquam virtutem ocultam. Respondetur ad laec
879쪽
dubia,quod ut dictum est,necesse est vi tutem caelorum deserti ad haec corpora per aliquod instrumentum illud autem iure ponitur uinen vel motus quia sumen exit a corpore hi ruinos ,& .ingit haec corpora, sic potest varias quatit tes imprimere in eis.
- Ad primum ergo dicitur, quod calor
genitus alum in penetrat viscetra terrae, sicut etiam infrigus genitum a caelo penetrat viscera terrae,&hoc magis, hinus secundum virtutem, Maspectum Dderis a quo producitur. Preterea,tumen illa virtutes,& qualitates producit in terra, non quatenti per calorem agit tantum, sed ut habet virtutein unitam ei impressam a Sydere, a quo proceditu Unde
videmus in viscersbus terrae fieri exhalationes generantes terraena tus,&alias impressiones calidas,hfrigidas, quae proueniunt a corporibus celestibus quidem, sed mediante limine agente in terram, Millas virtutes, qualitates imprimen
utar Ad secundum similiter dicitur, quod oculto modo lumen agit in illos lapides, in Magnetem, in Heli tropium,in aquam maris; aetim dicitur, quod haec dei che fiunt, ubi nullus est radius luminis, dico, qiaod licet sint tenebrae ad nostrtim Hemisphaerium propter recessum Solis, tamen adsunt alia Sydera illuminantia i
licet vapores, iubes e. impediaent,
nihilominus seinper splendent, sic semper per lumen agunt , sic non deficit
lumen totaliter: ideo semper illii minatur aer,vel multum,vel parum, sic semper effunditur virtus ad haec corpora per lumen, licet vario modo, quod etiam est causa varietatis effectius. Haberent euidentiam rationes , si lumen ageret ex intensione, remissione solui sed dicimus, quod agit ex qualitate impreis a sibi a Sydere,& sic varios et sectiis producit, lucet sit remissum,vel intensum. Mi Cui haec inedia opinio non placet quia nimi videtur valde dii ficile saluare, quomodo. ψ' virtutes s derum deferantur ad corpora haec interiora, di illis ni ediantibus producant effetis,q in prodircunt in his inferioribus, posset diceresquod ad actionem 1 hysicam non requiritur neces latio con-
tachus corporeus, sed requiritu solum proportio agentis passi: ideo, cuin datur agens proportionatum .passum proportionatum, fit actio, licet illa loca liter distent Qtiodautelun nrequiratur contactus csrpotetis, probauimus in Theolo ticis Disputationibus, qua nil- per ediatinus eri Scoto,in i Sent.dist 3 .
ideo vide Dimul. r. cap. . ubi ex Moto probamus agens posse agere in passum distans, proportionatum. Quod vero ait Arist.ad actionem physicam requiri contacti in corporeum hoc est propter ordinem uniuersi,non de interna natura agentis, fassi Mideo non quodlibet agens agit in pati tui sibi immediate coniunctum, sed solum in illud,quod est sibi proportionatum, rigit in illud etiam si sit distans &aliud corpus, in quod non
gat, mediat. Unde non est dicendum, Astra agere per lumen, vel motui at,vel aliquam occultam qualitatem,quia non requiritiu laic contacti iv, sed solum, quia
est ages proportionatum tali passi ideo, licet sit distans, oc nihil impedit, appo
ximatio enim ut diximus, it necessaria, propter ordinem uniuersi, non ex natula
intrinseca agentis, sic debet intelligi propositio Aristot Motiens , Vmotuin, debent esse simul.
Sensus interni sunt tantum tres.
Exponitur opiuio scoti cum suiffund
MVlta addere debebamus in hac secunda editione, quia multae aliae mateliae pertinentes ad Philosophiam naturalem explicatae a Scoto, si tractatae a Pixilosophis desiderantur in hoc opere, sed quia commodius alibi de his tractabimus,haec tria Theoremata tantum addere libuit, quia habent maximam con, nexionem cum alijs materijs Animasticis in hoc opere explicatis. Gratiis autem est disticultas de numero internorum sensuum, propter quod variae exstant sententiae Planii explietibinaus opinionem Scoti, Deindcvidebinius, quid ali sentiant. Antonius
880쪽
O; Antonius Andraea I. Metaph. q. s. ape Aut te CUI uicenna ponit quinque sensus
Ana internos, scilicet, sensit in Commi inem, re V β, urna quoque ait votaui Phantaliam; Imaginatiuam,o,gitati nandi Aestimativam , memorianae . Ego autem puto
honessententiam non esse consermen doctrina Scoti in esse saliam, non es con-mrmis dochrinae Scoti, quia licet ni illibi, quod ego viderim, rem hanc Scotus ex professo tractet, tamen ex ijs, quae dicit mri. Sent.d. 3. q. E. F. ibi, quinto dico, elicitur Scotum non admittere Cogitatiuam,neque Aestimatiuam, de Cogitativa probatur: quia ponentes Cogitatitiam dicunt munus eius esse facere compositionem interea, quae conseruantur in
imaginatione, unde per hanc potentiam aiunt non posse cogitare solem viridem,
vel montem aureta in Dat Scotus in praecistato loco asserit hoc munus esse in .iginatiuae , ergo apti l Scotum O gitat ita .rno contrad stinguitur ab Imaginatiua; Aelli malitia quoque ibidem Scotus confutando Henricum, reijcit: dicebat enim Henricus, siti lac venimus in cognitionein Dei &eortina, quae competunt ei ex
speciebus Creat ararum,quia scilicet sus
mdiendo sub illis speciebus inuestig
mus ea , quae competunt Deo &dabat exemptu Sicut Aetii malitia in brutis sub speciebus sensatis cognoscit intentiones non sensatas, ut noctui, proficus, quae nunquam ceciderunt sub aliquo sensu particulari at Scotus inquit Henricum ibi adducere falsum, ad confirmationem
falsi, etiam ostendit, quod Aestimatiua ista est figmentum:quia si agnus fugit lupum, se illitur ovem, non est,quia sucsediat aliquam intentionem non sensatam exiens bilibus speciebus notis sed quia species sensiata repraesentant sensibilia contiententia, sit unc agnus sequitur ea,vel disconuenientia, is morum Irides per miraculum ouis quantum ad accidentia externa mutaretur in lupum , tamen retineret naturam ovis, nihilo munus agniis fugeret ovem sic mutatam,
tamen nulla esset intensio noctu sub Ilus speciebus. Haec ergo Astimatiua apud Scotum est figmentum, apud eundem
ille effectus,fuga, prosequutis,sunt D
fectus appetitus sensitivi, qui fugit disconuenientia,&sequitur conuenientia qui appetitus senstitutus est inoi libus animalibus, etiam ina perfectis, quod nouit Zabarella, lib. de Facultatibus Antinae, cap. h. Ali erit etiam Antonius Andreas, ubi supra, qtiod Sensus communis vocatur Phantasia, is sidem quod pliantasias oc etiam seci,ndum Scotum est tales his sum:quia Scotus ubique Ioquitur de Plia eri, talia,&de Sensu communi tamquam deis se et duobus sensibus internis distinctis , sed Mare praesertim i. Sent. iis . s. q. c. post E. bi probat neces litatem speci ci intelligibilis ex praesentia obiecti ratione secunda cibi
enim aperte tenet, Sensum communem esse aliam virtutem cognoscitiuam distin ima Phantasia, quoirtam arguit a minori sic densiis communis est vultis sensitiva cognoscit lux, stamen habet specten presentem non sol ni in inferioribus sensibus, sed in proprio organo, ergo mu to iam gis In tot lectus , qaii est viii iis cognoscitiua superior, debet habere obi chum sibi praesens, non sollim in phant ita, sed in propria praesentialitates inquar tum rellicet intellectui alba tua , quod est in intellechti,illud autem est species; in eadem Paestione ad s. habet tir idem clarius .
Dicamus ergo, quod secundum Sc ., hium sunt tres Sensus interni tantum, sci licet, Sensus communis; Phantalia , siue ob Imaginatilia; memoria Quae opinio sit is,
etiam est vera de mentet Aruto t. nam ipset Uti, Aristoteles in a.de Anima,posilit tantum inter Sensum coni uinem, Phantasiam;in i nos. bro vero cle Memoria, sirem miscentia, ponit alterum Sensum internum, scilicet, Memori.im,ut patet: confirmaturi
quia pluralitas non est ponenda sine n
cessitate sed hic non est necessitas, quia x post limus silitare omnia munera, sitiae tribtiunt Cogitatiuae , , Eltimatiuae per Imaginatiuam. Tertio, potentiae icta siti ua materiales, distingi iuntur pero ganum quia unaquaeqtie debet habere proprium organum, at in cerebro secuniaduui Anatomistas stini tantummodo tres ventriculi, siue tres cauitates, sensus a tem interni sunt potentia materiale o