Nemesii Philosophi clarissimi de Natura hominis liber utilisssimus. Georgio Valla placentino interprete

61쪽

1 NE M ES IV S PHILOSOPHuscunda qtiam commixtarum qugstionu habuit ora tione, ita ad uerbum scribit: Non ignorandum igi,

tur excipi aliquam essentiam , quae ad se complemdam alteram adstimat essentiam, eam partem esse essentiae , 8c secundum naturam suam permanere,

una que alteram complere essentiam eatenuS, quaatenus cum alio fuit producta, 8c per sese unum con, sexuantem: quod , maius ipsa neutiquam mutata, mutantem uerdilla, in quibus gignitur, ad suam actionem, quam ipsa praesens exhibet. haec sane ait de animae corporis. unione. Qudd si de anima, qudd sit corporea, uera est oratio, longe magis de

dei erit ratione, quae: magis inconcrete habet, Nut ueritas est incorporea, qudd sane ora, dei erga hominem unionem increpare tentantium ὸ regios ne occludit. At hoc Graecorum multi ridiculum ars

bitrati,aiunt impossibile, non probabile,& indescens esse,mortali naturae diuinum per mixtionem, 8c unionem genitura esse coniunctum. Caeterum praeclaris ipsorum usi testibus causam, dc rationem excutiamus. Dicitur sane ab his , & praesertim ab Eunomianis diuinam uniri cum corpore rationem, non per essentiam, sed per utriusque uires: nec esse unitas es ientias,aut commixtas, sed corporis uires

diuinis uiribus commisceri. atqui corporis instrus mentalis potentias, Aristotelem secuti, sensus esse asserunt. His ergo sensibus diuinae commiXtae Postentiae unionem, prout ipsi putant, abibluerunt.

62쪽

DE NATURA HOHINIS. Sed his nullo pacto id concedendum puto, sensus corporales potentias definientibus. Manifes id nismirum supra definitum est, alia corporis esse prospria,alia animae,alia pariter utriusque. atqui in his quae utriusque pariter propria sent, sensus pertim strumenta digerebamus : ipsa porrὰ instrumenta corporis esse dicebamus. expedit igitur iuxta suam

incorporatorum naturam, sine confusione unios

nem fieri essentiarum, nulla in parte quae diuinior est at deteriore laesa: caeterdin hac selum adiuinios re adiuta: quandoquidem quae liquidd incorporea natura est, cedit quidem per omnia sine impedimesto: per ipsam uero, nihil. Proinde cedendo quisdem ipsam per omnia, id uniri est. nihil uero per ipsam: id est, immixtam 8c inconfusam permanes

re. Huiusmodi igitur unionis non benefaciendi uos luntas,uelut quidam praecellentes uiri putauerunt, sed natura fuit in causa. In corpore nan accipiens do,benefaciendi nobis uoluntate iure factum quisipiam dixerit: at unitum non sua dei natura consfundi minime benefaciendi uolutate factum. Enimuero animarum gradus ascenius,ar descensus, quos inducit oris genes,utpote diuinis scriptu

ris non coducenteS, nes

que Christianorum

couenientes sententiis ,relinquamuου.

63쪽

CAP. III LO R P V S omne quatuor elementos

rum concretio, & ex eis progenitum est.

Et animalium quidem sanguinem habesse in litum eontinud corpus ex quatuor coit

humoribus,sanguine,phlegmate,flaua bile,& atra: eorum uerὰ quae sanguine careant,ex at is humori bus proportionem in se ad sanguinem habentibus. Continud autem dictum, quum sine medio ex illis ipsis aliquid gignitur, uelut ex quatuor elementis quatuor humorum esse uidetur concretio. Caelesrdin inter humores ea similium sent partium, quae corporis portiones perhibentur. Assimilantur austem terrae quidem atra bilis: aquae uerd, phlegma: aeri autem,sanguis: 8c igni,flaua bilis.Omnis sane elementorum concretio aut solida, aut fluida, aut spiritalis est. Aristoteles continud ex sanguine pustat solo animalium gigni corpora, quod cunctae animalis particulae ex eo continud 8c alantur, Scaugeantur ex sanguine semen oriatur. Sed quos niam ex uno eodem principio non recte habere uidentur,8c ossa,quae durissima sunt,8c mollissima pulpa,& pinguedo, generatione:iure placuit Hipspocrati,ex humoribus quatuor,animalium corposra continud excitari,atque conformari,qud ex magis terrenis, & crassioribus solidiora gignantur,eae mollioribus autem molliora. Comperti nimirum

64쪽

DE NATURA HΟΜΙNIS. Ossaepe habentur in corpore humores, ueluti in phte, botomiis est uideri,aliquando exhorrescente, & tus mente corpore ex redundante phlegmate, aliquadoatra, aliquando flava bile. unde & inter se inuicem homines aliquo modo putantur conuenire. Praesterea in animalibus partium quaedam sunt, quae sis milium partiu dici possunt, uocant autem eas Graesci homoeomere: quaedam uerd dissimiliu partium, quas illi anomoeomere appellant. similium quidem

Partium,ut cerebrum, menigneS, neruuS, medulla, os,dens,inondrus,lumbi,nodi,hymenes,ines,capilli,ungueS,Pulpae,uenae,arteriae, meatuS, pinguedo, cutis: horum ferme continua sunt elementa: sicut

pariter sanguis purus, phlegma, bilis atra, & flaua:

nam tenon ex nodis & nerueis inibus compositus est. Dissimilium uerὰ partium, caput, Pectu S, masnus,pedes,& alia id genus hominis membra. siquis dem non in caput diuiditur caput, quemadmodum neruus in neruum, & in uenam uena, & pulpa in pulpam. Partium nempe dissimilium omne ex his, quae similium partium sunt,constat: ueluti caput eae

neruis,& pulpis, & ossibus, & huiusmodi ali j s. uoscant autem haec etiam instrumentalia. Homoeomesron igitur definitio es, ut dicatur eorum, quorum portiones 8c toti, 8c sibi inuicem sunt similes. simile tamen nunc accipiendum pro eo quod est idem. Nec profectd omne animal omnes corporis adeptuest portiones; sed sunt mutila utique quaedam: nami alia

65쪽

NEΜESIVs PHILOSOPHUsalia sine pedibus,ut pisces, & serpentes: alia sine ca pite, ut cancri, & carini: 8c alia quaedam natantia, quae sensuum loca gestant in pectore,qudd caput it

lis sit nullum: alia pulmone carent,quaecun aerem non respirant: alia uesicam non habent, ut aues,& quaecunque non mingunt: quae que crustaceum

integmentum habent : in pluribus sunt membris mutila: paucis enim in rebus ipsa uideri est esse ani malia. Videntur porrὀ 8c quaedam quanquam haobentia, ea tamen non habere, sicut cerui, qui flavam hilem minime habere uidentur : quandoquidem ipsam dispersam, & nuspiam comparentem inter intestina habent. At homo,& omnia,& perfecta, &ut neque aliter contingere posse uideatur, recte ha het omnia. Ita igitur, iuxta particularum positiosnem, multa inter ipsa animalia differentia est: alia mammas habent in pectore,alia in uentre, alia inter crura: tum aliis quidem duae, ali js autem quatuor,

at is uero sunt plures. natura enim natoru numero

mammarum sere multitudinem adaequauit. Quddsi quis haec diligenter uelit dignoscere, de Animestibus historiam legat Aristotelis. non enim proposito nostro haec rimada conuentui, sed ut in subscriptio, num figura aliquos annotemus locos. Ita. iam ad elamentotu disputationem transeamus, qudd consequenter id a nobis quaerendum esse uideaturi

DE ELEHENTIS.C A P. V.

Mundi

66쪽

v N D I clementum concretionis coroporum pars minima est. Sunt autem elomenta quatuor, terra, aqua, aer, igniS,

dicto digesta ordine ab infernis ad superna corpora: quae Zc ipsa utique prima ac simpliscia sunt, utpote quae caeteris praesunt corporibus. Nam elementum omne eiusdem generis est cum illis, quorum elementum est. Principium eiusdem generis quidem non est cum his, quae ex ipso fiant. elementu uerὰ prorsus eiusdem generis est. at quod terra,& aqua,ae atque ignis sint elementa, uel ex eo nempe certum est, qudd in his supremae qualita tes potentia,& actu existuntmon tamen sensibilium aliquid horum elementorum sine temperamento, 8c sine mixtione alterius est elementi. cuncta enim haec sensim quodamodo degenerant, &se inuicem

transmutant magis ac minusmeruntamen in eorum

mixtione manifesta natura est. Caeterum,quodlibet elementum per coniugationem binas qualitates hasbet, quae eius speciem esticiant . est siquidem terra

sicca,& frigida: aqua frigida,& humida : aer humi,

dus,5 calidus,ut suapte natura: ignis calidus,& sicscuS: nec tamen qualitates elementa per se esse posisunt. non enim ex incorporeis qualitatibus corposra constare possibile est: sed ne alia quidem corpora non supremam actu habentia qualitatem elementa

es e possibile est. infinita enim forent, si quae sunt omnia magis Ec minus qualitatem nacta, essent eles

67쪽

ε3 NEMESIUS PHILOSOPHvs menta: nec qualia qualium sint elementa disterni uti potuissent. Necesse igitur est elementum, cor. pus esse, Sc simplex corpus, Zc actu supremas habes qualitates, caliditatem, inquam, dc frigiditatem, Schumiditatem,& siccitatem: nam hae solae qualitates

totam prorsus transmutant essentiam: nech id alia rum ulla qualitatum essicit. neque enim albore ad corpus propius accedente, propter alborem omnis

no albescit corpus, sicut propter calorem calescit, &ob frigus frigescit,nec propter quicquam aliud.Res pugnantia uerὰ sibi inuicem sunt elementa per bis nas contraria qualitates, ut aqua igni: quippe quae

frigida 8c humida est, calido & sicco: 8c terra acti, quum frigida sit,& sicca,calido 8c humido. Verum

quoniam contraria coniungi inter se inuicem recusserunt, sine uinculo aliquo medio ad ipsa uincienda comparato: instituit creator in medio quidem tersrae,&actis,quae inter sessent inuice opposita: aqua, ei binas tradens qualitates, frigiditatem & humidi itatem, Per quas potuit extremis coniuncta deuinciuri: frigiditate siquidem,terrae:humiditate uerὰ,acti copulatur: Medium porrd aquae, & ignis actem se cit extremorum sibi inuicem repugnantium uincolum, humiditate quidem aquae, caliditate uerὰ igni conciliatum: atque ita inuicem contraria coniunxit per quaedam media,quae 8c se cum aliis uincirent,&quibus alia uincirentur. est enim uinculum huius

modi optimum. Quodlibet igitur ipsorum secvns dum

68쪽

DE NATURA HOMINIS. dum alteram qualitatem se antecedenti copulavit: secundum alteram uero,sequenti: sicut aqua,quum

frigida 8c humida sit, per frigiditatem terrae consiungitur, quae in ascensum eam antecedit: per lim ditatem uerd, aeri, qui ipsam sequitur: Itidem Raer per humidum quidem, aquae copulatur, quae ipsum antecedit: per calidum uerὀ,igni, qui aerem sequitur: Et ignis per caliditatem aeri, qui ipsum

antecedit, conciliatur: per siccitatem uerὰ, terrae,

per refractionem & reuersionem qus ad extremum est: Ita quoque terra per frigidum, aquae: per sita cum autem, igni in refractione copulatur. siquidem non soldm ad superna, & inferna descensum , 8c ascensum habent elementa: sed etiam in circulum aliquo modo inflexa,&conuersa sunt extrema, 8c inter se inuicem Agnis enim selam caliditatem amit tens terra efficitur: id ex fulminibus certum est.

delatus siquidem ignis 8c frigidatus ex delapsis laspidescit: ideo omne fulmen cum lapide, & siilphuore fertur.Est nanque sulphur ut ignis extinctus non amplius actu calidum,sed potentia,uerum actu adshuc siccum. sola nimirum elementa in actu qualitastes habent: caetera autem omnia in potentia,nisi ad elementum proxime accesserint. Ne igitur unquadeficiant elementa , neque quae ex ipsis concreta

sunt, sapienter creator, artificiose constituit, ut elementa in se inuicem transmutarentur, S in conscreta corpora confluerent: 8c concreta porrὰ ipsai a resol

69쪽

, NEMESIUS PHILOSOPHUs resoluerentur, ac dilaberetatur in sua principia: que ita ex alterna generatione perdurando consi stentia uniuersa conseruantur. Terra quidem dis soluta, S liquefacta sit aqua: aqua uero concreta, atque congelata, fit terra: quum uerd incaluit, Scevaporauir, fit aer. rursus contractus aer, 8c densa, tus aqua eu adit, exiccatus uerd in ignem se conueristit: ita & ignis extinctus ubi siccitatem amittat, aexessicitur: est siquidem aer ignis extinctio, Sc cala scentis aquae evaporatio. ex utroque igitur aer gis gnitur: nam calida effecta aqua, 8c extinctus ignis aer evadunt. est itaque natura suapte calidus, licet aquae terrae uicinitate frigescat. Quamobrem insfernae eius & ad terram partes frigidae sunt: superonae uerd & ad ignem conuersiae,calidae. Hoc sane acicidit propter molliciem , 8c facile aeris passionem. euestigid enim suae naturae cedit, ac transmutatur. Aristoteles aute duo aeris fecit genera: unum qui

dem ab aquae exhalatione evaporatum : alterum uerd fumidum , atque calidum. evaporatum hic

quidem gignitur ipsum quoque calidum: at sensim procedens frigescexe,& sibi succedens in aquam cusverti solet.Vt igitur alia quoque,quae aliena esse uis debantur, diffugiat: sublimia calida, & multum deiect , terrae , remissa , frigidiora uideri uoluit: itaque es duplicem ipsius naturam fecit. Caeterum,

corpora omnia ex horum quatuor elementorum

copula generantur, Zc quae plantarum, quae* anio

malium

70쪽

DE NATURA H Ο Μ I N I S. D malium sunt,desecatissima, 8c purgatissima elemota ad horum corporum generationem natura tra hente. Vocat autem haec corpora Aristoteles natu, ratia: non ipsis certὸ in cumulum ac aceruum comopositis, sed totis per tota ad unionem remixtis, &unum aliquod secum corpus essicientibus. ita siquiudem uniuntur,ut ipsa discerni impossibile sit. Nec separatim queas terram inspicere, separatim aqua: itidem & aerem, Sc ignem per se unum aliquod. atqueas haec,ut ex ipsorum quatuor copula genitum: quod ita propemodum efliciunt elementa, ut in tes trapharmaco accidit. nam illic aliud est tetraphar

macus ab his quae compinguntur, atque commisscentur: nec tamen eodem modo. non enim per mio nutissimarum partium appositionem, uelut in tes trapharmaco, ex elementis corpora conficiuntur: sed per transinutationem,& unitatem. Et corrupta rursus corpora in elementa resoluuntur, ac perpestud hoc pacto permanent omnia,& susticiunt sese ad eorum quae sunt generationem: neque redunσdantia unquam,neque decrescentia. Vnde alterius generationem, alterius esse corruptionem constat: 8c alterius corruptionem, alterius generatione esse, non circa animam modo,ut dictum est, sed etia cir ca corpus. Plato autem putat tria quidem elemensia inter se inuicem transmutari, terram uerὰ intras,

mutabilem permanere: assimilans & conferens ipse euilibet elemento recti linearum figurarum solidis